II OZ 1737/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.P., R.P., D.K. i D.K1. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lipca 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 898/24 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi K.P. i D.K. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 9 lutego 2024 r. nr 294/2024 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: 1. oddalić zażalenie K.P. i D.K. 2. odrzucić zażalenie R.P. i D.K1.

Postanowieniem z 16 lipca 2025 r. sygn. akt VII SA/Wa 898/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 220 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") odrzucił skargę K.P. i D.K. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 9 lutego 2024 r. nr 294/2024 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Za odrzuceniem skargi przemawiał fakt, że skarżące, którym odmówiono zwolnienia z kosztów sądowych, pomimo prawomocnego wezwania Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia wpisu sądowego od skargi nie opłaciły skargi w wyznaczonym do tego terminie. Sąd wskazał na przepisy P.p.s.a. regulujące obowiązek opłacenia skargi i wskazujące na negatywne konsekwencje niedopełnienia tego obowiązku (art. 230, art. 220 § 1 i 3 P.p.s.a.). K.P., R.P., D.K. i D.K1. wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie (k. 46 i 58 akt). D.K. i D.K1. wskazują, że odrzucenie skargi z powodów czysto formalnych, bez merytorycznego rozpoznania zarzutów naruszenia prawa istotni ogranicza gwarancję ochrony prawnej oraz dostęp do wymiaru sprawiedliwości gwarantowany w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W ich ocenie w zaskarżonym postanowieniu skarga kasacyjna została odrzucona z powodu naruszenia przymusu adwokacko – radcowskiego. D. K. miała bezpośredni interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy. Odrzucenie skargi kasacyjnej z powodów braków formalnych bez możliwości ich uzupełnienia świadczy o nadmiernym formalizmie i naruszeniu zasady proporcjonalności z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Dalej wskazano, że skarżący są małżonkami i każdy z nich jest obciążany obowiązkami oraz decyzjami PINB i Sądu, pomimo że status własności poszczególnych budowli i działek nie został zgodnie z prawdą ustalony. PINB domaga się opłaty legalizacynej lub rozbiórki garażu o podanym numerze ale do dnia dzisiejszego nie przesłał mapy sytuacyjnej, o który garaż dokładnie chodzi i na której działce. Nie mogą ponosić odpowiedzialności za garaż, który nie jest ich własnością. Wskazują, że z uwagi na wielość spraw konieczne byłoby skierowanie przez profesjonalnego pełnomocnika setek indywidualnych pism, co przy aktualnych kosztach przekracza ich możliwości finansowe po 360 pism kasacyjnych do każdej sprawy. Wobec czego działali samodzielnie co powinno zostać uwzględnione przez Sąd przy ocenie wymogów formalnych i ich prawa do sądu. Domagają się połączenia spraw co w ich ocenie ma służyć sprawniejszemu rozpoznaniu całości zagadnienia, zachowaniu ekonomii procesowej oraz uregulowaniu opłat sądowych. Winę za całą sytuację ponosi organ, który nie dokonał rzetelnej identyfikacji właścicieli budowli ani nie uwzględnił trwającego postępowania spadkowego. Wnieśli o rozpoznanie ich skargi kasacyjnej, zobowiązanie PINB do prawidłowego ustalenia właścicieli przedmiotowych budowli, umożliwienie złożenia skargi kasacyjnej osobiście z uwagi na brak środków na profesjonalną pomoc i wielość rozstrzygnięć, rozważenie możliwości uzupełnienia braków formalnych na podstawie art. 49 § 1 P.p.s.a., uwzględnienie naruszeń dokonanych przez PINB w zakresie kwalifikacji stron i ustalenia właściwego adresata decyzji. W zażaleniu K.P. i R.P. domagają się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości. Wskazują na konieczność zawieszenia postępowania z uwagi na toczące się postępowanie spadkowe sygn. akt I Ns [...] dotyczące ustalenia spadkobierców po zmarłych rodzicach. Naruszono art. 246 P.p.s.a. gdyż nie uwzględniono braku zdolności finansowej skarżących i nie przyznano im prawa pomocy, pomimo złożenia wniosku i wykazania, że opłaty są rażąco wygórowane i niemożliwe do uiszczenia przez strony. W sądzie toczy się 368 postępowań a każdy ze skarżących ma zapłacić po 100 – 500 zł wpisu sądowego, na co ich nie stać. Ponadto wskazano na wadliwość ustaleń faktycznych organu nadzoru budowlanego w ich sprawach. Domagają się uchylenia zaskarżonego postanowienia, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, zawieszenia postępowania administracyjnego do czasu zakończenia sprawy spadkowej, zobowiązania organu do prawidłowego ustalenia właścicieli nieruchomości, przyznania prawa pomocy i zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie K. P. i D. K. nie zasługuje na uwzględnienie, zaś zażalenie R.P. i D.K1. podlega odrzuceniu. Istotą zaskarżonego postanowienia jest to, że K.P. i D.K. składając skargę do sądu, pomimo nie uzyskania prawa pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych, na wezwanie Przewodniczącego Wydziału nie uiściły wpisu sądowego od skargi, co skutkowało odrzuceniem nieopłaconej skargi przez Sąd I instancji. Zaskarżone postanowienie nie dotyczy odrzucenia skargi kasacyjnej z powodu braku dochowania przymusu adwokacko-radcowskiego z art. 175 § 1 P.p.s.a. Oceniając zaskarżone postanowienie w powyższym zakresie NSA stwierdza, że Sąd I instancji postąpił prawidłowo odrzucając skargę albowiem złożona przez skarżące skarga zasadniczo podlegała wpisowi sądowemu. Z akt wynika, że D.K. otrzymała wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego 14 maja 2024 r. (k. 14 akt) a K.P. została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego (po odmowie udzielenia prawa pomocy) prawomocnym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 12 maja 2025 r. otrzymanym 28 maja 2025 r. Obie w terminie 7 dni od doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu sądowego tj. do 21 maja 2025 r. i 4 czerwca 2025 r. nie dokonały zapłaty. Wobec tego Sąd słusznie odrzucił ich skargę na mocy art. 220 § 3 P.p.s.a. Słusznie Przewodniczący Wydziału wezwał skarżące do uiszczenia wpisu sądowego pod rygorem odrzucenia skargi z art. 220 § 1 i § 3 P.p.s.a. Skoro w wyznaczonym do tego terminie skarżące nie uiściły wpisu Sąd nie miał możliwości orzec inaczej niż tylko odrzucić skargę. Z art. 220 § 3 P.p.s.a. wynika wprost, że nieopłacona skarga podlega odrzuceniu przez sąd. W ocenie NSA argumentacja zażalenia nie zasługiwała na uwzględnienie i nie mogła skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Kwestia prawa pomocy została prawomocnie rozstrzygnięta w przypadku K.P. w sprawie postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 grudnia 2024 r. D.K. w niniejszej sprawie nie wnosiła o prawo pomocy. Skoro skarżące nie uzyskały zwolnienia od kosztów sądowych, to powinny były liczyć się z tym, że koszty te związane z wniesieniem skargi będą musiały uiścić. Bez tego ich skarga nie zostałaby rozpoznana (art. 220 § 1 P.p.s.a). Okoliczność, że skarżące są inicjatorkami (współautorkami skarg) wielu postępowań sądowoadministracyjnych, które łącznie obligują do ponoszenia wielu wpisów sądowych na łączną kwotę przewyższającą ich zdolności finansowe nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy bowiem Sąd oceniał wyłącznie prawidłowość odrzucenia skargi z uwagi na jej nieopłacenie pomimo wezwania do uiszczenia wpisu sądowego na potrzeby tej konkretnej skargi. Jedna ze skarżących skorzystała z prawa pomocy jednak, w ocenie Sądu rozpatrującego prawo pomocy, jej sytuacja nie kwalifikowała się do przyznania jej tej pomocy. D.K. w niniejszej sprawie o prawo pomocy nie występowała. W tym stanie rzeczy skarżące zobligowane były do opłacenia skargi a skoro tego nie zrobiły skargę należało odrzucić, tak jak prawidłowo uczynił to Sąd w zaskarżonym postanowieniu. Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł odnieść się na etapie rozpatrywania przedmiotowego zażalenia do kwestii połączenia wszystkich spraw ze skarg skarżących w jedno postępowanie albowiem w tym zakresie władny jest tylko ten sąd, który sprawę z danej skargi prowadzi. Poza tym należy wziąć pod uwagę, że połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia można te skargi, które kwalifikują się do rozpoznania czyli spełniają wymogi formalne i fiskalne, a nadto dotyczą tego samego przedmiotu czyli aktu, którego podstawa prawna jest jednakowa. Nawet chcąc rozpatrzyć łącznie sprawy pozostające ze sobą w związku (art. 111 § 2 P.p.s.a.), nie będzie to miało wpływu na wysokość wpisu, który należy obliczyć i pobrać od każdej sprawy odrębnie w pełnej kwocie. Takie same zasady obowiązują przy obliczaniu wpisu od skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku rozstrzygającego łącznie kilka różnych spraw. Kwestia wadliwości postępowania organu nie mogła stanowić oceny NSA bowiem miał on jedynie ocenić prawidłowość odrzucenia skargi a nie dokonać merytorycznej oceny zarzutów skargi, która została przecież odrzucona. Obowiązek uiszczenia wpisu istniał ponieważ skarżące nie uzyskały zwolnienia od kosztów sądowych z powodów ustawowych wskazanych w art. 239 § 1 i 2 P.p.s.a., w szczególności nie uzyskały prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, do których zaliczyć należy wpis sądowy. Obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi wynikał z zestawienia art. 214 § 1 P.p.s.a., art. 220 § 1 P.p.s.a. i art. 230 P.p.s.a. Zgodnie z art. 214 § 1 P.p.s.a. jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Jak stanowi art. 230 § 1 P.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami, o których mowa w § 1, są skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (§ 2). W myśl art. 220 § 1 w zw. z art. 220 § 3 P.p.s.a. Przewodniczący Wydziału wzywa stronę wnoszącą skargę do opłacenia należnego od niej wpisu w terminie 7 dni od doręczenia wezwania pod rygorem jej odrzucenia. Wobec powyższego skarżące powinny były skargę opłacić w odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącego Wydziału. W przeciwnym razie skargę należało odrzucić, jak słusznie uczynił to Sąd I instancji. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji. Zażalenie wniesione zaś przez R.P. i D.K1. należało z kolei odrzucić jako niedopuszczalne. Zgodnie z art. 197 § 2 P.p.s.a.do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej , z wyłączeniem art. 185 § 2. W art. 178 P.p.s.a przewidziano zaś odrzucenie skargi kasacyjnej (zażalenia) wniesionej po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnej, jak również skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Zażalenie złożone w niniejszej sprawie przez R.P. i D.K1. na postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi K.P. i D.K. jest niedopuszczalne, ponieważ nie byli oni podmiotami wnoszącymi skargę. Były nim wyłącznie ww. skarżące. Należy zauważyć, że niedopuszczalność może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Przyczyny o charakterze podmiotowym zachodzą w szczególności wówczas, gdy zażalenie wniesione zostanie przez osobę nie będącą adresatem skarżonego postanowienia, ponieważ jego skutki prawne dotyczą wyłącznie adresata takiego postanowienia. Taka właśnie sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie odnośnie zażalenia R.P. i D.K1. W związku z powyższym NSA na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 178 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 sentencji.