I SA/Wa 49/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2024 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o. o. sp.k. z siedzibą w [...] i S. J. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt I SAB/Wa 36/20 1. wymierza Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 5 000 (pięć tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz każdego ze skarżących [...] sp. z o. o. sp.k. z siedzibą w [...] i S. J. sumę pieniężną w kwocie po 1 000 (tysiąc) złotych; 4. zasądza od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz [...] sp. z o. o. sp.k. z siedzibą w [...] i S. J. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

[...] sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W. oraz S. J. pismem z 27 listopada 2023 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku z 28 kwietnia 2020 r. sygn. I SAB/Wa 36/20, mocą którego Sąd uwzględnił skargę na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy i zobowiązał organ do rozpoznania wniosku z 15 lutego 1949 r. o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] - w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Skarżący wnieśli o wymierzenie Prezydentowi m.st. Warszawy grzywny w wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów; stwierdzenie, że bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; przyznanie na rzecz każdego skarżącego sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty grzywny oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślili, że niewykonanie ww. wyroku przez organ nie budzi żadnych wątpliwości. Orzeczenie to uprawomocniło się z chwilą upływu terminu do wniesienia środka odwoławczego. Przedmioty wyrok powinien zostać wykonany ponad 3 lata temu. Skarżący zaznaczyli, że pismem z 18 stycznia 2023 r. wezwali Prezydenta m.st. Warszawy do wykonania wyroku, jednak bezskutecznie. Organ nie podjął jakichkolwiek czynności zmierzających do wykonania wyroku. Zdaniem skarżących okoliczności sprawy jednoznacznie wskazują, że Prezydent m.st. Warszawy celowo lekceważy obowiązek wykonania wyroku oraz czyni to z pobudek szczególnie nagannych, motywowanych chęcią uzyskania z tego tytułu korzyści majątkowych. Skarżący wskazali, że decyzją z 29 marca 2011 r. nr 147/GK/DW/2011 po rozpoznaniu wniosku dekretowego z 1949 r., ustanowiono na 99 lat prawo użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości. Następnie Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich decyzją z 2 sierpnia 2018 r. nr KR II R 13/18 stwierdziła nieważność ww. decyzji reprywatyzacyjnej w całości z uwagi na to, że została ona skierowana do osoby zmarłej, tj. M. S., który zmarł w 1974 r. Zaktualizowało to obowiązek ponownego rozpatrzenia wniosku z 1949 r., czego organ dotychczas nie uczynił. W ocenie skarżących Prezydent m.st. Warszawy sam sprokurował nieważność decyzji reprywatyzacyjnej, rażąco zaniedbując konieczność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i w konsekwencji wydając decyzję wobec osoby nieżyjącej. Stwierdzenie nieważności decyzji reprywatyzacyjnej ma oczywiste negatywne konsekwencje dla skarżących. Doprowadziło do wyzucia ich z prawa do użytkowania wieczystego za czynszem symbolicznym oraz utraty ekspektatywy konwersji tego prawa we własność. Spowodowało także niepewność sytuacji prawnej co do budynku, który [...] sp. z o.o. sp.k. wybudowała na nieruchomości i którego wartość przewyższa wartość nieruchomości o blisko 50 milionów. Skarżący zarzucili, że Prezydent m.st. Warszawy celowo lekceważy obowiązek wykonania wyroku oraz czyni to z pobudek szczególnie nagannych, motywowanych chęcią uzyskania z tego tytułu korzyści majątkowych. Organ jest świadomy, że wykonanie wyroku skutkować będzie koniecznością wydania decyzji o przyznaniu prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości. Działanie Prezydenta ma charakter intencjonalny i brak jest okoliczności przesądzających o niemożności wykonania wyroku. Do okoliczności takich nie należy fakt toczącego się postępowania spadkowego po M. S. Nie ma bowiem żadnych przeszkód faktycznych ani prawnych, aby organ rozpoznał wniosek w części, która dotyczy osób żyjących. Na przeszkodzie w rozpoznaniu wniosku nie stoi też zawisłość sprawy ze skargi na ww. decyzję Komisji z 2 sierpnia 2018 r. (aktualnie przed NSA), ani też fakt, że akta sprawy znajdują się obecnie w NSA. Zdaniem skarżących czas trwania bezczynności oraz postawa organu, wykazująca intencjonalność niewykonywania wyroku, lekceważące podejście do tego obowiązku oraz ewidentną złą wolę Prezydenta, przy jednoczesnym braku okoliczności wyłączających jego winę, niewątpliwe świadczy o tym, że bezczynność ma charakter rażący. Odnosząc się do zasadność wnioskowanej wysokości grzywny skarżący zaznaczyli, że organ nie podejmuje jakiejkolwiek czynności celem wykonania wyroku, pozostaje w stanie bezczynności od ponad 3 lat, bezczynność ma charakter celowy, motywowany chęcią przysporzenia finansowego kosztem skarżących. Istnieje obawa, że organ nadal nie będzie wykonywać wyroku. Wymierzenie grzywny jest zaś jedynym (prócz sumy pieniężnej) środkiem represji przysługującym Sądowi mającym na celu przymuszenie organu do jego wykonania. W ocenie skarżących ze względów powyższych uzasadnienie znajduje również wniosek o przyznanie sumy pieniężnej. Brak wykonania wyroku przez Prezydenta m.st. Warszawy powoduje powstanie po ich stronie realnej krzywdy i straty. Nierozpoznanie wniosku z 1949 r., przy jednoczesnym uznaniu przez Komisję za nieważną decyzji reprywatyzacyjnej skutkuje tym, że skarżący nie mogą swobodnie zarządzać nieruchomością i budynkiem. Utracili oni prawo użytkowania wieczystego, co zaważyło również na sytuacji prawnej budynku. Z uwagi na powyższe skarżący nie mogą swobodnie wykonywać działalności gospodarczej, do wykonywania której wybudowali budynek ponosząc wielomilionowe koszty. Ponadto fakt występowania względem skarżących z roszczeniami cywilnoprawnymi przez Prezydenta m.st. Warszawy, powodują po ich stronie konieczność nieustannego angażowania czasu i środków finansowych celem poszukiwania ochrony prawnej w tym zakresie. Stan faktyczny sprawy dobitnie świadczy o konieczności przyznania skarżącym wnioskowej sumy pieniężnej, co stanowić będzie choćby niewielką rekompensatę za ponoszone krzywdy i straty, jak również będzie dodatkowym środkiem prewencji, aby - tym razem - Prezydent m.st. Warszawy wykonał wyrok. Z powyższych względów Sąd powinien skorzystać ze wszelkich przysługujących mu środków, celem przymuszenia organu do wykonania wyroku. Skarga oraz wszystkie jej wnioski zasługują na uwzględnienie. Prezydent m.st. Warszawy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie wskazując, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] hip. [...], znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.). Organ opisał szczegółowo stan prawny nieruchomości podkreślając, że akta przedmiotowej sprawy znajdują się obecnie w Naczelnym Sądzie Administracyjnym w związku ze złożoną skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 stycznia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1777/18 oddalającego skargi na ww. Komisja decyzję z 2 sierpnia 2018 r. Organ zaznaczył, że w jego ocenie S. J. oraz [...] sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W. nie są stronami niniejszego postępowania, ponieważ nabycie roszczeń do nieruchomości nastąpiło w drodze umów sprzedaży zawartych w formie aktów notarialnych. Organ wskazał ponadto, że postanowieniem z 3 lutego 2023 r. nr 65/SD/2023 zawieszono z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie dotyczącej rozpatrzenia wniosku złożonego 15 lutego 1949 r. przez N. M. oraz M. S. o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] ozn. Nr [...], do czasu przedstawienia następstwa prawnego po dawnym współwłaścicielu przedmiotowej nieruchomości, tj. M. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Stosownie do treści art. 154 ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) - dalej P.p.s.a., w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. W myśl art. 154 § 2 P.p.s.a Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z powołanego art. 154 § 1 P.p.s.a. wynikają dwie przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby sąd administracyjny mógł organowi administracji publicznej wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ musi pozostawać w bezczynności po wyroku uwzględniającym skargę na podstawie art. 149 P.p.s.a. i zobowiązującym organ do wydania w określonym terminie stosownego aktu lub dokonania czynności. Po drugie, strona przed wniesieniem skargi musi wystąpić do właściwego organu z pisemnym wezwaniem do wykonania wyroku. W rozpoznawanej sprawie obie przesłanki zostały spełnione. W aktach sprawy znajduje się pismo skarżących z 18 stycznia 2023 r., którym wezwano Prezydenta m.st. Warszawy do wykonania wyroku z 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt I SAB/Wa 36/20. Kwestię terminu załatwienia sprawy po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu reguluje art. 286 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia akt organowi. Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że środki przewidziane w art. 154 P.p.s.a mają na celu ukaranie organu oraz jego dyscyplinowanie, a w określonej sytuacji wydanie rozstrzygnięcia (o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku) za organ. Celem skargi na niewykonanie prawomocnego wyroku sądu stwierdzającego bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przymuszenie organu do działania w sytuacji, gdy ignoruje on orzeczenie sądu i nie podejmuje czynności, do których został przez sąd zobowiązany. Skuteczność skargi zależy zatem od tego, czy organ podjął czynności zmierzające do wykonania wyroku bez zbędnej zwłoki i wykonał wytyczne sądu, a nie od końcowego efektu tych czynności. Analiza akt wskazuje, że odpis prawomocnego wyroku z 28 kwietnia 2020 r. - zobowiązującego organ do rozpoznania wniosku z 15 lutego 1949 r. o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu opisanej wyżej nieruchomość [...] w terminie czterech miesięcy - wraz z uzasadnieniem doręczone zostały organowi 9 grudnia 2020 r. Sąd poinformował jednocześnie, że akta administracyjne zostały dołączone do sprawy I SA/Wa 1777/18. Nie ulega jednocześnie wątpliwości, że mimo złożenia przez skarżących wezwania do wykonania wyroku, organ nie załatwił przedmiotowej sprawy zgodnie z powołanym orzeczeniem. Stosowna decyzja nie została wydana. Postanowieniem z 3 lutego 2023 r. nr 65/SD/2023 postępowanie zostało natomiast zawieszone do czasu ustalenia następców prawnych zmarłego współwłaściciela przedmiotowej nieruchomości. W sprawie spełnione zatem zostały przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 154 § 1 P.p.s.a. i wymierzenie organowi grzywny. Stosownie natomiast do art. 154 § 6 P.p.s.a. grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy Sąd uznał, że grzywna w wysokości 5000 zł jest adekwatną sankcją za niewykonanie ww. wyroku z 28 kwietnia 2020 r. Wymierzona kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a., spełniając funkcję represyjno – dyscyplinującą. Określając wysokość grzywny uwzględniono w szczególności długość przekroczenia wyznaczonego wyrokiem z 28 kwietnia 2020 r. terminu na załatwienie sprawy, a także okoliczność, że organ podejmował w istocie sporadyczne działania mające na celu zgromadzenie koniecznego materiału dowodowego i wydanie rozstrzygnięcia. Zauważyć należy, że z analizy akt wynika, że po otrzymaniu prawomocnego wyroku z 28 kwietnia 2020 r., co miało miejsce 9 grudnia 2020 r., pismem z 16 grudnia 2020 r. organ zwrócił się do WSA w Warszawie o zwrot akt postępowania. Po uzyskaniu zaś 2 lutego 2021 r. informacji, że akta przedstawione zostały Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu celem rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku z 27 stycznia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1777/18, organ ograniczył się w istocie do wystosowania dwóch pism celem ustalenia następców prawnych dawnego współwłaściciela nieruchomości zmarłego w 1974 r. (pismo z 27 września 2022 r. skierowane do Archiwum Państwowego w W. oraz pismo z 30 stycznia 2023 r. skierowane do pełnomocnika stron). Pismem z 4 października 2022 r. zwrócono się ponadto do Biura Spraw Dekretowych o zajecie stanowiska w sprawie, a następnie postanowieniem z 3 lutego 2023 r. nr 65/SD/2023 postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 15 lutego 1949 r. zawieszono do czasu przedstawienia następstwa prawnego po zmarłym współwłaścicielu nieruchomości. Sąd stwierdził jednocześnie, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku z 28 kwietnia 2020 r. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Za takim stanowiskiem przemawia w szczególności fakt, że sprawa z wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego nie została przez organ załatwiona i wyznaczony ww. wyroku termin został znacznie przekroczony. Istotne przy tym jest – jak wskazano wyżej - że po wpłynięciu prawomocnego wyroku organ podjął w istocie nieliczne działania mające na celu zakończenie postępowania i wydanie rozstrzygnięcia. Nie ulega wątpliwości, od ponad 3 lat prawomocny wyrok Sądu nie został wykonany, sprawa o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego toczy się od 1949 r., postanowienie zawieszające postępowanie wydane zaś zostało dopiero w lutym 2023 r. Podkreślić przy tym trzeba, że okoliczności usprawiedliwiających bezczynność organu po wydaniu ww. wyroku nie stanowią podnoszone w odpowiedzi na skargę twierdzenia, że akta sprawy znajdują się w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Brak akt administracyjnych z uwagi na ich pozostawanie w sądzie, nie jest przeszkodą do kontynuowania sprawy. Organ mógł podjąć stosowne działania celem uzyskania koniecznej dokumentacji, np. poprzez zwrócenie się o wypożyczenie akt celem sporządzenia kserokopii czy też odpisów. Sąd uznał ponadto, że w sprawie zaistniały podstawy do uwzględnienia wniosku skarżących o przyznanie od organu na ich rzecz sumy pieniężnej, o której mowa w art. 154 § 7 P.p.s.a. Zauważyć należy, że suma pieniężna, określona w powołanym przepisie jest stosowana w sytuacjach wyjątkowych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przyznanie sumy pieniężnej ma na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła na skutek wadliwych działań organu. Środek ten stanowi dodatkowe wzmocnienie ochrony interesów skarżącego. W ocenie Sądu okoliczności rozpoznawanej sprawy uzasadniają przyznanie od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w wysokości po 1000 zł jako zadośćuczynienie za oczekiwanie na rozpoznanie sprawy. Określając wysokość przyznanej sumy pieniężnej Sąd miał na uwadze stan sprawy, czas trwania postępowania oraz fakt, że sprawa z wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego postanowieniem z 3 lutego 2023 r. została zawieszona. Istotne jest też, że zasądzenie sumy pieniężnej stanowi uprawnienie sądu administracyjnego. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 154 § 1, § 2, § 6 i § 7 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 powołanej ustawy w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz.1964 ze zm.).