II NSNc 1/26

II NSNc 1/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 września 2026 r. SSN Aleksander Stępkowski (przewodniczący, sprawozdawca) w sprawie z wniosku J. P. z udziałem E. M. i M. M. o stwierdzenie nabycia spadku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych 15 września 2026 r. wywołanym skargą nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od postanowienia Sądu Rejonowego w Myśliborzu z 14 stycznia 2021 r., sygn. I Ns 213/20 na podstawie art. 39817 § 1 k.p.c. w zw. z art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym – tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 622 odracza wydanie orzeczenia i przekazuje do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego następujące zagadnienie prawne: Czy prokurator Prokuratury Krajowej powołany przez Prezesa Rady Ministrów na funkcję zastępcy Prokuratora Generalnego, pomimo nieuzyskania opinii Prezydenta Rzeczypospolitej, o której mowa w zdaniu drugim art. 14 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze - tekst jedn. Dz.U. 2024 poz. 390, może zostać na podstawie art. 13 § 3 tejże ustawy skutecznie umocowany do wykonywania, wynikającej z art. 89 § 2 u.SN, kompetencji Prokuratora Generalnego w zakresie inicjowania kontroli nadzwyczajnej. II NSNc 1/26 2 UZASADNIENIE 1. Skargę nadzwyczajną w sprawie II NSNc 1/26 od prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Myśliborzu I Wydział Cywilny z 14 stycznia 2021 r., I Ns 213/20, wniósł Prokurator Generalny. Z upoważnienia Prokuratora Generalnego Adama Bodnara skargę nadzwyczajną podpisał Jacek Bilewicz działający jako zastępca Prokuratora Generalnego. Swoje umocowanie do złożenia skargi nadzwyczajnej w imieniu Prokuratora Generalnego wykazał załączając wyciąg z Zarządzenia Nr 2/25 Prokuratora Generalnego z dnia 22 stycznia 2025 r. w sprawie ustalenia zakresu czynności Prokuratora Generalnego, Pierwszego Zastępcy Prokuratora Generalnego Prokuratora Krajowego i pozostałych zastępców Prokuratora Generalnego. Zarządzenie to zostało wydane na podstawie art. 13 § 1 i § 3 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze - tekst jedn.: Dz.U. 2024 poz. 390 – dalej „PoP”. Zgodnie z § 3 pkt 3 tego Zarządzenia Zastępca Prokuratora Generalnego Jacek Bilewicz wnosi do Sądu Najwyższego kasacje, skargi kasacyjne, stanowiska w trybie art. 3988 k.p.c., skargi nadzwyczajne, skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia oraz inne środki zaskarżenia w przypadkach i na zasadach określonych odrębnymi przepisami. 2. Zgodnie z art. 89 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym – tekst jedn.: Dz.U. 2024 poz. 622 – dalej „u.SN”, skargę nadzwyczajną może wnieść Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz, w zakresie swojej właściwości, Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, Rzecznik Praw Dziecka, Rzecznik Praw Pacjenta, Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, Rzecznik Finansowy, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców i Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Zgodnie z art. 13 § 1 PoP, Prokurator Generalny kieruje działalnością prokuratury osobiście lub za pośrednictwem Prokuratora Krajowego oraz pozostałych zastępców Prokuratora Generalnego, wydając zarządzenia, wytyczne i polecenia. Zgodnie natomiast z art. 13 § 3 PoP kompetencje i zadania Prokuratora Generalnego wynikające z ustaw może również realizować upoważniony przez niego Prokurator Krajowy lub inny zastępca Prokuratora II NSNc 1/26 3 Generalnego. Prokurator Generalny wydaje w tym zakresie stosowne zarządzenie. 3. Z zestawienia powyższych przepisów wynika, że Prokurator Generalny może upoważnić zastępcę Prokuratora Generalnego do realizowania w jego imieniu kompetencji, o której mowa w art. 89 § 2 u.SN w postaci uprawnienia do złożenia skargi nadzwyczajnej. Jednocześnie, z uwagi na enumeratywny katalog podmiotów, które Prokurator Generalny może upoważnić do wykonania tej kompetencji, zawarty w art. 13 § 3 PoP, oraz sposób określenia tych podmiotów – powiązanie możliwości bycia upoważnionym z pełnioną funkcją tj. Prokuratora Krajowego i innego zastępcy Prokuratora Generalnego, art. 13 § 1 i § 3 PoP nie stanowią podstawy prawnej dla Prokuratora Generalnego do upoważnienia do złożenia skargi nadzwyczajnej osoby, która nie pełni funkcji zastępcy Prokuratora Generalnego. 4. Zgodnie z art. 14 § 1 PoP Prokuratora Krajowego jako pierwszego zastępcę Prokuratora Generalnego oraz pozostałych zastępców Prokuratora Generalnego w liczbie nie większej niż 7 powołuje spośród prokuratorów Prokuratury Krajowej i odwołuje z pełnienia tych funkcji Prezes Rady Ministrów na wniosek Prokuratora Generalnego. Prokuratora Krajowego oraz pozostałych zastępców Prokuratora Generalnego powołuje się po uzyskaniu opinii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, a odwołuje za jego pisemną zgodą. Uwzględniając wskazane wyżej okoliczności sprawy II NSNc 1/26 oraz przywołane wyżej przepisy, Sąd Najwyższy powziął wątpliwość, czy w świetle art. 14 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. PoP - tekst jedn. Dz.U. 2024 poz. 390, prokurator Prokuratury Krajowej powołany przez Prezesa Rady Ministrów na funkcję zastępcy Prokuratora Generalnego, pomimo nieuzyskania opinii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, o której mowa w zdaniu drugim art. 14 § 1 PoP, może zostać na podstawie art. 13 § 3 tejże ustawy skutecznie umocowany do wykonywania kompetencji Prokuratora Generalnego, o której mowa w art. 89 § 2 u.SN. Zagadnienie to implicite wiąże się z wątpliwością, czy wywiera skutki prawne akt powołania przez Prezesa Rady Ministrów prokuratora Prokuratury Krajowej na funkcję zastępcy Prokuratora Generalnego, jeżeli w chwili wydania tego aktu Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nie przedstawił opinii, którą winien dysponować Prezes Rady Ministrów. II NSNc 1/26 4 5. Rozstrzygnięcie ujętych w pytaniu wątpliwości prawnych jest konieczne dla weryfikacji tego, czy skargę nadzwyczajną w sprawie II NSNc 1/26 wniósł podmiot uprawniony i czy w związku z tym może zostać ona rozpoznana. 6. Zasadniczą przyczyną i celem przedstawionego powiększonemu składowi Sądu Najwyższego zagadnienia prawnego była potrzeba usunięcia rozbieżności, jaka zaistniała na gruncie orzecznictwa Sądu Najwyższego w zakresie oceny skuteczności powołania przez Prezesa Rady Ministrów do pełnienia funkcji zastępcy Prokuratora Generalnego bez, wymaganej przez art. 14 § 1 zd. drugie PoP, opinii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Trudność tego zagadnienia wiąże się z faktem, że niebudząca wątpliwości kompetencja sądu do badania zdolności postulacyjnej podmiotu inicjującego przed nim postępowanie, w przypadku kontroli nadzwyczajnej wiąże się z oceną zgodności z prawem procedury powołania zastępcy Prokuratora Generalnego, który mógłby na podstawie art. 13 § 3 PoP wykonywać kompetencję Prokuratora Generalnego, o której mowa w art. 89 § 2 u.SN. 7. Stanowisko w tej kwestii Sąd Najwyższy zajął w postanowieniu z 5 maja 2026 r., II NSNc 141/25, gdy działając na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. w związku z art. 95 pkt 1 u.SN, odrzucił skargę nadzwyczajną wniesioną przez prokuratora Jacka Bilewicza dokonując wykładni art. 14 § 1 PoP, w myśl której obligatoryjnym elementem procedury powołania zastępcy Prokuratora Generalnego, warunkującym skuteczność tego aktu, jest każdorazowe uzyskanie opinii Prezydenta RP. Sąd Najwyższy ustalił, że prokurator Jacek Bilewicz nie przedłożył opinii Prezydenta RP w sprawie jego powołania na funkcję zastępcy Prokuratora Generalnego, co doprowadziło Sąd Najwyższy do wniosku, że „sprawuje on ten urząd bez prawidłowego umocowania, a więc w istocie nielegalnie”. Sąd Najwyższy przyjął zatem, że w sprawie ze skargi nadzwyczajnej ma kognicję do badania zgodności z prawem procedury powołania do pełnienia funkcji, pomimo że akt powołania powierzający danej osobie stanowisko został wydany i dotychczas nie stwierdzono jego nieważności w innej, dedykowanej temu celowi, procedurze. 8. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominował dotychczas jednak inny pogląd, uzależniający zakres, w jakim sąd może badać zdolność postulacyjną podmiotu inicjującego postępowanie przed sądem powszechnym, od dysponowania II NSNc 1/26 5 przez sąd kognicją w zakresie kontroli zgodności z prawem aktu powołania do pełnienia urzędu publicznego. Stanowisko to zostało wyartykułowane na kanwie kontrowersji, co do prawidłowości powołania do pełnienia funkcji Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej. W uchwale z 20 lutego 2008 r., III SZP 1/08, OSNP 2008, Nr 19-20, poz. 304, Sąd Najwyższy przyjął, że stwierdzenie niezgodności z prawem aktu powołania na stanowisko Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej nie należy do kognicji sądu powszechnego rozpoznającego środek odwoławczy od decyzji tego organu. Wyjaśniono w niej, że „sąd powszechny rozpoznający sprawę z odwołania od decyzji Prezesa UKE może oceniać prawidłowość aktu powołania na stanowisko Prezesa UKE jako dokumentu wskazującego, że wskazana w nim osoba jest Prezesem UKE i może uczestniczyć jako strona w tym postępowaniu sądowym na podstawie art. 47961 § 1 k.p.c., w kontekście posiadania lub braku zdolności sądowej Prezesa UKE, natomiast nie jest właściwy do stwierdzania niezgodności z prawem aktu powołania na stanowisko Prezesa UKE, w tym naruszenia procedury powołania na to stanowisko”. 9. Pogląd wyrażony w uchwale III SZP 1/08 jest spójny ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zajętym m.in. w wyroku z 27 czerwca 2025 r., III OSK 914/25. W odniesieniu do ustalenia kognicji sądu administracyjnego, NSA przyjął, że sąd administracyjny nie ma możliwości weryfikacji legalności wyboru piastuna organu. Odwołując się do orzecznictwa NSA (w szczególności wyroku z 20 listopada 2008 r., II GSK 507/08 oraz wyroku z 18 czerwca 2019 r., I OSK 2893/18), NSA wskazał, że poza zakresem kognicji sądów administracyjnych wykracza badanie prawidłowości powołania na stanowisko osoby będącej piastunem organu. Wyjaśniając dalej, że czym innym jest istnienie samego organu administracji publicznej, właściwego do rozstrzygania określonej kategorii spraw, a czym innym to, czy we właściwym trybie powołano piastuna tego organu, to jest osobę fizyczną pełniącą funkcję odpowiadającą nazwie organu i wykonującą kompetencje tego organu. Kontrolując działalność organu administracji publicznej, sąd administracyjny wypowiadałby się w istocie o działalności innego organu i jego kompetencjach do obsady konkretnego stanowiska w administracji publicznej. W tych warunkach także kontrola sposobu powołania piastuna organu i rozstrzygnięcie o naruszeniu procedury, w ramach której wyłoniony został piastun funkcji organu, II NSNc 1/26 6 stanowiłaby niedopuszczalne naruszenie art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 143). Innymi słowy, zarzut nieprawidłowego powołania osoby do pełnienia funkcji organu nie może być sam przez się równoznaczny z zarzutem braku prawidłowego umocowania czy też naruszenia właściwości tego organu do podejmowania czynności mieszczących się w zakresie jego działania. 10. Zbieżne z tym poglądem stanowisko zajął Sąd Najwyższy w zapadłym 27 listopada 2024 r. postanowieniu I KZP 7/24, w którym odmawiając podjęcia uchwały wykładniczej, wyrażono obiter dicta pogląd, że ocena skuteczności powierzenia obowiązków Pierwszego Zastępcy Prokuratora Generalnego pozostaje poza zakresem kognicji sądu karnego i z tego powodu, „tak długo jak skuteczność powierzenia obowiązków Pierwszego Zastępcy Prokuratora Generalnego nie zostanie podważona orzeczeniem właściwego do rozpoznania takiego zagadnienia sądu, istnieją pełne podstawy prawne i procesowe do uznania skuteczności powierzenia wskazanych obowiązków prokuratorowi Jackowi Bilewiczowi. Wyjątkiem uzasadniającym zanegowanie legalności powierzenia takich obowiązków mogłaby być jedynie uzurpacja funkcji, stanowiska przez osobę nieposiadającą kwalifikacji formalnych do jego zajmowania”. Biorąc pod uwagę to stanowisko pamiętać trzeba jednak, że dotyczy ono kompetencji sądu powszechnego i to sądu karnego, nie zaś Sądu Najwyższego orzekającego w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. 11. Zastrzeżenie to jest tym istotniejsze, że ten sam skład, orzekając w Izbie Karnej w wydanym również 27 listopada 2024 r., postanowieniu I KZP 6/24 o odmowie podjęcia uchwały, wyraził – znów obiter dicta – pogląd, w myśl którego „zawarty w art. 14 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 Prawo o prokuraturze warunek skutecznego powołania Prokuratora Krajowego przez Prezesa Rady Ministrów, opisany zwrotem „powołuje się po uzyskaniu opinii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej”, jest spełniony także wtedy, gdy Prezes Rady Ministrów wystąpił do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o zaopiniowanie wskazanej kandydatury, a Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej formalnie takiej opinii nie przestawił lub odmawia jej przedstawienia. Brak takiej II NSNc 1/26 7 opinii winien być traktowany jako wyrażenie opinii negatywnej w procesie powołania Prokuratora Krajowego”. 12. Stanowisko to, z jednej strony – w wymiarze procesowym – wskazuje na umocowanie Sądu Najwyższego do dokonywania oceny prawidłowości powołań na podstawie art. 14 § 1 PoP jest zbieżne z poglądem, który wyrażono w postanowieniu z 5 maja 2026 r., II NSNc 141/25, jednak w wymiarze materialnoprawnym, dokonuje ono innej oceny co do skuteczności powołania na podstawie art. 14 § 1 PoP przez Prezesa Rady Ministrów niedysponującego wymaganą przez ten przepis opinią Prezydenta RP. 13. Zestawienie tych bardzo zróżnicowanych merytorycznie stanowisk uzasadnia konieczność rozstrzygnięcia zaistniałych wątpliwości przez powiększony skład Sądu Najwyższego, co pozwoli na jednoznaczne określenie kręgu podmiotów należycie umocowanych do inicjowania w imieniu Prokuratora Generalnego kontroli nadzwyczajnej. 14. Z przedstawionego orzecznictwa wyłaniają się dwa rozbieżne stanowiska. Według pierwszego z nich, sąd dokonujący kontroli działań władczych organów państwa jest uprawniony do badania aktu powołania do pełnienia funkcji publicznej jedynie w zakresie ustalania czy ze złożonego do akt sprawy dokumentu wynika, że wskazana w nim osoba jest osobą powołaną na stanowisko, i nie jest uprawniony do badania, czy dokument ten został wydany w sposób zgodny z prawem, w szczególności do czynienia ustaleń, w zakresie ewentualnych naruszeń procedury powołania na dane stanowisko (III SZP 1/08). 15. Według drugiego stanowiska, Sąd Najwyższy jest uprawniony do badania naruszeń procedury powołania na dane stanowisko (I KZP 6/24; II NSNc 141/25), a w sytuacji ustalenia, że do naruszeń doszło, jest uprawniony do ustalenia ich skutków prawnych, w tym oceny czy osoba powołana w wadliwej procedurze ma, wynikającą z pełnienia określonej funkcji, kompetencję do określonych działań władczych, w szczególności do wniesienia skargi nadzwyczajnej. 16. Jednocześnie, w obrębie drugiego stanowiska, na gruncie oceny skuteczności powołań dokonanych na podstawie art. 14 § 1 PoP ukształtowały się dwie rozbieżne oceny co do skutków, jakie pociąga za sobą wydanie przez Prezesa II NSNc 1/26 8 Rady Ministrów aktu powołania na stanowisko zastępcy Prokuratora Generalnego osoby, co do której nie uzyskano opinii Prezydenta RP. W postanowieniu I KZP 6/24 uznano obiter dicta, że w przypadku wystąpienia do Prezydenta RP o wydanie opinii, w przypadku jej nieuzyskania, można uznać, że Prezydent RP wyraził opinię negatywną i skutecznie dokonać aktu powołania pierwszego zastępcy Prokuratora Generalnego; natomiast ratio decidendi postanowienia II NSNc 141/25 stoi na stanowisku, że Prezes Rady Ministrów nie dysponując opinią Prezydenta RP nie może skutecznie powołać zastępcy Prokuratora Generalnego. 17. Stanowisko, ograniczające umocowanie sądu do dokonywania kontroli zdolności postulacyjnej organu publicznego jedynie do tego, czy dany podmiot dysponuje aktem powołania go do pełnienia funkcji, z którą związana jest zdolność postulacyjna i wyklucza możliwość dokonywania ocen co do prawidłowości procedury, w ramach której akt ten został wydany, zakłada, że ocena taka stanowiłaby jednocześnie kontrolę prawidłowości aktów organu dokonującego powołania do pełnienia danej funkcji, to zaś wymaga odrębnej podstawy prawnej. Jednak Sąd Najwyższy nie zawsze zajmował takie stanowisko. 18. W zarządzeniu z 1 sierpnia 2024 r., I ZI 32/24, Sąd Najwyższy przyjął, że postępowanie w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej może zostać skutecznie zainicjowane wyłącznie przez podmiot posiadający status oskarżyciela, a posiadanie tego statusu stanowi formalny warunek dopuszczalności wniosku. W konsekwencji Sąd Najwyższy uznał za konieczne zbadanie, czy podmiot występujący z wnioskiem rzeczywiście legitymuje się statusem wymaganym przez ustawę. Stosując to rozumowanie do kontroli nadzwyczajnej należy przyjąć, że ustalenie statusu zastępcy Prokuratora Generalnego nie musi w sposób konieczny oznaczać kontroli aktu powołania jako takiego, lecz może stanowić element oceny czy czynność procesowa została dokonana przez podmiot wskazany w ustawie. W uchwale Sądu Najwyższego z 21 maja 2026 r., I ZI 35/25, wskazując na obowiązywanie zasady jednolitości prokuratury i wynikającej z niej zasady indyferencji, powołano stanowisko doktryny, w myśl którego: „własne ustawowe kompetencje ma każdy prokurator, niezależnie od stopnia II NSNc 1/26 9 służbowego i pełnionej funkcji, z wyjątkiem zastrzeżonych przez ustawę dla określonego prokuratora. (…)” (R.A. Stefański [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red. S. Zabłocki, Warszawa 2017, teza 2 do art. 45). Tym samym, nie uchybiając zasadzie indyferencji, przepis ustawy, który ogranicza krąg podmiotów umocowanych do inicjowania określonych postępowań, może wymagać dokonania oceny, czy podmiot inicjujący dane postępowanie nie podlega takiemu ograniczeniu. Taki właśnie wyjątek wynika z art. 13 § 3 PoP w związku z art. 89 § 2 u.SN, na mocy których wykonywanie kompetencji Prokuratora Generalnego możliwe jest wyłącznie przez Prokuratora Krajowego albo zastępcę Prokuratora Generalnego, którego ten upoważnił. Jeżeli więc ustawodawca powiązał możliwość wniesienia skargi nadzwyczajnej nie z samym faktem działania w strukturach prokuratury, lecz z zajmowaniem ściśle określonej funkcji ustrojowej – Prokuratora Krajowego albo innego zastępcy Prokuratora Generalnego – to ustalenie skuteczności powołania na te funkcje staje się zagadnieniem prejudycjalnym dla oceny czy skarga została wniesiona przez podmiot uprawniony. W przeciwnym razie wymóg wynikający z art. 89 § 2 u.SN miałby charakter pozorny. Ustalenie czy – poza upoważnieniem ze strony Prokuratora Generalnego – osoba podpisująca skargę rzeczywiście posiada status zastępcy Prokuratora Generalnego, stanowi konieczny element oceny dopuszczalności tego środka zaskarżenia. Sąd Najwyższy nie bada w takim przypadku abstrakcyjnie legalności aktów kreacyjnych Prezesa Rady Ministrów ani nie sprawuje kontroli nad procesem obsadzania stanowisk publicznych. Bada jednak, czy osoba dokonująca czynności procesowej należy do kategorii podmiotów, którym ustawa przyznaje określoną kompetencję procesową. 19. W konsekwencji ustalenie, czy osoba podpisująca skargę nadzwyczajną rzeczywiście posiadała status zastępcy Prokuratora Generalnego dotyczy samej istoty ustawowego umocowania do inicjowania kontroli nadzwyczajnej. Powyższe prowadzi do wniosku, że ustalenie statusu osoby działającej jako zastępca Prokuratora Generalnego stanowi zagadnienie prejudycjalne względem oceny dopuszczalności skargi nadzwyczajnej. Skuteczność czynności procesowej wymaga każdorazowo ustalenia, czy została ona dokonana przez osobę wyposażoną przez ustawę w kompetencję do jej dokonania. W sytuacji, w której ustawodawca uzależnia możliwość dokonania określonej II NSNc 1/26 10 czynności od posiadania szczególnego statusu ustrojowego, badanie istnienia tego statusu nie stanowi stricte kontroli działalności organu powołującego, lecz jest elementem koniecznej oceny, czy czynność procesowa pochodzi od podmiotu uprawnionego. Dotyczy to w szczególności skargi nadzwyczajnej, której wniesienie ustawodawca powierzył zamkniętemu katalogowi podmiotów określonych w art. 89 § 2 u.SN. Skoro zaś odpowiedź na pytanie o skuteczność wniesienia skargi nadzwyczajnej zależy od ustalenia, czy osoba ją podpisująca rzeczywiście posiadała kompetencję wynikającą z art. 13 § 3 PoP, konieczne staje się rozstrzygnięcie rozbieżności dotyczących wykładni art. 14 § 1 PoP. 20. Sformułowane w sprawie I KZP 6/24 stanowisko co do skuteczności aktu powołania zastępcy Prokuratora Generalnego bez dysponowania opinią Prezydenta RP jest podyktowane w znacznej mierze faktem, że treść tej opinii nie wiąże Prezesa Rady Ministrów przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie powoływania Prokuratora Krajowego lub pozostałych zastępców Prokuratora Generalnego, przy czym całkowicie inaczej wygląda to w przypadku odwołania osób pełniących te funkcje, co uzależnione jest od wyraźnej zgody Prezydenta RP. W sprawie I KZP 6/24 Sąd Najwyższy dokonał wykładni art. 14 § 1 PoP w zakresie ustalania skutków braku opinii Prezydenta RP (bezczynności Prezydenta RP) przyjmując, że wystąpienie przez Prezesa Rady Ministrów – w trybie art. 14 § 1 PoP – z wnioskiem o opinię do Prezydenta RP jest ostatnią i konieczną czynnością, która leży w sferze kompetencji Prezesa Rady Ministrów. Skoro więc opinia negatywna nie może zablokować możliwości powołania Prokuratora Krajowego lub pozostałych zastępców Prokuratora Generalnego, to zdaniem składu orzekającego w sprawie I KZP 6/24 „i brak takiej opinii nie może stanowić takiej blokady”. Sąd Najwyższy przyjął dalej, bardziej stanowczy pogląd, że odmowa zaopiniowania kandydatury winna być traktowana jako wyrażenie opinii negatywnej, skoro przepis art. 14 § 1 PoP nie przewiduje możliwości braku wydania opinii przez Prezydenta RP. W wyniku dokonanej wykładni art. 14 § 1 PoP, w sprawie I KZP 6/24, Sąd Najwyższy wyprowadził wniosek o dopuszczalności dokonania aktu kreacyjnego pomimo nieuzyskania opinii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, o której mowa w tym przepisie. II NSNc 1/26 11 21. Odmienne stanowisko przyjął Sąd Najwyższy w sprawie II NSNc 141/25 (postanowienie z 5 maja 2026 r.) stwierdzając, że art. 14 § 1 PoP wynika, że każdorazowe uzyskanie opinii Prezydenta RP jest obligatoryjnym elementem procedury powołania zastępcy Prokuratora Generalnego oraz uznając, że wszelkie inne interpretacje (w tym dokonana przez Sąd Najwyższy w przytoczonym postanowieniu z 27 listopada 2024 r., I KZP 6/24) naruszają podstawowe zasady wykładni i logiki, a przede wszystkim konstytucyjną zasadę legalizmu działań państwa. 22. W ocenie składu pytającego, stanowisko przyjęte w sprawie I KZP 6/24 prowadzi do zastąpienia określonego w art. 14 § 1 PoP wymogu „uzyskaniu opinii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej” wymogiem wystąpienia do Prezydenta RP o zaopiniowanie wskazanej we wniosku kandydatury. Stanowi to istotną modyfikację hipotezy normy wynikającej z art. 14 § 1 PoP. W doktrynie wskazano wprawdzie, iż „W przypadku braku takiej opinii powołuje spośród prokuratorów Prokuratury Krajowej Prezes Rady Ministrów na wniosek Prokuratora Generalnego, po upływie 14 dni od dnia doręczenia wniosku o wydanie opinii” (P. Drembkowski [w:] P. Drembkowski (red.), Prawo o prokuraturze. Komentarz [w:] Prawo o prokuraturze. Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury. Komentarz, wyd. 1, 2021, art. 14, nb 3), jednak poglądu tego w żaden sposób nie uzasadniono i brak mu jakichkolwiek podstaw normatywnych, w szczególności nie ma on racji bytu na gruncie wykładni językowej. Sposób określenia warunku „po uzyskaniu opinii Prezydenta RP” w art. 14 § 1 PoP wskazuje, że ustawodawca wprowadzając takie sformułowanie określił również moment powołania, a mianowicie, że powołanie następuje „po” uzyskaniu opinii Prezydenta RP, a nie po wystąpieniu o tę opinię do Prezydenta RP. Wystąpienie o opinię i uzyskanie opinii, w świetle art. 14 § 1 PoP, to dwa odrębne zdarzenia, rozdzielone czasowo. Gdyby ustawodawca chciał nadać znaczenie temu przepisowi, takie jak Sąd Najwyższy przyjął w postanowieniu z 27 listopada 2024 r., I KZP 6/24, to użyłby innego sformułowania lub zakreślił przynajmniej horyzont czasowy na wydanie opinii przez Prezydenta RP. Trudno również zgodzić się ze stanowiskiem, że brak opinii Prezydenta RP jest jednoznaczny z uzyskaniem opinii negatywnej. II NSNc 1/26 12 23. Przeciwko stanowisku Sądu Najwyższego przyjętemu w sprawie I KZP 6/24 przemawiają również argumenty funkcjonalne. Wykładnia art. 14 § 1 PoP nie może abstrahować od konstytucyjnej zasady współdziałania władz publicznych wyrażonej w preambule Konstytucji RP, która - odczytywana łącznie z art. 10 ust. 1 Konstytucji RP - nakazuje postrzegać zasadę podziału i równowagi władz nie jako mechanizm wzajemnej izolacji organów państwa, lecz jako model wymagający ich współpracy dla dobra wspólnego (art. 1 Konstytucji RP). Ustawodawca, powierzając Prezesowi Rady Ministrów kompetencję do powoływania Prokuratora Krajowego i pozostałych zastępców Prokuratora Generalnego, a jednocześnie uzależniając wykonanie tej kompetencji od uzyskania opinii Prezydenta RP, stworzył rozwiązanie instytucjonalne zakładające współdziałanie dwóch odrębnych organów konstytucyjnych. Nie należy zatem interpretować art. 14 § 1 PoP w sposób umożliwiający pominięcie Prezydenta RP w tej procedurze. Znacznie bardziej zasadne jest stanowisko, w świetle którego Prezes Rady Ministrów uzyskuje kompetencję do powołania zastępcy Prokuratora Generalnego jedynie po uzyskaniu opinii Prezydenta RP, a w przypadku niewydania przez Prezydenta RP opinii, Prezes Rady Ministrów nie posiada kompetencji do wydania aktu powołania zastępcy Prokuratora Generalnego. Rzeczywisty problem interpretacyjny nie polega przy tym na ustaleniu znaczenia zwrotu „po uzyskaniu opinii”, lecz na określeniu skutków sytuacji, w której opinia nie została wydana. Nie jest przy tym rolą sądu zastępowanie ustawodawcy poprzez konstruowanie niewynikających z ustawy terminów zawitych albo domniemań prawnych. 24. Ustawodawca nie przewidział mechanizmu przełamywania bezczynności Prezydenta RP, pozostawiając tę kwestię w prawnie nieuregulowanej sferze wypracowywania politycznych porozumień. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że sam upływ czasu przekształca fakt niewydania opinii w wydanie opinii negatywnej. Tym samym wydanie przez Prezesa Rady Ministrów aktu powołania na funkcję zastępcy Prokuratora Generalnego przed uzyskaniem opinii Prezydenta RP wydaje się być działaniem ultra vires, stanowiącym nie tylko naruszenie art. 14 § 1 PoP, ale też naruszenie art. 7 Konstytucji RP, bowiem „dokonując wykładni norm kompetencyjnych należy pamiętać, że z treści art. 7 Konstytucji RP płynie dyrektywa, zgodnie z którą normy te powinny być interpretowane w sposób ścisły, literalny; wykluczone jest dokonywanie wykładni II NSNc 1/26 13 rozszerzającej przepisów kompetencyjnych oraz wyprowadzania kompetencji w drodze analogii” (uchwała Sądu Najwyższego z 25 lutego 2026, I ZI 74/24). 25. W takim ujęciu „po uzyskaniu opinii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej” oznacza nie tylko konieczność zwrócenia się o opinię, lecz także rzeczywiste jej uzyskanie przed wydaniem aktu powołania. Opinia Prezydenta RP nie jest więc pozbawionym materialnoprawnego znaczenia aktem proceduralnej kurtuazji względem głowy państwa, który może zostać jednak pominięty przez Prezesa Rady Ministrów, ale elementem konstytutywnym procedury, którego pominięcie uniemożliwia skuteczne powierzenie funkcji zastępcy Prokuratora Generalnego. Za takim rozumieniem przemawia również charakter norm kompetencyjnych prawa publicznego. Wykonywanie kompetencji organów państwa wymaga ścisłego przestrzegania warunków określonych przez ustawodawcę. Jeżeli ustawa uzależnia możliwość dokonania określonej czynności od spełnienia wskazanego warunku proceduralnego, warunek ten nie może zostać pominięty ani zastąpiony konstrukcją niewynikającą z treści przepisu. Dotyczy to także wymogu uzyskania opinii Prezydenta RP przewidzianego w art. 14 § 1 PoP. Opinia Prezydenta RP nie stanowi zatem jedynie elementu poprzedzającego podjęcie decyzji przez Prezesa Rady Ministrów, lecz warunkuje dopuszczalność skorzystania przez niego z kompetencji powołania określonej osoby na funkcję zastępcy Prokuratora Generalnego. Tym samym brak opinii nie może być zrównany z jej treścią negatywną, bo są to dwa różne stany normatywne i dwa różne zagadnienia proceduralne. Przy tak ukształtowanej relacji rola Prezydenta RP jako gwaranta niezależności Prokuratora Krajowego i innych zastępców Prokuratora Generalnego jest wyraźnie silniejsza. Znaczenie udziału Prezydenta RP w procedurze określonej w art. 14 § 1 PoP wzmacnia dodatkowo art. 126 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest gwarantem ciągłości władzy państwowej. Nie sposób przyjąć, że ustawodawca, przyznając Prezydentowi RP kompetencję do wyrażania opinii przy powoływaniu oraz zgody przy odwoływaniu Prokuratora Krajowego i zastępców Prokuratora Generalnego, zamierzał nadać tej kompetencji charakter wyłącznie symboliczny. Potwierdza to również zestawienie kompetencji Prezydenta RP w procedurze powołania i odwołania Prokuratora Krajowego oraz pozostałych zastępców Prokuratora Generalnego. II NSNc 1/26 14 Skoro ustawodawca przy odwołaniu wymaga pisemnej zgody Prezydenta RP, to oczywiste jest, że przypisuje jego udziałowi znaczenie ustrojowe wykraczające poza funkcję wyłącznie ceremonialną. Okoliczność, że przy powołaniu ustawodawca posłużył się konstrukcją opinii, nie oznacza jeszcze, że dozwala w pewnych – w żaden sposób niesprecyzowanych – wypadkach na całkowite pominięcie tego etapu procedury. Udział Prezydenta RP należy postrzegać jako jeden z mechanizmów równoważenia wpływu bieżącej większości rządowej na obsadę najważniejszych stanowisk kierowniczych w prokuraturze. W odniesieniu do Prokuratora Krajowego oraz pozostałych zastępców Prokuratora Generalnego pełni ona zatem funkcję gwarancyjną, wzmacniając niezależność prokuratury w sytuacji, gdy na jej czele stoi członek Rady Ministrów. 26. Stanowisko powyższe jest szczególnie uzasadnione w sytuacji, gdy Prezydent RP nie tyle zaniechał wydania opinii, co wskazał, że na przeszkodzie temu stoi spór kompetencyjny zawisły przed Trybunałem Konstytucyjnym. Tym samym uznanie, że Prezes Rady Ministrów nie dysponuje możliwością powołania zastępcy Prokuratora Generalnego przed uzyskaniem opinii Prezydenta RP, uwzględnia autonomię działalności politycznej sprzyjając obniżeniu politycznej polaryzacji i wzmacniając konstytucyjny nakaz współdziałania władz. 27. Z powyższych względów skład pytający przedstawia do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu w składzie siedmiu sędziów zagadnienie prawne sformułowane w sentencji postanowienia. [r.g.] [a.ł]