II OSK 1105/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak sędzia del. WSA Piotr Broda Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Szpojankowski po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lutego 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 1952/22 w sprawie ze skargi Z. [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 lipca 2022 r. znak: DOZ-OAiK.650.343.2022.BS w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego I. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; II. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wyrokiem z 1 lutego 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1952/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uwzględniając skargę Związku [...], uchylił decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 lipca 2022 r., znak: DOZ-OAiK.650.343.2022.BS, którą na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej "K.p.a.", umorzono postępowanie odwoławcze w związku z odwołaniem skarżącego Związku od decyzji Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Toruniu z dnia 28 marca 2022 r., Nr ZAR/95/2022, udzielającej Gminie G. pozwolenia nr 77/2022 na prowadzenie badań archeologicznych w ramach realizacji prac związanych z zagospodarowaniem Parku [...] na działkach nr [...], [...], [...] w G., na cele rozwoju społecznego, wskazując współrzędne geodezyjne oraz szczegółowy zakres i sposób prowadzenia badań (...), z terminem ważności pozwolenia: od uprawomocnienia się decyzji do 31 grudnia 2022 r. Sąd I instancji wskazał, że istotą rozpoznawanej sprawy jest to czy skarżący Związek jest stroną w rozumieniu art. 28 K.p.a. w postępowaniu o udzielenie ww. pozwolenia na prowadzenie badań archeologicznych. Sąd wyjaśnił, że wykazanie przymiotu strony wymaga posiadania interesu prawnego, co wymaga wykazania istnienia przepisu prawa, z które wynikają prawa lub obowiązki dotyczącego danego podmiotu. Takim przepisami mogą być art. 140 i art. 144 Kodeksu cywilnego dotyczące prawa własności (por. wyroki NSA: z 15 października 2019 r., II OSK 2879/17; z 8 stycznia 2020 r., II OSK 1094/18). Natomiast wniesienie odwołania od decyzji organu I instancji przez podmiot, który nie wykaże się prawnie ukształtowanym interesem w tej konkretnej sprawie, skutkuje koniecznością wydania przez organ decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie należało uwzględnić, że na działkach ewid. nr [...] i [...] w G. zlokalizowany jest cmentarz [...] (por. karta ewidencyjna cmentarza). Nieruchomość ta do 1939 roku była własnością Gminy [...] w G.. Cmentarz zlokalizowany na działce nr [...] został wpisany do rejestru zabytków decyzją [...] Konserwatora Zabytków z [...], znak: [...]. Wartość zabytkowa tego terenu jako miejsca pochówku została uwzględniona i objęta szczególną ochroną konserwatorską. Cmentarz w ujęciu prawnym jest wyodrębnionym terenem przeznaczonym do pochówku osób zmarłych. Na gruncie ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1947), w doktrynie (S. Rudnicki, Prawo do grobu. Zagadnienia cywilistyczne, Kraków 1999, s. 61, za: P. Drembkowski, Ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Komentarz. Warszawa, 2018) wywodzi się, że funkcją cmentarza jest z jednej strony zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludności w zakresie stworzenia godnego miejsca dla pochówku osób zmarłych, umożliwiającego wykonywanie w ciszy, spokoju i odpowiednim otoczeniu zewnętrznym kultu ich pamięci, zgodnie z obyczajem, tradycją i wyznawaną religią, oraz spełnianie obrzędów religijnych, z drugiej strony. W myśl art. 2 ust. 2 tej ustawy utrzymanie cmentarzy wyznaniowych i zarządzanie nimi należy do związków wyznaniowych. W art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2022 r. poz. 1435) przyjęto, że wolność sumienia i wyznania obejmuje swobodę wyboru religii lub przekonań oraz wyrażania ich indywidualnie i zbiorowo, prywatnie i publicznie. Katalog uprawnień obywateli związanych z wolnością sumienia i wyznania zawiera art. 2 tej ustawy, przyjmując m.in., że obywatele mogą tworzyć wspólnoty religijne, zwane dalej "kościołami i innymi związkami wyznaniowymi", zakładane w celu wyznawania i szerzenia wiary religijnej, posiadające własny ustrój, doktrynę i obrzędy kultowe (pkt 1); zgodnie z zasadami swojego wyznania uczestniczyć w czynnościach i obrzędach religijnych oraz wypełniać obowiązki religijne i obchodzić święta religijne (pkt 2), otrzymać pochówek zgodny z wyznawanymi zasadami religijnymi lub z przekonaniami w sprawach religii (pkt 12). Zdaniem Sądu, okoliczności tej sprawy wymagają zauważenia, że szczególne regulacje dotyczące zakazu wywłaszczenia i innych form ustawowej ochrony cmentarzy żydowskich przewiduje ustawa o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej. W myśl art. 23 ust. 1 tej ustawy cmentarze wyznaniowe żydowskie stanowiące własność gmin żydowskich lub Związku Gmin nie podlegają wywłaszczeniu. Natomiast w ust. 2 przyjęto, że cmentarze stanowiące własność Skarbu Państwa albo jednostek samorządu terytorialnego, w stosunku do których wszczęto postępowanie, o którym mowa w art. 30, podlegają ochronie polegającej w szczególności na zakazie ich zbywania na rzecz osób trzecich oraz zakazie przeznaczania na inne cele. W art. 30 zaś określone zostały zasady postępowania regulacyjnego prowadzonego przed Komisją Regulacyjną do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich, które dotyczą przeniesienia na rzecz gminy żydowskiej lub Związku Gmin własności nieruchomości lub ich części przejętych przez Państwo, które w dniu 1 września 1939 r. były własnością gmin żydowskich lub innych wyznaniowych żydowskich osób prawnych, działających na terytorium Rzeczypospolitej m.in. jeżeli w tym dniu znajdowały się na nich cmentarze żydowskie. Na gruncie art. 23 ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej, w piśmiennictwie zauważa się, że przepis ten jest świadectwem uwzględnienia przez ustawodawcę szczególnego charakteru cmentarzy dla wyznawców religii mojżeszowej jako świętych i nienaruszalnych po wsze czasy miejsc spoczynku zmarłych. Opieka nad nimi należy do podstawowych zadań gmin wyznaniowych żydowskich. (A. Czohara, T. Zieliński, Ustawa o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Polsce. Komentarz, Warszawa, 2012). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy istotnym pozostaje, że przed Komisją Regulacyjną ds. Gmin Wyznaniowych Żydowskich toczy się postępowanie regulacyjne w odniesieniu do działki ozn. nr [...] w G.. Na uwzględnienie zasługuje również wynikająca z akt sprawy okoliczność, że pozwolenie wydane przez Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków dotyczy stałego pobytu archeologa w trakcie realizacji całości prac ziemnych obejmujących m.in. usuwanie humusu oraz nawarstwień współczesnych, z zastrzeżeniem co do działki nr [...], że zakres prac obejmuje usunięcie warstwy bitumicznej bez ingerencji w warstwę zalegającą poniżej z zadokumentowaniem odsłoniętej powierzchni. Jednocześnie w decyzji tej ustalono, że w przypadku wykrycia nawarstwień, obiektów archeologicznych zgoda obejmuje również przeprowadzenie badań ratowniczych z eksploracją, rejestracją i dokumentowaniem elementów osadniczych zgodnie z obowiązującymi zasadami. Niewątpliwie zatem dojdzie do znacznej ingerencji w grunt. Powyższy zakres prac badawczych w zbiegu z informacją o toczącym się postępowaniu regulacyjnym, przy uwzględnieniu przywołanych wyżej przepisów ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych (art. 2 ust. 2) oraz art. 23 ust. 2 ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej pozwala, w ocenie Sądu, na przyjęcie, że skarżący Związek posiada prawnie ukształtowany interes pozwalający na udział w postępowaniu o udzielenie pozwolenia na prowadzenie badań archeologicznych w ramach realizacji prac związanych z zagospodarowaniem Parku [...] na działkach nr [...], [...], [...] w G.. Błędnie zatem organ przyjął, że zachodziła przesłanka bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego ustalona w art. 105 K.p.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku opartą na przesłance z art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", złożył Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i oddalenie skargi "zwykłej"; ewentualnie – uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 28 K.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych oraz w zw. z art. 23 ust. 2 ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej przez wadliwe uznanie, że postępowanie odwoławcze w niniejszej sprawie zostało zainicjowane przez podmiot, który miał przymiot strony postępowania administracyjnego zgodnie z art. 28 K.p.a., co jest niezgodne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i w wadliwie doprowadziło do uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 4 K.p.a. przez dokonanie błędnej oceny ustaleń faktycznych poczynionych przez organ, która doprowadziła WSA w Warszawie do mylnego wniosku, że na działkach ewid. nr [...] i [...] w G. zlokalizowany jest cmentarz żydowski, a także iż zakres prac archeologicznych na ww. działkach, przy założeniu, że w stosunku do działki ewid. nr [...] w G. toczy się postępowanie regulacyjne przed Komisją Regulacyjną ds. Gmin Wyznaniowych Żydowskich pozwala na przyjęcie, że skarżący Związek posiada prawnie ukształtowany interes pozwalający na udział w postępowaniu o udzielenie pozwolenia na prowadzenie badań archeologicznych w ramach realizacji prac związanych z zagospodarowaniem Parku [...] na działkach nr [...], [...] i [...] w G.. Doprowadziło to Wojewódzki Sąd Administracyjny to błędnego wniosku, że zaskarżoną decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego należało uchylić. Naruszenia wskazanych wyżej przepisów prawa procesowego doprowadziło do mylnego stwierdzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 lipca 2022 r., została wydana z naruszeniem prawa i doprowadziło do jej bezpodstawnego uchylenia zaskarżonym wyrokiem. W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania – Stowarzyszenie [...] wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania – Gmina G. wniosła o uwzględnienie skargi kasacyjnej oraz uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości oraz umorzenie postępowania; ewentualnie – uwzględnienie skargi kasacyjnej oraz uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości oraz oddalenie skargi "zwykłej". Ponadto zawnioskowano o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów, tj. decyzji nr ZAR/391/2022 z 5 września 2022 r. – na fakt umorzenia w całości postępowania w sprawie wydania pozwolenia nr 77/2022 z 28 lutego 2022 r. na prowadzenie badań archeologicznych; decyzji nr ZAR/394/2022 z 6 września 2022 r., decyzji nr ZAR/404/2022 z 13 września 2022 r., decyzji nr ZAR/446/2022 z dnia 19 października 2022 r. – na fakt uzyskania przez Gminę G. pozwolenia na prowadzenie badań archeologicznych osobno dla działek o nr [...], [...] oraz [...]; wydruku z Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych – na fakt oddalenia skargi na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 25 października 2022 r., znak: DOZ-OAiK.650.848.2022.BS, w przedmiocie pozwolenia na prowadzenie robót archeologicznych na działce nr [...] w G.. Obecny na rozprawie prezes Stowarzyszenia [...] wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał takiej kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. W tym przypadku Sąd orzeka na podstawie art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie za zasadne uznał zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia prawa procesowego. Przede wszystkim ma rację Minister, że Sąd I instancji doszedł do mylnego wniosku, że na działkach ewid. nr [...] i [...] w G. zlokalizowany jest cmentarz [...]. Po pierwsze, z decyzji Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 6 sierpnia 2021 r., znak: WUOZ.T.WRD.5140.1.23.2020.DH, wynika, że działka nr [...], której też dotyczy wskazywane w sprawie postępowanie regulacyjne, nie była cmentarzem [...]. Natomiast to działka nr [...] w G. stanowi teren dawnego cmentarza [...], ponieważ aktualnie jest to teren rekreacyjny zagospodarowany zielenią komponowaną pod nazwą Park [...], a na tym terenie nie zachowała się żadna materialna pozostałość cmentarza żydowskiego. Po drugie, nie jest też tak, jak wskazał Sąd I instancji, że "cmentarz" zlokalizowany na działce nr [...] został wpisany do rejestru zabytków, ponieważ ta nieruchomość została wpisana do rejestru zabytków pod nr [...], na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. h u.o.z., jedynie jako "miejsce upamiętniające społeczność żydowską zamieszkującą G. od lat 70-tych XVIII w. do 1939 r. – teren dawnego cmentarza [...]", a nie jako cmentarz, o jakim mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. f u.o.z. Jako oceniono, przedmiotem wpisu był teren nieistniejącego cmentarza [...] w G.. W tych okolicznościach faktycznych istnienia interesu prawnego po stronie skarżącego Związku, który nie jest właścicielem działek nr [...] i [...] (także działki nr [...] – teren cmentarza [...]), nie można upatrywać w normach prawa administracyjnego materialnego dotyczących cmentarzy, ponieważ w istocie przedmiotem niniejszego postępowania nie był cmentarz w rozumieniu ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, a tym samym źródła interesu prawnego nie można w okolicznościach tej sprawy upatrywać także w art. 1 ust. 2 i art. 2 pkt 1, 2 i 12 ustawy o gwarancjach wolności i wyznania. Jednocześnie skarżący Związek w trakcie postępowań administracyjnego i sądowoadministracyjnego nie wykazał aby istniała norma prawa materialnego, która pozwalałaby na przyjęcie, że w związku z wpisem działki nr [...] do rejestru zabytków, jako miejsca pamięci, istniały po stronie skarżącego Związku określone prawa i obowiązki. Po trzecie, źródła interesu prawnego, o jakim mowa w art. 28 K.p.a., nie stanowi ekspektatywa prawa własności do działki nr [...] w związku z wszczętym postępowaniem regulacyjnym na podstawie art. 30 ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej. Z przepisów tej ustawy nie wynika bowiem aby sama okoliczność wszczęcia postępowania regulacyjnego powodowała, że pojawia się interes prawny danego podmiotu, który umożliwia przyznanie przymiotu strony, ale w innym prowadzonym postępowaniu administracyjnym dotyczącym nieruchomości objętej postępowaniem regulacyjnym. Poza tym w odniesieniu do działki nr [...] objętej postępowaniem regulacyjnym nie można było w niniejszej sprawie upatrywać interesu prawnego w treści art. 23 ust. 1 i 2 ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej. Przepis ten dotyczy cmentarzy, zaś działka nr [...] nie jest i nie była cmentarzem, co wynika z przedstawionego powyżej wywodu. Stronie skarżącej należy wskazać, że w wyroku NSA z dnia 29 stycznia 1991 r., sygn. akt IV SA 972/90 (publ. ONSA z 1991 r. nr 3-4 poz. 52), wielokrotnie przywoływanego w orzecznictwie, stwierdzono, że: "Według tego przepisu [tj. art. 28 K.p.a.] decydującym kryterium uznania określonego podmiotu za stronę jest występowanie albo interesu prawnego, albo obowiązku prawnego. O tym zaś, czy interes lub obowiązek mają charakter prawny, czy tylko faktyczny, przesądza z kolei treść przepisów prawa materialnego. Chodzi przy tym o takie przepisy prawa materialnego, z których dla konkretnego podmiotu wynikają prawa lub obowiązki pozostające w związku z rozstrzygnięciem wydanym w postępowaniu administracyjnym". Z kolei w wyroku NSA z dnia 15 kwietnia 1993 r., sygn. akt I SA 1719/92, wskazano, że: "Interes prawny jest kategorią normatywną, mającą swe źródło w przepisach regulujących sposób załatwienia sprawy i stanowiących podstawę prawną jej rozstrzygnięcia, zarazem ściśle związaną z przedmiotem prowadzonego postępowania". W wyroku NSA z dnia 30 czerwca 1999 r., sygn. akt IV SA 629/97, wskazano, że: "Podstawę procesowej legitymacji strony musi stanowić przepis prawa materialnego wskazujący na własne prawo (interes prawny) lub obowiązek podmiotu, które podlegają skonkretyzowaniu w postępowaniu administracyjnym. Tak więc istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego – taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje". Takie znaczenie pojęcia "interesu prawnego" jest ugruntowane w prawie administracyjnym i od lat jest przyjmowane w doktrynie tego prawa i orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. uchwała NSA z 30 czerwca 2022 r., I OPS 1/22). Brak jest zatem podstaw do tego, aby inaczej je rozumieć na gruncie określonego rodzaju spraw. W niniejszej sprawie nie wykazano zaś istnienia takiej normy prawa materialnego w stosunku do strony skarżącej, a tym bardziej nie wykazano istnienia związku z konkretną normą prawa materialnego na tle wszczęcia postępowania regulacyjnego dotyczącego działki nr [...], ponieważ nie znaleziono podstaw do przyjęcia, że teren dawnego cmentarza [...] obejmował również działkę nr [...] – co potwierdza także prawomocny już wyrok WSA w Warszawie z 17 marca 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 2673/22, dotyczący oceny legalności pozwolenia konserwatorskiego nr 307/2022 na prowadzenie badań archeologicznych w ramach realizacji prac związanych z zagospodarowaniem Parku [...] na działce nr [...] w G., na cele rozwoju społecznego. Natomiast tytuł prawny, potwierdzający realne, uzasadnione treścią normy prawa materialnego, rzeczywiste powiązanie pomiędzy sytuacją prawną podmiotu, a przedmiotem postępowania, może wynikać dopiero z prawa własności, a to w analizowanym wypadku będzie przysługiwać temu podmiotowi w przyszłości, jeżeli zostanie wydana decyzja o zwrocie nieruchomości i stanie się ona ostateczna. Nie sposób bowiem twierdzić, że podmiot, który dopiero dochodzi zaspokojenia swoich roszczeń do nieruchomości, może mieć przymiot strony w innym postępowaniu, np. dotyczącym pozwolenia na badania archeologiczne. Z tych przyczyn w świetle art. 28 K.p.a. stronie skarżącej nie przysługiwał interes prawny uprawniający ją do skutecznego wniesienia odwołania od pozwolenia konserwatorskiego nr 77/2022, dlatego końcowo w sprawie uwzględnieniu podlegały zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia prawa procesowego, ponieważ z przedstawionego powyżej wywodu wynika, że Sąd I instancji powinien oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę "zwykłą". Mając powyższe na względzie, skoro finalnie uwzględnieniu podlegała skarga kasacyjna i jednocześnie wypowiedziana powyżej ocena przemawia za uznaniem wadliwości zaskarżonego wyroku, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny uprawniony był do zastosowania art. 188 p.p.s.a. Tym samym zaistniały podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku i oddalenia skargi "zwykłej", skoro Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego niewadliwie ocenił, że skarżący Związek nie jest stroną postępowania administracyjnego i w konsekwencji niewadliwie umorzył postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. Odnosząc się zaś do wniosku uczestnika postępowania o umorzenie postępowania, należy wskazać, że okoliczność uchylenia pozwolenia konserwatorskiego nr 77/2022 i umorzenia postępowania administracyjnego (z uwagi na późniejsze cofnięcie wniosku) nie ma wpływu na możliwość oceny legalności wydanej w niniejszej sprawie zaskarżonej decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o umorzeniu postępowania odwoławczego, która przypomnijmy dotyczyła wyłącznie tego, że Związek [...] nie jest stroną postępowania administracyjnego. Z tych względów, na podstawie art. 188 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.