II OZ 1736/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.P., R.P., D.K. i D.K1. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 728/24 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi K.P. i D.K. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 6 lutego 2024 r. nr 246/2024 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: 1. oddalić zażalenie K.P. i D.K. 2. odrzucić zażalenie R.P. i D.K1.

Postanowieniem z 15 maja 2025 r. sygn. akt VII SA/Wa 728/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 220 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") odrzucił skargę K.P. i D.K. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 6 lutego 2024 r. nr 246/2024 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Za odrzuceniem skargi przemawiał fakt, że skarżące, którym odmówiono zwolnienia z kosztów sądowych, pomimo prawomocnego wezwania Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia wpisu sądowego od skargi nie opłaciły skargi w wyznaczonym do tego terminie. Sąd wskazał na przepisy P.p.s.a. regulujące obowiązek opłacenia skargi i wskazujące na negatywne konsekwencje niedopełnienia tego obowiązku (art. 230, art. 220 § 1 i 3 P.p.s.a.). K.P., R.P., D.K. i D.K1. wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie (k. 60 i 66 akt), kwestionują obowiązek uiszczenia wpisu z uwagi na wielość innych, powiązanych ze sobą przedmiotowo i podmiotowo spraw, wygenerowanych ich skargami na liczne różnego rodzaju akty Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m.st. Warszawy dotyczące należących do nich działek odziedziczonych po rodzicach, które to działki dotychczas nie zostały przydzielone konkretnemu spadkobiercy. Domagają się ponownego rozpoznania skarg z uwzględnieniem ich indywidualnej sytuacji, zobowiązania PINB do prawidłowego ustalenia właścicieli przedmiotowych budowli, umożliwienie złożenia skargi osobiście z uwagi na brak środków na profesjonalną pomoc prawną oraz wielość rozstrzygnięć, rozważenia możliwości uzupełnienia braków formalnych na podstawie art. 49 § 1 P.p.s.a., uwzględnienia naruszenia przez organ podstawowych zasad kwalifikacji stron i ustalenia właściwego adresata. W uzasadnieniu zażalenia wskazano na wielość spraw, w których żalący się zobowiązani są ponosić koszty postępowania, które znacząco przewyższają ich możliwości finansowe. Wskazali, że wydanie zarządzenia o wezwaniu do wpisu przed rozpoznaniem ich wniosku o prawo pomocy narusza art. 246 § 1 P.p.s.a. Tygodniowo odbierają po 130 sztuk na dwie osoby z sądu i mają na odpowiedź 7 dni. Są przygnębieni całą sytuacją a nikt z urzędu nie próbuje zrozumieć ich położenia. Wskazują na niemożność poniesienia kosztów profesjonalnej obsługi prawnej uzasadniając to licznymi sprawami sądowymi, w których należałoby sporządzić setki indywidualnych pism np. po 360 pism kasacyjnych do każdej sprawy. Koszty te przekraczają ich możliwości finansowe toteż działają samodzielnie, co powinno zostać uwzględnione przez Sąd. Wnioskują o połączenie postępowań dotyczących ich 3 działek, co w ich ocenie pozwoliłoby na sprawniejsze rozpoznanie całości zagadnienia, poprawiło ekonomię procesową oraz umożliwiło uregulowanie opłat sądowych w sposób dogodny dla stron, co jest szczególnie istotne z uwagi na ich trudną sytuację. Dalej opisali wadliwe postępowanie organów w sprawach dotyczących ich działek (brak wskazania właścicieli) oraz zwrócili uwagę na nadal toczące się postępowanie spadkowe przed sądem powszechnym (I Ns [...]). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie K.P. i D.K. nie zasługuje na uwzględnienie, zaś zażalenie R.P. i D.K1. podlega odrzuceniu. Istotą zaskarżonego postanowienia jest to, że K.P. i D.K. składając skargę do sądu, pomimo nie uzyskania prawa pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych, na wezwanie Przewodniczącego Wydziału nie uiściły wpisu sądowego od skargi, co skutkowało odrzuceniem nieopłaconej skargi przez Sąd I instancji. Oceniając zaskarżone postanowienie w powyższym zakresie NSA stwierdza, że Sąd I instancji postąpił prawidłowo odrzucając skargę albowiem złożona przez skarżące skarga zasadniczo podlegała wpisowi sądowemu i nie otrzymały one wnioskowanego w trybie prawa pomocy zwolnienia od kosztów sądowych czyli zwolnienia między innymi od wpisu sądowego od skargi. Słusznie Przewodniczący Wydziału wezwał skarżące do uiszczenia wpisu sądowego pod rygorem odrzucenia skargi z art. 220 § 1 i § 3 P.p.s.a. Skoro w wyznaczonym do tego terminie skarżące nie uiściły wpisu Sąd nie miał możliwości orzec inaczej niż tylko odrzucić skargę. Z art. 220 § 3 P.p.s.a. wynika wprost, że nieopłacona skarga podlega odrzuceniu przez sąd. W ocenie NSA, argumentacja zażalenia nie zasługiwała na uwzględnienie i nie mogła skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Kwestia prawa pomocy została prawomocnie rozstrzygnięta w sprawie VII SPP/Wa 400/24 i VII SPP 372/24. Skoro skarżące nie uzyskały zwolnienia od kosztów sądowych, to powinny były liczyć się z tym, że koszty te związane z wniesieniem skargi będą musiały uiścić. Bez tego ich skarga nie zostałaby rozpoznana (art. 220 § 1 P.p.s.a). Okoliczność, że skarżące są inicjatorkami (współautorkami skarg) wielu postępowań sądowoadministracyjnych, które łącznie obligują do ponoszenia wielu wpisów sądowych na łączną kwotę przewyższającą ich zdolności finansowe nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy bowiem Sąd oceniał wyłącznie prawidłowość odrzucenia skargi z uwagi na jej nieopłacenie pomimo wezwania do uiszczenia wpisu sądowego na potrzeby tej konkretnej skargi. Skarżące skorzystały z prawa pomocy, przedstawiły swoją rzeczywistą sytuację finansową jednak w ocenie Sądu rozpatrującego prawo pomocy ich sytuacja nie kwalifikowała się do przyznania im tej pomocy. W tym stanie rzeczy zobligowane były do opłacenia skargi a skoro tego nie zrobiły skargę należało odrzucić, tak jak prawidłowo uczynił to Sąd w zaskarżonym postanowieniu. Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł odnieść się na etapie rozpatrywania przedmiotowego zażalenia do kwestii połączenia wszystkich spraw ze skarg skarżących w jedno postępowanie albowiem w tym zakresie władny jest tylko ten sąd, który sprawę z danej skargi prowadzi. Poza tym należy wziąć pod uwagę, że połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia można te skargi, które kwalifikują się do rozpoznania czyli spełniają wymogi formalne i fiskalne, a nadto dotyczą tego samego przedmiotu czyli aktu, którego podstawa prawna jest jednakowa. Nawet jeśli rozpatrzyć łącznie sprawy pozostające ze sobą w związku (art. 111 § 2 P.p.s.a.), to nie będzie to miało wpływu na wysokość wpisu, który należy obliczyć i pobrać od każdej sprawy odrębnie w pełnej kwocie. Takie same zasady obowiązują przy obliczaniu wpisu od skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku rozstrzygającego łącznie kilka różnych spraw. Kwestia wadliwości postępowania organu nie mogła stanowić oceny NSA bowiem miał on jedynie ocenić prawidłowość odrzucenia skargi a nie dokonać merytorycznej oceny zarzutów skargi, która została przecież odrzucona. Obowiązek uiszczenia wpisu istniał ponieważ skarżące nie uzyskały zwolnienia od kosztów sądowych z powodów ustawowych wskazanych w art. 239 § 1 i 2 P.p.s.a., w szczególności nie uzyskały prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, do których zaliczyć należy wpis sądowy. Obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi wynikał z zestawienia art. 214 § 1 P.p.s.a., art. 220 § 1 P.p.s.a. i art. 230 P.p.s.a. Zgodnie z art. 214 § 1 P.p.s.a. jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Jak stanowi art. 230 § 1 P.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami, o których mowa w § 1, są skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (§ 2). W myśl art. 220 § 1 w zw. z art. 220 § 3 P.p.s.a. Przewodniczący Wydziału wzywa stronę wnoszącą skargę do opłacenia należnego od niej wpisu w terminie 7 dni od doręczenia wezwania pod rygorem jej odrzucenia. Wobec powyższego skarżące powinny były skargę opłacić w odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącego Wydziału. W przeciwnym razie skargę należało odrzucić, jak słusznie uczynił to Sąd I instancji. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji. Zażalenie wniesione zaś przez R.P. i D.K1. należało z kolei odrzucić jako niedopuszczalne. Zgodnie z art. 197 § 2 P.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej , z wyłączeniem art. 185 § 2. W art. 178 P.p.s.a przewidziano zaś odrzucenie skargi kasacyjnej (zażalenia) wniesionej po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnej, jak również skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Zażalenie złożone w niniejszej sprawie przez R.P. i D.K1. na postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi K.P. i D.K. jest niedopuszczalne, ponieważ nie byli oni podmiotami wnoszącymi skargę. Były nim wyłącznie ww. skarżące. Należy zauważyć, że niedopuszczalność może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Przyczyny o charakterze podmiotowym zachodzą w szczególności wówczas, gdy zażalenie wniesione zostanie przez osobę nie będącą adresatem skarżonego postanowienia, ponieważ jego skutki prawne dotyczą wyłącznie adresata takiego postanowienia. Taka właśnie sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie odnośnie zażalenia R.P. i D.K1. W związku z powyższym NSA na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 178 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 sentencji.