I PSK 399/26

I PSK 399/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Prusinowski Dnia 9 września 2026 r. w sprawie z powództwa W.R. przeciwko Skarbowi Państwa - Izbie Administracji Skarbowej w Opolu o odprawę emerytalną, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 9 września 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 4 czerwca 2025 r., sygn. akt V Pa 43/25, I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; II. zasądza od pozwanego na rzecz powoda 1.350 zł (tysiąc trzysta pięćdziesiąt) z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. [A.P.] UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2025 r. Sąd Okręgowy w Opolu, po rozpoznaniu powództwa W.R. przeciwko Skarbowi Państwa - Izbie Administracji Skarbowej w Opolu o odprawę zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Opolu z dnia 11 lutego 2025 r. (w którym oddalono powództwo) i zasądził od pozwanego na rzecz powoda tytułem odprawy kwotę 30.250,20 zł. Sąd odwoławczy wskazał, że dochodzone roszczenie jest zasadne, co znajduje odzwierciedlenie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2024 r. w sprawie III PZP 2/23. Sąd drugiej instancji dostrzegł, że roszczenie uległo I PSK 399/26 2 przedawnieniu. Wskazał jednak, że w sprawie zachodziły „wyjątkowe okoliczności” z art. 252 ust 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (jednolity tekst: Dz. U. z 2025 r., poz. 1131 – dalej jako uKAS). Sąd odwoławczy szczegółowo swoje stanowisko w tym zakresie omówił. Konkludował, że uwzględnienie w tej sytuacji zarzutu przedawnienia nie tylko oznaczałoby brak uwzględnia „wyjątkowych okoliczności” przewidzianych w art. 252 ust. 2 uKAS, ale także naruszałoby klauzulę z art. 8 k. p. Skargę kasacyjną wywiódł pozwany, zaskarżył wyrok Sądu odwoławczego w całości, zarzucając mu naruszenie: art. 165 ust. 2 ustawy 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej; art. 252 ust 1 uKAS; art. 5 k.c. w związku z art. 8 k.p. Zdaniem skarżącego skarga kasacyjna powinna zostać przyjęta do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., ponieważ w sprawie ujawniła się potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a to art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Cywilnej i jego odpowiednika art. 252 ust. 2 uKAS, przy czym rozbieżności wywołuje: - zagadnienie czy poprzedzona uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2024 r., III PZP 2/23, niejednolitość orzecznictwa w sprawach o odprawę pieniężną stanowi wyjątkową okoliczność w rozumieniu art 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celenej (i jego odpowiednika art 252 ust 2 uKAS), usprawiedliwiającą nieuwzględnienie terminu przedawnienia - kwestia podmiotu uprawnionego do nieuwzględnienia upływu terminu przedawnienia, przy czym według jednej linii orzeczniczej, opartej na wykładni językowej art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej (oraz stanowiącego jego odpowiednik art. 252 ust. 2 uKAS), jest do tego uprawniony wyłącznie kierownik jednostki organizacyjnej, w której służba była pełniona; według linii konkurencyjnej, uprawnienie to przysługuje również sądowi powszechnemu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie może zostać przyjęta do rozpoznania. Staje się to zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę trzy okoliczności. Po pierwsze, że w podstawie skargi kasacyjnej nie wskazano art. 252 ust 2 uKAS, po drugie, że art. 165 ust 2 ustawy o Służbie Cywilnej na podstawie art. 260 w związku z art. 159 I PSK 399/26 3 pkt 3 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej przestał obowiązywać od dnia 1 marca 2017 r., oraz po trzecie, że zdaniem Sądu odwoławczego pominięcie przedawnienia uzasadnione jest również klauzulą z art. 8 k.p.. Mając w pamięci wskazane okoliczności, trzeba wskazać, że skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia wnoszonym w konkretnej, indywidualnej sprawie zakończonej wydaniem prawomocnego wyroku, wobec czego argumenty za potrzebą rozpoznania tak rozumianego środka zaskarżenia przedstawione we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie mogą być oderwane od podstawy faktycznej i prawnej orzeczenia objętego skargą, jak również muszą być adekwatne do podstaw kasacyjnych, na których skarga została skonstruowana. Takie stwierdzenie jest wynikiem tego, że Sąd Najwyższy (poza uwzględnieniem z urzędu nieważności postępowania apelacyjnego) rozpoznaje skargę kasacyjną wyłącznie w granicach zaskarżenia oraz w granicach jej podstaw, będąc przy tym związanym ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 1 i 2 k.p.c.). Znając wskazaną regułę staje się jasne, że w rozpoznawanej sprawie Sąd Najwyższy nie będzie mógł odnieść się do wątpliwości interpretacyjnych wskazanych w skardze kasacyjnej, a wiążących się z wykładnią art. 165 ust 2 ustawy o Służbie Celnej. Wynika to z tego, że przepis ten nie mógł kształtować sytuacji prawnej powódki, gdyż nie obowiązywał od dnia 1 marca 2017 r., a wymagalność dochodzonego roszczenia powstała dopiero w czerwca 2017 r. Zauważa to również pozwany wskazując na art 252 ust 2 uKAS, który jest następca art. 165 ust 2 ustawy o Służbie Celnej. Problem w tym, że art. 252 ust 2 uKAS nie został wskazany w podstawie zaskarżenia (pozwany wskazał jedynie na art. 252 ust 1 uKAS), a zatem z uwagi na ograniczenie z art. 39813 § 1 k.p.c. nie będzie brany pod uwagę przy rozpoznaniu skargi kasacyjnej. Strona wnosząca skargę kasacyjną ma prawo powoływać się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.c., jednak tylko wówczas, jeśli zagadnienie prawne lub przepis mający, który ma podlegać wykładni znajduje odzwierciedlenie w podstawach zaskarżenia. Niezależnie od podniesionych argumentów, należy jeszcze wskazać, że w rozpoznawanej sprawie spór idzie tylko o to, czy Sąd odwoławczy miał prawo powołując się na „wyjątkowe okoliczności” (art. 165 ust 2 ustawy o Służbie Celnej i art. 252 ust 2 uKAS), czy też „zasady współżycia społecznego” (art. 5 k.c. i art. 8 I PSK 399/26 4 k.p.) nie uwzględnić zarzutu przedawnienia. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, że ocena, czy w konkretnym przypadku ma zastosowanie norma art. 8 k.p. (lub podobna klauzula generalna), mieści się w granicach swobodnego uznania sędziowskiego. Sfera ta w ramach postępowania kasacyjnego może podlegać kontroli tylko w przypadku szczególnie rażącego i oczywistego naruszenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1970 r., III PRN 39/70, OSNCP 1971 Nr 3, poz. 53; PiP 1972 nr 10, s. 170, z glosą K. Piaseckiego; z 15 września 1999 r.,III CKN 339/98, OSNC 2000 Nr 3, poz. 58; OSP 2000 nr 4, poz. 66, z glosą A. Szpunara; z 4 lipca 2002 r., I CKN 837/00, LexPolonica nr 376352 oraz z 30 października 2003 r., IV CK 151/02, LexPolonica nr 1630441; z dnia 13 września 2018 r., II PK 141/17, LEX nr 2569740; postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2024 r., I PSK 99/24, LEX nr 3811327; z dnia 11 kwietnia 2003 r., I PK 558/02, OSNP 2004 Nr 16, poz. 283; z dnia 27 stycznia 2009 r., II PK 252/08 oraz z dnia 7 stycznia 2014 r., I PK 272/13). Konkluzja ta jest zrozumiała, jeśli uwzględni się, że nie jest możliwa taka wykładnia art. 8 k.p., która zawierałaby swoiste „wytyczne", w jakich (kazuistycznych) sytuacjach sąd powszechny miałby uwzględnić albo nie uwzględniać zarzutów wynikających z klauzuli generalnej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2012 r., III PK 70/11, LEX nr 1215290). Kierując się przedstawionymi racjami, należy stwierdzić, że w ramach postępowania kasacyjnego nie da się generalnie przesądzić tego, „czy poprzedzona uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2024 r., III PZP 2/23, niejednolitość orzecznictwa w sprawach o odprawę pieniężną stanowi wyjątkową okoliczność w rozumieniu art 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej (i jego odpowiednika art 252 ust 2 uKAS), usprawiedliwiającą nieuwzględnienie terminu przedawnienia”. Trzeba też dodać, że wskazana przez pozwanego „niepewność prawna” nie była jedyną okolicznością skłaniającą Sąd odwoławczy do odmowy uwzględnienia zarzutu przedawnienia. Znaczy to tyle, że podniesiona w skardze kasacyjnej „potrzeba wykładni” nie może stanowić podstawy do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Jeśli chodzi o kwestię podmiotu uprawnionego do nieuwzględnienia upływu terminu przedawnienie, to Sąd Najwyższy zajął już stanowisko. W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2025 r., II PSK 54/25, LEX nr 3954300, wyjaśniono, że w ramach orzeczniczych kompetencji sądów powszechnych mieści I PSK 399/26 5 się przewidziane w art. 252 ust. 2 uKAS uprawnienie do nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia, w razie ustalenia wystąpienia wyjątkowych okoliczności. W rezultacie, nie sposób w tych okolicznościach twierdzić, że okoliczność ta nadal budzi poważne wątpliwości i wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów. Wskazany wątek samoistnie w demokratycznym państwie prawa nie może uchodzić za rodzący „poważne wątpliwości”. W ramach modeli państwa demokratycznego każda władza podlega kontroli. Z tej pozycji oczywiste jest, że art. 165 ust 2 ustawy o Służbie Cywilnej i art. 252 ust 2 uKAS nie można wykładać w ten sposób, że arbitralna decyzja kierownika jednostki organizacyjnej pozostawałaby poza kontrolą sądu, a zatrudniony dochodzący swoich praw majątkowych nie mógłby powoływać się na okoliczności uchylające zarzut przedawnienia. Skoro wątpliwość ta może zostać oceniona w ramach zwykłej wykładni, to tym bardziej nie ma podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Dlatego orzeczono jak w sentencji. [A.P] [a.ł].]