II OZ 746/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 2831/24 w przedmiocie oddalenia wniosku o wyłączenie asesora WSA w sprawie ze skargi J. O. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 12 września 2024 r. znak DOZ-OAiK.650.1001.2023.AJ w przedmiocie nakazu przeprowadzenia prac konserwatorskich postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 2831/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek J. O. od wyłączenia asesora WSA w Warszawie Iwony Ścieżki od orzekania w sprawie o sygn. VII SA/Wa 2831/24 ze skargi J.O. na Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 12 września 2024 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w jego ocenie we wniosku o wyłączenie nie wskazano takich okoliczności i argumentów, które podważałyby wiarygodność złożonego przez asesora oświadczenia. Argumenty dotyczące powołania na stanowisko sędziego lub asesora nie stanowią, zdaniem Sądu pierwszej instancji, podstawy do wyłączenia sędziego/asesora od orzekania. Zażalenie na to postanowienie wniósł skarżący. Zaakcentował w nim, że podstawą wniosku o wyłączenie jest zarzut wadliwego powołania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Przepisy dotyczące wyłączenia sędziego stosuje się odpowiednio do asesorów sądowych, co wynika z art. 106zg § 2 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 334 ze zm.) w związku z art. 29 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm., dalej: p.u.s.a.). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego (asesora) we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego (asesora) następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.). Funkcją instytucji wyłączenia sędziego (asesora) jest ochrona wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie sytuacji, które mogłyby postawić sędziego (z przyczyn przez niego niezawinionych, a nawet od niego niezależnych) pod zarzutem kierowanych pod jego adresem nieuzasadnionych zarzutów o brak bezstronności. Podstawą wyłączenia mogą być zatem stosunki o charakterze emocjonalnym między sędzią (asesorem) a stroną, ale też osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 października 2023 r. III OZ 451/23). Wyłączenie sędziego lub asesora na tej podstawie uwarunkowane jest wystąpieniem wątpliwości popartych konkretnymi faktami. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział dwie bardzo podobne instytucje prawne, które w sposób prewencyjny umożliwiają kontrolę bezstronności sędziego (asesora). Instytucje te, różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W konsekwencji takich regulacji unormowania te powinny być stosowane w odmiennych okolicznościach. Ustawodawca przyznał podmiotom uprawnionym prawo składania wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. w przypadku braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Natomiast w sytuacji kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu przyznano uprawnienie do składania wniosku w trybie art. 5a p.u.s.a. Należy podkreślić, że zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których stanowi art. 5a.p.u.s.a. Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. Przedmiotowy wniosek został złożony w trybie art. 19 p.p.s.a., w związku z tym, w tej sprawie Sąd nie może badać niezawisłości i bezstronności sędziego (asesora) w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo oddalił zatem wniosek skarżącego o wyłączenie asesora. Zgodnie z art. 20 § 1 p.p.s.a. składając wniosek o wyłączenie sędziego (asesora) należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, a o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 p.p.s.a. Należy też dodać, że w oświadczeniu z 8 stycznia 2025 r. asesor wskazała, że w sprawie nie istnieje okoliczność tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności. Oświadczenie to nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, co do jego prawdziwości. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 §1 i 2 p.p.s.a.