K 26/23

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 23 lutego 2024 r. Pozycja 18 POSTANOWIENIE z dnia 15 lutego 2024 r. Sygn. akt K 26/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Krystyna Pawłowicz – przewodnicząc y Julia Przyłębska Bartłomiej Sochański Michał Warciński Rafał Wojci echowski – sprawozdawca, po rozpoznaniu, na p osiedzeniu niejawnym w dniu 15 lutego 2024 r., wniosku Rady Głównej Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury Rzeczypospolitej Polskiej o zbadanie zgodności: art. 10 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz. U. poz. 2666) z: a) zasadą ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie pra- wa i zasadą ochrony praw nabytych wynikający mi z art. 2 Konstytucji, b ) art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIENIE I 1. Rada Główna Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: związek, wnioskodawca) wystąpiła z wnios kiem o zbadanie zgodności art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz. U. poz. 2666 ; dalej: ustawa około- budżetowa na 2023 r.) z: – zasadą ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez ni e prawa i za- sadą ochrony praw nabytych wynikający mi z ar t . 2 Konstytucji, – art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W ocenie związku, kwestionowane przepisy pozbawiają prokuratorów pra wa do wy- nagrodzenia w 2023 r. nabytego z chwilą ogłoszenia komunikatu Prezesa Głównego Urzędu OTK ZU A/2024 K 26/23 poz. 18 2 Statystycznego z 9 sierpnia 2022 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwarta- le 2022 r. (M. P. poz. 764), obliczonego od wskazanej w nim kwoty. Zdaniem związku, kwestionowane przepisy ustawy oko łobudżetowej na 2023 r. mo gą być zgodne z zasadą ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa i zasadą ochrony praw nabytych wynikającymi z art. 2 K onstytucji tylko wtedy, jeśli ich uchwalenie było uzasadnione występowaniem innych wartości konstytucyjnych, które po- z bawiałyby tego działania arbitralności. Wnioskodawca, powołując się na orzecznictwo Try- bunału, uzn ał, że takim uzasadnieniem mogą być jedynie po ważne trudności budżetowe, z a- grażające równowadze finansów publicznych. Po prz eprowadzonej we wniosku oc enie stanu finansów publicznych związek doszedł do wniosku, że u progu 2023 r. nie był on na tyle nie- korzystny, by usprawiedliwiać przeprowadzone na mocy art. 10 ustawy okołobudżetowej na 2023 r. działania „oszczędnościowe”. W odniesieniu do drugiego wzorca kontroli wskazanego w sprawie, czyli art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, związek przytoczył dwa faktory oceny konstytucyj- ności odstąpienia od mechanizmu obliczania wynagrodzeń, na podstawie wyroku Trybunału z 12 grudnia 2012 r. o sygn. K 1/12 (OTK ZU nr 11/A/2012, poz. 1 34) . Po pierwsze „ko- nieczność sprawiedliwego rozłożenia skutków negatywnej sytuacji gospodarczej i fina nsowej państwa m oże być argumentem za wprowadzeniem ograniczeń w odniesieniu do oc hrony praw (ekspektatyw) majątkowych” (wniosek, s. 32). Po drugie, w tym kontekście związek wskazał na podkreśloną przez Trybunał koniecz ność zachowania równoległej sytuacji finan- sowej innych grup zawodowych sfery budżetowej, których wynagrodzenia były zamrażane nawet przez wiele lat. W odniesieniu do tych rozważań, związek wskazał, że w kontekście sytuacji finansów publicznych w momencie uchwalania ustawy okołobudżetowej na 2023 r. „nie można mówić o jakichkolwiek niepowodzeniach państwa polskiego generujących negatywne skutki ekono- miczne, w których partycypow aniu konieczna byłaby potrzeba zachowania równości obciąże- nia obywateli” (wniosek, s. 32). Ponadto nawet gdyby taka sytuacja zaistniała, to ustawodaw- ca „nie potraktował równo obywateli – pracowników sektora publicznego, gdyż przewi dując powszechne podwyżki, w odniesieniu do sędziów i prokuratorów zdecydował się na oszczęd- ności, mające wymiar odebrania im nabytych ekspektatyw, przez co wszedł w orbitę oddzia- ływania gwarancji z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji” (wniosek, s. 32). W związku z tym kwe- stionowane pr zepisy nie spełniają kryteriów tzw. testu proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Kon- stytucji). Przepisy „ nie są w stanie wywołać zamierzonych przez ustawodawcę skutków, jeśli skutkiem tym ma być poprawa złej sytuacji finansów państwa, s koro w ogóle nie może być mowy o takiej sytuacji ” (wniosek, s. 33). Nawet jeśli taki stan miałby miejsce, to działanie ustawodawcy nie jest zasadne z uwagi na różne traktowanie grup zawodowych w sektorze publicznym oraz równoczesne działania zwiększające deficyt budżetowy w postac i obniżki podatków czy uchwalania nowych programów socjalnych. 2. W piśmie z 12 grudnia 2023 r. stanowisko zajął Prokurator Generalny (dalej: PG) , który wniósł o stwierdzenie niezgodności art. 10 ust. 1 i 2 ustawy okołobudżetowej na 2023 r. z zasadą ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa i zasadą ochrony praw nabytych wynikającymi z art. 2 Konstytucji oraz art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. PG w pełni podzielił stanowisko w nioskodawcy jak i argumenta- cję przedstawioną w uzasadnieniu wniosku. Zdaniem PG w obowiązującym stanie prawnym prokuratorom przysługuje maksymalnie ukształtowana ekspektatywa prawa do wynagrodze- nia ustalonego w sposób zgodny z treścią art. 123 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze (D z . U. z 2023 r. poz. 1360) . OTK ZU A/2024 K 26/23 poz. 18 3 3. W piśmie z 21 grudnia 2023 r. Rzecznik Praw Obywatelskich nie zgłosił udział u w postępowaniu. 4. W piśmie z 8 stycznia 2024 r. Przewodniczący Prezydium Rady Głównej Związku Zawodowego Prokuratorów i P racowników Prokuratury Rzeczypospolitej Polskiej poinfor- mował o wycofaniu wniosku z uwagi na wyeliminowanie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy okołobu- dżetowej na 2023 r. z systemu prawnego przez ustawodawcę. Wobec tego wniosek stał się bezp rzedmiotowy. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ) cofnięcie wniosku , pytania prawnego, albo skargi konst ytucyjnej powoduje konieczność umorzenia postępowania . Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że wnioskodawca skutecznie wycofał swój wnio- sek – z zachowaniem wynikających z ustawy warunków. Mając na uwadze wyżej przedstawione okolicz ności, Trybunał Konstytucyjny posta- nowił jak w sentencji.