II GZ 59/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 2021/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy powołania na stanowisko komornika sądowego postanawia: oddalić zażalenie. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne"

Objętym zażaleniem postanowieniem z dnia 22 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy powołania na stanowisko komornika sądowego. Relacjonując przebieg sprawy Sąd I instancji wskazał, że w załączonym do skargi kasacyjnej wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF, którego braki formalne uzupełniono w dniu 19 maja 2014 r.), skarżąca zażądała zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że z chwilą podjęcia decyzji o ubieganie się na stanowisko komornika sądowego i złożenia wniosku "zaprzestała nawiązywania współpracy z nowymi stałymi klientami, co skutkuje brakiem źródła dochodu od dłuższego czasu z uwagi na przedłużające się postępowanie". Wobec powyższego skarżąca nie jest w stanie ponieść opłaty od skargi kasacyjnej, gdyż stanowiłoby to dla niej znaczne obciążenie skutkujące uszczerbkiem dla jej utrzymania koniecznego. Z informacji zamieszczonych w formularzu wniosku wynika, iż skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Skarżąca oświadczyła też, że prowadzi działalność gospodarczą, ale nie uzyskuje z tego tytułu dochodów. Jako składniki majątku wymieniła następujące nieruchomości: lokal mieszkalny o powierzchni 84,46 m² położony w [...], lokal mieszkalny o powierzchni 33,80 m² położony w [...] (obciążony hipoteką), nieruchomość rolna o powierzchni ok. 2 ha położona w [...] oraz nieruchomość o powierzchni 1 010 m² położona w [...]. Dodała, iż wszystkie te nieruchomości wystawiła na sprzedaż. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie wskazanych w zarządzeniu dokumentów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej nadesłał: 1) zeznanie podatkowe PIT-37 skarżącej, z którego wynika, że w roku 2013 osiągnęła łączny dochód w kwocie 12 018,57 zł z tytułu stosunku pracy, działalności wykonywanej osobiście oraz innych źródeł (przy przychodzie w wysokości 13 030,12 zł i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 1 011,55 zł), 2) zeznanie podatkowe PIT-36L skarżącej, z którego wynika, że w roku 2013 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniosła stratę w wysokości 34 002,83 zł (przy przychodzie w wysokości 32 807,12 zł i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 66 809,95 zł), 3) urzędowe poświadczenia odbioru dokumentów, o których mowa w pkt 1 i pkt 2, przesłanych drogą elektroniczną, 4) oświadczenie skarżącej (bez daty), w którym wskazała, iż "od listopada ubiegłego roku nie ma jej w Polsce", a koszty eksploatacyjne ponoszą jej rodzice. Sąd I instancji odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie stwierdził, że skarżąca nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Skarżąca, pomimo wezwania nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych. Jednocześnie z akt sądowych sprawy wynika, że skarżąca dysponuje (co najmniej jednym) rachunkiem bankowym, z którego przelała na konto Sądu kwotę 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi (dowód wpłaty – karta 26 akt). Nie jest zatem wiadome na etapie rozpoznawania wniosku, jakie operacje były wykonywane na tym rachunku oraz jaka była na nim wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z informacji zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżąca dysponuje znacznym majątkiem w postaci kilku nieruchomości, który od roku zamierza spieniężyć (nie wyjaśniła jednak precyzyjnie, dlaczego dotychczas nie sprzedała żadnej z tych nieruchomości), jak również sama (dobrowolnie) pozbawiła się możliwości zarobkowych, zaprzestając współpracy z klientami. Skoro zatem, skarżąca nie przesłała na wezwanie Sądu żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, brak jest możliwości ustalenia, czy zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. [...] zażaleniem zaskarżyła w całości postanowienie Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, poprzez bezpodstawne uznanie, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie jako osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe. Podnosząc ten zarzut skarżąca wniosła o rozpoznanie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że biorąc pod uwagę chociażby przedstawione przez nią zeznania podatkowe brak jest możliwości przyjęcia, iż jest ona w stanie ponieść koszty sądowe. Poza tym skarżąca wskazała na trudności ze zbyciem posiadanych nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejność należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej zasady stanowi instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie zatem z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Co więcej, nadmienić należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy powinna w sposób Jedynym miernikiem oceny czy stronie może być przyznane prawo pomocy jest kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że Sąd I instancji zasadnie uznał, iż wskazane przez skarżącą okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są wystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, skarżąca pomimo wezwania nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych. Jednocześnie z akt sądowych sprawy wynika, że skarżąca dysponuje (co najmniej jednym) rachunkiem bankowym, z którego przelała na konto Sądu kwotę 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Nie jest zatem wiadome jakie operacje były wykonywane na tym rachunku oraz jaka była na nim wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tych wątpliwości skarżąca nie rozwiała również w zażaleniu, zupełnie pomijając tę część argumentacji Sądu I instancji. To zaś utwierdza Naczelny Sąd Administracyjny w przekonaniu, że skarżąca nie przedstawiła w sposób wiarygodny i rzetelny swojej sytuacji materialnej. Ponadto jak wynika z informacji zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca dysponuje znacznym majątkiem w postaci kilku nieruchomości, który od roku zamierza spieniężyć. Jednak jak zasadnie stwierdził Sąd I instancji skarżąca nie wyjaśniła dlaczego dotychczas nie sprzedała żadnej z tych nieruchomości, jak również sama (dobrowolnie) pozbawiła się możliwości zarobkowych, zaprzestając współpracy z klientami. I tych wątpliwości skarżąca nie próbuje w sposób wiarygodny wyjaśnić w treści zażalenia, pozostając przy gołosłownym stwierdzeniu, że ma trudności ze zbyciem posiadanych nieruchomości. Skarżąca nawet w najmniejszym stopniu nie uwiarygodniła, że podejmuje próby ich sprzedaży. W takim stanie sprawy zasadnie Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania sadowego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparci o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.