I SA/Wa 2857/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik sędzia WSA Monika Sawa asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.) Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 8 września 2022 r. nr 1 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia 15 lipca 2022 r. znak [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz K. F. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako "Minister" lub "organ") decyzją z 8 września 2022 r. nr 1 (nr DAP-WOSR-7280-79/2022/GD), po rozpatrzeniu odwołania K. F. (dalej jako "skarżąca"), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda") z 15 lipca 2022 r. znak: [...] umarzającą jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez E. R. w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...] w części dotyczącej skarżącej. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: E. R. w dniu 9 listopada 1990 r. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w N. z wnioskiem o przyznanie rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przedłożyła jednocześnie oświadczenie, zgodnie z którym w 1944 r. pozostawiła swoją nieruchomość we wsi [....], powiat [...], województwo [...] oraz protokół z przesłuchania stron - świadków Z. B. i J. B., z którego wynika, że E. R. była właścicielką ww. nieruchomości. Ponadto dołączyła do akt sprawy Kartę Katalogową, w której wskazała siebie jako właściciela mienia pozostawionego w S. Wniosek ten został przekazany według właściwości Wojewodzie, który w toku postępowania ustalił, że wnioskodawczyni – E. R. nie żyje. W tej sytuacji pismami z 10 grudnia 2013 r. oraz z 31 grudnia 2013 r. poinformował potencjalnych spadkobierców wnioskodawczyni, tj. L. M. oraz M. F. (drugie z ww. pism skierowano już do K. F. jako spadkobiercy M. F.) o aktualnym stanie prawnym oraz na podstawie art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), wezwał ww. osoby do przedłożenia wymaganych tą ustawą dowodów niezbędnych do podjęcia decyzji. W odpowiedzi na powyższe skarżąca pismem z 8 maja 2014 r. zwróciła się do Wojewody o zawieszenie postępowania. Wojewoda postanowieniem z 4 lipca 2014 r. znak: [...], na podstawie art. 98 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", zawiesił postępowanie w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez E. R. Skarżąca pismem z 29 maja 2017 r. wniosła o podjęcie zawieszonego postępowania, jednocześnie informując, że przed Sądem Rejonowym w Z. prowadzone jest postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po O. B. i po A. B. (rodzicach E. R.). Wojewoda postanowieniem z 1 czerwca 2017 r. znak: [...], podjął zawieszone postępowanie w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a następnie postanowieniem z 2 czerwca 2017 r. znak: [...], na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., zawiesił z urzędu postępowanie wszczęte na wniosek E. R. Skarżąca pismem z 22 listopada 2021 r. wystąpiła do Wojewody o podjęcie zawieszonego postępowania. Do pisma załączyła, m.in. postanowienie Sądu Rejonowego w Z. Wydział I Cywilny z 18 grudnia 2014 r. sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po E. R. zmarłej w dniu [...] czerwca 2001 r., na podstawie ustawy nabyli: syn E. R. w 1/3 części, córka J. F. z domu R. w 1/3 części oraz córka L. M. z domu R. w 1/3 części, jak też postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po dziadkach – O. B. i A. B. Przedłożyła również szereg dokumentów, również uzyskanych z instytucji zagranicznych, wskazujących na pozostawione mienie oraz jego właścicieli. Wojewoda postanowieniem z 11 marca 2022 r. znak: [...] podjął zawieszone z urzędu postępowanie wszczęte na wniosek E. R. Następnie Wojewoda pismem z 11 marca 2022 r. znak: [...] poinformował skarżącą, że postępowanie wszczęte na wniosek E. R. dotyczy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez nią poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...]. Z kolei przedłożone przez skarżącą w toku postępowania dokumenty potwierdzają pozostawianie nieruchomości przez A. B. i O. B. Wobec powyższego Wojewoda zwrócił się o doprecyzowanie, czy pismo skarżącej z 22 listopada 2021 r. ma być traktowane jako wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez A. B. i O. B. w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...]. Skarżąca pismem z 22 marca 2022 r. poinformowała Wojewodę, że "jedynie z ostrożności procesowej rozszerza wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez A. B. i O. B." w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...]. Wojewoda decyzją z 14 lipca 2022 r. znak: [...], działając na podstawie art. 7 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r. poz. 2097), powoływanej dalej jako "ustawa", odmówił skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...] przez A. B. i O. B. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że wniosek skarżącej o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez ww. osoby został złożony po upływie terminu określonego w ustawie, bowiem dopiero w dniu 22 marca 2022 r. Zatem w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 5 ust. 1 ustawy. Następnie Wojewoda decyzją z 15 lipca 2022 r. znak: [...], działając na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez E. R. w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...] w części dotyczącej skarżącej i wskazał, że skarżąca nie jest spadkobierczynią właścicielki pozostawionego mienia, a tym samym nie jest stroną w sprawie. Minister decyzją z 8 września 2022 r. nr 1, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody umarzającą postępowanie w sprawie rekompensaty za mienie pozostawione przez E. R. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że z art. 3 ust. 2 ustawy wynika, że tylko spadkobierca legitymujący się prawomocnym postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub o dziale spadku jest uprawniony do złożenia wniosku w przedmiocie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i może być stroną takiego postępowania (art. 5 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy). Tymczasem z odpisu prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Z., Wydział I Cywilny z 18 grudnia 2014 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po E. R. wynika, że spadek po ww., zmarłej w dniu [...] czerwca 2001 r. w S., ostatnio stale tam zamieszkałej, na podstawie ustawy nabyli: syn E. R. w 1/3 części, córka J. F. z domu R. w 1 /3 części oraz córka L. M. z domu R. w 1/3 części. Skarżąca nie jest zatem spadkobiercą właścicielki mienia pozostawionego – E. R., tym samym nie jest stroną postępowania, w rozumieniu art. 28 K.p.a., dotyczącego potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. R. nieruchomości w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...]. Wojewoda prawidłowo więc umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia ww. nieruchomości przez E. R., w części dotyczącej skarżącej. Następnie decyzją z 8 września 2022 r. nr 2, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody odmawiającą skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez A. B. i O. B. wobec niezłożenia w terminie ustawowym wniosku o wydanie takiej decyzji. Wskazał, że zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy, jeżeli wniosek nie spełnia wymogów wskazanych w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 (między innymi jeżeli został złożony po 31 grudnia 2008 r.) wojewoda zobowiązany jest do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając organom naruszenie: 1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 30 § 4 i art. 105 § 1 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia całości materiału dowodowego, a w konsekwencji błędnego ustalania faktycznej postawy rozstrzygnięcia, niewłaściwe uznanie, że wniosek o rekompensatę został złożony po terminie, podczas gdy wniosek ten wpłynął w terminie, a z przeprowadzonych postępowań spadkowych wynika, że skarżąca jest następcą prawnym uprawnionych do uzyskania rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej; 2. art. 7b i art. 8 K.p.a. poprzez brak współdziałania z administracją Wojewody i Ministra w celu wyjaśnienia okoliczności sprawy i stanu prawnego; 3. art. 9 K.p.a. poprzez zaniechanie należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy winny czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek; 4. art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez nieustosunkowanie się w jakimkolwiek zakresie w uzasadnieniu decyzji do argumentów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od decyzji Wojewody. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że sama przeprowadziła wszystkie postępowania spadkowe, tj. postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej O. B. z domu W., urodzonej w dniu [...] kwietnia 1906 r. w S. oraz po A. B., urodzonym w dniu [...] marca 1904 r. w S., synu J. i A., zmarłym w dniu [...] marca 1979 r. w S. W okresie zawieszenia postępowania przeprowadziła ona również postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłych E. R., M. F. i M. B. oraz pozyskała postanowienie o uznaniu O. B. za zmarłą. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu organy rozpoznające sprawę dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 76 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez brak ustalenia w sposób rzetelny okoliczności faktycznych, które mogły mieć istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy. Jak wynika z akt sprawy, a co jest okolicznością bezsporną, postępowanie w przedmiocie ustalenia prawa do rekompensaty zainicjowane zostało wnioskiem E. R. z 9 listopada 1990 r. o przyznanie rekompensaty za pozostawione przez nią w 1944 r. mienie we wsi [...], powiat [...], województwo [...]. Do postępowania tego najpierw pismem z 10 października 2011 r. przyłączyła się M. F. (siostra E. R. i matka skarżącej), oświadczając, że przedmiotową nieruchomość odziedziczyła wraz z siostrą po rodzicach i majątek ten podzielili oni między obie córki, a następnie skarżąca, przedkładając postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po M. F. Skarżąca po przeprowadzeniu postępowań spadkowych, jak i zdobyciu dokumentów mających świadczyć o pozostawieniu przedmiotowego mienia przez jego właścicieli, przedłożyła Wojewodzie dokumenty wskazujące na to, że właścicielami mienia we wsi [...], powiat [...], województwo [...] byli A. B. i O. B. (dziadkowie skarżącej i rodzice wnioskodawczyni). Wobec powyższego Wojewoda zwrócił się o doprecyzowanie, czy pismo z 22 listopada 2021 r. ma być traktowane jako wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez A. B. i O. B. w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...]. Skarżąca pismem z 22 marca 2022 r. poinformowała Wojewodę, że "jedynie z ostrożności procesowej rozszerza wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez A. B. i O. B.", położonej w ww. miejscowości. Powyższe okoliczności spowodowały, że Wojewoda uznał, że postępowanie w przedmiocie ustalenia prawa do rekompensaty dotyczy dwóch oddzielnych spraw, tj.: 1) sprawy zainicjowanej wnioskiem E. R. z 9 listopada 1990 r. o przyznanie rekompensaty za pozostawione przez nią mienie we wsi [...], powiat [...], województwo [...] oraz 2) sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącej z 22 marca 2022 r. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez A. B. i O. B. w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...]. W konsekwencji Wojewoda decyzją z 14 lipca 2022 r. (utrzymaną w mocy decyzją Ministra nr 2) odmówił skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez A. B. i O. B. wskazując, że wniosek skarżącej z 22 marca 2022 r. złożony został po terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy. Z kolei decyzją z 15 lipca 2022 r. (utrzymaną w mocy decyzją Ministra nr 1 - będącą przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie) Wojewoda umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez E. R. w części dotyczącej K. F., bowiem z akt nie wynika, by była ona następcą prawnym wnioskodawczyni. Z powyższą oceną dokonaną przez organy obu instancji nie sposób się jednak zgodzić. Z akt sprawy nie wynika bowiem, by organy podjęły się jakiegokolwiek ustalenia, czy E. R., która wystąpiła w 1990 r. o potwierdzenie jej prawa do rekompensaty za mienie pozostawione we wsi [...], powiat [...], województwo [...], mienie to faktycznie pozostawiła jako jego jedyna właścicielka, czy też była następcą prawnym byłego właściciela (jak wskazała we wniosku mienie to odziedziczyła po matce O. B.). Okoliczność ta jest o tyle istotna, że z dokumentów przedłożonych następnie w toku postępowania przez skarżącą wynika, a na co sam zwrócił uwagę Wojewoda, że właścicielami mienia we wsi [...], powiat [...], województwo [...] byli A. B. i O. B. Z kolei z postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po O. B., zmarłej w 1942 r., wynika, że spadek po niej nabyli: córka E. R. w 1/2, córka M. F. w 1/2 i mąż A. B. w 1/4 dożywotniego użytkowania i w całości prawo do nieruchomości rolnej. Z powyższym koresponduje załączone do pisma skarżącej z 22 listopada 2022 r., Zaświadczenie Archiwalne z 14 lutego 2014 r. nr [...] uzyskane z Państwowego Archiwum Obwodu [...] w U., z którego to wynika, że w 1944 r. właścicielem mienia we wsi [...], powiat [...], województwo [...] był jedynie A. B. Wyjaśnienie powyższego jest o tyle istotne w okolicznościach niniejszej sprawy, że jeśli okazałoby się, że osobą, która faktycznie pozostawiła przedmiotowe mienie jest A. B., to przyjąć należałoby, że E. R. wystąpiła o przyznanie jej prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez ojca, jako jeden z jego spadkobierców. Tymczasem zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17 (ONSAiWSA 2018/1/2), złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy (a zatem również wobec skarżącej jako następcy prawnego M. F.). W konsekwencji Wojewoda, a za nim Minister, nie mógłby uznać, że skarżąca, jako jeden ze spadkobierców po A. B. (jej dziadku) nie jest stroną postępowania zainicjowanego przez E. R., a w konsekwencji postępowanie to w zakresie dotyczącym skarżącej winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Jest to o tyle istotne, że skarżąca w piśmie z 22 marca 2022 r. poinformowała Wojewodę, że "jedynie z ostrożności procesowej rozszerza wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez A. B. i O. B." położonej w ww. miejscowości. Można było więc przyjąć, że pismo to, potraktowane przez Wojewodę jako nowy wniosek, stanowiło jedynie doprecyzowanie procedowanego od wielu lat wniosku E. R. z 1990 r. Do czasu jednak wyjaśnienia przez Wojewodę powyższych okoliczności, nie sposób uznać, że skarżąca złożyła nowy wniosek o ustalenie prawa do rekompensaty za inne niż E. R. mienie, a pozostawione przez A. B. i O. B. (dziadków skarżącej) w ww. miejscowości (inicjujący odrębne postępowanie administracyjne), zaś postępowanie zainicjowane przez E. R. w 1990 r. nie dotyczy interesu prawnego skarżącej (nie jest jego stroną). Wojewoda w ponownie prowadzonym postępowaniu winien więc wyjaśnić, czy E. R. pozostawiła jakiekolwiek mienie we wsi [...], powiat [...], województwo [...] (inne niż to, które stanowiło własność jej rodziców), czy też wniosek z 1990 r. złożyła jako następca prawny byłego właściciela. Dopiero po ustaleniu powyższego Wojewoda będzie miał podstawę do dokonania oceny, czy 1) skarżąca przyłączyła się do ww. wniosku jako kolejny spadkobierca właściciela pozostawionego mienia; 2) czy też złożyła nowy wniosek dotyczący nieruchomości pozostawionej przez jej dziadków (innej niż tej, której dotyczył wniosek E. R.); 3) czy ma interes prawny w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem E. R. (mając na względzie cytowaną wyżej uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17), bądź postępowanie to jest bezprzedmiotowe z uwagi na to, że E. R. wystąpiła o rekompensatę za pozostawione mienie, którego była jedyną właścicielką (taka okoliczność nie wynika natomiast z żadnego dokumentu znajdującego się w sprawie). Wobec powyższego Sąd uznał, że Wojewoda umarzając postępowanie administracyjne zainicjowane przez E. R. w sprawie ustalenia prawa do rekompensaty za przedmiotową nieruchomość w odniesieniu do skarżącej, co najmniej przedwcześnie uznał, że w postępowaniu tym skarżąca nie legitymuje się przymiotem strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. w zw. z art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy. Ponownie rozpoznając sprawę, w zależności od dokonanych ustaleń, Wojewoda weźmie również pod uwagę, że skarżąca na rozprawie sądowej w dniu 14 czerwca 2023 r. złożyła do akt sprawy o sygn. I SA/Wa 2856/22 kopie notarialnie poświadczonych oświadczeń A. B., E. K., J. B., E. F., L. M., E. R. i J. F. – o zrzeczeniu się na rzecz K. F. prawa do rekompensaty za mienie pozostawione we wsi [...], powiat [...], województwo [...]. Z powyższych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ww. ustawy. Na koszty te składa się kwota 200 zł uiszczona przez skarżącą tytułem wpisu od skargi.