SK 20/22

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 24 maja 2023 r. Pozycja 48 POSTANOWIENIE z dnia 9 maja 2023 r. Sygn. akt SK 20/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski – przewodniczący Piotr Pszczółkowski – sprawozdawca Bartłomiej Sochański Jakub Stelina Wojciech Sych , po rozpoznaniu, na posiedzeniu nie ja wnym w dniu 9 ma ja 2023 r., skargi konstytucyjnej spółki [ … ] sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w K . o zbadanie zgodności: art. 394 2 § 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil- nego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575) „w zak resie, w jaki m nie daje podstaw do za- skarżenia (nie przewiduje możliwości zaskarżenia) postanowienia oddalającego zgłoszony w apel acji wniosek o zwolnie nie od kosztów sądowych (od opłaty od apelacji) rozpoznawany po raz pierwszy przez sąd odwoławczy”, z ar t. 45 u st. 1 w związku z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 w zwią zku z art. 77 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konsty tucji , p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZ ASAD NI ENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 23 grudnia 2020 r. (data wpływu: 5 stycznia 2021 r.) [ … ] sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w K . (dal ej: skarżąca) wniosła o stwierdzenie przez Trybunał Konsty tucyjny, że art. 394 2 § 1 1 usta wy z dn ia 1 7 listopada 1964 r. – Kodeks postępowani a cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575; obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.) „w zakresie , w jakim nie daje podstaw do zaskarżenia (nie przewiduje możliwości za- skarżenia) postanowien ia odda lają cego zgłoszony w apelacji wniosek o zw olnienie od kosz- tów sądowych (od opłaty od apelacji) rozpoznawany po raz pierwszy przez sąd odwoławczy”, jest niez godn y z art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 32 us t. 1 i 2 w z wiązku z art. 77 ust. 2 w związku z ar t. 31 ust. 3 Konstytucji. OTK ZU A/2023 SK 20/22 poz. 48 2 1.1. Sprawa, na kanwie której skarżąca wniosła do Trybunału skargę konstytucyjną, tocz yła się w związku z wyrokiem Sądu Okręgowego w K . (sądu pierwszej instancji ) , naka- zując ym skar żące j przekazanie do masy up adłości innej spółki będącej w stanie upadłości nieruchomości wskazanej w sentencji wyroku. Skarżąca wniosła apelację od tego wy roku , jednocześnie składając wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych w całośc i. Sąd odwo- ławczy – Są d Apelacy jny w K . postanowieniem z 2 lipca 2020 r. częściowo uwzględnił wnio- sek, zwalniając skarżącą od kosztów sądowych w zakresie opłaty sądowej od apelacji powy- żej 100 000 zł. W pozostałym zakresie wniosek został oddalony, a skarżąca z o stała w ezwa n a do uiszczenia opłaty sądowej od apelacji w kwocie 100 000 zł w terminie tygodniowym od dnia otrzymania wezwania pod rygorem odrzucenia apelacji. Nato mias t postanowieniem z 21 sier pnia 2020 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 29 września 2 020 r., Sąd Ape- lacyjny w K. o drzucił wniosek skarżącej o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia postano- wienia o częściowej odmowie zwolnienia od kosztów sądo wych oraz jej ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Ostatecznie p ostan owieniem z 26 paźd zier n ika 2020 r. sąd odwoławczy odrzucił apelację skarżącej jako nieopłaconą. Wskazał w uzasadnieniu po- stanowienia, że „[p]ozwana spółka została zobowiązana do uiszczenia 60,4% należnej opłaty sądowej od apelacji, ponieważ leży to w jej m ożliwościac h finan sowy c h, biorąc pod uwagę ska lę osiąganych przez nią dochodów w latach 2018 - 2019 oraz posiadane przez nią aktywa”. 1.2. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że po wejściu w życie 7 listopada 2019 r. ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie us tawy – Kode ks post ępow a nia cywilnego oraz nie- których innych ustaw (Dz. U. poz. 1469 ; dalej: nowela k.p.c. z 2019 r. ) sąd pierwszej instancji nie dokonuje już kontroli dochowa nia wymagań formalnych i fiskalnych stawianych apelacji . Kontroli takiej dokonuje bezpośredni o sąd d rugi ej instancji, który jednocz eśnie rozpoznaje wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych zawarte po raz pierwszy w apelacji . Podczas roz- poznania takich wnio sków s ąd odwoławczy nie ma obowiązku informowania stron o posie- dzeniu ani sporządzenia uzasad n ienia post anowienia o (częściowej) odmowie zwolnienia od kosztów. Zniesiona została w efekcie kontrola orzeczeń podejmowanych w tym zakresie, co – zdaniem skarżąc ej – pozostaje w sprzeczności z zasadą państwa prawnego, która wymaga rozpoznania sprawy prze z inst a ncje odwoławcze w sposób wnikliwy i umożliwiający ocenę orzeczenia. Niezaskarżalność postanowień sądu drugiej instancji o odmowie zwolnienia od kosztów sądo wych , będąca konsekwencją noweli k.p.c. z 2019 r., stanowi nar uszenie prawa do sądu w zakresi e stan d ardó w odpowiedniego ukształtowania p rocedur sądowych . Standardy te odnoszą się również do postępowań w tzw. sprawach wpadkowych (a taką sprawą jest sprawa o zwo lnienie od kosztów apelacji), jeśli w toku tych postępowań sąd dokonuje wład- czej ingerenc ji w p r awa podmiotowe strony. Wówczas orzec zenie sądu powinno podlegać weryfikacji zgodnie z konstytucyjną zasadą dwuinstancyjności postępowań sądowych. Tym- czasem zmia ny wprowadzone nowelą k.p.c. z 2019 r. prowadzą do sytuacj i, w której dla stro- ny wnoszące j apel a cję zawi erającą wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jedyną drogą do zaskarżenia postanowienia tego sądu o odmowie zwolnieni a od kosztów jest doprowadze- nie do skontrolowania prawidłowości tego postanowienia w postę powaniu zainicjowanym wniesieni em zaż a leni a na postanowienie o odrzuceniu apelacji z powodu braków fiskalnych. Jednakże zażalenie na odrzucenie apelacji również podlega opłacie, od której strona dom aga się zwolnienia, a brak uiszczenia takiej opłaty uniemo żliwi kontrolę prawidłowości po stano- w i enia o odrzuceniu apelacji, a przez to też samego postanowienia o odmowie zwolnienia od opłat od apelacji. Nawet zatem gdyby przyjąć, że kontrola postanowie nia o odmowie zwol- nienia od kosztów sądowych wydanego przez są d drugiej instancji możliwa jes t w to k u ro zpa- trywania zażalenia na postano wienie tego sądu o odrzuceniu apelacji, to możliwość taka bę- dzie uzależniona od wniesienia przez stronę opłaty sądowej o d za żalenia na postanowieniu o odrzuceniu apelacji. Jeśli stro na nie posiada środków finansow ych na prow adzenie postę- OTK ZU A/2023 SK 20/22 poz. 48 3 powania, jej zażale nie na postanowienie o odrzuceniu apelacji również zostanie odrzucone jako nieopłacone. Skarżąca wskazała również, że ni ezas karżalność postanowienia sąd u drugiej instancji o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych prowad z i te ż do naruszenia zasady równości w zakresie korzystania z prawa do sądu, ponieważ zaskarżalność postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów uzależniona jes t od etapu, na jakim jest zgłaszany taki wniosek. Po- wód mo że zgłosić taki wniosek już w p ozwie, w ef ekcie czego jego wniosek jest ro zpozna- wany przez sąd pierwszej instancji, a powodowi przysługuje możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pi erws zej instancji o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych do innego składu tego sądu na pods tawie a rt. 394 1a § 1 pkt 1 k.p.c. Natomiast powstanie kosztów, które strona pozwana będzie musiała uiścić, najczęściej związane jest z wniesieniem przez nią środka zas karżenia (apelacji) od niekorzystnego dla niej orzeczenia (wyroku) sądu pierwszej instanc ji. St r ona pozwana nie będzie już jednak miała możliwości zaskarżenia postanowienia sądu drugiej instancji o odmowie uwzględnienia jej wniosku o zwolnienie od kosz tów sądo- wych zawartego w apelacji. Takie rozwiązania procedura lne stawiają w uprzywilejowanej po zyc j i po woda. W ocenie skarżącej, rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o zwolnienie od ko sz tów sądowych w postępowaniu cywilnym ma identyczny charakter w obu insta ncja ch, a każ da ze stron postępowania powinna korzystać z tożs amej ochrony proceduralnej. Zda niem z a tem skarżącej, uniemożliwienie stronie wnoszącej apelację zaskarżeni a postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych, wydanego po raz pierwszy przez sąd dru giej instancji, stanowi nieproporcjonalne ograniczenie zasady sprawiedliwości p rocedu ralnej . W ś wietle orzecznictwa trybunalskiego, w zakresie orzekania o kosztach pro- cesu za sąd pierwszej instancji należy uznać ten sąd, który orzekał o nich po raz pie rwszy. Przepisy konstytucyjne, wskazane w petitum skargi jako wzorce kontroli, wymagają z atem z a pewn ienia stronie możliwości zaskarżenia orzeczenia sądu odwoławczego dotyczącego kosztów postępowania, jeżeli sąd ten orzekał o kosztach po raz pierwszy. D o us tawodawcy należy decyzja, jaki kształt należy nadać takiemu środkowi zaskarżenia (niedewo lutyw ne go z askarżenia poziomego czy dewolutywnego zaskarżenia do Sądu Najwyższego). 2. Postanowieniem z 1 lutego 2022 r., sygn. Ts 3/21 (OTK ZU B/2022, poz. 53), Tryb unał Konstytucyjny nadał skardze konstytucyjnej dalszy bieg. 3. W piśmie z 17 marca 2022 r. ( da ta w pływu: 17 marca 2022 r.) Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował Trybunał Konstytucyjny, że nie zgłasza udziału w ninie jszym postępowaniu. 4. W piśmie z 3 0 wrześ nia 2022 r. (data wpływu: 3 października 2022 r.) Marszałek Sejmu, działając w imi eniu Se jmu Rzeczypospolitej Polskiej, przedstawił stanowisko w spra- wie oraz wniósł o orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny , że ar t. 394 2 § 1 1 k.p.c. w zakre- sie, w ja kim nie przewiduje zaskarżenia postanowienia oddalającego zgłoszony w apelacji wniosek o zwoln ie nie od opłaty od apelacji, rozpoznawany po raz pierwszy przez sąd odwo- ławczy, jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 78, art. 176 ust. 1 i art. 32 us t. 1 Konsty- tucji. P onadto Marszałek Sejmu wniósł o umorzenie postępowania w pozostałym zakres ie ze w zglę du n a niedopuszczalność wydania wyroku. 4.1. W uzasadnieniu stanowiska Sejmu Marszałek Sejmu – odnosząc się do kwestii dopuszczalności merytorycznego r ozpo znania skargi konstytucyjnej – wskazał, że ź ródło pro- blemu konstytucyjnego zaistniałego n a tle r ozst rzygnięć wydanych w sprawie skarżącej fak- tyc znie stanowiła treść art. 394 2 § 1 1 k.p.c., a konkretnie kwestia braku dopuszczalności zło- żenia zażalenia na roz strzygnięcie dotyczące wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych OTK ZU A/2023 SK 20/22 poz. 48 4 (opłaty od apela cji). Dla tego te ż sk arżą ca uprawniona była do wystąpienia ze skargą. Rów- nież p rzyjętą w skardze „zakresową” formułę zaskarżenia należał o ocenić jako prawidłową, skoro przed miot em zaskarżenia stało się pominięcie prawodawcze, polegające na zbyt wą- skim, w ocenie skar żącej , okre śleniu zakresu zastosowania k westionowanej normy prawnej. W katalogu ujętym w art. 394 2 § 1 1 k.p.c., w brzmieniu wy nikającym z noweli k.p.c. z 2019 r., rzec zywiście nie zostało wymienione p ostanowienie oddalające zgłoszony w apela- cji wniosek o z wolni en ie o d kosztów sądowych (od opłaty od apelacji) rozpoznawany po raz pierwszy przez sąd odwoławczy, w efekcie czego nie m ożna złożyć zażalenia na takie posta- n owie nie. Marszałek Sejmu zauważył jednak, że skarżąca nie dochowała wymogów formal- nych stawia nych sk ardz e konstytucyjnej w zakresie zarzutu naruszenia art. 77 ust. 2 Konsty- tucji. W tej cz ęści skargi argumentacja jest lakoniczna i ogranicza się do przywołan ia t reść przepisu . Skarżąca nie sprecyzowała, na czym miałoby polegać naruszenie tego wzorca kon- tr ol i. A nalogiczne mankamenty dotyczą zarzutów naruszenia art. 32 ust. 2 Konstytucji (zakaz dyskryminac ji) oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji (zasada proporcjonaln ości ), k tóre nie zostały poparte stosownym wywodem argumentacyjnym. Tak więc w odniesieniu do zarz ut ów n aru- szenia art. 77 ust. 2 , art. 32 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji zachodzą podstawy umorzen ia postępowania przed Trybunałem ze względu na niedopuszc zaln ość wydania wyroku. 4 .2. Marszałek Sejmu nie podzielił poglądu, jakoby zmiany w przepisa ch pr oc edur y cywilnej dokonane na mocy noweli k.p.c. z 2019 r. stanowiły na ty le doniosłą modyfikację post ępowania odwoławczego, żeby skutkowały niekonstytucyjnośc ią z akwe stionowanej przez skar żącą regulacji. Zarówno bowiem w poprzednio obowiązującym stani e praw n ym, jak i obecnie posta nowienia oddalające zgłoszony w apelacji wniosek o zwolnienie od kosztów sąd owych , który jest rozpoznawan y po raz pierwszy przez sąd odwo ławczy , są niezaskarżal- ne. Zmiana modelu postępowania międzyinstancyjnego wniosła jedynie tyle , że o becn ie kon- troli dochowania wymogów apelacji nie dokonuje sąd pierwszej instancji, lecz dokonuje je j wyłącznie sąd drugiej instancji. Marszałek Sejmu za znac zył, że p o wejściu w życie noweli k.p.c. z 2019 r. postano- wienie sądu drugiej instancji o odmowi e zw olnienia od kosztów sądowych nadal może być poddane kontroli na podstawie art. 380 k.p.c. Apelując y może kwestionować odmowę zwol- nienia od kosztów sądow ych uniemożliwiającą skuteczne złożenie apelacji, wnos ząc zażale- nie na postanowienie o odrzuc eniu ap e lac ji (art. 394 2 § 1 k.p.c.). Zażalenie to podlega rozpo- znaniu przez inny skład sądu drugiej instancji, który również stosuje wówczas art. 380 k.p.c. Może zate m dojść, z inicjatywy strony, do weryfikacji zasadności od mowy zwolnienia od kosztów sądo wych pr z ez sąd właściwy do rozpoznania apelacji, przy czym efektywność t akiej weryfikacji zakłada uja wnienie motywów odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w postan owie niu odrzucającym apelację z racji jej nieopłacenia. Marszałek Sejmu, powołując się na orz ecznict w o S ądu Najwyższego, stwierdził, że jeżeli w zażaleni u na postanowienie o odrzuceniu apelacji strona zarzuca jedynie nieprawidłowość niezaskarżalnego postan owie- nia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych, zażalenie takie w kontekście opłat sądo- wych należy tra ktow ać na równi z zażaleniem, którego przedmiotem jest odmowa zwolnienia od kosztów sądowy ch – a więc z tym skutkiem, że nie pobiera się od niego opłaty sąd ow ej. Sądową kontrolę zasadności odmowy zwolnienia od kosztów sądowych na etapie wniesien ia apel a cji umożliwia zatem art. 380 w związku z art. 394 2 § 1, art. 394 2 § 2 i art. 397 § 3 k.p.c. Z tego względu, zdaniem Marszałka Sejmu, zarzut sformułowany pr zez skarżącą , dotyczący braku możliwości uruchomienia weryfikacji rozstrzygnięcia sądu odwoła wczego w sp rawie wniosku o zwolnienie od opł aty od apelacji , jest bezpodstawny. Marszałek Sejmu przyp omniał, że Konstytucja nie gwarantuje prawa do bezpłatnego pos tępo wani a sądow ego, a zwolnienie od kosztów sądowych nie stanowi odrębnej sprawy OTK ZU A/2023 SK 20/22 poz. 48 5 w rozumieniu Konsty t ucj i, objętej gwarancjami wyrażonymi w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Orzekając o zwolnieniu od kosztów, sąd nie rozstrzyga bowiem o prawach i obowiązkach mat eria lnoprawnych strony. R ozstrzygnięcie to ma charakter wpadkowy („służebny”) wobec postępowa nia mer y tor ycznego. Marszałek Sejmu przywołał przy tym stanowisko Trybunału zajęte w wyroku z 31 marc a 2009 r., sygn. SK 19/08 , w którym Trybunał uznał za zgodne z e st andardami prawa do sądu rozwiąz anie wyłączające możliwość zaskarżen ia postanowienia o odm owie zw olni enia od opłat za wniesienie skargi o wznowienie postępowania . Zdaniem Marszałka Sejmu, stanowisko to pozostaje aktualne na tle sprawy rozpoznawanej w ni niej- szym postępowaniu , co przemawia za stwierdzeniem zgodności zakwesti onowanej regulacji z a rt. 45 ust. 1 Konstytucji. Marszałek Sejmu przypomniał też pogląd , że , po pierwsze, art. 78 Konstytucji może odnosić się tylko do orzeczeń sądu pierwszej instancj i ora z , po drugie, uprawnienia do za- skarżenia orzeczenia sądu drugiej instancji nie moż na wypr owadzić też z zasady dwuinstan- cyjnego postępowania sądowego, o której mowa w art. 176 ust. 1 Konstytucji. Przychylił się jednocześnie do stanowiska, że problemu za skar żalności postanowienia sądu odwoławczego nie należy sytuować w płaszczyźnie prawa do zask arżania orz e czeń pierwszoinstancyjnych, lecz należy go analizować co najwyżej z punktu widzenia zasady sprawiedliwości procedu- ralnej. Z tego względu zakwestionowan a re gulacja nie narusza – zdaniem Marszałka Sejmu – ani art. 78, ani art. 176 us t. 1 Konstytu cji. W ocen ie Marszałka Sejmu, nie zasługuje ponadto na uwzględnienie zarzut dotyczą- cy naruszenia zasady równości. W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej skarżąca ni e pr zedsta- wiła a rgumentacji, która świadczyłaby o niedopuszczalnym zróżnicowaniu sytuacji pod mio- tów podo bnych. Skarżąca nie wykazała istnienia cechy relewantnej, nakazującej w taki sam sposób traktować – w zakresie uprawnienia do zaskarżenia rozstrzygnięć w sp rawie kosztó w sądowych – obie strony postępowani a , tj. powoda i pozwanego. To znaczy – zd aniem M ar- s z ałka Sejmu – że nie zachodzi podobieństwo adresatów norm prawnych, co dezaktualizuje zarzut naruszenia zasady równości. 5. W pi śmie z 6 kwietnia 2023 r . Pr okurator Ge neralny przedstawił sta nowisko w sprawie oraz wni ós ł o orzecze ni e przez Trybun ał Kons tytu cyjny, że art . 394 2 § 1 1 k. p.c. w zakresie, w jakim nie p rzew iduje możliwości zaskarże nia postanowienia oddalającego wnio sek o zwolnienie od kosztów są d owyc h rozpoznaw any po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji, jest niezgodny z art . 45 ust . 1 w zw iązk u z art . 176 ust. 1 i art . 31 ust. 3 Konstytucji oraz jest zgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Ponadto Prokurator Gene raln y wniósł o umorze- nie post ępow ania w pozostał ym zakresie z uwagi na niedopuszczalność wydani a wyroku . 5.1. P rokurator Gene ralny, doko nując analizy formalnej skargi konstytucyjnej, zwró- ci ł uwagę, że postanowienie Sądu Apelacyjnego w K. z 21 sierpnia 2020 r., wskazane przez skar żą cą j ako orzecze nie ostatecznie r ozstrzygające o jej wolnościach i prawach konst ytucyj- nych, pr ima fac ie n ie może być za takie uznane w świetle zajętego przez Trybunał poglądu , że za rozstrzygnięcie wydane na podstawie kwestionowanego w skardze przepisu wy łą c zaj ą- cego zaskarżalno ść orzeczenia nie może być uznane orzeczenie odmawiające sporządzenia uz asadnie nia takiego rozstrzygnięcia . Jednocześnie jednak Prokurat or Generalny zauważy ł, że w st anie prawnym ukształtowanym nowelą k .p.c. z 2019 r. uprzednie wystąpi e nie z wnio- skiem o s porządzenie uzasadnienia postanowienia wydane go na posiedzeniu niejawnym stało s ię w arun ki em sine qua no n s kutecznego złoże nia zażalenia, a bez doręczenia postanowienia z uzasadnieniem w ogóle nie otwiera się tygodniowy termin złoż eni a zaża lenia. Zdaniem Prokuratora Gene ralnego, dyrektywa in dubio p ro actione , odczytywana jako nakaz p rzyc hyl- nej interpretacji na rzecz otwarci a drogi do merytorycznego rozpoznania sprawy, skła nia do uzn ania w niniejszym postępowaniu dopuszczaln ości meryto ry czne go ro zpoznania skargi OTK ZU A/2023 SK 20/22 poz. 48 6 konstytucyjnej zło żonej z zachowanie m trzy miesięczn ego termi nu licz onego o d dn ia doręcze- nia postanowienia z 21 sierpnia 2020 r. Przeszkody formalnej do merytorycznego rozpozna- nia tej skargi nie stanowi równie ż to , iż postano wi enie sąd u dr ugiej instancji o odmowie zwolnienia skarżącej od ko sztów sąd owych podda no kontroli w zwią zk u z roz poznaniem za- żalenia na postanowi e nie o od rzuceniu apelacji. Prokurator Generalny zwrócił jednak uwagę, że w wypadku niek tórych wzorców k ontroli skar ż ą ca nie dopełniła formalnych wymogów poprawnego uzasadnienia zarzutów. Dotyczy to art . 78, ar t. 77 u st. 2 i art . 32 ust. 2 Konstytuc ji, wobec czego w tym z akresie po- stępowanie pow i nno zostać umorzone. 5.2. Prokurator Generalny, odnosząc się d o kwes tii mery tory cznych , przypomniał, że konstytucyjny nakaz zapewnienia efektywnego prawa do zaskarżenia orzecz eń są dow ych nie oznacza, że orzeczenia sąd u drugiej instancji, które odrzucają środek zaskarżenia z przyczyn formalnych lub też prowadzą de facto do zamknięc ia d rogi mer ytorycznego rozpoznania środka zaskarżenia, mus zą pod legać dalsze j kont roli inst anc yjne j, po nieważ wykraczałoby to poza wymogi wynikające z konstytucyjnego model u dwuinstancyjnego postępowania sądo- wego. Ustawodawca musi j edn ak uregulować postęp owan ie prze d sądem drugiej instancji w taki sposób, aby od p owiadało ono konstytucyjnym wymog om s pra wiedl iwej procedury. Standardy wyw odzone z konstytucyjnego prawa do sądu muszą być docho wane n ie tylko w ramach tzw. postępowania głównego, dotyczącego istot y sp rawy przedstawionej sądowi, ale ta k że w ramach ewentual nych postępowań wpadkowych, w tym postęp owań dotyc zących zw olnienia od kosztów sąd owych. U stawodawca musi unormować instytucję zwolnienia od kosztów sądowych w taki sposób, aby wykluczyć arbitralno ść r ozst rzygania w tym zakresie i zapo biec powstawaniu sytu acji , w których podmioty niemając e odpow iedni ch środków na pokrycie kosztów postępowania nie zostałyby zwolnione od tych kosztów w wyniku błędnej decyzji organów władzy sądowniczej. W tym kontekści e Pr okurator Generalny stwierdził , że obecny model kont roli posta- nowienia o odmowie zwolnien ia od o p łaty od apelacji , wydanego przez sąd drugiej instancji, nie przewiduje możliwoś ci uiszczenia opłaty od apelacji w wypadku nieuwzględnienia – za- w artych w zaż a len iu na postanowienie o odrzuceniu apelacji – zarzutów sk ierowanych przez stronę ubiegając ą się o zwol nienie od ko sztów sądow ych wobec niezaskarżalneg o postano- wienia odmawiającego takiego zwolnienia. W wypadku wykor zystania przez stronę ubiegają- cą się o zwol nienie od kosztów sądowych ś rod ka dostępnego na podstaw ie art . 380 k.p.c. w związku z za skarżen iem p ost anowienia sądu drugiej instancji o odrzuceniu apelacji oraz uznania pr zez s ąd rozpoznający taki środek zaska rżenia, że odmowa zwolnienia od koszt ów sądowych była zasadna, strona nie ma już możliwości uzupełnienia bra ków f iskalnyc h apela- cji. Ani wniesien ie niedopuszczalnego zażalenia na postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów sąd owych, ani złożenie – w trybie art . 380 k.p.c. – wniosku o kontro lę postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowy ch w ram ac h rozpatrywania zaż alenia na postano- wienie o odrzuceniu apelacji nie mają wpływu na bieg terminu opłaceni a apelacji. Jeżeli więc sąd drugiej instancji odmów i zwoln ienia od opłaty od apelacji, a stron a nie uiśc i takiej opłaty albo uiści j ą po t er mi nie, to strona wprawdzie będ zie mogła zaskarżyć odmo wę zw olnieni a od kosztów sądowych n a podstawie art . 380 k.p.c. , składając za żalenie na postanowienie o od- rzuceniu a pelacji, lecz w r azie stwierdzeni a niezasadności podniesionych argumentów jej ape- lacj a i tak zostanie odrzucona jako nieopłacon a w terminie. Tak więc p oddanie kontroli od- mowy zwolnienia od kosztów sąd owych w try bie art . 380 k.p.c. przy okazji rozpoznawania zażalenia n a postanowienie o odr zuceniu apelacji wiąże si ę z ryzykiem definitywnego z a- mknięcia dr ogi do rozpoznania apela cji w wypadku nieuw zgl ędnienia zarzutów podniesio- nych wobec postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych. OTK ZU A/2023 SK 20/22 poz. 48 7 Zdaniem Prokurato r a Gener al nego, wskazane uwarunko wania sprawiają, że ewentu- a lna kontrol a postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztó w sądowych na po dstawie art . 38 0 k.p.c. nie może być trakto wana jako skuteczna al ter natywa dla środka zaskarżenia postanowieni a o odmowie zwolnienia od koszt ów sądowych wyd anego po raz pierwszy przez sąd dr ugiej instancji. Br ak możliwości zaskarże nia bezpo średnio takiego postanow ienia naru- sza za tem prawo do sądu i prawo do dw uinstancyjnego postępowa nia sądow ego. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuj e: 1. Przedmiot i zakres zaskarżenia . 1.1. W skardze kon stytucyjnej z 23 grudnia 2020 r. (data wpły wu: 5 stycznia 2021 r.) [ … ] sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w K. (dalej: skarżąca) wniosła o stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny, że a rt. 394 2 § 1 1 u stawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodek s postępowani a cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575; obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.) „w zakresie, w jakim nie daje podstaw do zaskarżenia (nie przewiduje możliwości za- sk arżenia) post anow ienia oddalającego zgłoszony w apelacji wniosek o zw olnienie od kosz- tów sądowych (od opłaty od apelacji) roz poznawany po raz pierwszy przez sąd odwoławczy”, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 w z wiązku z art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 77 ust. 2 w związku z ar t. 31 ust. 3 Konstytucji. 1.2. Przedmiotem zaskarżenia została uczyniona regulacja określająca zakres tzw. za- skarżenia poziomego orzeczeń sądów drugiej instancji. Art. 394 2 k.p.c. przewi duje w § 1 , ż e z ażalenie do innego składu sądu drugiej i nstancji przy sługuje na postanowienie tego s ądu o odrzuceniu apelacj i. § 1 1 tego przepisu z awiera zaś katalog innych kategorii orzeczeń sądu drugiej instancji objętych zażaleniem pozio mym, mianowicie: „[z] ażalenie do innego składu sądu drugiej instancji pr zysługuje tak że na postanowienia tego sądu, których przedmiotem jest : 1) odmowa ustanowienia adwokata lub radcy prawnego lub ich odwołanie, 2) oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego, 3) zwrot kosztów procesu, o ile nie wniesiono skargi kasacyjnej, 4) zwro t kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udziel onej z urzędu, 5) skazan ie świadka, biegłego, strony, jej pełnomocnika oraz osoby trzeciej na grzywnę, 6) zarządzenie przymusowego sprowadzenia i aresztowan ia świadka, 7) o dmowa zwolnienia świadka i biegłego od g rzywny i świa dka od przymusowego sprowa- dzeni a – z wyjątkiem postano wień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji ”. Skarż ąca zaskarżyła art. 394 2 § 1 1 k.p.c. w zakresie, w jak im „nie daje podstaw do za- skarżenia (nie przewiduje m ożliwości zaskarżenia)” określ onej kategorii orzeczeń s ądów dru- giej instancji, tj. postanowień oddalających zgłoszone po raz pierwszy w apelacji wnio ski o zwolnienie od kosztów sądowych ( od opłaty od ape lacji). Skarżąca nie kwestionuje więc te go, co został o wprost w tym przepisie przew idziane przez ustawodawcę , lecz kwestionuje to, czego ustawodawca w tym katalogu nie zawarł . Niemniej, n iezależnie od sp osobu ujęci a problemu , zarz ut y konstytucyjne dotyczą wadliw ego sposobu uregulowania przez ustawo- dawcę określonego zagadnienia , tj. zaska rżalności postanowień sąd u drugie j instancji . W swojej praktyce orzeczniczej Trybunał nie wyklucza możliwości skutecznego k westionowania przez sk arżących mankamentów przyję tej przez prawodawcę regulacj i praw- nej pol egających na brak u w niej elementów, któ re z konstytucyjnego punkt u widzenia są OTK ZU A/2023 SK 20/22 poz. 48 8 niezbędne do zapewnienia realizacji i ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Trybuna ł przyjmuje, że w swej kompetencji nie m a orzeka nia o zaniechaniach ustawodawcy p olegają- cych n a nie wydaniu aktu ustawodawczego, ch oćby obowiązek jego wydani a wynikał z norm konstytucyjnych. Lecz w w ypadku aktu ustawodawczego już wydanego i obowiązującego Tr ybunał ma kompetencję do oceny jego konstytucyj ności również z punktu widzenia tego , czy w jego przepisach nie brakuje unormowań, bez których, ze względu n a naturę objętej ak- tem regulacji, taki akt może budzić wątpliwości natury konstytucyjnej. Zarzut niek onstytu- cyjności może w ięc dotyczyć zarówno tego , co ustawodawca w danym akcie unormował, ja k i tego , co w akcie pominął, choć pos tępując zgodnie z K onstytu cją , powinien był unormować (tak np. wyrok pełnego składu z 24 października 2001 r., sygn. SK 22/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 216). Aby ustalić , czy r ozwiązanie postulowane przez podmiot i nicjujący pos tępowanie sądowokonstytucyjne s tanowi pominięcie ustawoda wcze podlegające oc enie Trybunału , nale- żało odpowiedzi eć na pytanie , czy materie pozostawione poza zakresem danego przepisu i mate rie w nim unormowa ne wykazują „jakościową tożsamość” ( zo b., spośród w ielu, posta- nowienie z 2 grudnia 2014 r., sygn. SK 7/14, O TK ZU nr 11/A/2014, poz. 123). W niniejszej sprawie ustawodawca niewątpliwie przewidział w przepisach k.p.c. in- stytucję zaskarżenia poz iomego orzecz eń sądów drugiej instancji oraz określił ka tegorie roz- st rzygnięć sądowych , które objęte są takim środkiem pr awnym. Problem konstytucyjny, z jakim zwróciła się do Trybunału skarżąca, dotyczy natomiast tego, że ustawodawca nie uwzględnił w katal ogu ujętym w art. 394 2 § 1 1 k.p.c. określonej grupy orze czeń, jakimi są postanowie nia o oddale niu wniosków o zwolnienie o d kosztów sądowych wniesionych po r az pierwszy w apelacji, czym naruszył – zdaniem skarżącej – wymagania konstytucyjne wynika- jące z pra wa do sądu (a rt. 45 ust. 1 Konstytucji), prawa do zaskar żenia orzecze ń wydanych w pierwszej in stancji (art. 78 Konstytucj i), prawa do dwuinstancyjnego postępo wania sądo- wego (art. 176 ust. 1 Konstytucji), równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji) oraz prop or- cjonalności ograniczeń korzystania z konstytucyjn ych wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konsty- t ucji). W ocenie Trybunału, zachodzi n iewątpliwie „jakościowa tożsamość” między mat erią prawną uregulowaną w art. 394 2 § 1 1 k.p.c. oraz materią pozostawioną poza zaskarżonym pr zepisem . 1.3. Trybunał, rekonstruując p rzedmiot i za kres badanej skargi konstyt ucyjnej, stwierdził, że prze dmiotem zaskarżenia uczynione zostało tzw. pominięcie ustawodawcze , prowadzące – zdaniem skarżącej – do wyłączenia dopuszczalności z askarżenia posta nowień sądów odwoławczych (sądów drugiej instancji) o rzekających „po raz pierwsz y” w sprawie wniosku o zwoln ienie od kosztów sądowych (kosztów apelacji). Brak wyr aźnego wskazania postanowień o odmowie uwzględnienia wniosku o zwolnienie od k osztów sądowych złożo- nego po raz pierwszy przed sądem od woławczym w k atalogu ujętym w art. 394 2 § 1 1 k.p.c. prowadzić ma – w ocenie skarżącej – do niedopuszczalnego ograniczenia korzystania z kon- stytucyjnych gwarancji prawa do sądu, prawa do zaskarżenia or zeczeń wydanych w pierwszej instancji i prawa do dwuinst ancyjnej proc edury sądowej , jednocześnie naruszając równość s tron pr ocesu cywilnego. 2. Ocena dopuszczalnoś ci merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej . 2.1. Przed przystąpieniem do merytoryczne go rozpoznania skargi konstytucyjnej bę- dącej przedmiotem niniejszego postępowania , Trybunał Ko nstytucyjny miał obowią zek – również na obecnym etapie postępowania sądowokonstytucyjnego – zbadać, czy skarga speł- nia wszystkie wymagania formalne. Trybunał kon sekwentnie prz yjmuje bowiem, że na każdym etapie postępo wania wszczęt ego na skutek wniesienia skargi konstytucyjne j niezbę dna jest kontrola tego, czy nie OTK ZU A/2023 SK 20/22 poz. 48 9 zachodzi ujemna przesłanka wydania wyroku, obligująca do umorzenia postępowania w cało- ści lub w części . Zakończenie etapu wstępnego rozpoznania skargi i nadan ie jej dalsze go biegu nie wyklucza oce ny formalnych warunków wnies ienia skargi na kolejn ych etap ach po- stępowania. Jest tak w szczególności dlatego , że n adanie skardze biegu na etapie wstępnego rozpozn ania nie oznac za konwalidacji (sanowania) jej wad formal nych ( zob. np . postanowie- nie pełnego s kładu z 19 października 202 1 r., sygn. SK 72/20, OTK ZU A/2021, poz. 55). 2.2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji: „ Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub pra wa zostały nar uszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wn ieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie z g odności z Konstytucją ustawy lub innego aktu nor- matywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecz nie o jego wol nościach lub prawach albo o jego obowiązka ch określonyc h w Konstytucji ”. Z przyw ołanego przepisu Konstytucj i , określającego model skargi konstytucyjnej i podstawowe przesłanki jej wniesienia, wynika, że warunkiem skorzystania z prawa do skar- g i konstytucyjn ej do Trybunału jest uzyskanie rozstrzygni ęcia (orzecze nia lub decyzji), w który m sąd lub o rgan administracj i orzekłby ostatecznie o określonych w Konstytucji pra- wach, wolnościach lub obowiązkach skarżącego. Dlatego też ustawodawca wyraźnie w skazał w art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organiza cji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucy jnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), że skarga kon- stytucyjna może być wniesiona dopiero „po wyczerpaniu drogi prawne j” ( o ile droga ta jest przewidziana ) w ciągu 3 miesięcy , licząc od d nia doręczenia skarżącemu prawomocnego wy- roku sądowego , ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Przesłanka „wyczerpania drogi prawnej” i uzyskania „ostatecznego orzec zenia” o prawac h, wolnościach lub obowiązk ach określonyc h w Konstytuc ji ma w postępowaniu sądow okonstytucyjn ym znaczenie au tonomiczne w stosunku do konkretnych rozwiązań pro- cesowych przyjętych na gruncie procedur cywilnej, karnej czy sądowoadministracyjnej . Try- bunał wyja śniał wielokrotnie, że omaw iany wymóg for malny oznacza , iż „ skarga może być złoż ona dopiero wówczas, gdy [sk arżący] nie dysponuje (...) już żadną proceduralną możli- wością dalszego postępowania przed sądem lub organem administracji publicznej . Trybunał Kons tytucyjny może bowiem rozpo znawać skargę dopiero po wy czerpaniu wszystkich proce- dur pozwalających na rozstrz ygnięcie sprawy, które mogą zostać uruchomione przez samego skarżącego. Z tego względu przez wyczerpanie drogi prawnej, o którym mowa w art. 77 ust. 1 [ u . o . t . p . TK ] , należy roz umieć, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, konieczność skorzystania prz ez skarżącego ze wszystkich środków prawnych, które przysługują mu w toku instancji i umożliwiają merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy ( ... ). Wymóg t en warun- kowany jest subsydi arnym – wobec innych środkó w służących ochronie praw i wolności kon- stytucyjnych – charakterem skargi konstytucyjnej ” (postanowienie z 9 lutego 2022 r., sygn. SK 17/21, OTK ZU A/2022, poz. 12, wraz przywołanymi judy katami). Trybun ał zaznaczał też , że „ obow iązek wyczerpan ia drogi praw nej nie pozwala przy tym n a skuteczne wniesienie skarg i konstytucyjnej, gdy wyrok, decyzja lub inne rozstrzygnięcie stały się prawomocne bądź ostateczne dlatego, że zainteresowany nie wyk orzystał możliw ości (albo wykorzystał nie właściwie możli wość) wyczerp ania całego dostępnego tok u instancji w postępowaniu a d- ministracyjnym czy sądowym ” (postanowienie z 26 listopada 2015 r., sygn. SK 8/13, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 182 – pogląd ten zachowu je aktualność n a gruncie przepisów u.o.t. p.TK). 2.3. Sk arżąca wskaza ła – jako orzeczenie rozst rzygające w sposób ostateczn y o jej konstytucyjnych prawach i wolnościach – postanowienie Sąd u Apelacyjnego w K. z 21 sierp- nia 2020 r . Jak stwierdziła , „ [ p ] ostanowienie S ądu Apelacyjnego w K. z d nia 21 sie rpnia 2020 r. o odrzuceniu wniosku o sp orządzenie uzasadnienia, jak o postanowienie sądu drugiej OTK ZU A/2023 SK 20/22 poz. 48 10 instancji ma charakter ostateczny, a skarżąca wyczerpała przysługujące jej środki zaskarże- nia ” ( uzasadni enie skargi, s. 4). Trybunał postanowił zbadać, czy orze czenie to rze czywiście w sposób ostatec zny rozstrzygnęło o prawach i wolnościach, których naruszenie skarżąca podnosi (tj. prawo do sądu, prawo do zaskarżenia i prawo do dwuinstancyjnego postępowania sądowego), a wi ęc cz y skarżąca wyczerpała drogę prawną w rozumieniu a rt. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. 2.3.1. Trybunał przypomniał , że rozpoznawana w niniejszym postępowaniu s karga konstytucyjna została wniesiona przez spółkę , będącą stroną pozwaną w procesie cyw ilnym , w związk u z częściową odmową uwzględnienia przez sąd odwoławcz y (sąd drugiej instancji w sprawie głównej) wniesioneg o przez nią wraz z apelacją wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (kosztów apelacji). Postanowieniem z 2 lipca 2020 r. Sąd Apelac yjny w K. zw olnił skarżącą od kosztów sądowych w z akresie opłat y sądowej od apelacji powy żej 100 000 zł, jednocześnie oddalając jej wniosek o zwolnienie od kosztów w pozostałym zakresie. Skarżąca wniosła o sporządze- nie i doręczenie uzasadnieni a posta nowienia, lecz jej żądanie zostało odrzucone przez Sąd A pelacyjny w K. postanowieniem z 2 1 sierpnia 2020 r., w którym s ąd ten odrzucił również jej ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca nie uiściła o płaty sądowej od apelacji w wy sokości i w ter minie , jakie zo- stały ustalone w postanowi eniu z 2 lipc a 2020 r. , w efekcie czego p ostanowieniem z 26 paź- dzie rnika 2020 r. Sąd Apelacyjn y w K. odrzucił jej apelację . W uzasadnieniu postanowienia z 26 października 2020 r. s ąd wyraźnie ws kazał, że przes łanką odrzucenia apelacji było nie- uiszcze nie opłaty są dowej. O dniósł się jednocz eśnie do postanowień z 2 lip ca 2020 r. i 21 sier pni a 2020 r., przytaczając argumenty, jakie przemawiały za uwzględnieniem wniosku s karżącej o zwolnienie od koszt ów sądowych jed ynie w części (tj. zwolnienia w zakresie opłaty sądowe j od apelacji powyżej 100 000 zł) oraz za odrzuceniem ponownego wniosku o zwolnienie od kosztów (ze względu na niewskazanie nowych okoliczności w sprawie). 2.3.2. Trybunał zwrócił uwagę, że postanowien ie Sądu Apelacyjnego w K. z 21 sier - pnia 2020 r. – wskazane przez skarżącą jako ostateczne orzeczenie r ozstrzygające o jej kon- stytucyjnych prawach i wolnościach – odnosiło się do jej wniosku o sporządzenie uzasadnie- nia postanowienia o c zęś ciowym nie uw zględnieniu wniosku o zwolnienie od koszt ów sądo- wych ( kosztów apelacji). Tymczas em, jak wynika z uzasadnieni a skargi konstytucyjnej, skar- żąca kwestionuje brak możliwości zaskarżenia postanowienia o odmow ie uwzględnienia wniosku o zwo lni enie od kosztów sądo wych, a nie brak obowiązku jeg o uzasadnieni a. Tak więc, z da niem Trybun ału, w skaz ane orzeczenie nie rozstrzyg ało o wolnościach i prawach konstytucyjnych , których naruszenie skarżąca pod nosi w skardze, a zatem nie stanowiło osta- tecznego rozstrzygnięcia w roz umieniu art. 53 ust. 1 pkt 1 u .o.t.p.TK (po r. postanowieni e z 9 czerwca 2 021 r., sygn. T s 163/20, OTK ZU B/2 021, poz. 141 ). 2.3.3. O odmowie uwzględnienia w całośc i wni osku skarżącej o zwolnienie od kosz- tów sądowych (kosztów apelacji) Sąd Apelacyjny w K. orzekł w postanowieniu z 2 lipca 2020 r., które zostało doręczone skarżące j 16 lipca 2020 r. Skarżąca nie wniosła od tego po- stanowienia zażalenia, lecz tylko zażądała sporządzenia i doręczenia jego uzasadnienia. Tymczasem – jak wynika z praktyki orz eczniczej ustalonej postanowie niem pełnego składu Trybunału z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13 (OTK ZU nr 3/ A/2015, poz. 35) – aby umożliwić Trybunałowi zbadani e zgodności z Konstytucją przepisó w zamykających drog ę sądową lub wykluczających dopuszczalność wniesienia do sądu określonego środka prawne- go , konie czne jest upr zednie uzyskan ie orzeczenia o odrzuceni u n iedopuszczalnego z mocy prawa środka. Dopiero dysponując takim orze czeniem , skarżący mogą dochodzić stwierdze- nia naruszenia prawa do sądu. Pogląd wy rażony w przywołanym orzeczeniu Trybunału sta- nowi, co d o zasady – zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in f ine u.o.t.p.TK – wiążącą dyrekty- wę interpretacyjną dla kolejnych skł adów orz ekających do chwili zmiany stanu prawnego lub OTK ZU A/2023 SK 20/22 poz. 48 11 do momentu odstąpienia od tego poglądu przez Trybunał w orzeczeniu w ydanym w pełn ym składzie. Przenosząc p owyższe ustalenia na grunt n iniejszego postępowania, Trybunał stwier- dził, że niepodjęcie przez s karżącą próby zaskarżenia postanowieni a w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych oznacza, że nie uzyskała ostatecznego rozstrzygnię cia naruszającego jej prawa o kreślone w petitum skargi ko nstytucyjnej, co uniemożliwia Trybunałowi merytorycz- ne rozpoznan ie tej skargi (por. postanowienie TK z 27 stycznia 2022 r., sygn. Ts 246/21, OTK ZU B/2023, poz. 39, utrzymane w mocy post anowieniem TK z 14 grudnia 2022 r., sygn. Ts 246/21, OTK ZU B/2023, po z. 40). 2.3.4. Trybunał zauważył ponadto , że zgodnie z or zecznictwem Sądu Najwyższego, „[a] pelant może kwestionować odmowę zwolnienia od kosztów są dowych uniemożliwiającą skuteczne złożenie a pelacji wnosz ąc zażalenie na postano wienie o odrzuceniu apelacji (art. 394 2 § 1 k.p.c.). Zażalenie to de lege lata podlega rozpoznaniu przez inny skład sądu drugi ej instancji i nie jest ograniczone do spraw kasac yjnych (por. art. 394 1 § 2 k.p.c. w daw- nym b rzmieniu). Ro zpoznając je sąd drugie j instancji stosuje również art. 380 k.p.c. (art. 394 2 § 2 w związku z art. 397 § 3 k.p.c.). Final nie zatem, z inicjatywy skar żącego, może dojść do weryfikacji zasadności odmow y zwolnienia od kosztów sądowych przez właśc iwy do rozpo- z nania apelacji sąd ad q uem . Dodać trzeba, że efekty wność tej weryfikacji zakłada ujawnienie motywów odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w postanowi eniu odrzucającym apela- cję z racji jej nieopłaceni a (por. odpowiednio postanowienie Sądu Najwy ższego z dnia 10 ma - ja 2018 r., I PZ 4/18, OSNP 2019, nr 2, poz. 17). Jeżeli zażalenie na postanowienie o odrzu- ceniu środka zaskarżenia zarzuca wyłącznie nieprawid łowość niezaskarżalnego postanowie- nia o odmowie zw olnienia od kosztów sądowych, zażalenie taki e należy trak tować w kontek- ście opła t sądowych na równi z zażale niem, którego przedmiotem jest odmowa zwolnienia od kosztów sądowych ( art. 95 ust. 2 pkt 1 u.k.s.c .), z tym skutkiem, że od zażalenia tego nie po- bie ra się opłaty sądowej (por. postanowienie Są du Najwyższeg o z dnia 7 września 202 0 r., I CZ 7/20, niepubl. i powołane tam dalsze orzecznictwo) ” – (uchwała SN z 18 lutego 2021 r., sygn. akt III CZP 14/20, źró dło: www.sn.pl ). Tak więc, chociaż po wejściu w ży cie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kode ks postępowania cywilne go oraz niektórych innych us taw (Dz. U. poz. 1469) ustawo- dawca w dalszym ciągu nie prze widział możliwości odrębnego zaskarżenia postanowienia sądu drugiej instancji o odmowie z wolnienia od kosztów sądowych , „[ p] ostanowieni e takie nadal może być jednak podd ane kontroli na podstawie ar t. 380 k.p.c., przy czym w obecnym stanie prawnym weryfikac ja ta jest możliwa także na etapie składania apelacji, jeżeli odmowa zwolnienia od kosztó w sądowych zamyka drogę do jej sk utecznego wni esienia ” (uchwała SN o sygn. akt I II CZP 14/20 ; zob. też posta nowienie TK z 17 listopada 2021 r., sygn. Ts 121/21, OTK ZU B/2022, poz. 40 ). Z powyższych względów wniesienie przez skarżącą skargi konstytucyjnej be z wcze- śniejszego wyczerpania , przewidzianej w art. 394 2 § 1 k.p.c., możliwości zaskarżenia posta- nowienia S ą du Apelacyjnego w K. z 26 października 2020 r. o odrzuceniu apelacji jako nieo- płaconej, było – zdaniem Trybunału – przedwczesne, ponieważ ska rż ąca nie wyczerpała drogi pra wnej . 2.4. Z uw agi na powyższe ustalenia Trybunał , działając na podstawie art . 59 ust. 1 pkt 2 u.o .t.p.TK, umorzył niniejsze postępowanie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. W związku z powyższym Trybunał Konstyt ucyjny postanowił jak w sentencji.