Sygnatura
III KS 22/26
postanowienie SN III KS 22/26
- Izba
- Izba Karna
- Data orzeczenia
- 27 sierpnia 2026
Treść rozstrzygnięcia
<!DOCTYPE html> III KS 22/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 sierpnia 2026 r. SSN Igor Zgoliński na posiedzeniu w trybie art. 539e § 1 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 27 sierpnia 2026 r., w sprawie A.C. skargi wniesionej przez obrońcę oskarżonego na wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 23 stycznia 2026 r., sygn. akt IV Ka 1279/25, uchylający wyrok Sądu Rejonowego Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 3 czerwca 2025r., sygn. akt VI K 102/25 i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. p o s t a n o w i ł: 1) oddalić skargę, 2) zwolnić skazanego od kosztów sądowych postępowania skargowego, które przejąć na rachunek Skarbu Państwa, 3) nie uwzględnić wniosku adw. E.L. o zasądzenie wynagrodzenia tytułem pomocy prawnej z urzędu udzielonej oskarżonemu w postępowaniu skargowym. UZASADNIENIE III KS 22/26 2 Wyrokiem Sądu Rejonowego Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 3 czerwca 2025 r., sygn. VI K 102/25, A.C. został uniewinniony od zarzutu popełnienia czynu z art. 244c k.k. Od tego wyroku apelację wywiódł prokurator, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia, a mający wpływ na jego treść, polegający na uznaniu przez sąd I instancji, że całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a zwłaszcza fakt, że oskarżony w czasie odbywania kary pozbawienia wolności nie dysponował środkami na zapłatę środka kompensacyjnego w postaci naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem nie pozwala na przypisanie A.C. zarzucanego mu czynu, podczas gdy dowody i okoliczności przedmiotowej sprawy, zwłaszcza fakt, iż oskarżony dysponował środkami finansowymi regularnie wpłacanymi mu przez członków rodziny, a mimo zapewnionych mu przez Skarb Państwa w czasie odbywania kary pozbawienia wolności wyżywienia i zakwaterowania nie przeznaczył żadnej kwoty na zapłatę naprawienia szkody, ocenione we wzajemnym ze sobą powiązaniu prowadzą do przeciwnego wniosku. Podnosząc powyższy zarzut wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie do ponownego rozpoznania. W pisemnej odpowiedzi na apelację obrońca oskarżonego wniosła o utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 23 stycznia 2026 r., IV Ka 1279/25, zaskarżony wyrok został uchylony, a sprawa została przekazana Sądowi Rejonowemu Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie do ponownego rozpoznania. Uznał zarzut błędu w ustaleniach faktycznych za zasadny, stwierdzając, że zgormadzony materiał dowodowy został oceniony w sposób dowolny. Oskarżony bowiem w okresie objętym zarzutem otrzymywał systematyczne comiesięczne wpłaty środków pieniężnych w wysokości kilkuset złotych, a w grudniu 2023 r. jednorazową wpłatę w kwocie 3000 zł. Stąd też dowolne było twierdzenie, że fakt odbywania kary wykluczał możliwość realizacji obowiązku naprawienia szkody. Oskarżony w tych warunkach miał wszak zapewnione podstawowe potrzeby bytowe, stąd też nie musiał na ten cel przeznaczać posiadanych środków. Zatem zachodziła konieczność rozważenia czy III KS 22/26 3 dysponując stałymi wpływami pieniężnymi nie miał realnej możliwości choćby częściowego ich przeznaczenia na realizację orzeczonego środka kompensacyjnego. W ocenie sądu II instancji analiza materiału dowodowego wskazuje jednoznacznie, że taka możliwość istniała. Tymczasem oskarżony nie uiścił przez okres niemalże 11 miesięcy na rzecz pokrzywdzonej żadnej kwoty, co świadczyło o uchylaniu się od ciążącego na nim obowiązku. W powyższych realiach za podstawę wydania wyroku kasatoryjnego sąd ad quem przyjął art. 454 § 1 k.p.k. wskazując, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd I instancji winien ponownie przeprowadzić przewód sądowy, a zebrane dowody poddać ponownej, wszechstronnej analizie, obejmującej wszystkie istotne okoliczności sprawy, w tym aspekty, na które zwrócono uwagę w uzasadnieniu wyroku sądu odwoławczego oraz apelacji prokuratora. Od powyższego wyroku obrońca oskarżonego wniosła skargę w trybie art. 539a k.p.k., zarzucając w niej naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. poprzez: 1. błędne, przedwczesne i bezzasadne przyjęcie, że ziścił się warunek z art. 454 § 1 k.p.k. i ocena całego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że wyrok sądu I instancji nie może się ostać, czego konsekwencją jest uchylenie wyroku uniewinniającego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji podczas, gdy Sąd Okręgowy oparł się wyłącznie na uzupełniających wyjaśnieniach złożonych przez oskarżonego przed sądem odwoławczym, nie zaś na całości materiału dowodowego, który został przez sąd I instancji prawidłowo oceniony, 2. przyjęcie, że przyczyną i podstawą uchylenia wyroku sądu I instancji jest art. 454 § 1 k.p.k., z uwagi na konieczność zastosowania tzw. reguły ne peius, przy jednoczesnym wskazaniu w zapatrywaniach prawnych i wskazaniach co do dalszego postępowania na powinność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości, gdzie zgodnie z treścią art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. jest to osobna przyczyna uchylenia wyroku sądu I instancji. W konsekwencji obrońca oskarżonego wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania. III KS 22/26 4 W pisemnej odpowiedzi na skargę prokurator wniósł o jej oddalenie z uwagi na bezzasadność. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna, stąd w myśl art. 539e § 2 in princ. k.p.k. podlegała oddaleniu. Nie można zgodzić się ze skarżącą, że wydanie orzeczenia kasatoryjnego przez Sąd Okręgowy w Szczecnie nastąpiło z obrazą art. 437 § 2 k.p.k. i art. 454 § 1 k.p.k. Pierwszy z powyższych przepisów kataloguje przyczyny uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Jedną z tych podstaw, zastosowaną w niniejszej sprawie, jest reguła ne peius. Ogranicza ona reformatoryjne orzekanie sądu odwoławczego w wypadku wniesienia zasadnej apelacji na niekorzyść oskarżonego. Sąd odwoławczy nie może w takiej konfiguracji procesowej zmienić zaskarżonego wyroku na niekorzyść oskarżonego, a powinien go uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, gdyż dopiero ten sąd może wydać stosowne rozstrzygnięcie. Stwierdzenie wystąpienia tej podstawy wymaga przeprowadzenia kontroli odwoławczej obejmującej ocenę prawidłowości wydania wyroku uniewinniającego pod kątem spełnienia warunku wynikającego z art. 454 § 1 k.p.k. Wymaga to wykazania, że gdyby sąd I instancji nie dopuścił się uchybienia, należałoby wydać wyrok skazujący, co nie jest jednak dopuszczalne w instancji odwoławczej z uwagi na wyrażony w tym przepisie zakaz. Wówczas zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a sprawa zostaje przekazana sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Taka sytuacja wystąpiła w realiach niniejszej sprawy, w której wnikliwe zweryfikowanie pierwszoistancyjnej oceny materiału dowodowego prowadziło do jednoznacznego wniosku, że nie jest ona chroniona przepisem art. 7 k.p.k. Wskazane zostały realne podstawy do przyjęcia, iż doszło do obrazy tego przepisu i wadliwego zrekonstruowania podstawy faktycznej wyroku. Sąd II instancji na podstawie analizy dowodów powziął przekonanie, że ich wszechstronna ocena implikuje twierdzenie o wadliwości wyroku uniewinniającego, która - z uwagi na omawianą gwarancję dwuinstancyjności postępowania - może zostać konwalidowana wyłącznie przed sądem I instancji. Wywody obrony odnoszące się do wzajemnych relacji pomiędzy dwoma wymienionymi w art. 437 § 2 k.p.k. podstawami i sprzeczności uzasadnienia zaskarżonego wyroku były całkowicie chybione. Po pierwsze dlatego, III KS 22/26 5 że sąd odwoławczy w pisemnych motywach zakreślił i omówił przesłankę z art. 454 § 1 k.p.k. którą przyjął za faktyczny i prawny fundament zaskarżonego wyroku. Podniesiona we wskazaniach co do dalszego postępowania sądu I instancji po uchyleniu wyroku potrzeba przeprowadzenia przewodu sądowego w całości i poddania dowodów powtórnej analizie była jedynie konsekwencją stwierdzonego uchybienia, a nie podstawą wyrokowania. Po drugie, wszystkie czynności, którymi należało poprzedzić stwierdzenie przesłanki z art. 454 § 1 k.p.k., wymienione w cytowanej uchwale I KZP 10/18, zostały przez sąd II instancji dopełnione, jak również zrealizowany został wymóg klarowanego wskazania motywów zastosowania odstępstwa od reformatoryjnego orzekania w drugiej instancji. Kontestowanie istnienia podstawy z art. 454 § 1 k.p.k. było w tych realiach nieskuteczne. Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd Najwyższy orzekł o jej oddaleniu (art. 539e § 2 k.p.k.). Konsekwencją tego rozstrzygnięcia było orzeczenie o kosztach sądowych postępowania skargowego zainicjowanego niezasadną skargą, co do których – z uwagi na obecnie udokumentowaną sytuację materialną skazanego - należało zastosować art. 624 § 1 k.p.k. Odnosząc się zaś do złożonego przez obrońcę wniosku o zasądzenie wynagrodzenia tytułem pomocy prawnej z urzędu udzielonej skazanemu w postępowaniu skargowym stwierdzić należy, iż nie może on zostać uwzględniony. Z art. 84 § 2 k.p.k. wynika bowiem, iż obowiązki obrońcy z urzędu wygasają z chwilą prawomocnego zakończenia postępowania, w którym został on ustanowiony. Wyrok kasatoryjny, mimo formalnej prawomocności (nie podlega zaskarżeniu w drodze zwykłych środków odwoławczych), nie ma jednak charakteru wyroku kończącego postępowanie, tym samym obrońca z urzędu, wyznaczony jeszcze na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego, ma obowiązek kontynuować swoje działanie (postanowienia Sądu Najwyższego z 25 lutego 2021 r. sygn. III KS 3/21, z 3 grudnia 2020 r. sygn. II KS 13/20). Z tego względu w niniejszym orzeczeniu Sąd Najwyższy nie może rozstrzygać co do kosztów, które powinny zostać rozliczone w orzeczeniu kończącym postępowanie karne, zgodnie z treścią art. 626 § 1 k.p.k. [WB] III KS 22/26 6 [r.g.]
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Informacje o sprawie
- Typ dokumentu
- postanowienie SN
- Jednostka
- Izba Karna Wydział III
- Sędziowie
- SSN Igor Zgoliński
Powiązane dokumenty
Źródło urzędowe: Sąd Najwyższy