I OZ 898/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 17 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 933/13 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 lutego 2014 r. oddalającego skargę A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 27 czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 933/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił A. Z. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku, w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 27 czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 6 lutego 2014 r. oddalił skargę A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie wydaną w przedmiocie dodatku mieszkaniowego. Wyrok ten został odczytany obecnemu na sali skarżącemu, a po ogłoszeniu sędzia sprawozdawca podał ustnie zasadnicze powody tego rozstrzygnięcia oraz pouczył skarżącego o terminie i sposobie zaskarżenia wyroku oddalającego skargę. Skarżący złożył w ustawowym terminie wniosek o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o sposobie i terminie zaskarżenia wyroku skargą kasacyjną został doręczony skarżącemu w dniu 3 marca 2014 r. W dniu 6 marca 2014 r. skarżący złożył do wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 28 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W postanowieniu wyjaśniono stronie, że z mocy ustawy jest zwolniona od kosztów sądowych w tej sprawie. Odpis postanowienia wraz z pouczeniem o zażaleniu został doręczony skarżącemu w dniu 4 kwietnia 2014 r. W piśmie złożonym do sądu w dniu 10 kwietnia 2014 r. skarżący wniósł zażalenie na ww. postanowienie oraz zgłosił wnioski o sprostowanie nazwiska w zaskarżonym postanowieniu i przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o uzupełnienie wyroku. W uzasadnieniu pisma skarżący podał, że przygotowując zażalenie dokładniej zapoznał się z ustawą Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i stwierdził, że przysługiwało mu prawo zgłoszenia wniosku o uzupełnienie wyroku, jeśli sąd nie orzekł o całości skargi. Zdaniem skarżącego, w jego przypadku, sąd ani ustnie na rozprawie, ani w uzasadnieniu wyroku, nie ustosunkował się do zarzutu skargi dotyczącego nieprzestrzegania przez Szczecińskie Centrum Świadczeń i SKO w Szczecinie ustawy o ochronie danych osobowych. W związku z wnioskiem skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o uzupełnienie wyroku, zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2014 r. Sąd wezwał skarżącego do podania okoliczności uprawdopodabniających brak winy w uchybieniu terminu do złożenia ww. wniosku o uzupełnienie wyroku oraz do wskazania daty, w której ustała przyczyna uchybienia terminu do złożenia ww. wniosku, w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przywrócenia terminu. W odpowiedzi na zobowiązanie sądu, skarżący złożył pismo z dnia 10 czerwca 2014 r., w którym podał, że jest osobą nie posiadającą wykształcenia prawniczego i aktualnie bezrobotną. Występował przed sądem bez adwokata ze względów finansowych. Jednocześnie wierzył, że sąd udzielił mu dnia 6 lutego 2014 r. wszystkich potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz, że pouczył go o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Zdaniem skarżącego, sędziowie skierowali go na drogę trudniejszą dla realizacji jego praw, bo wymagającą posiadania środków na adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej. Nie poinformowali go o możliwości dochodzenia swoich praw bez adwokata, czym uniemożliwili mu domaganie się rozpatrzenia przez sąd całej jego skargi. Skarżący podał następnie, że opisał przebieg postępowania przed sądem w celu wykazania braku jego winy w uchybieniu terminu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, iż stosownie do art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej "P.p.s.a.", sąd postanowi na wniosek strony przywrócenie terminu, jeżeli nie dokonała ona w terminie czynności procesowej bez swojej winy. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4). Następnie Sąd podkreślił, że przesłanka braku winy w uchybieniu terminu powinna być oceniana z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Oceniając przedmiotowy wniosek według powyższych kryteriów, Sąd I instancji uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie, albowiem przedstawione we wniosku argumenty i okoliczności tej konkretnej sprawy, nie uzasadniają w sposób dostateczny przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia wniosku o uzupełnienie wyroku wydanego w tej sprawie. Sąd I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 6 P.p.s.a., sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Przy czym określenie "potrzebne wskazówki" interpretowane jest jako wskazówki sądu, bez których strona niemająca pomocy prawnej pozbawiona byłaby wpływu na toczący się proces i przez to nie mogła zrealizować swoich uprawnień. Nie oznacza to jednak, że sąd jest zobowiązany do szczegółowego instruowania strony co do wszelkich możliwych jej zachowań (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 29 stycznia 2013 r., II OZ 28/13, LEX nr 1298510). Sąd I instancji zauważył, że skarżący wraz z zawiadomieniem o terminie rozprawy otrzymał stosowne pouczenie o przysługującym mu prawach w razie oddalenia jego skargi. Takie samo pouczenie skarżący uzyskał także na rozprawie. Ponadto jednocześnie z doręczeniem odpisu wyroku z uzasadnieniem skarżącemu zostało doręczone pisemne pouczenie o sposobie i terminie wnoszenia skargi kasacyjnej oraz o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z pouczeń tych skarżący skorzystał składając w toku postępowania wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a następnie wniosek o przyznanie mu prawa pomocy. W ocenie Sądu, przedstawione okoliczności jednoznacznie stanowią o tym, że w tej sprawie, Sąd w pełni uszanował zasadę informowania stron wynikającą z ww. art. 6 P.p.s.a. Udzielone bowiem stronie, w toku tego postępowania sądowego, wskazówki i pouczenia odnośnie obowiązujących procedur, były wystarczające i celowe dla zapewnienia prawidłowego przebiegu procesu i gwarancji ochrony praw skarżącego. Zdaniem Sądu, skarżący powołując się na brak wiedzy o procedurze sądowej i wynikające z tego błędne przeświadczenie o konieczności zaskarżenia wyroku skargą kasacyjną, które wymaga zatrudnienia adwokata, w sytuacji gdy istniała możliwość żądania uzupełnienia wyroku, nie uwiarygodnił w żaden sposób braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia żądania uzupełnienia wyroku. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. Z., wnosząc o jego zmianę poprzez przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący powtórzył argumentację zawartą we wniosku o przywrócenie terminu. Dodał również, iż w żadnym piśmie procesowym nie kwestionował sentencji wyroku, a jego zdaniem uzupełnienie wyroku w tym przypadku winno polegać na pełnym uzasadnieniu sporządzonym zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż podejmowane przez stronę czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym są ograniczone terminami procesowymi, które służyć mają zdyscyplinowaniu postępowania, potrzebie rozstrzygnięcia sprawy w rozsądnym czasie oraz stabilizacji już podjętego rozstrzygnięcia (zob. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GZ 181/09). Z treści przepisu art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: P.p.s.a.) wynika, że czynności w postępowaniu sądowym podjęte przez stronę po upływie terminu są bezskuteczne. Stosownie do art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Jednocześnie zgodnie z art. 87 § 1, § 2 i § 4 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona skarżąca powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżący nie wykazał, że uchybił terminowi do wniesienia wniosku o uzupełnienie wyroku bez swojej winy. Naczelny Sąd Administracyjny powyższy pogląd podziela, gdyż warunkiem dopuszczalności przywrócenia stronie terminu do dokonania czynności procesowej jest uprawdopodobnienie przez stronę, że mimo swej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie, to znaczy, że zachodziły przeszkody od niej niezależne oraz istniejące przez cały czas biegu terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej (por. wyrok NSA z dnia 13 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1656/97). Powoływane przez skarżącego okoliczności nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie bowiem z ugruntowanym orzecznictwem błąd wynikający z nieznajomości przepisów prawa nie stanowi podstaw do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu (zob. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GZ 181/09). Należy również wskazać, iż skarżący, powołując się na fakt braku pouczenia przez Sąd o uprawnieniu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku, nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Obowiązek informowania stron został przez ustawodawcę sformułowany wprost w treści art. 6 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Wprawdzie z mocy tego przepisu ciąży na sądzie administracyjnym tzw. obowiązek udzielania stronom niezbędnej pomocy prawnej, niemniej jednak sąd nie ma obowiązku udzielania pouczeń co do wszelkich możliwych zachowań; obowiązek odnosi się bowiem do wskazówek i pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu postępowania i dających gwarancje prawa strony do obrony. Obowiązek ten nie dotyczy zatem instruowania strony co do wszelkich możliwych jej zachowań, w szczególności zachowań alternatywnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2000 roku, sygn. akt II UKN 639/99, opubl. OSNP 2002/3/78). Ponadto, jak wynika z treści wniosku o przywrócenie terminu, skarżący dopiero po dokonaniu analizy uzasadnienia wyroku uznał za zasadne wystąpienie o jego uzupełnienie. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż wniosek o uzupełnienie wyroku może dotyczyć jedynie jego sentencji. Oznacza to, że skarżący będąc obecny na rozprawie, na której zapadł przedmiotowy wyrok, miał możność zapoznania się z jego sentencją i złożenia w terminie wniosku o jej uzupełnienie. Tymczasem z wniosku o uzupełnienie wyroku oraz zażalenia na postanowienie Sądu wynika, że skarżący zasadność wniosku o uzupełnienie wyroku upatruje w tym, że Sąd nie rozpoznał wszystkich zarzutów skargi. Tego rodzaju wniosek wykracza zaś poza instytucję uzupełnienia wyroku i zmierza w istocie do zakwestionowania treści jego uzasadnienia co skarżący może uczynić jedynie w postępowaniu odwoławczym. W związku z powyższym należy podzielić pogląd Sądu I instancji, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu, a zatem nie było podstawy określonej w art. 86 § 1 P.p.s.a. do przywrócenia tego terminu. W tym stanie rzeczy zażalenie podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.