II GSK 342/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. S.A. w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 listopada 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 463/23 w sprawie ze skargi P. S.A. w Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 16 maja 2023 r. nr SKO.4121.59.2023 w przedmiocie czasowego zarejestrowania pojazdu oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 28 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 463/23, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), oddalił skargę P. S.A. w Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 16 maja 2023 r., w przedmiocie czasowego zarejestrowania pojazdu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła P. S.A. w Ł., zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąca kasacyjnie rzekła się przeprowadzenia rozprawy. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; powoływanej dalej jako; p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego, tj.: a) art. 72 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 73 ust. 1 w zw. z art. 74 ust. 2 pkt 2 lit. c) ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 988 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.r.d.) poprzez błędną wykładnię mającą istotny wpływ na wynik sprawy, polegającą na przyjęciu, że pojazd HONDA, nr. Rej. [...], nr. VIN [...], nie może być czasowo zarejestrowany, pomimo spełnienia wszystkich przesłanek wymaganych w ww. przepisach; b) § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 31 sierpnia 2022 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych oraz wzorów innych dokumentów związanych z rejestracją pojazdów, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na niezasadnym przyjęciu, że załączone do wniosku o czasową rejestrację dokumenty nie stanowią dowodu własności przedmiotowego pojazdu, pomimo przedstawienia dokumentów potwierdzających prawo własności Skarżącego do przedmiotowego pojazdu. 2. przepisów prawa procesowego, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik postępowania, tj.: c) art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżona decyzja naruszała art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 i art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), polegającemu na dowolnej ocenie materiału dowodowego zwłaszcza poprzez odmówienie mocy dowodowej dokumentom przedłożonym wraz z wnioskiem o rejestrację czasową przedmiotowego pojazdu, w szczególności: umowy z dnia 29 marca 2012 r. regulującej zasady finansowania, oświadczeniu o przedterminowym rozwiązaniu Umowy z dnia 13 czerwca 2018 r., załączniku nr 2 do Umowy z dnia 29 marca 2012 r., które niewątpliwie stanowiły dowody własności przedmiotowego pojazdu, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy jego czasowej rejestracji. Nadto niezastosowanie i odstąpienie od jednej z zasad naczelnych postępowania administracyjnego i niewyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz ustalony stan faktyczny nie dają podstaw do stwierdzenia, że nie wystąpiły przesłanki uniemożliwiające rejestrację czasową przedmiotowego pojazdu. Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga nie może być uwzględniona. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Natomiast istota sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, a także sposób sformułowania zarzutów oraz ich wzajemne powiązanie powodują konieczność łącznego ich rozpatrzenia. Na wstępie należy podkreślić, iż Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela wykładnię przepisów prawa i oceny zastosowane w zaskarżonym wyroku i dlatego nie ma potrzeby powtarzania w tym miejscu całkowicie trafnej i wyczerpującej argumentacji sądu pierwszej instancji. Wystarczające więc będzie przytoczenie jedynie jej głównych tez. Wbrew zatem twierdzeniom skarżącej kasacyjnie Spółki, Sąd I instancji słusznie przyjął, że za chybione uznać należy zarzuty naruszenia art. 72 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 73 ust. 1 w zw. z art. 74 ust. 2 pkt 2 lit. c) p.r.d. w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów. Należy zauważyć, iż argumenty zarówno skargi jak i skargi kasacyjnej sprowadzają się do stwierdzenia, że Spółka spełniła wszystkie przesłanki wymagane przepisami prawa do czasowej rejestracji pojazdu marki Honda, nr rej. [...], a organ niezasadnie przyjął, że załączone do wniosku o czasową rejestrację dokumenty nie stanowią dowodu własności przedmiotowego pojazdu, pomimo przedstawienia dokumentów potwierdzających prawo własności skarżącej do przedmiotowego pojazdu. Do wniosku o czasową rejestrację pojazdu załączono: uzasadnienie w oryginale, pełnomocnictwo potwierdzone za zgodność z oryginałem przez radcę prawnego Iwonę Smolak, potwierdzenie uiszczenia opłaty za wydanie decyzji, KRS wnioskodawcy, odpis oświadczenia o przedterminowym rozwiązaniu Umowy [...] oraz wezwania do wydania przedmiotu przewłaszczenia (wydane przez P. S.A. w Ł., a skierowane do J. sp. j. w E. - notarialnie poświadczony w dniu 28 listopada 2022 r. (repertorium A nr [...], odpis załącznika nr 2 do umowy zawartej w dniu 29 marca 2012 r. pomiędzy P. S.A. oraz J. sp. j. - Lista przewłaszczonych pojazdów z dnia 6 marca 2018 r. (dokument posiada datę 9 maja 2019 r. i został dwustronnie podpisany przez pełnomocników P. S.A. - notarialne poświadczenie z dnia 14 maja 2019 r. (repertorium A nr [...] i notarialne poświadczenie z dnia 28 listopada 2022 r. (repertorium A nr [...]) oraz kserokopię "Umowy regulującej zasady finansowania dealera" z dnia 29 marca 2012 r. zawartej pomiędzy J. sp. j. w J. a R. S.A. w W. a H. sp. z o.o. w W. i kserokopię notarialnego poświadczenia w dniu 24 kwietnia 2012 r. (repertorium A nr [...]), które nie zostały notarialnie poświadczone. Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację przedstawioną w zaskarżonym wyroku, iż powyżej wskazane stanowisko skarżącej nie ma usprawiedliwionych podstaw, ponieważ z akt sprawy wynika, iż do wniosku o rejestrację przedmiotowego pojazdu w zakresie dowodu własności nie przedłożono wymaganych dokumentów, co jest przeszkodą do zarejestrowania pojazdu w świetle § 2 ust. 1 oraz § 4 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 31 sierpnia 2022 r. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji i organ w pełni zasadnie przyjęły, że na gruncie niniejszej sprawy powinien to być np. dokument potwierdzający przewłaszczenie pojazdu z warunkiem zawieszającym, dokument potwierdzający ziszczenie się warunku, a w przypadku gdy przedmiot przewłaszczenia się zmienia co 3 miesiące, również dokument potwierdzający, co było przedmiotem zabezpieczenia w dniu złożenia oświadczenia o ziszczeniu się warunku, a jeśli data przeniesienia własności zależy od doręczenia pisma stronie, wymagany byłby również dokument potwierdzający skuteczne doręczenie pisma. Należy mieć tu bowiem na uwadze, co trafnie podkreślił WSA w uzasadnieniu, że strona skarżąca kasacyjnie nie załączyła oryginału ani notarialnie potwierdzonej kopii umowy z 29 marca 2012 r., zgodnie z którą nastąpiło przeniesienie własności na stronę, ani w żadnej formie dokumentu potwierdzającego doręczenie stronie oświadczenia o przedterminowym rozwiązaniu umowy, a zwykła kserokopia jest w tym zakresie niewystarczająca. Zasadnie także wątpliwości Prezydenta Miasta Łodzi wzbudził "załącznik nr 2 do umowy" z dnia 9 maja 2019 r., skoro został sporządzony prawie rok po wezwaniu do wydania przedmiotu przewłaszczenia i wskazano w nim 5 pojazdów, a wezwanie zawiera dane 11 pojazdów. WSA słusznie zatem przyznał rację organowi, iż prawnie relewantne było wezwanie przez Prezydent Miasta Łodzi skarżącej kasacyjnie spółki do uzupełnienia wniosku o: oryginały dowodu własności, na podstawie którego P. S.A. nabył prawo własności do przedmiotowego pojazdu, ostatniego dowodu rejestracyjnego, jeśli pojazd był zarejestrowany oraz tablic rejestracyjnych nr [...]. Z akt sprawy wynika natomiast, iż pomimo prawidłowego wezwania do uzupełnienia braków wniosku o czasową rejestrację przedmiotowego pojazdu, nie została załączona do wniosku notarialnie poświadczona kserokopia umowy z 29 marca 2012 r., a załączona została tylko kserokopia notarialnego poświadczenia z 2012 r., przy czym dokumenty te nie zostały nawet potwierdzone za zgodność z oryginałem przez pełnomocnika wnioskodawcy. Trafnie również podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że do wniosku nie zostało załączone potwierdzenie doręczenia firmie J. sp. j. oświadczenia o przedterminowym rozwiązaniu Umowy [...], a jest to wymóg skuteczności rozwiązania umowy i ustalenia daty nabycia pojazdu. Za usprawiedliwiony wobec tego uznać należy pogląd o istnieniu podstaw do przyjęcia, że organy w dacie orzekania nie były w posiadaniu dokumentów potwierdzających, iż wnioskodawca jest właścicielem pojazdu, a zatem nie można im postawić zarzutu naruszenia prawa. W tym zakresie Sąd I instancji przedstawił trafny wywód, który zasługuje w zupełności na akceptację. Rację ma także Sąd I instancji, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, że organowi nie sposób przypisać zarzucanych w skardze naruszeń przepisów procesowych w tym art. 7, art. 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. Sąd I instancji zasadnie bowiem podkreślił, że to na osobie domagającej się rejestracji spoczywa ciężar udokumentowania prawa własności do pojazdu stanowiącego przedmiot rejestracji, a zarejestrowany może być jedynie pojazd, co do którego uregulowana jest kwestia prawa własności. Zarzuty procesowe sformułowane w skardze kasacyjnej sprowadzają się w znacznej części w istocie do twierdzenia, że Sąd I instancji nie dostrzegł, iż organ administracji naruszył reguły zawarte w tych przepisach. Odnosząc się zatem ogólnie do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że kontrolowane przez Sąd I instancji decyzje zostały wydane w postępowaniu, które zostało przeprowadzone zgodnie ze standardami procedury administracyjnej. Ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego oraz wydanych w tej sprawie decyzji wynika, że zostały wyjaśnione istotne okoliczności sprawy, których wyjaśnienie było konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego. Ponadto z uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny zaskarżonej decyzji w zakresie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych. Podnoszone w tym zakresie zarzuty skarżącej kasacyjnie sprowadzają się w istocie rzeczy do prezentowania własnych ocen stanu faktycznego. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny podziela myśl, która przyświecała Sądowi pierwszej instancji, że zgodnie z art. 7 k.p.a., to na organach ciąży obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Powszechnie w doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że w postępowaniu administracyjnym to na organie spoczywa ciężar dowodu. Tak ukształtowana zasada ciężaru dowodu doznaje przełamania w tych przypadkach, w których możliwości poczynienia ustaleń przez organ są ograniczone, zwłaszcza, gdy wykazanie określonych faktów pozostaje w interesie strony (por. wyrok NSA z 15 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 603/16; wyrok NSA z 30 października 2023, II GSK 796/20 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W takich przypadkach ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 172/07, wyraził pogląd, który Sąd rozpoznający sprawę niniejszą podziela, że nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania z lojalnego współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (wyrok NSA z 5 grudnia 2023 r., II GSK 616/20 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe stanowisko potwierdzają liczne przykłady z orzecznictwa, które akcentują, że obowiązki organów administracji publicznej w zakresie przeprowadzenia dowodów z urzędu celem odtworzenia prawdy obiektywnej nie sięgają tak daleko, by zwalniały stronę ze współudziału w zebraniu materiału dowodowego (por. wyroki NSA z: 17 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 273/10; 10 grudnia 2010 r., sygn. akt II OSK 1677/10). W ramach lojalnego współdziałania w celu wyjaśnienia okoliczności faktycznych strona powinna przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności istotne dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Tym niemniej cały czas podkreśla się, że obowiązki te w żaden sposób nie wyłączają wymogu dążenia przez organ administracji do wyjaśnienia prawdy materialnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.). Organ ma zatem obowiązek poszukiwania dowodów, niemniej jednak nie jest nieograniczony w tym zakresie, bowiem w świetle orzecznictwa z przepisu art. 77 § 1 k.p.a. nie wynika wcale, że na organ został przerzucony cały ciężar dowodowy w sprawie. Organ nie ma obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony. Z cytowanego wyżej przepisu nie daje się w szczególności wyprowadzić konkluzji, że organy administracji obowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ta ostatnia – mimo wezwania – środków takich nie przedstawia. Nie można bowiem w takim przypadku założyć, że przy bierności strony, cały ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym przez organy administracji spoczywa na tych organach (por. wyrok NSA z 20 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1605/96). Zwłaszcza, gdy tylko z udziałem strony możliwe jest ewentualne pozyskanie dowodów potwierdzających dane twierdzenia (np. dane dokumenty znajdują się w wyłącznej dyspozycji strony, a organ wzywa ją do współdziałania w zakresie ich pozyskania). Z powyższych względów prawidłowa jest konstatacja WSA, iż próba uzupełnienia przez Spółkę materiału dowodowego kontrolowanej sprawy na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, poprzez przedłożenie kolejnych dokumentów, jest spóźniona, bo Sąd nie jest władny dokonać za organ konkretnych ustaleń faktycznych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W art. 133 § 1 p.p.s.a. przyjęta została zasada, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy. Oznacza to, że sąd ten rozpoznaje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonego aktu, zasadniczo nie podlega uwzględnieniu. Kontrolny charakter postępowania sądowoadministracyjnego i, co do zasady kasacyjny model orzekania przez sądy, uzasadniają przyjęcie jako reguły, że sąd kontrolując działalność administracji publicznej, bierze pod uwagę stan prawny obowiązujący w dacie wydawania zaskarżonego aktu, a nie w dniu orzekania. Również nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a., który ma charakter wynikowy, stanowiący o tym, że w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Wobec powyższego, działając na mocy art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Spółki.