I KZ 12/26

I KZ 12/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 września 2026 r. SSN Igor Zgoliński (przewodniczący) SSN Anna Dziergawka SSN Stanisław Stankiewicz (sprawozdawca) w sprawie R.S. skazanego z art. 148 § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 16 września 2026 r. zażalenia skazanego na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2026 r., sygn. akt I KO 17/25, o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 30 czerwca 2021 r., sygn. akt II AKa 45/21, utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt III K 48/19, wobec jego oczywistej bezzasadności, postanowił: 1. na podstawie art. 545 § 3 zd. pierwsze k.p.k. nie uwzględnić wniosku skazanego o wyznaczenie mu obrońcy z urzędu; 2. na podstawie art. 437 § 1 k.p.k. w zw. z art. 545 § 3 k.p.k. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. I KZ 12/26 2 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2026 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I KO 17/25, Sąd Najwyższy, działając na podstawie art. 545 § 3 k.p.k., odmówił przyjęcia wniosku skazanego R.S. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 30 czerwca 2021 r., sygn. akt II AKa 45/21, utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt III K 48/19 (pkt 1), a nadto - na podstawie art. 542 § 4 k.p.k. w zw. z art. 542 § 3 k.p.k. - stwierdził niedopuszczalność wznowienia wskazanego wyżej postępowania z urzędu (pkt 2). Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skazany R.S. Skarżący podniósł w nim, że doszło do błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i wskazał, że nie zgadza się z wydanym orzeczeniem albowiem nie wyznaczono mu obrońcy z urzędu, zaś jego sprawa karna nie została rozpoznana przez sądy obu instancji w sposób sprawiedliwy. R.S. ponownie zakwestionował zebrany w sprawie materiał dowodowy i podkreślił, że „bez żadnych dowodów” został niesłusznie skazany, sprawa miała charakter „bójki”, zaś istniejące wątpliwości nie zostały rozstrzygnięte na jego korzyść. Jak wynika z treści złożonego środka odwoławczego (tudzież dalszej korespondencji), skazany ponownie wniósł o wyznaczenie mu obrońcy z urzędu a także - o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył co następuje: Zażalenie skazanego R.S. nie zasługuje na uwzględnienie albowiem nie przedstawił on żadnych argumentów, które pozwoliłyby na uznanie, że zaskarżona decyzja procesowa Sądu Najwyższego jest błędna, została wydana z naruszeniem prawa, czy też wydając rozstrzygnięcie zignorowano argumentację skazanego przedstawioną we wniosku o wznowienie postępowania. Na wstępie poczynić należy zasadniczą uwagę, że przeprowadzona obecnie kontrola instancyjna zaskarżonego postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 I KZ 12/26 3 stycznia 2026 r., wydanego w sprawie o sygn. akt I KO 17/25, dotyczy wyłącznie orzeczenia zawartego w punkcie 1, gdyż to jedynie w tym zakresie oddalono wniosek o wznowienie osobiście sporządzony przez skazanego uznając, że jest on oczywiście bezzasadny, a więc w oparciu o unormowanie przewidziane w art. 545 § 3 k.p.k. Tylko zatem co do tego rozstrzygnięcia ustawodawca dopuścił kontrolę zapadłego orzeczenia, o czym zresztą przekonuje jednoznaczna treść zdania drugiego tego przepisu. Natomiast kwestia stwierdzenia przez sąd wznowieniowy niedopuszczalności wznowienia postępowania karnego z urzędu - zaskarżeniu oczywiście nie podlega (arg. ex art. 547 § 1 in fine k.p.k.). Przypomnieć należy, że w art. 545 § 3 k.p.k. ustawodawca nałożył na sąd obowiązek dokonywania kontroli wniosku o wznowienie postępowania przez pryzmat jego ewentualnej oczywistej bezzasadności już na wstępnym etapie jego analizy. Powyższy przepis wskazuje, że sąd orzekając jednoosobowo, odmawia przyjęcia wniosku niepochodzącego od osoby wymienionej w art. 545 § 2 k.p.k. (tj. adwokata, radcy prawnego albo radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej), bez wzywania do usunięcia jego braków formalnych, jeżeli z treści wniosku, w szczególności odwołującego się do okoliczności, które były już rozpoznawane w postępowaniu wznowieniowym, wynika jego oczywista bezzasadność. Pod pojęciem „oczywistej bezzasadności”, użytym na gruncie przywołanej regulacji, należy rozumieć (poza sytuacją wymienioną wprost w ww. przepisie) także te przypadki, w których we wniosku, jako przyczynę wznowienia postępowania, wskazano okoliczność niemieszczącą się w ustawowych podstawach wznowienia postępowania (określonych w przepisach rozdziału 56 Kodeksu postępowania karnego), albo też w ogóle nie podano żadnych podstaw wznowienia. Oczywiście bezzasadny jest również wniosek, w którym wprawdzie formalnie odwołano się do wskazanej podstawy wznowieniowej, ale nie wyeksponowano konkretnych okoliczności przemawiających za wznowieniem postępowania albo przywołano okoliczności, które w powołanej podstawie wznowieniowej się nie mieszczą (zob. postanowienia SN: z 25 września 2015 r., II KO 49/15; z 4 lipca 2019 r., V KO 36/19; z 30 stycznia 2025 r., II KO 154/24; z 20 sierpnia 2025 r., I KZ 22/25; z 28 października 2025 r., III KZ 30/25). Co istotne, w toku takiego postępowania (w trybie art. 545 § 3 k.p.k.), nie dochodzi do merytorycznego rozpoznania wniosku ani do badania jego zasadności pod kątem ewentualnych podstaw wznowienia, ale do badania wniosku o charakterze quasi formalnym, wstępnym, choć pod katem I KZ 12/26 4 hipotetycznej możliwości wznowienia. Dopiero po tym badaniu i stwierdzeniu braku podstaw do uznania wniosku za oczywiście bezzasadny, przechodzi się do dalszych czynności prowadzących do merytorycznego rozpoznania wniosku. Ustawodawca wprowadził zatem do Kodeksu postępowania karnego w ww. unormowaniu wstępną kontrolę wniosku o wznowienie, chcąc wyeliminować konieczność przeprowadzenia różnego rodzaju czynności procesowych, związanych z wnioskiem, który w stopniu oczywistym nie może doprowadzić do wznowienia postępowania (zob. postanowienia SN z 25 września 2015 r., II KO 49/15; z 28 października 2025 r., III KZ 30/25). Nadto, wymieniona w powołanym przepisie możliwość wydania przewidzianej w nim decyzji procesowej, nie ogranicza się przy tym wyłącznie do tych wypadków, w których we wniosku o wznowienie podniesione zostały okoliczności będące już wcześniej przedmiotem rozpoznawania w postępowaniu o wznowienie postępowania. Użycie w treści art. 545 § 3 k.p.k. zwrotu „w szczególności" nie pozostawia wątpliwości, że jest to wskazanie przykładowe. Uznanie wniosku o wznowienie za oczywiście bezzasadny będzie miało zatem miejsce również w takich sytuacjach, gdy w sposób oczywisty, wniosek ten oparty zostanie na innych podstawach niż te, które określone zostały w przepisach rozdziału 56 Kodeksu postępowania karnego. Zastosowanie trybu przewidzianego w tym unormowaniu uznać należy w związku z tym za konieczne wówczas, gdy sąd w sposób nie budzący wątpliwości stwierdzi, że żadna ze wskazanych we wniosku okoliczności nie mieści się w katalogu przesłanek wznowieniowych zawartych w art. 540 k.p.k., art. 540a k.p.k. lub art. 540b k.p.k. oraz gdy nie będzie wchodzić w grę działanie tego sądu z urzędu (art. 542 § 3 k.p.k.). Wreszcie oczywiste jest również i to, że przepis art. 545 § 3 k.p.k. nie wymaga, aby w przewidzianej w nim konfiguracji procesowej wzywać osobę inicjującą postępowanie o wznowienie postępowania do usunięcia braków formalnych przedłożonego wniosku. W świetle powyższych uwarunkowań oraz lektury materiałów sprawy stwierdzić należy, że wydając zaskarżone postanowienie, Sąd Najwyższy rozważył wszystkie okoliczności podnoszone przez R.S. we wniosku, stwierdzając, że nie przedstawił on żadnych nowych faktów lub dowodów (wcześniej nieznanych zarówno sądowi, jak i stronie), a świadczących o błędności przypisania skazanemu odpowiedzialności za czyn z art. 148 § 1 k.k. i art. 159 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Nie mogą również stanowić podstawy wznowienia postępowania tego rodzaju okoliczności jak naruszenie prawa materialnego lub procesowego w postępowaniach, I KZ 12/26 5 których dotyczy wniosek o wznowienie (w tym wypadku w postępowaniach prowadzonych przez Sąd Okręgowy w Legnicy i Sąd Apelacyjny we Wrocławiu), co trafnie zdiagnozował Sąd Najwyższy w zaskarżonym postanowieniu. W ramach postępowania o wznowienie postępowania nie jest również dopuszczalna kontrola poprawności ustaleń faktycznych dokonanych przez sądy orzekające w sprawie, ani też ponowne badanie poprawności oceny i wiarygodności dowodów, które przyjęto za ich podstawę. W trakcie tego postępowania przedmiotem rozstrzygnięcia jest wyłącznie kwestia istnienia podstaw do wznowienia postępowania, a nie kwestia odpowiedzialności karnej skazanego, gdyż tej dotyczy prawomocne orzeczenie kończące postępowanie sądowe. Podkreślić również należy, że sąd wznowieniowy nie prowadzi kontroli odwoławczej objętych wnioskiem o wznowienie orzeczeń, w tym również w zakresie kwalifikacji prawnej przypisanych czynów, chyba że w tym zakresie ujawniły się nowe fakty lub dowody podważające takie ustalenie (art. 540 § 1 pkt 2 lit. b k.p.k.), a takich skazany zarówno we wniosku o wznowienie, jak i we wniesionym zażaleniu nie wskazał. Skarżący w wywiedzionym zażaleniu nie sformułował żadnych konkretnych, merytorycznych zarzutów świadczących o nietrafności wydanego postanowienia, ponownie prezentując okoliczności kwestionujące poprawność ustaleń faktycznych dokonanych przez sądy orzekające w sprawie. Mając zatem na względzie wyłącznie subiektywne przekonanie skazanego o nieprawidłowości w zakresie oceny materiału dowodowego dokonanej przez sądy obu instancji oraz o wadach dokonanych na jego podstawie ustaleń faktycznych powtórzyć jedynie należy, że nie mogą one stanowić podstawy do wznowienia postępowania. Warunki wznowienia postępowania karnego zostały bowiem dokładnie opisane w ustawie karnoprocesowej, a okoliczności wskazywane przez skarżącego, do których odwołuje się w treści swoich pism, żadnej z tych przesłanek wznowieniowych nie wypełniają. W szczególności nie wskazuje on, aby w sprawie ujawniły się nowe dowody lub fakty, których nie mógł przedstawić w toku postępowań przed sądami obu instancji, a w konsekwencji nieznanych tym właśnie sądom rozpoznającym sprawę. W świetle tych uwarunkowań stwierdzić należy, że w omawianym zażaleniu brak jest merytorycznych argumentów podważających prawidłowość wydania przez Sąd Najwyższy postanowienia z dnia 21 stycznia 2026 r., sygn. akt I KO 17/25, odmawiającego przyjęcia wniosku skazanego, wobec uznania go za oczywiście I KZ 12/26 6 bezzasadny. Zdaniem Sądu Najwyższego (ad quem) w realiach niniejszej sprawy bezspornie wystąpiły okoliczności upoważniające do skorzystania z unormowania zawartego w art. 545 § 3 k.p.k., który zezwala na odmowę przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania, niepochodzącego od osoby wymienionej w § 2 tego przepisu, bez wzywania do usunięcia jego braków formalnych, gdyż z treści wniosku wynikała jego oczywista bezzasadność, ta zaś podstawa wydanej decyzji procesowej została przekonująco i rzeczowo wykazana. Jednocześnie wskazać należy, że przepis art. 545 § 3 k.p.k. umożliwiający wstępną kontrolę wniosku o wznowienie postępowania, stwarza także możliwość odstąpienia od konieczności przeprowadzenia różnego rodzaju czynności procesowych związanych z wnioskiem, w tym wyznaczenia obrońcy z urzędu. Argumentując a maiori ad minus, skoro możliwe jest odstąpienie od wyznaczenia obrońcy celem zainicjowania i udziału w postępowaniu wznowieniowym, a więc prowadzonym w tym zakresie co do istoty, trudno za racjonalną uznać interpretację, jakoby celowe było wyznaczenie obrońcy wyłącznie do udziału w posiedzeniu dotyczącym kontroli instancyjnej wydanego w trybie art. 545 § 3 k.p.k. postanowienia o odmowie przyjęcia osobistego wniosku skazanego, wobec oczywistej bezzasadności tego wniosku - w sytuacji sporządzenia przez skazanego poprawnego pod względem formalnym środka zaskarżenia i wobec braku wymogu obrony obligatoryjnej (zob. postanowienia SN: z 27 stycznia 2026 r., III KZ 49/25; z 6 maja 2026 r., IV KZ 11/26). Ponieważ zaskarżone postanowienie Sądu Najwyższego jest w pełni zasadne, zaś jego prawidłowości w żaden sposób nie podważyła argumentacja zawarta w zażaleniu, należało utrzymać je w mocy. Powyższa konstatacja nie oznacza jednak, że skazany - w perspektywie - ma zamkniętą drogę do wznowienia postępowania, jednakże aby wniosek nie spotkał się ponownie z odmową przyjęcia winien on zawierać adekwatne dowody na wystąpienie konkretnych okoliczności z art. 540 § 1 - 3 k.p.k. [WB] [a.ł] I KZ 12/26 7