Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

I SA/Wa 841/24

Wyrok WSA w Warszawie z 23 września 2024 r., I SA/Wa 841/24 – nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę

Wynik

Uchylono decyzję I i II instancji

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia
23 września 2024
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, asesor WSA Marek Maliński, Protokolant starszy referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2024 r. sprawy ze skargi Miasta P. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 29 lutego 2024 r. nr KKU-195/23 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez gminę mienia Skarbu Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 13 lipca 2023 r. nr SN-VI.7532.1.72.2020.10; 2. zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz Miasta P.kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia 29 lutego 2024 r. nr KKU-195/23 Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 13 lipca 2023 r. nr SN- Vl.7531.1.72.2020.10 odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Wojewoda Wielkopolski ww. decyzją odmówił stwierdzenia nabycia przez Miasto [...], z mocy prawa, nieodpłatnie, z dniem 27 maja 1990 r., mienia Skarbu Państwa, stanowiącego nieruchomość, oznaczoną w ewidencji gruntów: jednostka ewidencyjna [...], obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...] o powierzchni 1.2116 ha, zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...]/, prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w P., V Wydział Ksiąg Wieczystych. Odwołanie od powyższej decyzji złożyło Miasto [...]. Komisja rozpatrując sprawę wskazała, że zgodnie z "Planem zagospodarowania przestrzennego m. [...] -1990 r.", zatwierdzonym przez Wojewodę [...] w dniu 22 sierpnia 1975 r. który stanowił integralną część "Planu zagospodarowania przestrzennego województwa [...]", zatwierdzonego Uchwałą nr [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia 21 października 1977 r. z późn. zm., przedmiotowa działka stanowiła teren zieleni umiarkowanego i okresowego użytkowania z możliwością lokalizacji ogródków działkowych. Działka ta była zapisana w grupie rejestrowej nr IVa - grunty państwowe położone na obszarach miast i osiedli, przekazane jednostkom państwowym i organizacjom społecznym w użytkowanie. Przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa, na podstawie wniosku z 17.12.1966 r., nr [...], orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 22.01.1963 r. nr [...] i protokołu zdawczo - odbiorczego z 6.05.1949 r. (co potwierdza wydruk księgi wieczystej KW nr [...] oraz protokół badania księgi wieczystej KW nr [...]); Wojewoda stwierdził, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, "w myśl art. 626(8) § 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, dalej jako: "KPC"), w postępowaniu wieczystoksięgowym wpis w księdze wieczystej jest orzeczeniem. Po uprawomocnieniu się wpis wiąże zatem, zgodnie z art. 365 § 1 KPC, nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Nie ulega wątpliwości, że wpis taki wiąże również sąd wieczystoksięgowy. Kwestionowanie prawidłowości dokonania prawomocnego wpisu jest zatem generalnie niedopuszczalne w innych postępowaniach" (por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z 19 lipca 2006 r., sygn. akt I CSK 141/06). Skutki prawomocności orzeczenia sądu powszechnego w postępowaniu administracyjnym w pełni akceptuje doktryna. Biorąc pod uwagę wpisy zawarte w protokole zdawczo - odbiorczym z 6 maja 1949 r. dotyczące przedsiębiorstwa państwowego – [...] Przedsiębiorstwa (Zakładów) [...], Wojewoda celem ewentualnego rozważenia, czy przedsiębiorstwo to legitymowało się tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości, na podstawie następujących dokumentów: • wniosku z 17 grudnia 1966 r., nr [...]; • orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 22 stycznia 1963 r" nr [...]; • orzeczenia nr 30 Ministra Przemysłu i Handlu z 24 maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa (Monitor Polski, Dz. U. z 1948 r., Nr 58, poz. 351); • rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. z 1947 r. Nr 16, poz. 62); • ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 3, poz. 17) poczynił następujące ustalenia: a) tytułem prawnym do ww. nieruchomości, w dacie ustawowej komunalizacji, tj. w dniu 27 maja 1990 r., legitymowało się przedsiębiorstwo państwowe – [...] Zakłady [...], na podstawie protokołu zdawczo - odbiorczego z 6 maja 1949 r. wydanego w związku z Orzeczeniem nr 30 Ministra Przemysłu i Handlu z 24 maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa (Monitor Polski, Dz. U. z 1948 r., nr 58, poz. 351), na zasadzie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 3, poz. 17); b) aktem wykonawczym do ww. orzeczenia było rozporządzenie Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. z 1947 r. Nr 16, poz. 62). Podstawę prawną dla przejmowania przedsiębiorstw stanowił § 71 tego rozporządzenia, zgodnie z którym przedsiębiorstwo przejęte w myśl art. 3 ustawy [z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność (...) przechodzi na własność Państwa z dniem ogłoszenia orzeczenia; c) wykonując dyspozycję § 72, § 73 oraz § 74 tego rozporządzenia, Minister Przemysłu j i Handlu zarządzeniem z 28 lipca 1948 r. o objęciu przedsiębiorstwa wyznaczył podmioty, które sporządziły ww. protokół zdawczo-odbiorczy, następnie który został zatwierdzony orzeczeniem Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 22 stycznia 1963 r., nr [...]; d) jak wynika z powyższego na podstawie wskazanych dokumentów przedmiotowe mienie nabył Skarb Państwa – [...] Zakłady [...] w P. Zaistnienie takiego stanu prawnego było możliwe dzięki ówcześnie obowiązującego art. 128 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, który stanowił, że własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługuje Skarbowi Państwa lub innym osobom prawnym. Przepis ten podkreślał samodzielność przedsiębiorstw państwowych, które w granicach swej zdolności wykonywały w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie częściach mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej. W opinii Wojewody zasadnym jest więc przyjęcie, iż zarząd [...] Zakładów (Przedsiębiorstwa) [...] w P. nad przedmiotową nieruchomością powstał ex lege na podstawie aktów normatywnych, tj. orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 22 stycznia 1963 r., nr [...]; Orzeczenia nr 30 Ministra Przemysłu i Handlu z 24 maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa (Monitor Polski, Dz. U. z 1948 r. Nr 58, poz. 351); rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. z 1947r. Nr 16, poz. 62); ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 3, poz. 17), a także protokołu zdawczo - odbiorczego z 6 maja 1949 r., a tym samym nieruchomość nie należała do terenowego organu administracji państwowej, a zatem nie podlega komunalizacji, jako należąca do przedsiębiorstwa państwowego w dacie 27 maja 1990 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...). Zdaniem Wojewody wykreślenie z działu II aktualnie prowadzonej dla nieruchomości księgi wieczystej KW nr [...] [...] Zakładów [...] w P. w 2006 r. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w P., XIV Wydziału Gospodarczo - Rejestrowego o wykreśleniu przedsiębiorstwa z rejestru przedsiębiorstw państwowych z 24 kwietnia 1999 r. sygn. akt [...], nie ma wpływu na procedowanie w niniejszej sprawie, bowiem ten stan prawny zaistniał po dacie ustawowej komunalizacji, tj. po 27 maja 1990 r. Komisja wskazała, że podstawę materialno-prawną decyzji Wojewody stanowi art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...), zgodnie z którym mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe). Decydujące zaś znaczenie dla komunalizacji następującej z mocy prawa ma stan faktyczny i prawny mienia ogólnonarodowego istniejący w dacie wejścia w życie ww. ustawy. W kontekście ww. przepisu nie ulega wątpliwości, że organ administracji winien w pierwszej kolejności ustalić, czy przedmiotowe mienie stanowiło w dniu 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa, a następnie po pozytywnym ustaleniu w tym zakresie - czy należało w tym dniu do podmiotów wskazanych w art. 5 ust. 1 ustawy - Przepisy wprowadzające (...). Po ustaleniu, że mienie spełniało przesłanki do jego komunalizacji z mocy prawa, organ winien w dalszej kolejności ustalić, czy nie wystąpiły przesłanki wyszczególnione w art. 11-12 tejże ustawy. W opinii Komisji Wojewoda zasadnie w piśmie z 24.07.2023 r. podkreślił, iż zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, tytuł prawny w formie przepisanej do nieruchomości stanowi decyzja administracyjna właściwego organu, umowa zawarta za zezwoleniem tego organu, umowa o przekazaniu między państwowymi jednostkami organizacyjnymi nie posiadającymi osobowości prawnej, umowa zawarta przez te jednostki (G. Bieniek, Trwały zarząd w: G. Bieniek, S. Rudnicki, Nieruchomości. Problematyka Prawna, Warszawa 2004, s. 490-491; uzasadnienie wyroku NSA z 26 lutego 1998 r., I SA 1768/96, Lex nr 44632), protokół zdawczo- odbiorczy (uzasadnienie wyroku NSA z 16 marca 2006 r., I OSK 583/05) albo też umowa kupna nieruchomości zawarta z jej właścicielem (uzasadnienie uchwały T.K. z 9 grudnia 1992 r., W 13/91, OTK 1992, nr 2, poz. 37). W przedmiotowej sprawie powyższe potwierdza szereg zgromadzonych w toku postępowania wyjaśniającego dokumentów, tj. protokół zdawczo - odbiorczy z 6 maja 1949 r., wydany w związku z Orzeczeniem nr 30 Ministra Przemysłu i Handlu z 24 maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa (Monitor Polski, Dz.U. z 1948r. Nr 58, poz. 351), na zasadzie art 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 3, poz. 17), rozporządzenie Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. z 1947 r. Nr 16, poz. 62). Zaistnienie takiego stanu prawnego było możliwe dzięki ówcześnie obowiązującemu art. 128 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, który stanowił, że własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługuje Skarbowi Państwa lub innym osobom prawnym. Przepis ten podkreślał samodzielność przedsiębiorstw państwowych, które w granicach swej zdolności wykonywały w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie częściach mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej. Nie ulega więc wątpliwości, iż organ I instancji prawidłowo zbadał zebrany materiał dowodowy, na podstawie którego doszedł do uzasadnionego przekonania, iż w dacie 27 maja 1990 r., nieruchomość znajdowała się w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego, a zatem nie podlegała komunalizacji, zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy i wprowadzające (...) Komisja podkreśliła również, że wykreślenie z działu II aktualnie prowadzonej dla nieruchomości księgi wieczystej KW nr [...] [...] Zakładów [...] w P. w 2006 r. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w P., 1 XIV Wydziału Gospodarczo - Rejestrowego o wykreśleniu przedsiębiorstwa z rejestru przedsiębiorstw państwowych z 24 kwietnia 1999 r., sygn. akt [...] w żaden sposób nie wpływa stan faktyczny i prawny w dacie 27 maja 1990 r, nawet w sposób pośredni, jak wskazał Prezydent Miasta [...]. Skargę na decyzję Komisji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło Miasto [...] zarzucając jej naruszenie następujących przepisów: - art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 i r., Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 775), poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, - art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 r., Nr 32, poz. 191 ze zm.) poprzez błędne uznanie, że działka nr [...] ark. mapy [...] obręb [...] nie podlega komunalizacji w myśl tego przepisu, - art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 r., Nr 32, poz. 191 ze zm.) w zw. z § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r., poprzez błędne jego zastosowanie w niniejszej sprawie podczas, gdy w wyżej cytowanym rozporządzeniu brak jest wymienionych [...] Zakładów [...] w P. W oparciu o tak sformułowane zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego - staje się w dniu wejścia życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Przy czym - jak trafnie podniosła Komisja – "należenie" mienia do przedsiębiorstwa państwowego rozumieć trzeba jako kategorię prawną, a nie faktyczną. Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 9 grudnia 1992 r. sygn. akt W 13/91 (Dz. U. z 1992 r. Nr 97, poz. 486), dokonując wykładni art. 5 ust. 1, wyjaśnił bowiem, że mienie ogólnonarodowe (państwowe) należało do przedsiębiorstwa państwowego, jeżeli było mu przekazane w zarząd w formie prawem przewidzianej, albowiem wówczas przedsiębiorstwo państwowe wykonywało względem tego mienia różnego rodzaju uprawnienia cywilnoprawne płynące z ustanowionego zarządu. Wymaga podkreślenia, że art. 5 ust. 1 ustawy pod względem systemowym był powiązany z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.) – dalej zwanej "uggwn", który przewidywał domniemanie prawne, że grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej. Z powołanych wyżej przepisów wynika, że aby przeciwstawić się komunalizacji mienia osoba faktycznie mieniem tym władająca musiała w postępowaniu komunalizacyjnym wykazać, że mienie to należało do niej w sensie prawnym, a nie faktycznym. Udowodnienie władania mieniem w sensie prawnym wymagało przedłożenia właściwemu wojewodzie odpisu decyzji lub umowy, o których mowa w art. 38 ust. 2 uggwn lub aktów (np. decyzji administracyjnych, protokołów przekazania mienia) wydanych na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów z zakresu gospodarki gruntami, dokumentujących określony tytuł prawny (użytkowanie, zarząd i użytkowanie, zarząd). Zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: decyzja terenowego organu administracji państwowej o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umową o nabyciu nieruchomości. Analogiczne regulacje dotyczące, obowiązku formalnego przekazania terenu państwowegm.in. przedsiębiorstwom państwowym w prawną formę władania zwaną zarządem (użytkowaniem) występowały również we wcześniejszym stanie prawnym (por. art. 3 ust. 1 i 8 ust. 1 ustawy z dnia 14lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, czy też art. 3 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, Dz. U. z 1952 r. poz. 31). Regulacje poprzedzające ustawę gruntową wyróżniały się brakiem uznania umowy o nabyciu nieruchomości za podstawę powstania zarządu. Stanu powyższego nie zmienił przejściowy art. 80 ust. 1 ustawy gruntowej (w brzmieniu z dnia 2 7 maja 1990 r.), zgodnie z którym grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych, jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek. Przepis ten odnosił się bowiem w istocie do analogicznego do zarządu z ustawy gruntowej formy władztwa przedsiębiorstw państwowych, w ramach zasady jednolitej własności Skarbu Państwa, w postaci "użytkowania". Użytkowania tego nie można sprowadzać wbrew literalnemu brzmieniu ww. przepisu i ww. zasadzie do "użytkowania" stricte w znaczeniu cywilistycznym, czy też faktycznego władztwa (posiadania), którego nie można utożsamiać z użytkowaniem. Potwierdza to zresztą ust. 2 ww. regulacji, zgodnie, z którym posiadaczom gruntów, stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, którzy w dniu 1 sierpnia 1988 r. nie legitymują się dokumentami o przekazaniu gruntów wydanymi w formie prawem przewidzianej i nie wystąpią w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. o uregulowanie stanu prawnego, mogą być przekazane grunty będące w ich posiadaniu odpowiednio w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Przepis ten potwierdza, że istotnymi w sprawie są tylko "dokumenty o przekazaniu gruntu w formie prawem przewidzianym", nie mają więc znaczenia inne rozstrzygnięcia, jeśli nie dotyczą ww. przedmiotu. Brak formalizacji tytułu prawnego tzw., jednostek gospodarki uspołecznionej" w poprzednim systemie wydaje się zresztą rzeczą powszechną i ujawnianą w wielu dziedzinach po zmianach systemowych. W ocenie organów orzekających w niniejszej sprawie zarząd [...] Zakładów (Przedsiębiorstwa) [...] w P. nad przedmiotową nieruchomością powstał ex lege na podstawie aktów normatywnych, tj. orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 22 stycznia 1963 r., nr [...]; Orzeczenia nr 30 Ministra Przemysłu i Handlu z 24 maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa (Monitor Polski, Dz. U. z 1948 r. Nr 58, poz. 351); rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. z 1947 r. Nr 16, poz. 62); ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 3, poz. 17), a także protokołu zdawczo - odbiorczego z 6 maja 1949 r., a tym samym nieruchomość nie należała do terenowego organu administracji państwowej, a zatem nie podlega komunalizacji, jako należąca do przedsiębiorstwa państwowego w dacie 27 maja 1990r., zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...). Stanowisko organów nie znajduje jednak potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. W dniu 6 maja 1949 r. został sporządzony, zgodnie z przepisami § 74 i 75 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62, z późn. zm.), protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa pn. [...] w K. – W. G., [...], pow. [...]. Przedsiębiorstwo to przeszło na własność Państwa na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17, z późn. zm.) i zostało przeznaczone do objęcia przez [...] Zakłady [...]. Stosownie do § 71 i 72 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., przedsiębiorstwo przejęte w myśl art. 3 ustawy przechodzi na własność Państwa z dniem ogłoszenia orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność państwa. Jednocześnie z ogłoszeniem tego orzeczenia minister zarządzał objęcie przedsiębiorstwa i wyznaczał w tym celu odpowiednie osoby lub organizacje gospodarcze. Wyznaczenie takiej osoby uprawniało ją do objęcia przejętego na własność państwa przedsiębiorstwa, co nie oznaczało jednak ustanowienia prawa zarządu lub użytkowania. Zgodnie natomiast z art. 37 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. Nr 22, poz. 159, z późn. zm.), jedynie tereny stanowiące własność Państwa, będące w dniu wejścia w życie tej ustawy w użytkowaniu lub zarządzie jednostek państwowych, przeszły w użytkowanie tych jednostek. Skoro [...] w K. została objęta jedynie w posiadanie przez [...] Zakłady [...], to nie mogła ona na podstawie powołanego art. 37 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. przejść w użytkowanie [...] Zakładów [...]. Ponadto z akt sprawy nie wynika, ażeby w formie prawem przewidzianej, przedmiotowa nieruchomość została oddana w zarząd lub użytkowanie na rzecz przedsiębiorstwa państwowego, a tylko wówczas nieruchomość ta nie należałaby do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Faktyczne władanie mieniem przez przedsiębiorstwo państwowe bądź przez jego poprzedników prawnych nie stanowi negatywnej przesłanki uniemożliwiającej komunalizację, która w trybie ww. przepisu ustawy komunalizacyjnej następuje z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy, tj. z dniem 27 maja 1990 r., tym bardziej, że decyzja komunalizacyjna ma jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdza przejście prawa własności danego składnika mienia ze Skarbu Państwa na właściwą gminę. Zarząd, to prawne formy władania, które uprawniają do władania nieruchomością. Sam fakt korzystania z nieruchomości nie kreuje prawa zarządu (wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2011 r., I SA/Wa 1196/11). Nawet faktyczne władanie nieruchomością odpowiada bowiem przesłance wymienionej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające tj. że mienie należało do rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej. Z powołanych wyżej przepisów wynika, że aby przeciwstawić się komunalizacji mienia podmiot faktycznie mieniem tym władający musi w postępowaniu komunalizacyjnym wykazać, że mienie to należało do niego w sensie prawnym, a nie faktycznym. Udowodnienie władania mieniem w sensie prawnym wymagało przedłożenia właściwemu wojewodzie odpisu decyzji lub umowy, o których mowa w art. 38 ust. 2 ustawy gruntowej lub aktów (np. decyzji administracyjnych, protokołów przekazania mienia) wydanych na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów z zakresu gospodarki gruntami, dokumentujących określony tytuł prawny (użytkowanie, zarząd i użytkowanie, zarząd). Tymczasem, z zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego nie wynika istnienie dokumentów potwierdzających, na dzień 27 maja 1990 r., prawo zarządu do nieruchomości opisanej na wstępie jakiemukolwiek podmiotowi. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, z poźn. zm., ustawy gruntowej) grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste były zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej. Grunty te zatem do wspomnianych organów należały. Nie ma dowodu również na to, że 27 maja 1990 r. mienie to faktycznie służyło wykonywaniu zadań publicznych przez organy administracji rządowej lub organy władzy państwowej. Zgodnie zaś z art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy wyłączeniu podlegały składniki mienia ogólnonarodowego, jeżeli służyły wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej lub należą do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim, z zastrzeżeniem przepisu art. 14 (ust. 1 pkt 2). [...] Zakłady [...] nie znalazły się również w wykazie przedsiębiorstw i jednostek, o których mowa w ust. 1 pkt 2 zawartym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. W tej sytuacji Sąd uznał, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd uchylił decyzje organów obu instancji. Ponownie rozpatrując sprawę niniejszą organ I instancji weźmie pod uwagę powyższe rozważania i wyda decyzję odpowiadającą prawu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.

Informacje o sprawie

Data wpływu
11 kwietnia 2024
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Sędziowie
Dariusz Pirogowicz Jolanta Dargas /przewodniczący sprawozdawca/ Marek Maliński

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny