P 12/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 13 grudnia 2021 r. Pozycja 67 POSTANOWIENIE z dnia 30 listopada 2021 r. Sygn. akt P 12/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska – przewodniczący Krystyna Pawłowicz Stanisław Piotrowicz Michał Warciński – sprawozdawca Rafał Wojciechowski , po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 listopada 2021 r., pytania prawnego Sąd u Rejonowego w Koninie: 1) „ czy art. 386 § 6 kpc /przepis wydany przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej/ w części i w zakresie, w jakim skutkuje związaniem Sądu I Instan cji wyrażo- ną prz ez Sąd II instancji oceną prawną dokonaną z przekroczeniem dopusz- czalnych granic wykładni prawa, zwłaszcza językowych, jest zgodny z zasadą konstytucyjnego niezawisłego sprawowania urzędu sędziego art. 178 ust. 1 Konstytucji oraz zasadą pra wa do sądu w roz umieniu art. 45 ust. 1 Konstytu- cji ” , 2) „czy w świetle konstytucyjnych źródeł prawa wskazanych w art. 87 Konsty- tucji Sąd I instancji jest związany oceną prawną sądu drugiej instancji wyda- ną na podstawie art. 386 § 6 kpc części i w zakres ie prz ekraczającą dopusz- czalne gra nice wykładni i de facto tworzące prawo, które nie wynika z prze- pisów ” , p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIENIE I 1. W postanowieniu z 17 września 2020 r. (sygn. akt IV U 191/20), Sąd Rejon owy w Koninie Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (dalej: sąd pytający ) , zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym: OTK ZU A/2021 P 12/20 poz. 67 2 1) „ czy art. 386 § 6 kpc [ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575; dalej: k.p.c.)] /przepis wydany przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej/ w części i w zakresie, w jakim skutkuje związaniem Są- du I Instancji wyrażoną przez Sąd II instancji oceną prawną dokonaną z przekro- czeniem dopuszczalnych granic wykład ni prawa, zw łaszcza językowych, jest zgod- ny z zasadą konstytucyjnego niezawisłego sprawowania urzędu sędziego art. 178 ust. 1 Konstytucji oraz z asadą prawa d o sądu w rozumien iu art. 45 ust. 1 Konstytu- cji ” , 2) „czy w świetle konstytucyjnych źródeł pra wa wskazanych w art. 87 Konstytucji Sąd I instancji jest związany oceną prawną sądu drugiej instancji wydaną na pod- stawie art. 386 § 6 kpc w części i w zakresie przekracza jącą dopuszczalne g ranice wykładni i de facto tworzące prawo, które nie wynika z przepisów ” . 1.1. Pyta nie prawne zostało przedstawione na tle następującego stanu faktycznego : Strona odwołująca się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społe cznych (dalej: ZUS) z 1 kwietnia 2020 r. w postę powaniu przed sąd em p ytający m przebywała na zwolnien iu le- karskim. Po wyczerpaniu okresu zasiłkowego wniosła o ustalenie prawa do świadczenia reha- bilitacyjnego. Decyzją z 6 marca 2018 r. ZUS przyznał stronie odwołującej się prawo do świadcze- nia rehabilitacyjnego na okres od 19 marca 2018 r. do 16 czerwca 2018 r. Na podstawie decyzji lekarza orzecznika ZUS z 11 czerwca 2018 r. okres świadczenia rehabilitacyjnego przyznanego stronie od wołującej się wydłużony został do 13 marca 2019 r. Łączny okres przyznanego świadczenia rehabilitacyjnego wyniósł 11 miesięcy i 22 dni. St rona odwołująca się, 5 g rudnia 2019 r., złożyła wniosek o świadczenie rehabilitacyj- ne, wskaz ując, że jest niezdolna do pracy od 19 lipca 2019 r. do 16 stycznia 2020 r. Lekarz orzecznik ZUS , decyzją z 19 marca 2020 r. stwierdził jednak zdolność odwołującej się st rony do pracy. W konse kwencji ustaleń lekarza orzecznika, ZUS decyzją z 1 kwietn ia 2020 r. od- mówił odwołującej się stronie prawa do świadc zenia rehabilitacyjnego. Stro na odwołująca się wniosła odwołanie od decyzji ZUS do sądu pytającego . Wyrokiem z 22 maja 2020 r. sąd pytający, orzekając w składzie jednoosobowym, oddalił odwołanie od decyzji ZUS i obciążył stronę odwołującą się kosztami procesu. W uza- sadnieniu wyroku z 22 maja 2020 r. sąd pytający argumentował, że „sąd ubezpieczeń społecz- nych nie ma o bowiązku pro wadzenia pos tę powania dowodowego z u rzędu, a odrębny charak- ter postę powani a nie wyłącza zasady kontradyktoryjności w tych sprawach, w tym ciężaru dowodzenia swyc h twierdzeń przez ubezpieczonego i pozwany organ” oraz „[s]trona nie zg łosiła wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w celu weryfikacji jej stanu zdrowia. Ciężar zaś dowodu stosowanie do art. 6 k c i art. 232 kpc spoczywa ł na ube zpieczo- n ym. Zebrany przez Sąd materiał dowodowy pozwalał na zaakceptowanie stanu faktycznego i prawnego wskazan ego w zaskarż onej decyzji. Str ona odwołująca nie zgłosiła żadnych wia- rygodnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Zgodnie z powoł anymi przepisami art. 6 kc i art. 232 kpc obowiązek udowod nienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wy- wodzi skutki prawne ” . Strona odwo łująca się zaskarżyła wyrok z 22 maja 2020 r. Wyrokiem z 31 lipca 2020 r. Sąd Okręgowy w Koninie, III Wydział P racy i Ubezpie- czeń Społecznych (dalej: sąd okręgowy) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę sąd owi py tające mu do ponown ego rozpoznania. Sąd okręgowy uznał, że sąd pytaj ą cy nie wyjaśnił istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy, a tym samym nie orze kł co do istoty spra- wy. To powod owało koniec zność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania s prawy do ponownego rozpo znania. Zdaniem sądu okręgowego, zgromadzony w przedmiotowej sprawie przez sąd pytający materiał dowodowy nie był miarodajny i wysta rczaj ący do wyjaśnien ia spornych między stronami kwestii. Sąd okręgowy w uzasadnieniu wyroku uznał, że „br ak OTK ZU A/2021 P 12/20 poz. 67 3 ini cjatywy sądu [zmierzającej do] powołania biegłego w sytuacji, gdy nie czyni tego strona, narusza art. 232 zdanie drugie k.p.c. Powołanie dowodu z opinii bieg łego jest przede wszyst- kim narzędziem sądu do prawidłowego rozpoznania sprawy, może zatem leżeć w i nteresie pub licznym” . Sąd okręgowy wskazał, że „[o]pinia biegłego, zgodnie z art. 278 k.p.c., służy stworzeniu sądowi możliwość prawidłowej ocen y mat eriału p rocesowego w wypadkach, kie- dy ocena ta wymaga wiadomości specjalnych w rozumieniu art. 278 k.p.c. ( a więc wiedz y wykraczają cej poza o bjętą zakresem wiedzy ogólnej – powszechnej). Taka właśnie sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Tym samym dosz ło do na ruszenia art. 232 zd. 2 k. p.c., gdyż dowód z opinii biegłego lekarza neurologa, ortoped y i ewentualnie neurochirurga jest nie- zbędny dla rozstrzygnięcia sprawy, a mimo to [s] ąd [r] ejonowy takiej czynności nie podjął i nawet nie zasygnalizował s tronom takiej możliwości”. W konsekwenc ji wyroku sądu okrę- gowego, sprawa traf iła do ponownego rozpoz nania do sąd u pytającego na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. 1.2. W ocenie sądu pytającego , sąd okręgowy przyjął szeroką wykładnię art. 386 § 6 k.p.c., wskazu jąc, że „dla zastosowania norm prawa materialnego konieczne jest ustalenie stanu faktycznego na podstawie wskazanych dowodów. O ile te dwa pierwsze wskazania sądu odwoławczego nie budzą żadnych wątpliwości, to ostatnia konstatacja pozostaje w wyraźnej sprzeczno ści z wykładnią językową” (s. 2 py tania prawnego). Sąd pytający uznał, że „zwią- zanie Sądu I ins tancji nie m oże być bezwzględne. Nie może być b owiem dokonane na pod- stawie wykładni rażąco odbiegającej od reguł wykładni językowej. Po drugie nie może jedn o- cześ nie twor zyć prawa, zastępując ustawodawcę” (s. 2 i 3 pytania prawnego). 1.2.1. W kontekście ar t. 178 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji sąd pytający wskazał, że „[n]a treść prawa do rozpoznania sprawy przez niezawisły sąd składa się prawo do bezstro n- nego rozpoznania sprawy pr zez sąd. Nie da się pogodzić z zasadą bezstronności Sądu regula- cja, która nakazuje S ą dowi I instan cji związanie oceną prawną sprzeczną z regułami wykład- ni, a więc oceną prawną w istocie tworzącą prawo wbrew intencji ustawodawcy”. W opinii sąd u pytającego s ytuacja, w której „orzeczenie sądu II instancji tworzy prawo i w konse- kwencji narzuca sądowi I ins tancji sposób rozstrzygnięcia sprawy jest w świetle art. 87 Kon- stytucji niedopuszczalna” (s. 3 pytania prawnego). 1.2.2. Uzasadnia jąc s pełnienie przesł anki funkcjonalnej pytania prawnego, sąd pytają- cy wskazał, że „ [w] razie uznania przepisu art. 386 § 6 w części za niek onstytucyjny ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji n ie wiązałaby sąd u pyt ającego, któremu sprawa została przekazana. Tym samym mógłby samodzielnie rozstr zygnąć spraw ę i orze czenie m ogłoby być odmienne niż oczekiwał Sąd Okręgowy, dokonując wykładni jednoznacznie preferującej inicjującego po- stępowanie są dowe ” (s. 3 pytania prawnego). 2. Prokurator Generalny w piśmie z 30 sierpnia 2021 r. wniósł o umor zenie postęp o- wania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyj nym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: uotpTK). Zdaniem Prokuratora Generalnego, pytanie prawne ni e speł nia prze słan ki funkcjonal- nej. W skazał on , że „ [s] ąd pytający ni e powołał żadnych dowodów mogących potwierdzać, że kwestionowana w pytaniu prawnym wykł adnia zaskarż onego przepisu jest powszechnie p rzyjmowana przez sądy powszechne lub znalazła potwierd zenie w orze cznictwie Sądu Naj- wyż szego ” (s. 11 stanowiska) a takż e stwierdził, że „ [s] ąd pytający, uznając kwestionowaną interpretację zaskarżonego przepisu za n iezgodną z powołanymi wzorcami kontroli, nie pod- jął próby wyk azania, że nie jest możliwe dokona nie wy kładni art. 386 § 6 k.p.c. w sposób, który byłby – w ocenie Sądu – zgodny z Konstytucją” (s. 15 stanowiska). Prokurator Gene- OTK ZU A/2021 P 12/20 poz. 67 4 ralny wskazał r ówni eż na ujemną prze słankę procesową ne bis in idem zachodzącą wobec jednego z zarzutów podniesionych w pytaniu prawnym. 3. Rzecznik Praw Obywatelskich, w piśmie z 17 listopada 2020 r., poinformował, że nie przystępuje do niniejszego postępowania. II Trybunał Kon stytucyjny zw ażył, co następuje: 1. Przedmiot i wzorce kontroli. Sąd Rejonow y w Koninie, Wydz iał IV Pracy i Ube zpieczeń Społe cznych (dalej: sąd pytający ) przedstawił pytanie prawne: 1) „ czy art. 386 § 6 kpc [ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks pos tępow ania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575; dalej: k.p.c.) /przepis wydany przez Sejm Rzeczypo- spolitej Polskiej/ w części i w zakr esie, w jakim skutkuje związaniem Sądu I Instancji wyra- żoną przez Sąd II instancji oceną prawną dokonaną z przekroczeniem dopuszczalnych granic wykładni prawa, zwłaszcza językowych, jest zgodny z zasadą konstytucyjnego ni ezawis łego sprawowania urz ędu sędziego art. 178 u st. 1 Konstytucji oraz zasadą prawa do sądu w rozu- mieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji ” , 2) „czy w świetle kon stytucyjnych źródeł prawa w skazanych w art. 87 Konstytucji Sąd I instancji jest związany oceną prawną sądu drugiej instancji w ydaną na podstawie art. 386 § 6 kpc w części i w zakresie przekraczającą dopuszczalne granice wykład ni i de fac- to tworzące prawo, które nie wynika z przepisów ” . Art. 386 § 6 k.p.c. ma następujące brzmienie : „[o]cena prawna wyrażon a w uzasad- ni eniu wyroku są du dr ugiej instancji wiąże zarówno sąd, któremu sprawa została przekazana, jak i sąd drugiej instanc ji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Nie dotyczy to jednak przy- padku, gdy nastąpiła zmiana stanu prawnego lub faktycznego, albo p o wydaniu wy roku sądu drugiej instancji Sąd Najwyższy w uchwale rozstrzygającej zagadnienie prawne wyraził od- mienną ocenę prawną”. Jako wzorce kontroli sąd pyta jący wsk azał art. 45 ust. 1 Konstytucj i, zgodnie z którym każdy ma praw o do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd ; art. 8 7 Konstytucji określają- cy źródła prawa p owszechnie ob owiązujące go, a także art. 1 78 ust. 1 Konstytucji stanowiący, że sędziowie w sprawowani u swojego ur zędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. 2. Ocena dopuszczalności wyda nia wyroku w sprawie. 2.1. Stosownie do art. 193 Konstytucji, k ażdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności akt u normatywnego z Konstytu cją, ratyfi- kowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Trybunał Konstytucyj ny w swoim orze cznictwie wielokrotnie wyjaśniał znaczenie p rzesła nek d opuszczalnośc i pytania prawnego w postępowaniu przed sądem konsty tucyjnym (por. zamiast wielu, postanowienie z 11 lutego 2015 r., sygn. P 44/13, OTK ZU nr 2/A/2015, poz. 21 i przywołane tam orzecznictwo). Dla dopuszczalności merytorycznego rozpo znania pytania prawnego k onieczne jest spełnienie trzech przesłanek. Po pierwsze, z pytaniem praw- nym mo że wystąpić tylko są d, w rozumieniu art. 175 Konstytucji (przesła nka podmiotowa). Po drugie , przedmiotem pytania prawnego może być tylko akt normatywny mający bezpo- OTK ZU A/2021 P 12/20 poz. 67 5 średni związek z r ozpoznawaną przez sąd pytający sprawą, a zarazem będący podstawą jej rozst rzygnięcia. Sąd może wskazać każdy przepis, którego wykorzystanie rozważa albo za- mierza roz ważyć (por. wyrok z 1 lipca 2003 r., sygn. P 31/02, OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 58) podczas ro zstrzygania sprawy (przesłanka przedmiotowa). Po trzecie, między orzeczeni em Trybuna łu Konstytucyjnego (czyli odpowiedzią na p ytanie prawne sądu) a rozstrzygnięciem sprawy toczącej się przed pytającym sądem zachodzić musi zależność o charakterze bezpo- ś rednim, merytorycznym oraz prawnie istotnym. Kontrola wszczynana w trybie pytania prawne go jest powiązana z konkretną sprawą rozpo znawa ną przez sąd występujący z pyta- niem prawnym. W dotychczasowym orzecznictwie Trybunał Konstytucyj ny wsk azywał, że sens przesłanki funkcjonalnej wystąpienia z pytaniem prawnym wyraża zależność roz- strzy gnięcia toczącej się przed pytającym sądem sprawy od treści orzeczenia Trybunału Kon- stytucyjnego, wydanego w trybie kontroli zainicjowanej pytaniem prawnym. Orzeczenie Try- bunału Konstytucyjnego musi zatem wywierać bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, na podstawie której postawiono pytanie prawne (por. zamiast wielu po- stanowienie z 16 grudnia 2020 r., sygn. P 8/20, OTK ZU A/2020, poz. 75). 2.1.1. Początkowo Trybunał Konstytucyjny, wskazując na podobieństwo między skar- gą konstytucyjną i pytaniem prawnym jako instrumentami konkretnej kontroli zgodności z Konstytucją, przyjmował, że „przedstawienie przez sąd pytania prawnego w kwestii zgod- no ści aktu normatywnego (przepisu prawnego) z konstytucją, z ratyfikowanymi umowami mi ędzynarodowymi i ustawami jest dopuszczalne i konieczne zarazem wyłącznie w sytuacji, gdy sąd powziął przekonanie, iż niezgodność ta dotyczy właśnie tego aktu normatywn ego ( przepisu prawnego), który ma być podstawą rozstrzygnięcia w sprawie rozpoznawanej przez ten sąd” ( postanowienie z 12 kwietnia 2000 r., sygn. P 14/99, OTK ZU nr 3/2000, poz. 90; por. także postanowienia z: 14 września 2005 r., sygn. P 7/05, O TK ZU nr 8/A/2005, poz. 94; 19 kwietnia 2006 r., sygn. P 12/05, OTK ZU nr 4/A/2006, poz. 49; oraz wyroki z: 7 czerwca 2004 r., sygn. P 4/03, OTK ZU nr 6/A/2004, poz. 55; 30 maja 2005 r., sygn. P 7/04, OTK ZU nr 5/A/2005, poz. 53). W jednym z orzeczeń Trybunał podkreślił , że pytanie prawne nie może dotyczyć jakiegokolwiek zagadnienia; może jedynie dotyczyć problemu hierarchicznej zgod- n ości norm, na podstawie których sąd pytający rozstrzyga sprawę (por. po stanowienie z 29 li- stopada 2001 r., sygn. P 8/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 268). W konsekwencji, choć art. 193 Konstytucji, w przeciwieństwie do art. 79 ust. 1 Konstytucji, nie zawiera pojęcia „podstawa rozstrzygnięcia”, przyjmowano, że z istoty przesłanki funkcjonalnej wynika, iż przedmiotem pyta nia prawnego może być jedyni e taki przepis, który współtworzy podstawę prawną roz- strzygnięcia sprawy toczącej się przed pytającym sądem. Trybunał Kons tytucyjny w kolejnych orzeczeniach stopniowo akcentował jednak swo- iste cechy kontroli konstytucyjnej w trybie pytania prawnego oraz jej odrębność od kontroli inicjowanej s kargą konstytucyjną (por. wyrok z 12 marca 2002 r., sygn. P 9/01, OTK ZU nr 2/A/2002, poz. 14). Przyjęto pogląd o konieczności rozróżnienia pojęcia „po dstawa orze- czenia o prawach i wolnościach” (art. 79 ust. 1 Konstytuc j i) i pojęcia „zależności”, o której stanowi art. 193 Konstytucji (por. wyroki z: 1 lipca 2003 r., sygn. P 31/02; 16 listopada 2004 r., sygn. P 19/03, OTK ZU nr 10/A/2004, poz. 106; 29 listopada 2005 r., sygn. P 16/04, OTK ZU nr 10/A/2005, poz. 119). Ostate cznie Trybunał Konstytucyjny zajął stanowisko, że „zależność, o której mowa w art. 193 Konstytucji, ma charakter szers zy i mniej skonkretyzowany, niż wymagania doty- czące skargi konstytucyjnej sformułowane w art. 79 Konstytuc ji. W tym ostatnim wypadku nakazane jest bowiem wskazanie aktu normatywnego, «na podstawie którego» orzeczono ostatecznie o wolnościach, prawach lub o bowiązkach konstytucyjnych. Sąd zadający Trybu- nałowi pytanie prawne może natomiast jako przedmiot wątpliwości wskazać każdy przepis, które go wykorzystanie rozważa lub zami erza rozważyć w procesie interpretacji i stosowania prawa, a więc przy poszukiwaniu n ormy jednostkowego rozstrzygnięcia sprawy” (wyrok OTK ZU A/2021 P 12/20 poz. 67 6 w pełnym składzie z 30 października 2006 r., sygn. P 36/ 05, OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 129; por. także wyrok z 30 październ ika 2006 r., sygn. P 10/06, OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 128). Pojęcie „wpływu” jest „s ze rsze i mniej skonkretyzowane” niż pojęcie „ podstawy orzeczenia ” , do k tórego odnosi się art. 79 ust. 1 Konstytucji. Trybunał akcentował to później kilkakrotnie (por. wyrok z 28 kwietnia 2009 r., sygn. P 22/07, OTK ZU nr 4/A/2009, poz. 55; postanowie- nie z 13 kwietnia 2010 r., sygn. P 35/09, OTK ZU nr 4/A/2010, poz. 39). Za stanowiskiem takim przemawiają następujące względy : Po pierwsze, art. 193 i art. 79 ust. 1 Konstytucji zawierają różne pojęcia: „jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie” – z jednej strony oraz „na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej” – z drugiej. Zasa dniczo każdy przepis stano- wiący p odstawę orzeczenia sądu może zostać uznany za przepis, od którego zależy rozstrzy- gnięcie sprawy sądowej, ale nie każ dy p rzepis, od którego zależy to rozstrzygnięcie, może zostać uznany za jego podstawę. „Wpływ”, o którym st anowi art. 193 Konstytucji, nie w każ- dej sytuacji jest identyczny . Zależność ta jest oparta na odpowiedniej relacji między treścią kwestionowanego przepi su i stanem faktycznym sprawy, w której zostało zadane pytanie prawne. Po drugie, art. 193 Konstytucji stanowi samodzielną podstawę kog n icji Trybunału Konstytucyjnego – uzupełniającą w szczególności treść art. 188 oraz art. 79 ust. 1 Konstytu- cji. W konsekw encji postępowanie inicjowane pytaniem prawnym wykazuje cechy swois te. Związek funkcjonalny między odpowiedzią na pytanie prawne a rozst rzygnięciem sprawy może być ściślejszy albo luźniejszy, w zależności od tego, czy przez „sąd stosujący przepis” rozumie si ę tylko sąd orzekający merytorycznie, czy także sąd kontrolujący prawidłowość orzeczeń kończących postępowanie „w sprawie”. Sąd może m ieć wątpliwość konstytucyjną na różnych etapach rozpatrywania sprawy, w kwestiach wpadkowych, w postępowaniu roz- poznawczym albo odwoławczym. Wątpliwości może przedstawiać zarówno sąd orzekający merytorycznie (wyrokujący), j ak i sąd (inny skład) rozpatrują c y kwestię wpadkową. Jeżeli wątpliwość konstytucyjna dotyczy norm regulujących kwestie wpadkowe, z którymi będzie konfronto wany pytający sąd, wyeliminowanie niekonstytucyjnej normy może być kwalifiko- wane jako wywierające wpływ na treść rozstrzygnięcia jedn ostkowej sprawy (zob. zamiast wielu, postanowienie z 27 marca 2009 r., sygn. P 10/09, OTK ZU nr 3/A/2009, poz. 40). Po trzecie, w przeciwieństwie do skargi konstytucyjnej pytanie prawne pełni funkcję prewencyjną. Na grun cie art. 193 Konstytucji nie chodzi bowiem o kontrolę zastosowane go już przepisu, ale o zapobieżenie rozstrzygnięciu sprawy na podstawie przepisu, co do którego pojawiają się uzasadnione wątpliwości natury konstytucyjnej (p or. wyrok z 14 czerwca 2000 r., sygn. P 3/00, OTK ZU nr 5/2000, poz. 138). W tym kontekście istotne jest, że w mo - mencie wystąpienia z pytaniem prawnym nie jest jeszcze ukształtowana nor matywna podsta- wa rozstrzygnięcia. Po czwarte, na rzecz szerokiego ujęcia związku funkcjonalnego prze mawia systemowa rola pytań prawnych, k t óre niezależnie od treści – wydanego w ich następstwie – orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są zarazem instrumentem umacniania prokonstytucyjnej wykład- ni prawa w procesie jego stosowani a i narzędziem służącym ochron ie konstytucyjnego statusu jednostki w toku sprawy rozpoznawanej przez sąd (por. postanowienie z 10 czerwca 2009 r., sygn. P 4/09, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 93). 2.1.2. Szersze ujęcie kognicji Trybunału Konstytucyjnego w zakr esie pytania prawne- go na tle art. 193 Konstytucji w stosunku do post ęp owania wszczynanego sk argą konstytu- cyjną (art. 79 ust. 1 Konstytucji) doprowadziło do wypracowania koncepcji, w myś l której kognicja Trybunału przy pytaniu prawnym „obejmuje całokształt przepisów prawa (norm) stos owanych przez organ władzy publicznej w c elu wydania aktu stosowa nia prawa”, na któ- ry składają się „nie tylko przepisy prawa materialnego, ale również regu lac je dotyczące pro- cedury, a jednocześnie także podstawowe przepisy ustrojowe, które tworzą dany organ wła- OTK ZU A/2021 P 12/20 poz. 67 7 dzy publicznej i wyposażają go w odp owiednie kompetencje, w ramach których wydane zostaje ostateczne rozstrzygnięcie dotyczące skarżącego” (wyrok z 24 pa ździernika 2007 r., sygn. SK 7/06, OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 108). Kontrola konstytucyjna w trybie pytania prawnego może zatem dotyczyć takż e innych przepisów ni ż składające się na podstawę praw- ną rozstrzygnięcia pytającego sądu, o ile zachodzi ich re lewant ność dla sprawy toczącej się przed tym sądem. Nie sposób zatem apriorycznie wyłączać przepisów ustrojowych lub proce- sowych (w tym także reg ul ujących zagadnienia wpadkowe) z grupy przepisów, które mogą być przedmiotem pytania prawnego. Istotne jest, a by prz episy te pozostawały w związku me- rytorycznym z żądaniem strony i mogły zostać wykorzystane w pr ocesie subsumcji (por. po- stanowienia z: 20 listopada 2008 r., sygn. P 18/08, OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 168; 10 czerw- ca 2009 r., sygn. P 4/09; wyrok z 12 maja 2011 r., sygn. P 38/08, OTK ZU nr 4/A/2011, poz. 33). 2.1.3. W myśl art. 5 2 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybi e postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: uotpTK) pytanie prawne zawiera wyjaśnienie, w jakim zakresie odpowiedź na nie może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w związku z którą pytanie zostało zadane. S ąd pytają cy musi zate m dokładnie uargumentować, dlaczego rozstrzygnięcie toczącej się przed nim spra- wy nie jest możliwe bez wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny (por. postanowie- nia z: 22 październik a 2007 r., sygn. P 24/07; 4 października 2010 r., syg n. P 12/08, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 86; 20 października 2010 r., sygn. P 37/09, OTK ZU nr 8/A/2010, p oz. 79). Trybun ał Konstytucyjny jest organem działającym na podstawie i w granicach pr awa (art. 7 Kon stytucji) uprawnionym do badania własnej właściwości w sprawie, należy więc uznać, że jest uprawniony do badania, na ile treść przepisu, którego zgodność z Konstytucją po dnoszo- na jest w pytaniu prawnym może mieć wpływ na rozstrzygnię cie spra wy toczącej się przed pytającym sądem (por. postanowienie z 20 listopada 2008 r., sygn. P 18/08). Ocena dopusz- czalności tej kontroli stanowi przedmiot analizy Trybunału Konstytucyjnego, niezależnie od uprawnienia pytającego sądu do wskazania przepi su, któr y ma być przedmiotem kontroli konkretnej, w zgodzie z art. 193 Konstytucji. 2.2. W niniejszej sprawie spełnione są przesłanki podmiotowa – pytanie prawn e zadał sąd – Sąd Rejonow y w Koninie, Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oraz przed- miotowa – pytanie prawne bowiem dotyczy wprost hierarchicznej zgod ności przepisu ustawy (art. 386 § 6 k.p.c.) z treścią Konstytucji (art. 45 ust. 1 , art. 87, art. 178 ust. 1 Konstytucji). W sprawie nie została jednak spełniona przesłanka funkcjonalna. Przesłanka ta je st bowiem nakazem, aby rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed pytającym sądem było za- leżne od odpowiedzi, jakiej udzieli Trybunał Konstytucyjny. Musi zatem zachodzić ścisły związek między odpowiedzią na pytanie prawne a rozstrzygnięciem konkr etnej spraw y toczą- cej się przed sądem pytającym. Zależność ta powinna mieć char akt er bezpośredniego, meryto- rycznego i prawnie istotnego związku ze sprawą rozpoznawaną przez sąd stawiający pytanie. Trybunał Konstytucyjny w niniejszym składzie zarazem podzie la opinię, że pytanie prawne w trybie art. 193 Konstytucji może dotyczyć nie ty lko przepisów stanowiących bezpośrednią podstawę prawną rozstrzygnięcia (choćby potencjalną) w sprawie, która stała się kanwą pyta- nia prawnego, ale także przepisów, od których m oże jedynie zależeć treść rozstrzygnięcia, w tym przepisów kompetencyjnych, procesowych i ustrojowych. W niniejszej sprawie zaskarżony przepis nie tylko nie stanowi podstawy prawnej po- tencjalnego rozstrzygnięcia pytającego sądu, ale rozstrzygnięcie to nie zależy, na wet w szero- kim, zaakceptowanym w orzecznictwie Trybuna łu znaczeniu t ego pojęcia, od zaskarżonego przepisu. Wskazany przez sąd pytający przedmiot kontroli n ie ma bowiem żadnego związku z e stanem faktycznym sprawy, będącym, obok prawnej, podstawą jej rozstrz ygnięcia. Poten- cjalne orzeczenie przez Trybunał o niezgodności z Konsty tucją zaskarżonego art. 386 § 6 OTK ZU A/2021 P 12/20 poz. 67 8 k.p.c. w zakresie wskazanym w pytaniu prawnym, wbrew opinii sądu pytającego , nie m oże wpłynąć na wynik sprawy, nawet pośrednio. O bowiązkiem sądu jest ta kie wszechstronne wyjaśnienie sprawy, które pozwoli na wydanie sprawiedliwego orzeczenia. N ie można wątpić, że sąd pytający przeprowadzi proces w sprawie w sposób rzetelny, że będzie na leżycie doc hodził do prawdy , na której oprze swoje orzeczenie, że wykorzysta wszystk ie dostępne środki procesowe, by uczynić w pełni zadość tym wymaganiom . Przyjmując takie oczywiste założenie , nie sposób zaakceptowa ć twierdze- nia, że uchylenie konieczności przeprowadzenia dowodu z opini i biegłych w jakikolwiek spo- sób może wpłynąć na kieru nek rozstrzygnięcia sądu pytającego. Sąd ten , mając na uwadze cel postępowania, w razie jakichkolwiek wątpliwości dopuści taki dowód, który, jak każdy do- wód, podlega swobod nej ocenie sądu . Trudno przypuszczać, że sąd pytając y n ie uczyniłb y tego tylko dlatego, że nakazał mu to sąd drugiej instancji. Z drugiej strony przeprowadzenie takiego dowodu, zgodnie z orzeczeniem sądu drugiej instancji, może jedyni e wesprz eć wszechstronne wyja śnienie sp rawy i wydanie sprawiedliwego orzeczenia. Rozpatrywane p ytanie prawne nie spełniło zatem pr zesłanki funkcjonalnej, dlatego wydanie wyroku w sprawie było ni edopus zczalne i postępowanie należało umorzyć ( art. 59 ust. 1 pkt 2 uotpTK). Z pow yższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.