SK 12/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 10 września 2021 r. Pozycja 48 POSTANOWIENIE z dnia 29 czerwca 2021 r. Sygn. akt SK 12/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Krystyna Pawłowicz – przewodniczący Leon Kieres Bartłomiej Sochański Jakub Stelina – sprawozdawca Wojciech Sych, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 czerwca 2021 r., skargi konstytucyjnej B.L. o zbadanie zgodności : art. 32 w zw iązku z art. 31 i art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznyc h (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2010 r., tj. przed wejściem w ży- cie art. 45 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656), w zakresie, w jakim dopuszczają orz eczenie na pod- stawie art. 116a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613) „o odpowiedzialności członka zarządu osoby praw- nej za zaległości tej osoby prawnej z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne or az składek na Fundusz Pracy i F undusz Gwarantow anych Świadczeń Pracow- niczych ”, z art. 2, art. 7, art. 64 ust. 1, art. 84 i art. 217 Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 19 stycznia 2016 r. B.L. (dalej: skarżący) zakwestio- nował zgodność art. 32 w zw iązku z art. 31 i art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o s ystemie ubezpieczeń społecz nych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, ze zm.; dalej: u.s.u.s.), w brzmieniu o bowiązującym przed 1 stycznia 2010 r. , tj. przed wejściem w życie art. 45 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, OTK ZU A/2021 SK 12/18 poz. 48 2 poz. 1656; dalej: u.e.p. lub ustawa o emeryturach pomostowych), w zakresie, w jakim do- puszczaj ą orzec zenie na podstawie art. 116a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613; dalej: o.p. lub ordynacja podatkowa) „ o odpowiedzial- ności członka zarządu osoby prawnej za zaległości tej osoby prawnej z tytułu s kła dek na ube zpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świad- czeń Pracowniczy ch ”, z art. 2, art. 7, art. 64 ust. 1, art. 84 i art. 217 Konstytucji. 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle niżej opisanego stan u faktycznego. S karżący był członkiem zarządu stowarzyszenia, które w związku z prowadzoną dzia- łalnością i zatru dnianiem pracowników był o płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczn e, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy (dalej: FP) oraz Fundusz Gwarantowanych Świad- cz eń Pracown iczych (dalej : FGŚP). Składki te nie zostały jednak przez stowarzyszenie opła- cone, co s kutkowało powstaniem zaległości . 31 grudnia 2009 r. Za kład Ubez p ieczeń Spo- łecznych wydał decyzję o odpowiedzialności skarżącego za zaległości z tyt u łu n ieop łac onych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGŚP za o kres od czerw- ca 2005 r. do grudnia 2006 r. – jako członk a zarządu stowarzyszenia. Odpowiedzialność ta, na co wskazał Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji, miał a charakter odpowiedzialno- ści solidarnej z e stowarzyszeniem i pozostałymi członkami zarządu. Skarżący wniósł odw ołanie od tej decyzji. Sąd O k ręgowy w W. wyrokiem z 10 sierp- nia 2010 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że nie obciążył skarżąc ego o bowiąz- kiem uiszcze nia składek na ubezpieczenia społec zne, zdrowotne oraz FP i FGŚP stowarzy- szenia. W wyniku rozpo znania apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społeczny ch, Sąd Apelacyjny w W. wyrokiem z 17 marca 2011 r. uchylił zaskarżony wyrok, zniósł p ostę powanie i przeka- za ł sprawę Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z 16 kwietnia 2012 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że nie obciążył skarżącego odpowiedzial- nością za zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz FP i FGŚP stowarzyszenia. Na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych , Sąd Apelacyjny w W. wyro- kiem z 6 listopada 2012 r. uchylił zaskarżony wy rok i przeka zał sprawę d o ponownego roz- poznania Sądowi Okręgowemu w W. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z 19 listopada 2014 r. oddalił odwołanie skarżącego. Wyrokiem z 25 sierpnia 2015 r. Sąd Apelacyjny w W. oddalił ap elację skarżącego . Zdaniem s ądu , „[n]ie zasługiwał na uwzględnienie jedyny zarzut apelacji, dotyczący narusze- nia przez Sąd pierwszej instancji art . 116 § 1 w zw. z 116a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (…) w zw. z art. 3 1 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o syste mie ubezpieczeń społecznych (…). Z treści tych przepisów wynika, że za zaległości stowarzyszenia z tytuł u składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwa- rantowanych Świadczeń Pracownic zych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpie- czenie zdrowotne odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jego organu zarządzającego, jeżeli eg ze kucja z majątku stowarzyszenia okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zar z ą du nie wykaza ł , że we właściwym czasie zgłoszono wniose k o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (po- stępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postęp owania zapobiegaj ą ceg o ogłos zeni u upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy lub nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległośc i podatkowych spółki w znacznej części”. W ocenie s ądu , „ z asadnym było przenie- sienie na wnioskoda wcę odpowiedzi alności za zobowiązania Stowarzyszenia z uwagi na to, OTK ZU A/2021 SK 12/18 poz. 48 3 że organ rentowy wykazał, że w trakcie pełnienia przez B .L. funkcji członka z arządu doszło do powstania zaległości oraz, że egzekucja wobec stowarzyszenia była bezskuteczna. ( …) [W]niosk odawca ponosi winę za niezgłoszenie wniosku o upadłość Stowarzyszenia, a także, że nie wskazał mienia , z którego możliwe byłoby zaspokojenie zaległości”. Od tego wyroku s karżący wniósł skargę kasacyjną , natomiast Sąd Najwyższy posta- nowieniem z 16 maja 2017 r. odmówił przyjęcia jej do rozpoznania. 1.2. Skarżący uczynił przedmiotem skargi konstytucyjnej art. 32 w związku z art. 31 i art. 4 pkt 3 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2010 r., w zakresie, w jakim zaskar ż one przepisy dopuszcza ły orzeczenie na podstawie art. 116a o.p. „o odpowie- dzialności członka zarządu osoby prawnej za zaległości tej osoby prawnej z tytułu składek na ubez pieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świad- czeń Pracowniczych ” . Skar żący podniósł, że wprawdzie kwestionowany art. 32 u.s.u.s. „utracił moc obowią- zującą z dniem 1.01.2010 r.”, ale nie zachodzi podstawa do odmowy nadania skardze dalsze- go biegu, ponieważ wydanie orzeczenia jest koni eczne dla ochrony jego konstytucyjnych praw i wolno ści. Zakwestionowany przepis w dotychczasowym brzmieniu stał się bowiem podstawą orzeczeń stanowiących tytuły wykonawcze przeciwko skarżącemu. Ponadto, w jego ocenie, art. 32 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2010 r., nie ma charakteru retr oaktywnego, gdyż ustawa o emeryturach pomostowych – nowelizująca art. 32 u.s.u.s. – nie zawiera ła stosownych regulacji intertemporalnych w tym zakresie. Skarżący wskazał tak- że, że „kwestionowana w skardze treść normatywna przepisu art. 32 ustawy o systemie ubez- pieczeń społecznych już po nowelizacji ustawy systemowej została potwierdzona kolejnymi orzeczeniami Sądu Najwyższego”. Skarżący zwrócił uwagę na uchwałę Sądu Najwyższego z 15 października 20 09 r., sygn. akt II UZP 3/09, w której potwierdzono, że art. 32 u.s.u.s., także w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2010 r., stanowi podstawę odp owiedniego stosowania do składek na FP, FGŚP i ubezpie czenie zdrowotne przepisów dotyczących skła- dek na ubezpieczenie społeczne o odpowiedzialności osób trzecich z a zaległości skła dkowe. W opinii skarżącego, kwestionowane przepisy naruszają: zasadę poprawnej legislacji (art. 2 Konstytucji), zasadę ustawowe go źródła obowiązków o charakterze daninowy m (art. 84 i art. 217 Konstytucji) , zasadę legalizmu (art. 7 Konstytucji) oraz prawo do ochrony własności (art. 64 ust. 1 Konstytucji). W pierwszej kolejności ska rżący podniósł , że wątpliwości natury konstytucyjnej b udzi nie tyle dosłowna treść przepisów – art. 31 i art. 32 u.s.u.s. , ale ich wykładnia prezen t owan a w orz ecz n ict wie Sądu Najwyższego oraz zastosowana przez sądy powszechne w jego spra- wie. Istotę rozumie nia art. 32 u.s.u.s. można, zdaniem skarżącego, sprowa dzić do twierdzenia, że zawarte w tym przepisie odesłanie do odpowiedniego stosowania do skła d ek n a ubezp ie- c z eni e zdrowotne, FP i FGŚP przepisów o składkach na ubezpieczenie społeczne obejmuje swym zakr esem także kwest i ę „odpowiedzialności posiłkowej osób trzecich”. W ocenie skar- żącego, stosowanie takiej rozszerzającej, motywowanej względami natur y fis kalne j wyk ł a dn i norm nakładających obowiązki o charakterze daninowym było niedopuszczalne „ w świetle reg ulacji konstytucyjnych zawartych w art. 2, 76 i 84 i 2 17 Konstytucji ” . Zabieg ten sprawi ł bowiem , że źródłem obowiązku daninowego przestała być ust a wa, a stał się arbitralnie oce- niany przez organ państwa wzgląd na interes fiskal ny. Skarżący uznał również, że taki stan rzeczy, w który m dosłowne brzmienie przep isu ustawy nie pozwala adresatom norm praw- nych przewidzieć zakresu obowiązków o charakterze p u blic znopraw nym pozostaje w sprze - czności z wymogami poprawnej legislacji (art. 2 Konstytucji) oraz z zasadą u stawowej regu- lacji obowiązkó w o charakterze daninowym (art. 217 Konstytucji). O niespełnieniu st andar- dów k onstytuc yjnych miała także świadczyć przy j ęta w kw est ion o wanych przepisach techni- ka legislacyjna polegająca na pośrednim – poprzez art. 32 u.s.u.s. – odesłaniu do stosowania OTK ZU A/2021 SK 12/18 poz. 48 4 odpowiedni o przepisów o rdynac ji podatkowej . Zakres użytych w tym przepisie pojęć był nie- precyzyjny i, zdaniem skarżącego, n ie d a wał ad resatom prawa możliw o ści jednoznacznego okr eślenia ich sytuacji prawnej, a orzeczenie o odpowiedz ialności posiłkowej osoby trzeciej za zaległości płatn ika składek nie mieści ło się jednoznacznie w zakresie znacz eniowym żad- nego z pojęć użytych w a rt. 32 u.s. u.s. Skarżący podnió s ł ponadto, że już na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów konstytucyj nych wykrystalizował się w judykaturze pogląd, iż niez godne z zasadą demokra- tycznego państwa prawa jest zarówno rozszerzające interpretowanie norm n akła dają cyc h ob- owiązek uiszczen i a daniny, jak i takie ich konstruowanie przez ustawodawcę, które n ie daje ad resatom prawa możliwości jednoznacznego określenia ich praw i obowiązków. Podsumowując , stwierdził, że art. 31 i art. 32 u.s.u.s. , rozumiane w ten s pos ób, że do- puszczaj ą orzeczeni e na podstawie art. 116a o.p. o odpowiedzialności członka zarządu osoby praw nej za zaległości tej osoby prawnej z tytułu składek n a ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGŚP , narusza ły konstytucyj ne zasady poprawnej legislacji i u s ta wo wego źr ódła obow iąz- ków danino w ych, a pośrednio zasady legalizmu i zaufania obywateli do organów w ładzy p u- bliczn ej. W ocenie skarżącego , nowelizacja u.s.u.s. w zakresie zmiany brzmienia art. 32 tej ustawy dokonana u stawą o emeryturach pomostowych („dod a ją ca do tr e ści przepisu (…) słowa (…) w zakresie (…) odpow i edzialności osób trzecich i spadkobierców ”) tylko potwier- dziła trafność skargi . Nie jest bowiem możliwe dokonywani e na gruncie przepisów prawa daninowego zmian o charakterze wyjaśniając ym, a art. 32 u. s.u.s. takiej zmiany wymagał wyłącznie dlatego, że j e go poprzednie brzmienie nie spełniało standardów po prawnej legisla- c ji, naruszając tym samym art. 2, art. 84 i art. 217 Konstytucji. W ocenie skarżącego, nałoże- nie na tak wadliwej podstawi e obowiązk u o ch arakter ze daninowym naruszało konstytucyjnie gwarant o wane prawo własności wynikające z art. 64 ust. 1 Ko nstytucji. 2. Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z 8 sierpnia 2018 r. nie zgłosił udziału w postępowaniu. 3. Marszałek Sejmu w piśmie z 19 mar c a 20 1 9 r. pr zedłożył stanowisko w imieniu Sejmu, wnosząc o u morzenie postępowania ze względu na niedopuszcza l ność wydania wyro- ku. W wypadku nieuwzględnienia tego w niosku wniósł o stwierdzenie , że art. 31 i art. 32 u.s.u .s. , „ w brzmieniu obowiązującym do 1 styc z nia 201 0 r. ” , w zakresie, w jakim do należ- ności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGŚP n akazuj ą odpowiednio stoso- wać art. 116a o.p. , są zgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z zasadą określoności praw a wy- wodzoną z art. 2 Konstytucji. N atom i ast w p ozostałym zakresie wniósł o umo rzenie postępo- wani a ze względu na niedopuszczalność i zbędność wyd ania wyroku. Marszałek Sejmu podniósł , że skarżący nie spełnił wymagań przewidzianych w art. 53 ustawy z dnia 3 0 listopada 2016 r. o organizacji i tryb i e postę powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (ówcześni e Dz. U. poz. 2072, obecnie Dz. U. z 2019 r. poz . 2393; dalej: o.t.p. TK ), a w szczególności nie uzasad ni ł w sposób należyty zarzutu naruszenia prawa wła- sności przez zaskarżone normy prawne, co p r owad z i do ni edopuszczalności wydania wyroku. W ocenie Marszał k a, s karżący wskazał wprawdzie art. 64 ust. 1 Ko nstytucji jako normę sta- tuującą konstytucyj nie chronio ne prawo podmiotowe, które rzekomo zostało naruszone, ale w uzasadnieniu skoncentrował swoje uwag i na nie zgodności zaskarżonych przepisów z zasa- dą wyłączn o ści regulacji ustawowej w kontekście prawa dani nowego i zasadą poprawnej legislacji. Nie uzasa dn ił ta kże z arzutu naruszenia zasady legalizmu, pomimo uczynieni a art. 7 Konstytucji wzorcem kontro l i. M a rszałek Sejmu stwierdził ponadto, że skarga konstytucyjn a „zmierza do sanowania wyroku (…), jaki z apadł w spra wie skarżącego, oraz dotyka proble- mów stosowania prawa, do których rozwiązywania nie jest uprawniony TK” (s. 13 stanowi- ska) . OTK ZU A/2021 SK 12/18 poz. 48 5 E wentualnie , w w y pad ku nieu morzenia postępowania w całości, Marszałek Sejm u wskazał przyczyn y konieczności jego częściowego umorzenia , tj. brak uzasadnienia zarzutu naruszenia za sady legalizmu wyrażonej w art. 7 Konstytucji oraz ust anowienie przedmiotem kontroli art. 4 p kt 3 u.s.u.s . , „ w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2010 r. , który nie stanowił ( … ) podstawy normatywnej ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie ” (s. 13 stanowi- ska) . Wskazał ponadto, że zaskarżone przepisy, tj. art. 31 i art. 32 u.s.u.s., „ w brzmieniu obo- wią zujący m do 1 styczni a 2010 r. , ( … ) c zy nią zadość postulatowi określoności w rozumieniu art. 2 K o nstytucj i i powodują, że zakres zastosowania kwestionowanych p rzepisów obejmuje tylko te sytuacje, w których działający racjonalnie ustawodawca istotnie z a mie rz ał wpro wa- dzić re gulację ograniczają c ą k orzystanie z konstytucyjnych wolności i p raw (…), [a] sfo r mu- łowan y zarzu t naruszenia art. 84 i 217 Konstytucji ma chara kter wtórny, bowiem jest akceso- ryjni e związany z tezą o braku zachowania zasady określoności pra wa przez ustawodawcę. Tej podstawowej tez y skargi nie potwierdza przeprowadzona (… ) analiza zgodno ś c i zask ar- żonego przepisu z art. 64 w związku z art. 2 Konstyt ucji” (s. 32 - 33 stanowiska). 4. W piśmie z 23 kwietnia 2019 r. Prokurator Generalny przedst awił s tanowi s ko, zgodnie z którym postępo w ani e podlega umorzeniu , na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 o. t .p.TK w związku z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybuna łem Kon stytuc y jnym o raz ustaw ę o statusie sędzió w Tr ybunału Konstytucyjneg o (Dz. U. poz. 2074, ze zm.) , wobec niedopu szczalności wydania orzeczenia. Prokurator Generalny stwierdził, że skarga konstytucyjna nie realizowała wymogów formalnych warunkujących jej mer ytoryc zne roz poznanie przez Trybunał, mię d zy innymi dotyczących wskazania konstytucyjnej wolności lub p rawa sk arżącego i sposobu jego naru- szeni a przez przepisy będą ce przedmiotem zaskar żenia. Prokurator Generalny zauważył, że skarżący wymienił wprawdzie w skardz e wzorz ec kontroli wyrażający konst y tuc yjne prawo podmiotowe, to jest art. 64 ust. 1 Konstytucji , n ie pr zedstawił jednak treści praw lub wolności konstytucyjn ych wywodzonych z teg o przepisu ani sposobu ich naruszenia przez zakwestio- nowaną regulację. Proku rator G eneralny wskazał również, że ska rżący nie wywiódł normy wyrażającej konstytu cyjne prawa l u b wolno ści także z pozostałych wzorców powołanych w skardze w postaci art. 2, art. 7, art. 84 i art. 217 Konstytucji, z których żaden nie wyraża samodzie lnie p ubliczn ego prawa podmiotowego. Dlat e go też, podniesione w skardze konstytucyjnej zarzu- ty narusze n ia zasa dy prawidłowej legislacji, szcze gólnej określoności pr zepisów daninowych ora z wyłączności ustawy w prawie daninowym nie zostały w odpowiednio umot ywowan y sposó b powiązane z normą wyrażają c ą k onstytucyjne prawa lub wolności, czego wymaga art. 79 ust . 1 Kons tytucji. W ocenie Prokuratora Generalnego , powyższe b raki formal ne samodzielnie przesądzi- ły o niedopuszczalności merytorycznego rozpoznania skarg i kons tytucyj nej. II Trybunał Konstytuc yjny zważył, co następuje : 1. Podstawa prawna wydania postanowienia. Przystępując do rozpoznania sprawy , Trybunał przypomn iał, że 3 stycznia 2017 r. we- szła w życie ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybi e postę powania przed Try- bunałem Kon stytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: o.t.p.TK lub ustawa o organiza- cji TK). W myśl art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 1 3 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybun ałem Ko nstytucyjnym oraz ustawę OTK ZU A/2021 SK 12/18 poz. 48 6 o status ie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074, ze zm.; dalej: ustawa wprowadzająca) do postępowań przed Trybu nałem Konstytucyjnym wszczętych i niezakoń- czonych przed dniem wejści a w życie ustawy o organizacji TK sto suje się przepisy tej usta- wy, z z astrzeżeniem dokonanych już czynności procesowych, które – zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy wprowadzającej – pozostają w mocy. Z tego względu przy rozpoznaniu analizowanej sprawy zastosowanie zna lazły przepisy ustawy o organizacji TK. 2. Przedmiot i zakres zaskarżenia. Skarżący zakwestionował zgodność art. 32 w zw iązku z art. 31 i art. 4 pkt 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpiecz eń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, ze zm.; obecnie Dz. U. z 2021 r. poz. 423, ze zm.; dalej: u.s.u.s.), w brzmieniu obo- wiąz u jący m przed 1 stycznia 2010 r ., tj. przed wejściem w życie art. 45 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656; obecnie Dz. U. z 2018 r. poz. 1924), w zakresie, w jakim dopuszcza ł y orzeczenie na podstawie art. 116a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613; obecnie Dz. U. z 2020 r. poz. 1325, ze zm.) o odpowiedzialności członka zarządu osoby prawn ej za zaległości tej osoby prawnej z tytułu składek na ubezpieczen ie zdrowotne oraz sk ł adek na Fundusz Pracy (dalej: FP) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowni czych (dalej: FGŚP) , z art. 2, art. 7, art. 64 ust. 1, art. 84 i art. 217 Konstytucji. 3. Dopuszc zalność rozpoznania skargi. W pierwszej kolejności Trybunał Konstytucyjny dokona ł weryfikacji dopu szczalności merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej . Trybunał bowiem na każdym etapie po- stępowania kontroluje, czy nie zachodzi którakolwiek z ujemnych prze słanek wyrokowania , skutkuj ąca koniecznością obligato ryjnego umorzenia po stęp owania. Co istotne, pozytywny wynik wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej nie przesądza definitywnie o dopuszczalności późniejszego jej rozpoznania co do meritum. W wypadku stwierdzenia przeszkody formalnej na etapie służącym mery torycznemu rozpoznaniu skargi, Trybuna ł umarza postępowanie (zob. postanowienie pełnego składu TK z 15 listopada 2018 r., sygn. SK 5/14, OTK ZU A/2018, poz. 66). 3.1. Mając na uwadze, że w ą tpliwo ści nat ury kons tytucyjnej skarżącego wzbudziła „nie tyle języ kowa, dosłowna treś ć prz episów art. 3 1 i 32 ustawy systemowej (…), lecz ich rozszerzająca wykładn ia prezentowana konsekwentnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (…), zgodnie z którą przepisy [te] stanowi ą po dstawę stosowania przepisu art. 116a ustawy Or dynacja podatkowa także w od niesieniu do zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i FP i FGŚP” (s. 5 i 6 skargi) , pierwszą kwestią, którą musiał rozważyć Trybunał Konstytucyjny , b yło to , czy a rt. 32 w związku z art. 31 u.s.u.s. , w brzmieniu o bowiązującym przed 1 st y czni a 2010 r. , by ł interpretowany w orzecznictwie i doktrynie w sposób jednol ity. Do kognicji Trybunału Konstytucyjnego nie należy kontrola sposobu stosowania prawa – ko ntrola prawid łowości ustaleń sądu, czy kontrola sposobu wykładni o bowiązujących przepi- s ów ( zob . wyrok TK z 2 kwietnia 2001 r. , sygn. SK 10/00, OTK ZU nr 3/2001, poz . 52 ). Try- bunał podkreślił przy tym, że ukształtowane w procesie stosowania prawa rozumienie przep i- su moż e odbiegać od literalnego brzmienia , jakie nadał mu prawodawca. Jeżeli ok r eślo ny, ustalony w praktyce, sposób rozumienia treści normatywnej utrwalił si ę, a zwłaszcza znalazł jed noznaczny i autorytatywny wyraz w orzecz nictwie Sądu Najwyższego l ub Nac zelnego Sądu Administracyjnego, należy prz yjąć, że przepis ma taką właśnie treść , jak ą odnalazły w nim najwyższe instancje sądowe. Jeżeli nastąpiła stabilizac ja, uznaje się, że kontrol a kon- stytucyjności może dotyczyć przepisu w znaczeniu przyjętym i utrwal onym w procesie wy- kładni (zob. wyrok TK z 8 l ipca 2014 r., sygn. K 7/13, OTK ZU n r 7/ A/2014, poz. 69). OTK ZU A/2021 SK 12/18 poz. 48 7 W niniejszej sprawie Trybunał Konstytucyjny przyjął, że podjęta przez Sąd Najwyż- sz y w skład zie siedmiu sędziów uchwała z 15 października 2009 r . ( sygn. a kt I I U ZP 3/09, OSNP nr 13 - 14 /2010 , poz. 165 ) u trwaliła w orzecznictwie sposób r ozum ienia art. 32 u.s.u.s. W niniejszej uchwale Sąd Najwyższy wskaza ł, że „[p] rzepis art. 32 ustawy z dnia 13 paź- dziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (je dnolity tekst: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) – także w brzmieniu obowiązując y m do dnia 1 styczn ia 2010 r. przed zmianą dokonaną przez art. 45 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r . o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656) – stanowi pod stawę o dpowied niego stosowania do składek na Fundusz P racy, Fundusz Gwarantowanych Świ a dcze ń Pracowniczyc h i na ubezpieczenie zdrowotne przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społec zne o odpowiedzialności osób trzecich za zaległości składkowe ” (tak też np . wyrok Sądu Najwyższego z 24 lutego 2010 r., s ygn. akt II UK 213/09, L ex n r 59 0 245 ) . 3.2. Skarga konstytucyjna jest środkiem prawnym służącym ochronie konst ytucyjnych wolności i p raw skarżącego . Jej ramy zostały wyznaczone w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a uszcze gółowione w art. 53 o.t.p.TK. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każd y, czyje konstytucy jne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasad ach określonych w ustawie , wnieść skargę do Trybuna- ł u Konstytucyjnego w sprawie zgodn ości z Konsty tucją u stawy lub innego aktu normatywne- go, na podstawie którego sąd l ub organ administracji public znej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach alb o o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Dopuszczal- ność skutecznego wniesienia, a na stępnie m erytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej uzależniona jest od spełnienia kilku podstawowych przesłanek. Po pierwsze, zaskarżony przepis winien być pod st awą prawną ostatecznego orzeczenia sądu lub organu administracji publicznej, wydanego w sprawie sk arżącego. Po drugie, orzeczenie to powinno pociągać za sobą naruszeni e wskazanych w skardze konsty tucyjnych wolności lub praw będących źró- dłem praw podmioto wy ch przysługujących skarżącemu. Właściwie sformułowan y zarzut nie może być zatem, co do zasady, opa rty wyłącznie na niezgodności kwestionowanego przepisu z normą ogólną, która określa konstytucyjne zasady ustrojowe. Po trzecie natomiast, skarżący winien wyk azać, że to ustawa lub inny akt normatywny, będące podstawą ostatecznego orze- czenia wydanego w jego spraw ie, stanowią źródło naruszenia jego wolności lub praw (zob. postanowienie TK z 28 stycznia 2015 r., sygn. SK 15/14, OTK ZU nr 1/A/2015, poz. 10). „ Konk retny charakter kontroli konstytucyjności prawa w postępowaniu inicjowa- nym skargą ko nstyt ucyjną znalazł w yraz normatywny w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK. Zgodnie z tym przepisem skarżący jest zobowiązany wskazać, która konstytucyjna wolność lub prawo i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone oraz uzasadnić zarzut niezgod- noś ci kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazan ą konsty- tucyjną wolnością lub prawem, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie” (postanowienie TK z 11 stycznia 2018 r., sygn. Ts 136/17, OTK ZU B/2018, poz. 33). Trybuna ł Konstytucyjny zauwa żył, podzielając stanowisko Sejmu, że art. 4 pkt 3 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2010 r., nie stanowił podstawy norma- tywnej osta tecznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącego – nie zos tał bowiem powołany w wyroku S ądu Apelacyjnego w W. z 25 sierpnia 2015 r., oddalającym apelację skarżącego ani w decyzji z 31 grudnia 2009 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odpowiedzialnoś ci skarżącego za zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubez- pieczenie zdrowo tne, FP i FGŚP. Art. 4 pkt 3 u.s.u.s. nie m ógł być tym samym przedmiotem kontroli w trybie skargi konstytucyjnej, a postępowanie w tym zakresie należało umorzyć. Skarżący uczynił wzorcami kontroli art. 2, art. 7, art. 64 ust. 1, art. 84 i art. 217 Kon- stytu cji. Z analizy skargi wynikało, że podstawowym zarzutem skargi konstytucyjnej był o naruszenie zasady poprawnej legislacji, a w szczegó lności zasady o kr eśloności prawa wyni- OTK ZU A/2021 SK 12/18 poz. 48 8 kającej z art. 2 Konstytucji, zasady wyłączności ustawowej i szc zególnej precyzji regulacji o charakterze daninowym (art. 84 i art. 217 Konstytucji), a dopiero w konsekwencji – naru- szenia prawa własności określonego w art. 64 ust. 1 Konstytucji. Zasadnicze znaczenie w sprawie miało jednak to, że art. 2, art. 7, art. 84 i art. 217 Konstytucji, co do zasady, nie mogą stanowić samodzielnych wzorców kontroli w postępow aniu skargowym, ponieważ nie statuują konstytucyjnych praw podmiotowych ani nie fo rmułują prawa lub wolności konsty- tucyjnej, z których możliwe b y łoby w ywiedzenie takiego prawa podmiotowego (zob. np. po- stanowienia TK z 20 grudnia 2007 r., sygn. SK 42/06, OTK ZU nr 11/A/2007, poz. 167 i po- wołane tam orzecznictwo , z 18 listopada 2008 r., sygn. SK 23/06, OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 166 oraz z 5 czerwca 2013 r., sygn. SK 25/12, OTK ZU nr 5/A/2013, poz. 68). Nie zna- czy to jednak, że art. 2, art. 7, art. 84 i art. 217 Konstytucji w żadnej sytuacji nie mogą stano- wić wzorca kontroli w postępowaniu inicjowanym skargą konstytucyjną. Trybunał Konstytu- cyjny dopusz czał bowiem po woływan ie tych przepisów jako pomocniczych wzorców kontro- li, w sytuacji gdy wiążą się z naruszonym konstytucyjnym prawem podmiotowym wskaza- nym przez skarżąceg o (zob. np. postanowienie z 9 lipca 2012 r., sygn. SK 19/10, OTK ZU nr 7/A/2012, poz. 87 i powołan e tam orzecznictwo ). Trybunał zwracał również uwagę, że przepisy te powinny być powoływane w proce durze skargi konsty tucyjnej wyjątkowo, gdy w jasny i niebudzący wątpliwości z ich naruszeniem można powiązać również naruszenie innych praw lu b wolnośc i konstytucyjnych (zob. postanowienie o sygn. SK 42/06 i powołane tam orzecznictwo). W kontekście powyższego , zasadnicze znaczenie dla oceny dopuszczalno ści meryto- rycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej miało powołanie przez skarżącego a rt. 64 ust. 1 Konstytucji , który stanowił jedyny wzorzec kontroli wyrażający konstytucyjne prawo pod- miotowe (praw o własności ) podleg ające ochronie w trybie skargi konsty tucyjnej. W skardze konstytucyjnej będącej przedmiotem niniejszego postępowania skarżąc y jedynie w trzech mie jscach odwołał się do kwestii naruszenia prawa własności, wskazując, że zastosowanie kwestionowanych regulacji „doprowadziło do naruszenia prawa wł asno ści prz ysługujące skarżącemu do środków majątkowych, z których na mocy orzeczeń sąd ów po- wszechnych i decyzji organu rentowego, wydanych na podstawie kwestionowanych przepi- sów ustawy, jest zobowiązany pokryć nałożony na niego obowiązek o charakterze majątko- wym, za ś ochrona przysługującego skarżącemu prawa własności wynika z art. 64 ust. 1 Kon- st ytucji” ( s. 2 sk argi), a ponadto, że „wydanie orzeczenia jest konieczne dla ochrony jego konstytucyjnych pr aw i wolności, a w szczególności gwarantowanego art. 64 ust. 1 Konsty- tucji prawa własności. (…) Nałożenie zaś na skarżącego na tak wadliwej pod stawie obowiąz- ku o cha rakterze daninowym narusza konstytucyjnie gwarantowane prawo własności” (s. 2, 11-12 skargi). Trybunał jeszcze raz podkreślił, że z godnie z art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 o.t.p.TK skarga konstytucyjna winna zawierać wskazanie, która konstyt ucyjna wolność lub pra wo skarżącego, i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone, a także uzasadnienie zarzutu nie- zgodn ości kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z po wołaniem a rgumentów lub dowodów na jego poparcie. Zatem „obowiązkiem skarżącego jest wykazanie bezpośrednieg o i konkret- nego naruszenia jego konstytucyjnych praw i wolno ści, przy czym nie może się to spro - wadzać jedynie do przytoczenia treści odpowiedni ego przepisu Konstytuc ji. Skarżący musi zatem wskazać, jakie z powołanego przez niego wzorca kontroli wynikają up rawnienia, i wy- jaśnić, na czym polega korespondujący z n imi obow iązek prawodawcy. Wymóg właściwego uzasadnienia przez skarżącego zarzutu niekon stytu cyjności k westionowanych przepisów sta- nowi konsekwencję nałożonego na niego przez ustawodawcę ciężaru dowodu , przedstawiana za ś argumentacja winna doprowadzić do ob alenia p rzyjętego w systemie prawnym domnie- mania konstytucyjności i legalności przepisó w pra wa” (posta nowienie TK o sygn. SK 25/12). OTK ZU A/2021 SK 12/18 poz. 48 9 Trybunał wskazał również, że zgodnie z art. 67 ust. 1 o.t.p.TK jest on związany zakr esem zaskarżenia wskazanym we wniosku, pytaniu prawnym albo skardze konstytucyjnej, „co w konsekwencji uniemożliwia samodziel ne ok reślanie pr zez Try bunał przedmiotu kontroli, jak i zastąpienie skarżącego w obowiązku określenia sposobu naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności przez kwestion owane w skardze przepisy. Dotyczy to także sytuacji, w której skarżący ogranicza się do wskazania i zacytowani a treści przepisu Konstytucji, nie precyzując jednakże argumentów na potwierdzenie postawio nej w skardze tez y” (postano- wienie TK o sygn. SK 25/12). Trybun ał podkreślał także w swoim orzecznictwie, że „ poprze- stanie przez skarżącego na lakonicznym lub zdawko wym uzasadnieniu zarzutu albo na cał- kowitym nieuzasadnieniu sformułowanych zarzutów stanowi niewykonanie dyspozycji usta- wowej (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK), co skutkuje odmową nadania dalszego biegu skardze na etapie wstępnego r ozpoznania albo umorzeni em postępowania ze względu na niedopusz- czalność wydania wyroku przy rozpoznaniu merytoryczn ym. Niedopuszczalne jest bowiem samodzielne precyzowanie przez Trybunał, a tym bardziej uzasadnianie, jedynie ogólnikowo sformułowanych zarzu tów niekonstytucy jności zaskarżonych przepisów (por. np. postano- wienie TK z 4 lutego 2009 r., sygn. Ts 256/08, OTK ZU nr 2/B/2009, poz. 138 oraz wyrok TK z 27 lutego 2018 r., sygn. SK 25/15, OTK ZU A/2018, poz. 11) ” – postanowienie z 17 grudnia 2018 r., sygn. Ts 173/17 (OTK ZU B/2019, poz. 59). W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, wskazane w skardze konstytucyjnej lakonicz- ne, ogólne stwierdzenia w kontekście art. 64 ust. 1 Konstytucji nie spełniły wymogu zawarcia argumentacji uprawdopodabniającej naruszenie prawa własności skarżące go. Skarżący nie wskazał także, jakie z powołanego przez niego wzorca kontroli (art. 64 ust . 1 Konstytucji) wynikają uprawnienia , o raz nie wyjaśnił, na czym polega korespondujący z nimi obowiązek prawodawcy. Skarżący nie uzasadnił wi ęc zarzutu niezg odności kwestionowanego przepisu ustawy ze wskazanym konstytucyjnym prawem własności, nie powołują c argumentów lub dowodów na jego poparcie. Skarga konstytucy jna nie spełniła zatem wymogów, o których mo- wa w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 o.t.p.TK. Konieczność szczegóło wego umotywowania naruszenia wzorców konstytucyjnych wyrażających wolności lub prawa będące źródłem praw podmiotowych mia ła w niniejszej sprawie szczeg ólnie istotne znaczenie z uwagi na fakt, że kwestionowana regulacja (tj. art. 32 w związku z art. 31 u.s. u.s. w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2010 r.) dotyczy ła danin publicznych – odpo wiedzialności osób trzecich z tytuł u składek na FP, FGŚ P i na ubezpieczenie zdrowotne. Natomiast – zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Trybun ału – obowiązek ponosze nia ciężarów i świadczeń publicznych znajduje swoje bezpośrednie zako- twiczenie w przepisach Konstytucji (przede wszystkim w art. 84), samo jego wprowadzenie nie może być rozważane w kategoriach związanych z ograniczaniem przysługują cych danemu podmiotowi p raw lub wolności konstytucyjnych, w tym prawa własności lub innych praw majątkowych ( zob. postanowienie TK z 24 listopada 2015 r., sygn. SK 57/13, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 173). „[N]ie znaczy to jednak, że przepisy dotyczące obowią zków finan- sowych jednost ki wobec państwa i innych podmiotów prawa publicznego (w tym: jednostek samorządu teryto ria lnego) można traktować jako funkcjonujące «równolegle» i bez związku z konstytucyjnymi przepisami o wolnościach i prawach człowieka i obywate l a, niezależnie o d treśc i tych przepisów. Przeciwnie – należy uznać, że przepisy Konstytucji, gwarantujące lub przy znające określone wolności i prawa, mogą być adekwatnym wzor cem kontroli także dla przepisów nakładających obowiązki, o ile występuje rzeczyw i sty związek pomiędzy re aliza- cją danego obowiązku a ingerencją prawodawcy w sferę konkretnej wolności lub prawa jed- nostki, gwarantow anych przez Konstytucję” (wyrok T K z 5 listopada 2008 r., sygn. SK 79/06, OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 153). Co istotne, na co j uż wskazywał Trybunał w swoim orzecznictwie, aby skutecznie za- kwestionować zgodność z Konstytucją nakładania podat ków i ciężarów publicznych, nie wy- OTK ZU A/2021 SK 12/18 poz. 48 10 starczy powołać się n a sam ą ingerencję we własność (majątek) sensu largo , lecz konieczne jest uprawdopodobnienie naruszenia tych praw (ich istoty) lub – co najmniej – utrudnienia ich urzeczywistn iania. Mogłoby to w szczególności polegać na uprawdopodobnieniu, że zakwe- stionowane prz episy kształtują obowiązek podatkowy (dani nowy) w sposób, który prowadzi do drastycznego i nieproporcjona lnego ograniczenia swobody korzystania ze środków mająt- kowych s karżącego (zob. postanowieni e z 9 marca 2016 r., sygn. Ts 126/15, OTK ZU B/2016, poz. 209). „[ D] opuszczalność skargi konstytucyjnej zależy – co do zasady – także od tego, czy w wyniku zastosowa nia aktu normatywnego pogorszyła się sytuacja prawna skarżą- cego w aspekcie jego konstytucyj nych praw i wolności (zob. Z. Czeszejko -Sochacki, Formy naru szenia konstytucyjnych wolności lub praw , [w:] Skarga konstytucyjna , red. J. Trzci ński, Warszawa 2000, s. 75; L. Jamróz, Skarga konstytucyjna. Wstępne rozpoznanie , Biał ystok 2011, s. 192). Pogorsz enie tej sytuacji skarżący po winien wykazać w ramach spełnie nia wy- mogu «uprawdopodobnienia naruszenia», które uzasadni przyznanie ochrony w trybie skargi konstytucyjnej ” (postanowienie o sygn. Ts 126/15) . W niniejszej sprawie s karżący wskazał wprawdzie ar t. 64 ust. 1 Konstytucji jako nor- mę statuującą konstytu cyjne prawo podmiotowe (prawo własności), jednakż e nie uprawdopo- dobnił naruszenia teg o prawa. O ile w niniejszej skardze powinność wymienienia wzorców kontroli przewidujący ch konstytucyjne prawo podmio towe została spełniona, to nie można mówić o zrealizowa niu o bowiązku wyjaśnienia sposobu naruszenia t ego prawa. W uzasad- nieniu skarżący skon ce ntrował się bowi em wyłą cznie na uwagach dotyczących niezgodności zaskarżonych regulacji z zasadą poprawnej legislacji wyprowadzaną z art. 2 Konstytucji, a także zasadą wyłączności ustawy podatkowej (art. 84 i art. 217 Konstytucji), bez umoty- wowanego odwo ł a nia się do konstytucyjn ych wolności i praw człowieka i obywatela, czego wymaga art. 79 ust. 1 Konstytucji. Skarżąc y w żadnym stopniu nie uprawdopodobnił zarzutu niezgodn ości kwestionowanych przepisów z wzorcami, z któ rych wynikałyby konstytucyjnie chronion e prawa i wolnoś ci. Mer ytoryczne rozpatrzenie skargi konstytucyjnej należało zatem uz nać za niedopuszczalne, a wobec tego postępowanie podlegało umorzeniu. Ze względu n a pow yższe okoliczności, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sen- tencji.