I OZ 75/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.B. reprezentowanej przez opiekuna prawnego G.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 1293/24 o odrzuceniu zażalenia w sprawie ze skargi M.B. reprezentowanej przez opiekuna prawnego G.B. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 18 kwietnia 2024 r. Nr 1638/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 26 września 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 1293/24, w sprawie ze skargi M.B. reprezentowanej przez opiekuna prawnego G.B. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z 18 kwietnia 2024 r. Nr 1638/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości odrzucił zażalenie na postanowienie tego Sądu z 20 maja 2025 r. odrzucające sporządzoną osobiście przez opiekuna prawnego M.B. G.B. skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 grudnia 2024 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że zażalenie M.B. na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej jest niedopuszczalne ze względu na niespełnienie warunku sporządzenia go przez profesjonalnego pełnomocnika. Z akt sprawy nie wynika, aby opiekun prawny skarżącej był adwokatem czy radcą prawnym. Zażalenie w niniejszej sprawie mógł sporządzić wyłącznie adwokat lub radca prawny, względnie podmioty wskazane w art. 175 § ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."). Sąd I instancji podniósł również, że obowiązek ustanowiony w art. 194 § 4 p.p.s.a. ma charakter bezwzględny i żadne szczególne okoliczności nie uprawniają strony do osobistego sporządzenia zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną. Ponadto niezachowanie przymusu adwokacko-radcowskiego w odniesieniu do zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej stanowi brak niepodlegający uzupełnieniu w trybie art. 49 p.p.s.a. W tych okolicznościach Sąd I instancji na podstawie art. 178 w zw. z art. 194 § 4 i art. 197 § 2 p.p.s.a. zażalenie odrzucił. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca M.B., reprezentowana przez opiekuna prawnego G.B., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i poprzedzającego go postanowienia z 20 maja 2025 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o odrzuceniu sporządzonej osobiście przez opiekuna prawnego M.B. skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od Wojewody Mazowieckiego na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania w tym zwrotu kosztów zastępstwa prawnego związanych z wniesieniem niniejszego zażalenia. 1) art. 49 § 1 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie, skutkujące zaniechaniem wezwania opiekuna prawnego M.B. w osobie G.B. do uzupełnienia braku formalnego, który polegał na: a) niepodpisaniu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 grudnia 2024 r. na podstawie art. 178 w zw. z art. 175 p.p.s.a. przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym; b) niepodpisaniu zażalenia na postanowienie z 20 maja 2025 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym, gdy tymczasem z powołanej regulacji wynika, że po złożeniu przez stronę samodzielnie niepodpisanej skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej Przewodniczący powinien był wezwać skarżącą do złożenia w terminie 7 dni skargi kasacyjnej łącznie z odpisami, podpisanej jednak przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym, co jednak nie nastąpiło z niekorzyścią dla skarżącej; 2) art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, prowadzące do odrzucenia zażalenia skarżącej na postanowienie z 20 maja 2025 r., które wydane zostało bez uprzedniego wezwania do uzupełnienia jego braku formalnego polegającego na niesporządzeniu i niepodpisaniu tego zażalenia, przez pełnomocnika będącego radcą prawnym lub adwokatem gdy tymczasem wezwanie takie miało charakter obligatoryjny jednak doszło do zaniechania w tym zakresie; 3) art. 194 § 4 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, które polegało na zaniechaniu wezwania strony przez Przewodniczącego do podpisania zażalenia o odrzuceniu skargi kasacyjnej przez pełnomocnika będącego radcą prawnym lub adwokatem w terminie 7 dni stosownie do art. 49 § 1 p.p.s.a., gdy tymczasem wezwanie takie było obligatoryjne. W uzasadnieniu zażalenia rozwinięto argumentację na poparcie ww. zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Możliwość wniesienia środka odwoławczego w postępowaniu sądowoadministracyjnym regulują przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Środkiem takim jest skarga kasacyjna oraz zażalenie. Wniesienie każdego ze wskazanych środków łączy się z obowiązkiem zachowania określonych wymogów formalnych. Będą to wymogi ogólne przewidziane dla każdego pisma procesowego (art. 46 p.p.s.a.) oraz szczególne, związane z zażaleniem jako takim, wskazane w art. 194 § 3 p.p.s.a. Potwierdza to treść tego ostatniego przepisu, który przewiduje, że zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również zwięzłe uzasadnienie zażalenia. W art. 194 § 4 p.p.s.a. wskazuje się dodatkowy wymóg dla konkretnego rodzaju zażalenia, jakim jest zażalenie dotyczące postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Zgodnie zatem z art. 194 § 4 p.p.s.a. zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 175 § 2-3 stosuje się odpowiednio. Przepis ten stanowi więc wprost, że zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Zatem w przypadku skorzystania z możliwości zaskarżenia zażaleniem postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej należy przedsięwziąć konieczne działania, aby zażalenie zostało sporządzone stosownie do powyższego wymogu tzw. przymusu adwokacko-radcowskiego, tj. przez adwokata lub radcę prawnego albo przez osoby wskazane w art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. Zawarte w art. 194 § 4 p.p.s.a. pojęcie "sporządzenie" należy rozumieć jako "napisanie i podpisanie" zażalenia w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej, ponieważ to podpis wprost wskazuje osobę, która sporządziła zażalenie (zob. postanowienie NSA z 29 września 2014 r., sygn. akt II FZ 1376/14 – dostępne w CBOSA). Nie ulega zatem wątpliwości, że formalnym warunkiem skutecznego wniesienia tego środka zaskarżenia, wymaganym konkretnym przepisem prawa, od którego wnoszący zażalenie nie mógł zostać zwolniony i który pozostaje wiążący także dla sądu, było sporządzenie i wniesienie go przez podmiot wskazany w przywołanych przepisach. Jak bowiem jednolicie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, obowiązek ustanowiony w art. 194 § 4 p.p.s.a. ma charakter bezwzględny, co oznacza, że żadne szczególne okoliczności nie uprawniają strony do osobistego sporządzenia zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną (zob. postanowienie NSA z 7 września 2012 r., sygn. akt II OZ 550/12 – dostępne w CBOSA). Obowiązek ustanowiony w art. 194 § 4 p.p.s.a. nie może podlegać wyłączeniu z uwagi na jakiekolwiek szczególne okoliczności występujące po stronie strony skarżącej. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego niezachowanie przymusu adwokacko-radcowskiego w odniesieniu do zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, o którym mowa w art. 194 § 4 p.p.s.a., stanowi brak niepodlegający uzupełnieniu w trybie art. 49 p.p.s.a. (postanowienia NSA: z 20 marca 2012 r., I OZ 169/12; z 8 grudnia 2004 r., OZ 713/04; z 2 października 2012 r., II OZ 832/12; z 30 czerwca 2011 r., II FZ 318/11; z 20 stycznia 2021 r., III FZ 7/21 – dostępne w CBOSA). Wynika to z tego, że skoro w zakresie sporządzenia mieści się nie tylko podpisanie ale również napisanie zażalenia, to oczywistym jest, że skoro strona wniosła zażalenie osobiście sporządzone, to jego podpisanie przez zawodowego pełnomocnika nie spełni już wymogu "napisania". Skoro zatem powołany wyżej przepis art. 194 § 4 p.p.s.a. wyraźnie wskazuje, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej powinno być sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika, to niesporządzenie zażalenia we wskazany sposób jest nieusuwalnym brakiem, niepodlegającym konwalidowaniu i uzasadniającym odrzucenie zażalenia. W niniejszej sprawie jest bezspornym, że M.B. reprezentowana przez opiekuna prawnego G.B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zażalenie na postanowienie z 20 maja 2025 r. odrzucające sporządzoną osobiście przez opiekuna prawnego M.B. – G.B. skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 grudnia 2024 r., które to zażalenie nie było sporządzone, w tym podpisane, przez adwokata lub radcę prawnego. G.B., która podpisała to zażalenie nie wykazała również, że jest którymkolwiek z podmiotów wskazanych w art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. Tym samym wniesiony środek odwoławczy nie spełniał wymogu uregulowanego w art. 194 § 4 p.p.s.a., a więc podlegał odrzuceniu jako niedopuszczalny, o czym też prawidłowo orzekł Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu. Rację ma również Sąd I instancji, że obowiązek ustanowiony w ww. przepisie p.p.s.a. ma charakter bezwzględny i żadne szczególne okoliczności nie uprawniają strony do osobistego sporządzenia zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.