I NB 38/26

I NB 38/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 sierpnia 2026 r. SSN Krzysztof Wesołowski w sprawie z wniosku A. R. o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego R. W. wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie I NB 29/26 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 13 sierpnia 2026 r., odrzuca wniosek. UZASADNIENIE Wnioskodawca - pełnomocnik sędziego A. R. w postępowaniu odwoławczym od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, na podstawie art. 29 § 6 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tj. Dz.U. 2024 poz. 622- dalej jako uSN), po zapoznaniu się z informacją ma stronie Sądu Najwyższego o składzie rozpoznającym sprawę o wyłączenie sędziego (I NB 29/26) w sprawie o wyłączenie sędziego w sprawie I NB 11/26 wniósł o: 1. zbadanie spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 29 § 5 uSN przez sędziego SN R. W. i stwierdzenie, że biorąc pod uwagę okoliczności towarzyszące powołaniu i postępowanie po powołaniu, sędzia ten nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności, co - przy uwzględnieniu okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy - może doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji o I NB 38/26 2 wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy członka składu; 2. poinformowanie o składzie Sądu Najwyższego rozpoznającego niniejszy wniosek w celu umożliwienia złożenia ewentualnego wniosku o wyłączenie sędziów. Zdaniem wnioskodawcy art. 29 § 4 uSN jest sprzeczny z art. 6 ust. 1 EKPCz, albowiem zaniża on standard kontroli czy sędzia przydzielony do rozpoznania sprawy daje gwarancje rozpoznania sprawy w sposób niezawisły i bezstronny i to przez sąd ustanowiony ustawą, skoro stawia on dodatkowe wymagania formalne w art. 29 § 5 tej ustawy, które nie mieszczą się w kryteriach wypracowanych na tle orzecznictwa ETPCz. Celem ustawy w tym zakresie było zablokowanie wykonania orzeczeń ETPCz w taki sposób, aby nie można było prowadzić testu w zakresie, w jakim ma on swoje podstawy w art. 6 ust. 1 EKPCz. W takim układzie ocena legalności tego rozwiązania ustawowego powinna być oceniana na płaszczyźnie art. 91 ust. 2 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 EKPCz, który to standard winien spowodować niestosowanie art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym. W dalszej części wniosku wnioskodawca wskazał, że podstawową, choć nie wyłączną, przyczyną negującą niezawisłość i bezstronność SSN R. W. są okoliczności jego nominacji, w tym to, że został on powołany do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 19 września 2018 r. na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego i sądów międzynarodowych, Krajowa Rada Sądownictwa w takim kształcie nie jest uznana za organ odpowiadający modelowi i standardowi funkcjonowania wynikającemu z właściwych przepisów Konstytucji RP, przepisów prawa Unii Europejskiej i przepisów Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności („EKPCz”). Wnioskodawca wskazał, że Sąd Najwyższy, jak i Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej („TSUE”) oraz Europejski Trybunał Praw Człowieka („ETPCz") kilkukrotnie już w swoim orzecznictwie wskazały, że Krajowa Rada Sądownictwa działająca w reżimie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. nie daje gwarancji niezależności od władzy wykonawczej oraz ustawodawczej, a co za tym idzie - również sędziowie nominowani do pełnienia urzędów sędziowskich w procedurze nominacyjnej z udziałem tak ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa, nie spełniają wymogów niezależnego i niezawisłego I NB 38/26 3 sądu, wyartykułowanych w odpowiednich przepisach krajowych i międzynarodowych (art. 6 EKPCz, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, art. 178 Konstytucji). W odniesieniu do sędziów Sądu Najwyższego powołanych w tym trybie, obalenie tej zasady i gwarancji nastąpiło w sposób nieodwracalny, co oznacza, że nie dają oni gwarancji niezależności i bezstronności w orzekaniu, a zatem swymi orzeczeniami nie tworzą oni sądu w znaczeniu konstytucyjnym i konwencyjnym. Na poparcie swojego stanowiska wnioskodawca powołał bliżej określone orzeczenia Sądu Najwyższego, TSUE i ETPCz. Wnioskodawca zauważył, że Sąd Najwyższy postanowieniem z 1 grudnia 2022r. w sprawie I KK 352/22 wyłączył sędziego Sądu Najwyższego R. W. od rozpoznania sprawy I KK 352/22 wskazując, że okoliczności związane z uzyskaniem statusu sędziego Sądu Najwyzszego przez sędziego R. W., w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r. prowadziłyby, gdyby sędzia ten rozstrzygał niniejszą sprawę, do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC, standardu konstytucyjnego. Ponadto rozpoznanie sprawy I NB 27/ 26 o wyłączenie sędziego doprowadziłoby do sytuacji objętej zakazem nemo iudex in causa sua. Sędzia R. W. pozostaje w tej samej sytuacji prawno-ustrojowej, co sędzia którego dotyczy wniosek o wyłączenie w sprawie I NB 11/26. Uzasadniając wniosek zawarty w punkcie 2 wnioskodawca wskazał, że odwołująca się ma prawo wnosić o zastosowanie testu z artykułu 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym w każdym przypadku, także w sytuacji, gdy do rozpoznania wniosku zostanie wylosowana osoba, która w ocenie skarżącej również powinna podlegać wyłączeniu od rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył co następuje: Wniosek podlegał odrzuceniu jako niedopuszczalny z mocy prawa, a nadto nie spełniający wymogów formalnych. Zgodnie z art. 29 § 5 uSN dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek strony lub uczestnika postępowania przed Sądem Najwyższym, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik I NB 38/26 4 sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Wniosek, o którym mowa powinien spełniać wymogi, o których mowa w art. 29 § 9 uSN, tj. wymogi przewidziane dla pisma procesowego, a także zawierać żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 29 § 5 uSN oraz powoływać okoliczności uzasadniające żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Niespełnienie wskazanych wymogów formalnych skutkuje odrzuceniem wniosku z art. 29 § 5 uSN bez wezwania do usunięcia braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po upływie terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny (np. wniesiony przez podmiot inny niż wynika to z art. 29 § 7 uSN). Przede wszystkim należy wskazać, że pojęcie sprawy w rozumieniu art. 29 § 5 uSN nie obejmuje postępowania o wyłączenie sędziego, a tym bardziej postępowania o wyłączenie sędziego, który ma rozpatrzyć wniosek o wyłączenie innego sędziego wyznaczonego do rozpatrzenia sprawy. Przyjęcie innej wykładni otworzyłoby drogę do sytuacji, w której strona postępowania, składając kolejne wnioski, kształtowałaby dogodny dla siebie (przynajmniej w jej ocenie) skład orzekający. Nadto interpretacja taka uniemożliwiałaby rozpatrywanie spraw w rozsądnym terminie. Już powyższa okoliczność nakazuje odrzucenie wniosku. Niezależnie jednak od niej, szczegółowa analiza przedmiotowego wniosku uzasadnia twierdzenie, że w odniesieniu do wskazanego w art. 29 § 5 w zw. z § 9 uSN wymogu okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego opiera się on w istocie nie na indywidualnych okolicznościach powołania sędziego Sądu Najwyższego R. W. na urząd sędziego Sądu Najwyższego (żadna tego rodzaju zindywidualizowana okoliczność nie została przez wnioskodawcę powołana), lecz koncentruje się na występującej – zdaniem wnioskodawcy – systemowej nieprawidłowości powoływania sędziów, której upatruje on w ukształtowaniu Krajowej Rady Sądownictwa na podstawie ustawy z 2017 r. Tego rodzaju abstrakcyjnie sformułowane zarzuty nie mogą odnieść skutku w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 29 § 5 i n. uSN, gdyż celem tej instytucji nie jest umożliwienie kwestionowania przewidzianego przez ustawodawcę systemu powoływania sędziów, ale ocena indywidualnych okoliczności dotyczących powołania konkretnego sędziego oraz jego zachowania po powołaniu, przy czym ocena ta powinna nastąpić w kontekście konkretnej sprawy. I NB 38/26 5 Przez okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego na tle art. 29 § 5 uSN należy zatem rozumieć nie okoliczności o charakterze generalnym, odwołujące się do systemowych rozwiązań procesu powoływania sędziów (a zatem w istocie okoliczności dotyczące sposobu ich powołania), lecz indywidualne okoliczności powołania, odnoszące się do konkretnego sędziego objętego wnioskiem o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności (tak SN m.in w postanowieniach z: 16 czerwca 2021 r., I NWW 27/21; 23 lutego 2023 r., I ZB 44/22, 14 czerwca 2023 r., III CB 16/23; z 13 czerwca 2025 r., III CB 46/24; z 30 czerwca 2025 r., III CB 36/25; tak też NSA w postanowieniu z 14 lutego 2023 r., I FSK 2040/22) Na konieczność zbadania całokształtu okoliczności, nie zaś samego trybu powołania sędziego, zwrócił także uwagę Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 9 lipca 2020 r. (C-272/19, VQ). Wskazano w nim, że „co się tyczy warunków mianowania sędziego orzekającego w sądzie odsyłającym, należy na wstępie przypomnieć, że sam fakt, iż władze ustawodawcze lub wykonawcze uczestniczą w procesie mianowania sędziego, nie może prowadzić do powstania zależności sędziego od tych władz ani do wzbudzenia wątpliwości co do jego bezstronności, jeśli po mianowaniu zainteresowany nie podlega żadnej presji i nie otrzymuje instrukcji w ramach wykonywania swoich obowiązków". Wniosek nie spełnia także warunku wskazania postępowania sędziego po powołaniu, które mogłoby mieć wpływ na jego niezawisłość i bezstronność. Wnioskodawca nie powołuje żadnych okoliczności dotyczacych postępowania sędziego Sądu Najwyższego R. W., które wypełniałoby cechy przesłanki, o której mowa. Z uwagi na fakt, że wniosek z art. 29 § 5 uSN ma zmierzać do stwierdzenia niespełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów (naruszenia standardu) niezawisłości i bezstronności w konkretnej sprawie, konieczne jest także wskazanie okoliczności świadczących o tym, że deficyt niezawisłości i bezstronności może oddziaływać na wynik konkretnej sprawy, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy (zob. np. postanowienia SN: z 15 listopada 2022 r., III CB 5/22; z 31 lipca 2023 r., I NB 5/23). Argumentacja wnioskodawcy w tym zakresie, stanowi dalszą polemikę z rozwiązaniami systemowymi, które nie mogą być podstawą wniosku z art. 29 § 5 w zw. z § 9 uSN. I NB 38/26 6 Wskazane wyżej braki dotyczą elementów konstrukcyjnych i zarazem konstytutywnych wniosku z art. 29 § 5 uSN i stosownie do treści art. 29 § 9 pkt 1 i 2 uSN w zw. z art. 29 § 10 zd. 1 uSN zachodzi konieczność odrzuceniu wniosku przez sąd, bez wezwania strony do usunięcia braków formalnych. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji postanowienia. [a.ł]