I ZO 160/24

I ZO 160/24 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 sierpnia 2026 r. SSN Marek Siwek w sprawie sędzi Sądu Najwyższego w stanie spoczynku X. Y. po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu w dniu 11 sierpnia 2026 r. wniosku obrońcy obwinionej o wyłączenie SSN Renaty Żywickiej od udziału w sprawie o sygn. akt I ZB 64/24 na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. postanowił wniosku nie uwzględnić. UZASADNIENIE Przed Sądem Najwyższym-Izbą Odpowiedzialności Zawodowej zawisła sprawa dyscyplinarna sędzi Sądu Najwyższego w stanie spoczynku X. Y. (sygn. akt I ZSK 14/23). Do jej rozpoznania został wylosowany skład Sądu Najwyższego tworzony przez SSN Marię Szczepaniec. W dniu 7 sierpnia 2024 r. wpłynął wniosek obrońcy obwinionej o zbadanie spełnienia przez SSN Marię Szczepaniec wymogów niezawisłości i bezstronności (sygn. akt I ZB 64/24). Do rozpoznania tego wniosku został wylosowany skład Sądu Najwyższego z udziałem m.in. SSN Renaty Żywickiej. W dniu 26 września 2024 r. wpłynął wniosek obrońcy obwinionej o wyłączenie SSN Renaty Żywickiej od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 64/24. Uzasadniając ten wniosek, obrońca podniósł, że postępowanie wywołane wnioskiem obrońcy o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości I ZO 160/24 2 i bezstronności przez SSN Marię Szczepaniec dotyczy bezpośrednio SSN Renaty Żywickiej. Przejawia się to w tym, że nominację na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego otrzymała na mocy uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, której skład został ukształtowany na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), a zatem rozpoznając wniosek o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez SSN Marię Szczepaniec, SSN Renata Żywicka rozpoznałaby sprawę, która dotyczy jej bezpośrednio, bowiem również musiałaby wypowiedzieć się co do swojego, własnego statusu sędziego. Dodatkowo wnioskodawca zwrócił się o wyłączenie od rozpoznania niniejszego wniosku kilkudziesięciu wymienionych z imienia i nazwiska sędziów Sądu Najwyższego z uwagi na to, że niniejsza sprawa dotyczy ich bezpośrednio, co przejawia się w nominowaniu ich na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na mocy uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, której skład został ukształtowany na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), co powoduje, że sędziowie ci nie spełniają standardów przewidzianych w ustawie zasadniczej oraz Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, w związku z czym, rozpoznając wniosek o wyłączenie, musieliby ocenić prawidłowość powołania SSN Renaty Żywickiej do orzekania, w sytuacji gdy sami zostali wadliwie powołani do orzekania przez nieprawidłowo ukształtowaną Krajową Radę Sądownictwa, co implikuje, że ta sprawa dotyczy ich bezpośrednio. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek w zakresie, w jakim zawiera żądanie wyłączenia od udziału w rozpoznaniu tego wniosku sędziów Sądu Najwyższego niewyznaczonych do jego rozpoznania jest niedopuszczalny, natomiast w zakresie żądania wyłączenia od udziału w sprawie o sygn. akt I ZB 64/24 SSN Renaty Żywickiej, nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą wniosek o wyłączenie sędziego może dotyczyć wyłącznie sędziego wyznaczonego do rozpoznania danej sprawy, a zatem nie może mieć on I ZO 160/24 3 charakteru blankietowego i służyć abstrakcyjnemu wykluczeniu sędziów z potencjalnego orzekania (por. wyrok SN z dnia 23 sierpnia 2007 r., SNO 41/07; postanowienia SN: z dnia 21 czerwca 2012 r., III KO 34/12; z dnia 16 października 2014 r., II KO 62/14; z dnia 14 grudnia 2016 r., III KO 99/16). W tej sytuacji wniosek obrońcy o wyłączenie „na przyszłość” kilkudziesięciu sędziów Sądu Najwyższego, którzy ewentualnie zostaliby wyznaczeni do rozpoznania niniejszego wniosku, jako niedopuszczalny, nie mógł wywołać jakichkolwiek skutków procesowych. Powracając do kwestii żądanego przez obrońcę wyłączenia SSN Renaty Żywickiej od udziału w sprawie o sygn. akt I ZB 64/24, należy uznać za nieuprawniony pogląd wnioskodawcy, upatrujący naruszenia art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. w tym, że objęta wnioskiem sędzia rozstrzygałaby w sprawie o sygn. akt I ZB 64/24 w oparciu o okoliczności, które również jej bezpośrednio dotyczą. Zgodnie z art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. sędzia jest z mocy prawa wyłączony od udziału w sprawie, jeżeli sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio. Wykładnia językowa tego określenia nie pozostawia wątpliwości, że chodzi tu o sprawę, która wprost ma związek z osobą sędziego, a więc taka sprawa, rozstrzygnięciem której sędzia jest osobiście zainteresowany z uwagi na fakt, że rozstrzygnięcie to oddziałuje na jego prawa lub obowiązki. Zwrot „bezpośrednio”, którym posługuje się powołany przepis, oznacza zatem, że pomiędzy sprawą określonego sędziego, a jego osobą, nie ma ogniw pośrednich. Należy zwrócić uwagę, że przepisy o wyłączeniu sędziego mają charakter wyjątkowych, a więc nie podlegają wykładni rozszerzającej. Taka wykładnia natomiast niewątpliwie związana jest ze stanowiskiem wyrażonym we wniosku. Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie w sprawie z wniosku o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności SSN Marii Szczepaniec nie dotyczy bezpośrednio SSN Renaty Żywickiej, w żaden sposób też nie będzie oddziaływało na sferę jej praw i obowiązków, nie będzie też miało znaczenia prejudycjalnego w jakiekolwiek sprawie, której wynikiem byłaby ona osobiście zainteresowana. Do realizacji przesłanki wyłączenia sędziego, o której mowa w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., zaistnienie relacji „bezpośredniości” jest wymagane. Jedynie na marginesie warto wskazać (przykładowo), że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem orzekanie przez sędziów w sprawach dotyczących wynagrodzeń sędziowskich nie jest kwalifikowane jako orzekanie we własnej I ZO 160/24 4 sprawie, bowiem rozstrzygnięcia te dotyczą indywidualnego interesu konkretnego sędziego i nie odnoszą skutku w stosunku do całej grupy zawodowej. Podobnie, w realiach niniejszej sprawy nie ziścił się warunek, którego spełnienie wywołuje skutek w postaci wyłączenia sędziego z mocy art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. Z kolei zapatrywania prawne wnioskodawcy upatrujące nienależytej obsady sądu w okolicznościach związanych ze sposobem normatywnego ukształtowania procedury powołania SSN Renaty Żywickiej na stanowisko sędziowskie są nietrafne, a biorąc pod uwagę obowiązujący porządek prawny, są wręcz z nim sprzeczne. Zgodnie z treścią art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r. poz. 622), zwanej dalej u.s.n., okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności. Trzeba też mieć na uwadze treść § 3 powołanego artykułu, w świetle którego niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości. Wnioskodawca domaga się więc podjęcia działań, które są prawnie niedopuszczalne. Powyższych konstatacji nie podważa powołana w uzasadnieniu wniosku argumentacja, odwołująca się do treści uchwały połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20. Zawarte w tej uchwale zapatrywania co do nienależytej obsady sądu (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.) tworzonego przez sędziów powołanych na zajmowane stanowiska sędziowskie w Sądzie Najwyższym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) utraciły swą aktualność, wobec wejścia w życie – z dniem 21 kwietnia 2020 r. – wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20. W powołanym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny uznał wspomnianą uchwałę za I ZO 160/24 5 niezgodną z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji, art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, a także z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Należy przypomnieć, że skutkiem wejścia w życie powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest utrata mocy obowiązującej aktu, którego niezgodność z normami prawnymi wyższego rzędu została stwierdzona w tym orzeczeniu, co jasno wynika z art. 190 ust. 3 Konstytucji. Powyższej konstatacji nie zmienia zacytowany przez obrońcę pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 25 czerwca 2020 r., K KZP 1/20, w myśl którego zmiany legislacyjne, jakie nastąpiły po wydaniu wskazanej wyżej uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego (obejmujące m.in. wprowadzenie zasady wyrażonej w art. 29 § 3 u.s.n., zgodnie z którą niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości) nie skutkują utratą wiążącego charakteru tej uchwały. Należy przypomnieć, że utrata mocy omawianej uchwały, mającej zresztą charakter normatywny, wynika z wejścia w życie powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Niezależenie od tego pogląd ten jest błędny. Przyjęty w powołanej uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego kierunek wykładni art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. jest wyraźnie sprzeczny z jednoznacznym brzmieniem art. 29 § 3 u.s.n. zakazującym dokonywania oceny wynikającego z aktu powołania sędziego uprawnienia do wykonywania wymiaru sprawiedliwości. Twierdzenie, jakoby omawiana uchwała tego zagadnienia nie dotyczyła, jest przymykaniem oczu na rzeczywistość, bowiem skutkiem tej uchwały – gdyby pozostała ona w obrocie prawnym – jest właśnie zakwestionowanie prawa do sprawowania wymiaru sprawiedliwości określonej grupy sędziów. Z kolei powołane w uzasadnieniu wniosku orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie mają mocy powszechnie obowiązującej normy prawnej i nie wywierają skutków erga omnes. Mają jedynie moc wiążącą w sprawach, na tle których zostały wydane. Niezależnie od tego wskazują państwom uznającym zwierzchność tych Trybunałów na potrzebę określonego ukształtowania obowiązującego w tych państwach I ZO 160/24 6 porządku prawnego, nie ingerując samoistnie w treść norm prawnych w tym porządku obowiązujących. W tej sytuacji powołanie się przez obrońcę w uzasadnieniu wniosku o wyłączenie na orzecznictwo tych Trybunałów nie mogło odnieść skutku w niniejszej sprawie. Wymaga podkreślenia, że procedura, w jakiej nastąpiło powołanie Renaty Żywickiej do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego, w żaden sposób nie wpływa na obiektywne postrzeganie jej bezstronności i niezawisłości i nie może stanowić podstawy do formułowania poglądu o wadliwości wydawanych z jej udziałem orzeczeń z uwagi na uchybienia wymienione w treści art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Wskazana sędzia została powołana na wolne stanowisko sędziowskie w Sądzie Najwyższym aktem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, po przeprowadzeniu postępowania konkursowego przed Krajową Radą Sądownictwa, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Przepisy te nie zostały nigdy zakwestionowane w drodze środków prawnych, które zgodnie z postanowieniami art. 188, 191, 193 Konstytucji temu celowi służą. Odnotować należy, że poza przywołaniem nieodpowiednich lub niedopuszczalnych w świetle obowiązującego prawa okoliczności, obrońca nie przedstawił żadnych, które są relewantne z punktu widzenia treści art. 41 § 1 k.p.k., a więc takich, które choćby uprawdopodobniają, że istnieje wątpliwość co do braku bezstronnego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd obsadzony przez SSN Renatę Żywicką. Konkludując, należy stwierdzić, że wniosek obrońcy o wyłączenie SSN Renaty Żywickiej pozbawiony jest merytorycznych podstaw, w części zaś odwołuje się do argumentacji, której rozważanie jest niedopuszczalne w świetle regulacji zawartych w art. 29 § 3 i 4 u.s.n. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji. [r.g.] I ZO 160/24 7