IV SA/Wr 31/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca) Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska Sędzia WSA Andrzej Nikiforów po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2026 r. w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 30 września 2025 r. nr SKO 4101/809/2025 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego jako pomocy doraźnej oddala skargę w całości.

Decyzją z 30 IX 2025 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej "SKO"), po rozpoznaniu odwołania K. Ś. (dalej "skarżący") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Stronia Śląskiego z dnia 14 VII 2025 r. [...] odmawiającą przyznania zasiłku celowego na pomoc doraźną w związku ze szkodami powstałymi na skutek powodzi. Jak wynika z uzasadnienia powyższej decyzji, skarżący w dniu 3 X 2024 r. złożył wniosek o przyznanie pomocy doraźnej. W opisie strat zawartych w tym podaniu skarżący wskazał, że w wyniku powodzi doszło do zalania jego budynku mieszkalnego i gospodarczego położonego w miejscowości S. G. [...], 57-550 S. Ś. Podał, że doszło do zawilgocenia ścian, zniszczenia płotu, akcesoriów ogrodniczych i narzędzi. We wniosku wskazał też, że na co dzień zamieszkuje w Katowicach, a do S. G. przyjeżdża okazjonalnie. W dniu 20 VI 2025 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy w obecności skarżącego. W czasie tego wywiadu skarżący oświadczył, iż w dniu powodzi i nadal zamieszkuje wraz z żoną i dziećmi w Katowicach przy ul. Z. [...], gdzie znajduje się centrum życiowe rodziny oraz, że właściwym dla jego miejsca zamieszkania jest Urząd Skarbowy w Katowicach. SKO w motywach decyzji powołało przy tym przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie, w tym art. 39 i art. 40 ustawy z 12 III 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz.1283, ze zm.) – dalej "UoPS". SKO odniosło się również do reguł udzielania wnioskowanej pomocy określonych w Zasadach z dnia 18 X 2024 r., ustalonych przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, dotyczących "Udzielania pomocy finansowej, ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 - Pomoc społeczna, rozdział 85278 - Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku" – dalej jako "Zasady". W myśl bowiem pkt. I.7 Zasad, zasiłek celowy na pomoc doraźną przyznawany jest rodzinom lub osobom samotnie gospodarującym prowadzącym w dniu wystąpienia powodzi gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym na terenie obszaru dotkniętego powodzią. W świetle powyższego – zdaniem SKO - nieuzasadnione jest przyznanie skarżącemu pomocy doraźnej, skoro skarżący nie prowadził gospodarstwa domowego na terenach dotkniętych powodzią. Zasiłek taki nie przysługuje bowiem każdemu, kto jest właścicielem nieruchomości dotkniętej klęską żywiołową, ale osobom lub rodzinom, które poniosły uszczerbek w prowadzonym gospodarstwie domowym. Tymczasem skarżący mieszka w Katowicach. Jedno dziecko skarżącego w wieku 4 lat uczęszcza do przedszkola w Katowicach, drugie dziecko w wieku 8 lat uczęszcza do szkoły podstawowej w Katowicach, zaś trzecie dziecko w wieku 20 lat zamieszkuje w rodzicami w Katowicach. Skarżący jest zatrudniony w Katowicach jako malarz - tynkarz, a jego żona pracuje w Tychach. Właściwym Urzędem Skarbowym dla wnioskodawcy jest Urząd Skarbowy w Katowicach. Ponadto skarżący wskazał, że pod adresem S. G. [...] przebywa okazjonalnie w weekendy oraz święta. W odwołaniu zaś nie zaprzeczył, że jego centrum życiowe znajduje się w Katowicach. W konsekwencji SKO podzieliło stanowisko organu I instancji i utrzymało decyzję w mocy. W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o uchylenie decyzji SKO i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. Podniósł przy tym, że mieszka w Gierałtowie, gdzie posiada dom należący do jego rodziny od pokoleń. W Katowicach skarżący jedynie pracuje. W jego ocenie postępowanie dowodowe przeprowadzone zostało wadliwie, bowiem nie przesłuchano świadków na okoliczność miejsca jego zamieszkania, zaś wywiad środowiskowy przeprowadzony został tendencyjnie. Skarżący podniósł, że dom został przystosowany do stałego zamieszkiwania, zaś ze skarżącym okresowo (w okresie wiosenno-jesiennym) zamieszkuje jego matka. Okresowo w tym domu pracę zdalną wykonuje żona skarżącego, a w czasie pandemii naukę zdalną wykonywał syn skarżącego. Skarżący zawnioskował przy tym o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącego oraz z oświadczenia matki skarżącego. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko wnosząc o rozpatrzenie skargi w trybie uproszczonym i jej oddalenie. Skarżący, pouczony o treści art. 119 pkt 2 ustawy z 30 VIII 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, ze zm.) - dalej jako "ppsa", nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Zasady przyznawania zasiłku celowego jako pomocy doraźnej osobom, które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. uregulowane zostały na poziomie ustawowym. Zgodnie z art. 69a ustawy z 1 X 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2024, poz. 1473, ze zm.) – dalej "Nowela", zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 2 UoPS, w kwocie 8 tys. zł, jest przyznawany jako pomoc doraźna osobie albo rodzinie, które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej i nie podlega zwrotowi. Powołany przepis, obowiązując od 26 XI 2024 r., przewiduje szczególny rodzaj zasiłku celowego. Jakkolwiek art. 69a Noweli odsyła do instytucji zasiłku celowego z art. 40 ust. 2 UoPS - który może być przyznany osobie lub rodzinie, która poniosła stratę w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej – jednak zawiera także autonomiczną regulację w wielu istotnych kwestiach. W szczególności konkretyzuje on zdarzenie stanowiące źródło straty wskazując, że chodzi o powódź z września 2024 r. W przeciwieństwie do art. 40 ust. 2 UoPS, stanowiącego że zasiłek celowy "może być przyznany" w przypadku klęski żywiołowej lub ekologicznej, regulacja z art. 69a Noweli stanowi, że zasiłek "jest przyznawany" w przypadku wystąpienia straty w wyniku powodzi z września 2024 r. Zaznaczyć też trzeba, że przyznanie zasiłku jako pomocy doraźnej następuje niezależne od dochodu i sytuacji majątkowej osoby lub rodziny, które poniosły stratę. Ważne jest również, że opisany wyżej zasiłek przyznawany jest "osobie albo rodzinie", co oznacza, że stanowi on w istocie wsparcie dla gospodarstwa domowego (art. 69a Noweli w zw. z art. 40 ust. 2 i art. 6 pkt. 9, 10 i 14 UoPS). Pojęcie "rodziny" oraz "osoby samotnie gospodarującej" na mocy odesłania z art. 69a Noweli do art. 40 ust. 2 UoPS, definiowane jest bowiem przepisami UoPS. Jak zaś wynika z art. 6 pkt 10 i 14 UoPS, "osoba samotnie gospodarująca" to osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe; zaś "rodzina" to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Z powyższego wynika, że uprawnienie do opisanego wyżej zasiłku przysługuje wyłącznie w przypadku, gdy skutkami powodzi dotknięte jest gospodarstwo domowe wnioskodawcy. Zasiłek z art. 69a Noweli stanowić ma z założenia wsparcie dla osób, które w wyniku powodzi poniosły szkody dotyczące prowadzonego przez siebie gospodarstwa domowego. Samo więc dysponowanie tytułem prawnym do nieruchomości dotkniętej skutkami powodzi nie wystarczy do uzyskania zasiłku remontowo-budowlanego. Wolą ustawodawcy było nie tyle udzielenie wsparcia właścicielom nieruchomości, ile pomoc poszczególnym gospodarstwom domowym w przywróceniu warunków niezbędnych do ich dalszego prowadzenia. Jeśli więc właściciel nieruchomości nie zamieszkiwał w niej (nie prowadził gospodarstwa domowego) w chwili powodzi, brak będzie podstaw do przyznania zasiłku z art. 69b ust. 1 Noweli. Powyższa ocena prawna znajduje potwierdzenie w powołanych przez organy obu instancji Zasadach. Na etapie procedowania poszczególnych wniosków o przyznanie zasiłku remontowo-budowlanego organy administracji uwzględniają reguły określone w Zasadach. Pomoc udzielana na podstawie art. 69b Noweli w zw. z art. 40 ust. 2 UoPS stanowi niewątpliwie zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej (art. 18 ust. 1 pkt 4 UoPS). Sposób wykonywania zadań z zakresu administracji rządowej realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego ustala wojewoda (art. 22 pkt 1 UoPS), zaś gmina, realizując takie zadania kieruje się "ustaleniami" przekazanymi przez wojewodę (art. 110 ust. 2 UoPS). Choć ustanowione w oparciu o art. 22 pkt 1 UoPS "ustalenia" wojewody nie mają charakteru aktu normatywnego obowiązującego na zewnątrz, a więc nie mogą stanowić podstawy prawnej podejmowanych decyzji administracyjnych w sprawie przyznania zasiłków celowych na podstawie art. 69b ust. 1 Noweli w zw. z art. 40 ust. 2 UoPS, to jednak mają znaczenie dla organów gminy. Na mocy bowiem art. 110 ust. 2 UoPS gmina, realizując zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, "kieruje się ustaleniami" przekazanymi przez wojewodę. Jak wynika z pkt. I.7 Zasad, zasiłek celowy na pomoc doraźną przyznawany jest rodzinom lub osobom samotnie gospodarującym prowadzącym w dniu wystąpienia powodzi gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym na terenie obszaru dotkniętego powodzią. Także więc również Zasady jednoznacznie artykułują bezwzględny warunek prowadzenia gospodarstwa domowego na terenie dotkniętym skutkami powodzi. Przyjęcie odmiennej interpretacji art. 69a Noweli, zakładającej konieczność przyznania świadczenia niezależnie od okoliczności zamieszkiwania przez poszkodowanego na terenie dotkniętym powodzią, prowadziłoby do zmiany charakteru tego świadczenia z zasiłkowego na odszkodowawczy. Oznaczałoby to bowiem, że poszkodowanemu należy się świadczenie za każdy uszkodzony lub zniszczony powodzią budynek mieszkalny i gospodarczy, niezależenie od tego, ile ich posiada na obszarze dotkniętym skutkami powodzi. W okolicznościach kontrolowanej sprawy wykazane zostało, że skarżący nie prowadzi gospodarstwa domowego w gminie S. Ś. w miejscowości S. G. [...], dotkniętej skutkami powodzi z września 2024 r. Z materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że skarżący wraz z rodziną zamieszkuje w Katowicach, gdzie pracuje i gdzie jego dzieci korzystają z placówek opiekuńczych i oświatowych. Żona skarżącego pracuje w Tychach. Obowiązek podatkowy rozliczany jest w Urzędzie Skarbowym w Katowicach, jako urzędzie właściwym ze względu na miejsce zamieszkania skarżącego. Skarżący zresztą sam te okoliczności potwierdzał we wniosku o zasiłek jak i w toku wywiadu środowiskowego. Organy nie miały więc podstaw do przyznania świadczenia z art. 69a Noweli. Skarżący ma oczywiście pełne prawo do zmiany swoich twierdzeń dotyczących miejsca swojego zamieszkania, co też ostatecznie uczynił. Nie oznacza to jednak, że organy miały obowiązek takie oświadczenie uwzględnić. O miejscu zamieszkania nie decyduje bowiem oświadczenie zainteresowanego, ale całokształt okoliczności wskazujących na lokalizację centrum życiowego danej osoby. Te zaś wyraźnie przemawiają za trafnością ustaleń poczynionych przez organy administracji. Skoro małżonka skarżącego pracuje w Tychach, skarżący w Katowicach, a dzieci uczęszczają do placówek oświatowych w Katowicach, to przyjęcie twierdzenia skarżącego, że jego centrum życiowe znajduje się w S. G. (gmina S. Ś.) pozostawałoby w sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego, które należy brać pod uwagę przy ocenie dowodów przeprowadzanej na podstawie art. 80 kpa. Wbrew argumentacji skargi organy nie miały przy tym obowiązku przesłuchiwania świadków. Skoro ustalenia wynikające z wywiadu środowiskowego były jednoznaczne w zakresie okoliczności istotnych w sprawie, wystąpiły podstawy do wydania decyzji. Sąd zwraca uwagę, że organ nie ma w takim przypadku obowiązku poszukiwania dowodów na okoliczności przeciwne względem dotychczasowych ustaleń. W orzecznictwie słusznie zwraca się uwagę, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej, w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 kpa), nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. Z treści przepisów kpa normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona środków takich nie przedstawia. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku (tak NSA w motywach wyroku z 17 VI 2025 r., III OSK 1002/22 – publ. CBOSA). Twierdzenie zawarte w skardze, że skarżący: "W Katowicach przebywa w tygodniu, jedynie w związku z wykonywaniem pracy oraz edukacją dzieci. Wszystkie pozostałe dni Skarżący przebywa w S. G., tam przygotowuje posiłki i utrzymuje centrum życia rodzinnego" raczej potwierdza prawidłowość stanowiska organów obu instancji, nie zaś stanowiska skarżącego. Wynika bowiem z niego, że w S. G. skarżący co najwyżej spędza weekendy i to bez związku z pracą, edukacją, czy zamieszkiwaniem w tym miejscu najbliższej rodziny. Nie sposób przyjąć, że takie miejsce stanowi centrum życiowe skarżącego. Jeszcze raz należy podkreślić, że pomoc z art. 69a Noweli służy systemowemu wsparciu osób poszkodowanych na skutek powodzi w prowadzeniu ich gospodarstw domowych. Może więc ona obejmować wyłącznie te osoby, które w dniu wystąpienia powodzi prowadziły na tym obszarze gospodarstwa domowe. Odnosząc się do wniosku dowodowego zawartego w skardze, to zgodnie z art. 106 § 3 ppsa, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu w sprawie nie wystąpiły istotne wątpliwości, które wymagałyby uzupełnienia dowodów na etapie postępowania sądowego. Zaznaczyć należy, że celem wprowadzenia regulacji art. 106 § 3 ppsa nie było umożliwienie ponownego czy też uzupełniającego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, lecz pozwolenie na dokonanie przez sąd oceny pod względem zgodności z prawem. Sąd, dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jej wydania, nie może zasadniczo wykraczać poza materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Nie ulega wątpliwościom, że zakres kognicji sądu administracyjnego, ograniczony do kontroli legalności zaskarżonego aktu, wyłącza możliwość czynienia przez ten sąd ustaleń faktycznych, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę na zasadzie art. 151 ppsa.