II ZO 110/24

II ZO 110/24 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 24 sierpnia 2026 r. SSN Barbara Skoczkowska w sprawie X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego w [...], w związku odwołaniami wniesionymi od wyroku Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...] z dnia 29 czerwca 2020, sygn. […] (II ZOW 41/22) po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej, na posiedzeniu w dniu 24 sierpnia 2026 r., wniosku X. Y. o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZOW 41/22 postanowił: uwzględnić wniosek i na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka wyłączyć sędzię Sądu Najwyższego Marię Szczepaniec od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZOW 41/22 UZASADNIENIE Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w [...], wyrokiem z dnia 29 czerwca 2020 r., sygn. akt […], uznał X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego w [...] za winnego popełnienia zarzuconego mu przewinienia polegającego na tym, że: w okresie od dnia 21 września 2011 r. do dnia 29 października 2018 r. dopuścił się II ZO 110/24 2 oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa, a to art. 40 § 1 pkt 3 k.p.k., tj. czynu wyczerpującego znamiona przewinienia dyscyplinarnego z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych i za to wymierzył mu karę dyscyplinarną w postaci obniżenia wynagrodzenia zasadniczego o 15 % przez okres roku i 6 miesięcy. Odwołanie od powyższego wniósł Minister Sprawiedliwości oraz Krajowa Rada Sądownictwa wnosząc o zmianę wyroku w części dot. kary. Sprawa ta została zarejestrowana w Izbie Dyscyplinarnej pod sygn. II DOW 23/22, a następnie wobec likwidacji na mocy przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 1259) oraz powołaniem w strukturze Sądu Najwyższego Izby Odpowiedzialności Zawodowej, odwołanie to zostało zarejestrowane w repertorium Izby Odpowiedzialności Zawodowej pod sygn. II ZOW 41/23, do której to sprawy został wyznaczony następujący skład: SSN Tomasz Demendecki (przewodniczący, sprawozdawca), SSN Maria Szczepaniec oraz Ławnik SN Marek Molczyk. Jednocześnie, uchwałą z dnia 4 maja 2022 r. w sprawie I DI 46/21 Izba Dyscyplinarna w pkt I zezwoliła na pociągnięcie X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego w [...] do odpowiedzialności karnej min. za czyny z art. 271 § 1 k.k. w zb. z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. zawieszając jednocześnie ww. w czynnościach służbowych oraz obniżyła mu wysokość wynagrodzenia na czas trwania zawieszenia o 26 %. Odwołanie od powyższego złożył X. Y. wnosząc o zmianę zaskarżonej uchwały, które zostało zarejestrowane w Izbie Dyscyplinarnej pod sygn. II DIZ 9/22. W związku z likwidacją Izby Dyscyplinarnej na mocy przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 1259) oraz powołaniem w strukturze Sądu Najwyższego Izby Odpowiedzialności Zawodowej, odwołanie to zostało zarejestrowane w repertorium Izby Odpowiedzialności Zawodowej pod sygn. II ZIZ 20/22. Uchwałą z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. II ZIZ 20/22 w składzie: SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący), SSN Marek Dobrowolski oraz SSN Maria Szczepaniec (sprawozdawca) utrzymał w mocy uchwałę Sądu Najwyższego z dnia II ZO 110/24 3 4 maja 2022 roku, sygn. akt I DI 46/21, w przedmiocie wyrażenia zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego w [...], za czyny z art. 271 § 1 k.k. w zb. z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Wobec powyższego, wnioskiem z dnia 26 listopada 2024 r. obwiniony zwrócił się do Sądu Najwyższego o wyłączenie od rozpoznania sprawy II ZOW 41/22, SSN Marii Szczepaniec wskazując na uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędzi. Wnioskujący upatruje okoliczności wyłączenia sędziego w fakcie, że rozpoznając uprzednio zażalenie w postępowaniu immunitetowym, sędzia dokonał już merytorycznej oceny tożsamego materiału dowodowego i posiada ukształtowany pogląd co do meritum sprawy. W konsekwencji zachodzi uzasadniona, obiektywna obawa, że sędzia nie jest w stanie dokonać bezstronnej analizy tych samych faktów w procesie dyscyplinarnym, co w konsekwencji naruszałby gwarancję prawa do rzetelnego procesu. Sąd Najwyższy zważył co następuje: Wniosek o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec jest zasadny i zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W niniejszej sprawie niewątpliwie mamy do czynienia z taką sytuacją. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, dokonanie wcześniejszej oceny dowodów odnośnie do tego samego czynu obliguje do wyłączenia sędziego z uwagi na uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w odbiorze zewnętrznym. Sędzia, który przesądził już o zaistnieniu dostatecznie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa, nie gwarantuje obiektywizmu wymaganego przez art. 4 i art. 7 k.p.k. (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2007 r., sygn. I KZP 9/07). Ma to kluczowe znaczenie w kontekście rozpoznania odwołania od wyroku Sądu Dyscyplinarnego opartego na częściowo tożsamym materiale dowodowym. Dalszy udział sędziego II ZO 110/24 4 w składzie orzekającym stanowiłby rażące naruszenie standardu rzetelnego procesu i prawa do bezstronnego sądu. Po wtóre należy mieć na względzie, odwołując się do utrwalonego już orzecznictwa Sądu Najwyższego, że wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. winno nastąpić nie tylko w sytuacji, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, ale również wówczas, gdy orzekanie przez sędziego w sprawie mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka (EKPC) i uznania, że taki skład orzekający nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: dnia 13 października 2021 r., sygn. II KO 30/21, dnia 6 września 2022 r., II KK 44/21, czy z dnia 28 września 2022 r., IV KK 333/22). Faktem powszechnie znanym jest okoliczność związana z uzyskaniem statusu sędziego Sądu Najwyższego przez Marię Szczepaniec w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., co mogłoby prowadzić, gdyby sędzia ta zasiadała w składzie rozstrzygającym sprawę, nie tylko do naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy przez bezstronny i niezależny sąd ustanowiony ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, standardu konstytucyjnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ale także do przyjęcia, że sąd z udziałem sędziów byłby sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka konkluzja wynika przecież wprost z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 oraz uchwały trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-41 10-1/20, OSNKW 2020, z. 2, poz. 7), która z uwagi na nadanie jej statusu zasady prawnej, wiąże wszystkie składy Sądu Najwyższego (por. np. postanowienia SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; z dnia 29 września 2021 r., V KZ 47/21 i z dnia 21 stycznia 2022 r., III CO 6/22) oraz wskazanego powyżej orzecznictwa Trybunału. Mając na uwadze powyższą argumentację konieczne stało się podjęcie przez Sąd Najwyższy decyzji o wyłączeniu SSN Marii Szczepaniec od rozpoznania II ZO 110/24 5 sprawy o sygn. II ZOW 41/22. Orzekanie przez sędzię w tej sprawie prowadziłoby, z bardzo dużym prawdopodobieństwem, do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC i uznania, że taki skład orzekający w ogóle nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą, ale również do wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie. [J.J.] [r.g.]