II OSK 128/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Wojciech Mazur (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa Protokolant sekretarz sądowy Marta Berska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lipca 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 968/21 w sprawie ze skargi H. S. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 8 marca 2021 r. znak DOA.7111.36.2021.MWG w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem z 23 lipca 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 968/21 oddalił skargę H. S. (dalej: "skarżący") na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 8 marca 2021 r., znak: DOA.7111.36.2021.MWG o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia od postanowienia Wojewody Łódzkiego z 29 grudnia 2020 r., nr 119/2020 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego. Skarżący na powyższy wyrok złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania w tym koszty zastępstwa adwokackiego, wg norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 58 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a."), przez błędną ocenę, iż stan zdrowia, w jakim znajdował się adwokat J.S., któremu skarżący zlecił sporządzenie zażalenia na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 8 marca 2021 r., spowodowany jego nagłym i drastycznym pogorszeniem się z przyczyn kardiologicznych, jest niewystarczające dla uznania, iż pełnomocnik ten nie mógł wnieść w ustawowym terminie przedmiotowego zażalenia, podczas gdy w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy zanonimizowane zwolnienie lekarskie J. S., jak również jego pisemne oświadczenie z 10 marca 2021 r., które jednoznacznie wskazują, że ówczesny stan jego zdrowia, jakkolwiek nie wiązał się z obowiązkiem hospitalizacji, a jedynie zaordynowanym przez lekarza nakazem odpoczynku, wyłączył możliwość dochowania przez zleceniobiorcę ustawowego terminu do wniesienia środka zaskarżenia, tym samym błędne uznanie, że uchybienie terminowi do wniesienia środka zaskarżenia nastąpiło z winy skarżącego; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w ten sposób, że: - w kwestionowanym wyroku Sąd I instancji uznał za niewystarczającą dla przyjęcia braku winy skarżącego, tj. uznania za niemożliwą do przewidzenia i przezwyciężenia, okoliczność choroby o podłożu kardiologicznym, dotykającą pełnomocnika skarżącego w okresie od doręczenia skarżącemu przedmiotowego postanowienia Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, podczas gdy przekracza to kompetencje Sądu I instancji, a wcześniej organu GINB, który nie jest uprawniony do oceny przebiegu choroby pełnomocnika adwokata Jarosława Szkudlarka i wpływu stanu zdrowia na możliwość wykonywania obowiązków zawodowych; - Sąd I instancji pominął okoliczność, że adwokat J.S., mając świadomość doniosłości konsekwencji prawnych uchybienia przez niego ustawowemu terminowi do wniesienia środka zaskarżenia, w tym także ewentualnej jego odpowiedzialności dyscyplinarnej za zaistniały brak działania, jako profesjonalny pełnomocnik, musiał rzeczywiście znajdować się w stanie zdrowia całkowicie uniemożliwiający jemu podjęcie stosownych i działań w interesie skarżącego i w zakresie udzielonego mu zlecenia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych w niej zarzutów. W tym zakresie wskazał m.in., iż Sąd potwierdził wcześniejszą decyzję organu administracyjnego wskazującego, że niewystarczającą dla uznania braku winy, tj. wystąpienia "przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia", jest okoliczność choroby pełnomocnika skarżącego o podłożu kardiologicznym w okresie od doręczenia skarżącemu przedmiotowego postanowienia Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Takie ustalenie, zdaniem skarżącego, przekracza kompetencje Sądu I instancji, a wcześniej organu GINB, który nie jest uprawniony do oceny przebiegu choroby pełnomocnika, a także oceny waloru zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego chorobę o podłożu kardiologicznym. Skarżący podniósł także, że nie miał jakiegokolwiek wpływu na niedochowanie terminu wniesienia zażalenia, dokładając przy tym wszelkich starań w celu zabezpieczenia swoich interesów, poprzez niezwłoczne zgłoszenie się do kancelarii od razu po otrzymaniu odpisu kwestionowanego postanowienia. Skarżący dokonał tym samym, z należytą starannością, wszelkich czynności zabezpieczających prawidłowy tok sprawy. Ponadto fakt, iż adwokat ten posiadał całą dokumentację sprawy, uniemożliwił skarżącemu powierzenie sporządzenie odpowiedniego środka zaskarżenia innemu podmiotowi. Skarżący działał również w zaufaniu do należytej staranności pełnomocnika, zaś w terminie do wniesienia zażalenia nie posiadał on wiadomości na temat choroby adwokata, wyłączającej mu możliwość skutecznego działania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 zd. 2 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 p.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca szczególny charakter, wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia zatem w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku w rozpoznawanej skardze kasacyjnej uwzględniwszy, że rozpoznaniu podlega sprawa w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), gdyż nie stwierdzono przesłanek nieważności postępowania sądowego określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie została ona oparta na uzasadnionych podstawach. Za bezzasadny uznać należy zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 58 § 1 k.p.a. Sąd I instancji zasadnie bowiem uznał, że wskazane w niniejszej sprawie okoliczności nie mogły stanowić o braku winy w zachowaniu terminu do wniesienia zażalenia, w rozumieniu art. 58 § 1 k.p.a. Stosownie do treści art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Mając na uwadze treść powyższego przepisu, wskazać należy, że to na stronie, która występuje z wnioskiem o przywrócenie terminu spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Kryterium braku winy jako przesłanki możliwości przywrócenia terminu do dokonania czynności, wiąże się z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu tej czynności. Strona powinna przy tym wykazać, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu ma zatem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W niniejszej sprawie ani we wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, ani w skardze nie zostały podane okoliczności, które wypełniałyby przesłankę z art. 58 § 1 k.p.a. Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że przedstawione w toku postępowania dokumenty nie stanowiły dostatecznego uprawdopodobnienia wniosku o przywrócenie terminu. Wskazać należy, że samo oświadczenie pełnomocnika skarżącego, iż w terminie do wniesienia zażalenia jego stan zdrowia pogorszył się do tego stopnia, że nie był wstanie sporządzić środka odwoławczego czy też przesłany zrzut z ekranu wiadomości sms pełnomocnika do skarżącego, nie może być wystarczające do uwzględnienia wniosku. Oświadczenie to winno zostać bowiem poparte jakikolwiek dokumentacją potwierdzającą zły stan zdrowia pełnomocnika w okresie do złożenia zażalenia. W niniejszej sprawie zaś poza ww. oświadczeniem pełnomocnika jak i zrzutem z ekranu wiadomości sms nie zostało dołączone żadne zaświadczenie lekarskie, iż w okresie od 21 stycznia 2021 r. do 28 stycznia 2021 r. stan zdrowia skarżącego uległ gwałtownemu pogorszeniu. Wprawdzie skarżący powołał się zarówno w skardze jak i skardze kasacyjnej na zwolnienie lekarskie, jednakże, zwrócić należy uwagę, że nie zostało ono załączone do akt (na co zwrócił uwagę Sąd I instancji), a ponadto z informacji wskazanych przez pełnomocnika wynika, że zostało ono wystawione 1 lutego 2021 r. i nie odnosiło się do okresu, w którym upływał termin do złożenia zażalenia (zwolnienie obejmowało okres od 2 do 12 lutego 2021 r.). Nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostaje okoliczność, iż w niniejszej sprawie skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), od którego wymaga się dalej idących aktów staranności niż od innych osób. W jego przypadku sam fakt niedyspozycji zdrowotnej nie może być okolicznością, która z góry wyklucza przyjęcie zawinienia, w zakresie uchybienia terminowi do dokonania czynności procesowej (por. postanowienie NSA z 21 listopada 2023 r., II GSK 1081/20). Zachowanie należytej staranności przez fachowego pełnomocnika winno polegać bowiem na takim zorganizowaniu spraw, aby interesy strony którą reprezentuje, nie doznały uszczerbku oraz możliwe było podjęcie stosownych czynności. Jak słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji, z twierdzeń skarżącego wynika, że w kancelarii pełnomocnika zatrudniony był co najmniej jeden aplikant (kwestia ta nie została zakwestionowana w skardze kasacyjnej). Dlatego też niezrozumiałym jest dlaczego pełnomocnik nie zlecił sporządzenia zażalenia innej osobie. Pełnomocnik w żaden sposób nie uprawdopodobnił, że jego stan zdrowia uległ tak poważnemu pogorszeniu, iż zlecenie jego sporządzenia innej osobie było niemożliwe. Ustosunkowując się do twierdzenia, iż skarżący działał w zaufaniu do należytej staranności pełnomocnika wyjaśnienia wymaga, że to strona ponosi odpowiedzialność za wybór pełnomocnika, toteż działania lub brak działania po stronie pełnomocnika obciążają negatywnymi skutkami mocodawcę, w tym przede wszystkim w zakresie zawinionych działań pełnomocnika. Zaznaczenia jednocześnie wymaga, że podnoszona okoliczność, iż pełnomocnik posiadał całą dokumentację sprawy co spowodowało, że skarżący nie mógł sam sporządzić zażalenia w terminie, nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Jak wynika bowiem z zażalenia z 29 stycznia 2021 r. jak i oświadczenia pełnomocnika skarżącego z 10 marca 2021 r., skarżący przekazał mu jedynie skan postanowienia Wojewody Łódzkiego z 29 grudnia 2020 r. W tym stanie rzeczy uznać należy, że w niniejszej sprawie nie został uprawdopodobniony brak winy strony w uchybieniu terminu, jak wymaga tego art. 58 § 1 k.p.a. W konsekwencji jako nieuzasadniony należało uznać zarzut naruszenia tego przepisu. Także drugi z zarzutów uznać należy za bezzasadny. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie miał podstaw do przyjęcia, iż organ przy wydawaniu rozstrzygnięcia naruszył art. 7 czy art. 77 § 1 k.p.a. Rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło bowiem po rozpatrzeniu całego materiału dowodowego. Przy czym wbrew stanowisku zawartym w skardze kasacyjnej, zarówno Sąd I instancji jak i organ nie dokonali oceny przebiegu choroby, ale stwierdzili, że okoliczność złego stanu zdrowia pełnomocnika nie została uprawdopodobniona. Jak już wskazano powyżej, w niniejszej sprawie nie zostały złożone jakiekolwiek dokumenty (np. zaświadczenie lekarskie), uprawdopodabniające podnoszoną okoliczność o złym stanie zdrowia pełnomocnika. Podkreślić przy tym należy, że specyfika postępowania prowadzonego w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu nie daje podstaw do przyjęcia, że na organie administracji publicznej ciąży obowiązek samodzielnego ustalania przyczyn, dla których strona uchybiła terminowi. Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.