II OSK 456/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. K. i K. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2024 r. sygn. akt VII SA/Wa 32/24 o odrzuceniu skargi D. K. w sprawie ze skargi D. K. i K. P. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 13 listopada 2023 r. nr 1912/2023 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: odrzucić skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 13 grudnia 2024 r., VII SA/Wa 32/24, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 58 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), odrzucił skargę D. K. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 13 listopada 2023 r. nr 1912/2023 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że D. K. nie posiada przymiotu strony, bowiem nie była stroną postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżonym postanowieniem, którym organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminu, ale w stosunku do zażalenia wniesionego przez K. P. Z tego też powodu D. K. nie została uznana przez organ orzekający w sprawie za stronę przedmiotowego postępowania zażaleniowego i nie zostało jej doręczone kwestionowane postanowienie organu odwoławczego. W związku z powyższym D. K. nie posiada również legitymacji do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W dniu 3 stycznia 2025 r., w wykonaniu zarządzenia z 13 grudnia 2024 r., przesłano D. K. odpis postanowienia z 13 grudnia 2024 r. wraz z uzasadnieniem pouczając o dopuszczalności, terminie i trybie wniesienia skargi kasacyjnej. Przesyłka została odebrana w dniu 20 stycznia 2025 r. (zpo k.43). Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia sporządziły osobiście D. K. i K. P. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega odrzuceniu. Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia, z czym wiąże się między innymi obowiązek sporządzenia jej przez profesjonalnego pełnomocnika (tzw. przymus adwokacko-radcowski). Zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2-3. Wymóg podpisania skargi kasacyjnej wynikający z przepisu art. 175 § 1 p.p.s.a. ma charakter materialnoprawny i nie podlega sanowaniu. Sporządzenie tego środka prawnego osobiście przez stronę postępowania nie jest brakiem formalnym podlegającym uzupełnieniu. Zgodnie z art. 173 § 1 p.p.s.a. od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stosownie zaś do art. 175 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2-3 (§ 1). Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli skargę kasacyjną sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli skargę kasacyjną wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka (§ 2). Przepisu § 1 nie stosuje się także wtedy, gdy stroną postępowania jest Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, a także wówczas, gdy czynności w postępowaniu za organy administracji rządowej, państwowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej lub Skarb Państwa podejmowane są przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej (§ 2a). Skarga kasacyjna może być sporządzona przez: 1) doradcę podatkowego – w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami; 2) rzecznika patentowego – w sprawach własności przemysłowej (§ 3). Powyższe oznacza, że w przypadku czynności procesowej jaką jest sporządzenie skargi kasacyjnej przepisy p.p.s.a. wprowadzają tzw. przymus adwokacki (rozciągający się również na radców prawnych, doradców podatkowych oraz rzeczników patentowych). Powodem takiego rozwiązania jest nadanie temu środkowi odwoławczemu charakteru pisma o wysokim stopniu sformalizowania w zakresie wymogów dotyczących podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, jako istotnych elementów konstrukcji skargi kasacyjnej (por. np. wyroki NSA z: 4 sierpnia 2010 r., I FSK 1353/09; z 30 marca 2010 r., II FSK 1961/08; z 29 stycznia 2010 r., I FSK 2048/08). Z kolei uzasadnieniem wskazanych w art. 175 § 2 p.p.s.a. wyjątków jest założenie, że wszystkie wymienione w przepisie osoby, z racji pełnionych funkcji, wykonywanych zawodów lub pracy naukowej legitymują się niezbędną wiedzą z zakresu prawa (por. postanowienie NSA z 16 marca 2022 r., III OZ 145/22). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie – wbrew pouczeniu przesłanemu D. K. przy doręczeniu zaskarżonego postanowienia – skarga kasacyjna nie została sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, tylko osobiście przez D. K. i K. P., które nie są żadną z osób lub podmiotów wymienionych w § 2-3 art. 175 p.p.s.a. Należy zatem podkreślić, że sporządzenie skargi kasacyjnej przez podmiot nieuprawniony – tak jak to miało miejsce w tej sprawie – jest brakiem nieusuwalnym, skutkującym odrzuceniem skargi kasacyjnej jako niedopuszczalnej. Faktu podpisania skargi kasacyjnej osobiście przez ww. osoby, zamiast przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcę prawnego) zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a., nie można uznać za brak formalny, który podlega uzupełnieniu na wezwanie sądu zgodnie z art. 49 p.p.s.a. Nie jest to bowiem okoliczność, z uwagi na którą, skarga kasacyjna nie może otrzymać dalszego biegu. Brak spełnienia wymogu przymusu adwokacko-radcowskiego stanowi bezpośrednią podstawę do odrzucenia skargi kasacyjnej jako niedopuszczalnej na podstawie art. 178 w zw. z art. 175 § 1 p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 180 in principio p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuci skargę kasacyjną, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny. W związku z tym, że skarga kasacyjna od postanowienia z 13 grudnia 2024 r. o odrzuceniu skargi D. K. sporządzona została osobiście przez D. K. i K. P. konieczne było jej odrzucenie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 180 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.