II OSK 312/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak Protokolant starszy asystent sędziego Katarzyna Kudrzycka po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Przedsiębiorstwa G. Sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 października 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 358/23 w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa G. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 19 kwietnia 2023 r. nr WOA.7721.79.2022.MO w przedmiocie nakazu wykonania zmian i przeróbek oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 12 października 2023 r., IV SA/Po 358/23, oddalił skargę Przedsiębiorstwa G. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca, spółka) na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 19 kwietnia 2023 r. nr WOA.7721.79.2022.MO uchylającą w części dotyczącej określenia adresata obowiązku decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Wolsztynie z 27 lutego 2023 r. nr 13/PINB/23 w przedmiocie nakazu wykonania zmian i przeróbek wodociągu zlokalizowanego w ciągu ul. [...] w W. polegających na przełożeniu rury wodociągowej poza działkę oznaczoną numerem geodezyjnym [...] w miejscowości W. należącą do W. Sp. z o.o., a w pozostałej części utrzymującą ją w mocy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych i przeprowadzenie rozprawy. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 7a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) polegające na błędnym przyjęciu, że sąd oraz orzekające w sprawie organy administracji publicznej były związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wynikającymi z prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 3 lutego 2022 r., IV SA/Po 1050/21, w zakresie rozstrzygnięcia na korzyść Spółki wątpliwości odnośnie norm prawnych mających zastosowanie w sprawie przez uznanie, iż Spółka dokonując remontu wodociągu w 1993 r., a zatem w okresie obowiązywania regulacji Prawa budowalnego z 1974 r., obowiązana była m.in. do wykazania prawa do dysponowania gruntem na cele budowlane; b) art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przez brak zawieszenia postępowania przed sądem, pomimo toczącego się innego postępowania sądowego, którego wynik wpływa na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Pismem z 26 lutego 2026 r. pełnomocnik skarżącej kasacyjnie poinformował Naczelny Sąd Administracyjny, że Sąd Rejonowy w Wolsztynie prawomocnym postanowieniem z 5 września 2024 r., sygn. akt I Ns 321/16, ustanowił na rzecz Spółki służebność przesyłu na przedmiotowej działce z prawem do korzystania z nieruchomości w zakresie niezbędnym do dokonywania konserwacji, remontów, modernizacji urządzeń przesyłowych lub ich instalacji w pasie służebności oraz wejścia i wjazdu przedstawicieli spółki na teren nieruchomości wraz z odpowiednim sprzętem w celu wykonania tych czynności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 7a § 1 k.p.a. polegający w ocenie skarżącej kasacyjnie na błędnym przyjęciu, że sąd i orzekające w sprawie organy były związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wynikającymi z prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 3 lutego 2022 r., IV SA/Po 1050/21, jest bezzasadny. Wskazanym wyrokiem, dotyczącym umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zgodności z obowiązującymi przepisami wybudowania wodociągu przebiegającego przez działkę oznaczoną nr [...] w W., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przesądził bowiem, że na skutek zmiany trasy przebiegu wodociągu z odchyleniem o 5m doszło w istocie do wybudowania nowej sieci. Sieć wodociągowa na spornym odcinku przebiega po innych działkach geodezyjnych niż pierwotnie. Inwestor nie wykazał natomiast prawa do dysponowania na cele budowlane nieruchomością stanowiącą działkę nr [...]. Z tego powodu nie można było przyjąć, że doszło do wymiany części sieci na jej odcinku 126 m. Sąd wyjaśnił przy tym, że dla oceny legalności wykonanych robót budowlanych zastosowanie znajdują obowiązujące w dacie wykonania robót budowlanych przepisy ustawy z 24 października 1974 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 1974 r. Nr 38, poz. 229 ze zm.). Przedmiotem wykonanych robót budowlanych było wybudowanie na spornym odcinku nowej sieci wodociągowej w rozumieniu § 9 ust. 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego (Dz. U. z 1975 r. Nr 8, poz. 48). Zgodnie natomiast z § 19 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia uzyskanie pozwolenia na budowę obowiązuje w razie inwestycji, dla których wymagane jest ustalenie przez właściwy organ miejsca i warunków realizacji inwestycji. Roboty budowlane, z wyjątkiem rozbiórek, można zaś rozpocząć po uzyskaniu pozwolenia na budowę (art. 28 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r.). W powołanym wyroku Sąd stwierdził, że wykonanie sieci uzbrojenia technicznego w postaci sieci wodociągowej na jej odcinku z odchyleniem o 5 m jest istotną zmianą jej parametrów technicznych, zatem wykonanie sieci w tej części na spornym odcinku wymagało uzyskania pozwolenia na budowę. W świetle powyższego Sąd uznał, że przedmiotową sieci wodociągowej w spornej części wybudowano w warunkach samowoli budowlanej w okresie, gdy obowiązywało prawo budowlane z 1974 r. W związku z powyższym w zaskarżonym wyroku Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że ocena prawna o konieczności rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy na postawie przepisów ustawy z 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 z późn. zm.), a także ocena dotycząca samowoli budowlanej kreowanej przeniesieniem wodociągu na przedmiotową działkę oraz brakiem prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, wynika z prawomocnego wyroku sądu administracyjnego. Stosownie zaś do brzmienia art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Związanie organu administracyjnego oceną prawną odnosi się do określonych elementów uzasadnienia zapadłego wyroku. Analiza treści uzasadnienia wyroku pozwala także na sprecyzowanie zakresu przedmiotowego ferowanych ocen, tj. ustalenie, co wziął pod uwagę sąd uwzględniając wniesioną skargę lub oddalając ją. Zasadnie zatem Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził, że zarówno organ jak i sąd związane były na mocy art. 153 p.p.s.a. poglądami prawnymi zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 3 lutego 2022 r., IV SA/Po 1050/21. Podkreślenia wymaga, że ocena prawna o charakterze wiążącym dotyczy właściwego zastosowania konkretnego przepisu prawa czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. W odniesieniu do ustaleń faktycznych związanie ogranicza dowodzenie określonych faktów stwierdzonych w orzeczeniu prejudycjalnym. Wprawdzie ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu utraci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli spowoduje to, że pogląd sądu stanie się nieaktualny, jak również w przypadku zmiany istotnych okoliczności faktycznych, które powstały po wydaniu orzeczenia sądowego, niemniej jednak w niniejszej sprawie nie miało to miejsca. Zauważenia również wymaga, że jeżeli Spółka nie zgadzała się z uzasadnieniem powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, miała możliwość jego zakwestionowania w drodze skargi kasacyjnej. Skarżąca kasacyjnie nie skorzystała jednak z tej możliwości, a aktualnie próbuje w istocie zakwestionować prawidłowość oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w prawomocnym wyroku z 3 lutego 2022 r., IV SA/Po 1050/21, wskazując na rzekome naruszenie art. 153 p.p.s.a. przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Również w odniesieniu do drugiego z podniesionych zarzutów kasacyjnych, tj. zarzutu naruszenia art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przez brak zawieszenia postępowania przed sądem, pomimo toczącego się innego postępowania sądowego, którego wynik zdaniem skarżącej kasacyjnie wpływa na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy uznać należało, że jest on chybiony. Zauważyć bowiem należy, na co zasadnie zwrócił już uwagę Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, że postępowanie sądowe toczące się przed Sądem Rejonowym w Wolsztynie pod sygn. akt I Ns 321/16 prowadzone było z wniosku skarżącej Spółki przy udziale W. sp. z o.o. o ustanowienie służebności przesyłu na przedmiotowej działce. Potwierdza to zarówno wniosek skarżącej Spółki o zawieszenie postępowania administracyjnego, jak i złożony do akt administracyjnych przez Spółkę protokół rozprawy cywilnej z 9 lutego 2021 r. oraz wniosek z 1 sierpnia 2016 r. o ustanowienie służebności przesyłu. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że ustanowienie służebności przesyłu działa na przyszłość i wywołuje skutki prawne od momentu jej ustanowienia. Uwzględniając bowiem charakter prawny powództwa o ustanowienie służebności przesyłu zauważyć należy, że jest to powództwo o ukształtowanie prawa, a wyrok sądu cywilnego w tej mierze tworzy nowy lub zmienia istniejący stan prawny, a jeżeli tak, to nie może stanowić podstawy do zawieszenia postępowania. Z uwagi zatem na okoliczność, że postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu w sprawie o sygn. akt XV Ca 2204/24, oddalające apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w Wolsztynie z 5 września 2024 r. wydane zostało 14 sierpnia 2025 r., a zaskarżony wyrok zapadł w dniu 12 października 2023 r. w sprawie brak było podstaw do zawieszenia postępowania sądowego, albowiem skutki prawne wynikające z ustanowienia służebności przesyłu w tej sytuacji obowiązują od dnia uprawomocnienia się postanowienia w tym przedmiocie, a to nastąpiło już po wydaniu zaskarżonego wyroku. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.