SK 21/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 6 lipca 2026 r. Pozycja 88 POSTANOWIENIE z dnia 2 4 czerwca 202 6 r. Sygn. akt SK 21/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki – przewodniczący Stanisław Piotrowicz Bartłomiej Sochański Rafał Wojciechowski Jarosław Wyrembak – sprawozdawca , po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 4 czerwca 202 6 r., skargi konstytucyjnej spółki […] Spółka Akcyjna z siedzibą w R . o zbadanie zgodności: art. 72 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ) , w brzmieniu o bowiązującym od 1 stycznia 2003 r. , w zakresie, w jakim warunkuje istnienie nadpłaty w podatku akcyzowym z tytu- łu sprzedaży energii elektrycznej od tego, czy podmiot, który dokonał wpłaty tytułem podatku, poniósł jej ciężar ekonomiczny (poniósł uszczerbek majątkowy z tytułu jej uiszczenia), tj. od przesłanki pozaustawowej, z art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 2, art. 84, art. 217 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Or zeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 4 kwietnia 2018 r. spółka […] Spółka Akcyjna z siedzi- bą w R . (dalej: skarżąca spółka ), reprezentowana przez radcę prawnego ustanowionego z wy- boru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. 1. 1. W 2013 roku skarżąca spółka wystąpiła do Naczelnika Urzędu Celnego (dalej: Urząd C elny) z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty podatku akcyzowego wraz z korektą de- klaracj i za okres od marca 2009 r oku do paździ ernika 2010 r oku . Urząd Celny nie uwzględnił OTK ZU A/2026 SK 21/19 poz. 88 2 wniosku skarżącej spółki i odmówił stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym od energii elektrycznej. Wskutek odwołania skarżącej spółki Dyrektor Izby Celnej (dalej: Izba C elna) uchylił w całości decyzję Urzędu Celnego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W d ecyzj i z 2014 r oku Urząd Celny ponownie odmówił stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym od energii elektrycznej za podany okres. W efekcie ponownego odwołania skar- żącej spółki Izb a C eln a utrzymał a w mocy decyzję Urzędu Celnego, tj. organu rozstrzygają- cego w pierwszej instancji w postępowani u administracyjn ym , co skarżąca spółka zaskarżyła następnie do sądu administracyjnego. Wobec oddalenia skargi przez wojewódzki sąd admini- stracyjny s karżąca spółka wystąpiła ze skarg ą kasacyjną, którą Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) oddalił wyrokiem z 8 listopada 2017 r. , sygn. akt I GSK 1960/15. 1. 2 . W tym stanie rzeczy skarżąca spółka wniosła skargę do Trybunału Konstytucyj- nego wskazując orzeczenie NSA jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Skarżąca spółka za kwestion owała zgodność z Konstytucją art. 72 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ; aktualnie: Dz. U. z 2026 r. poz. 622) w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. Skarżąca spółka pod- niosła , że zastosowana w jej sprawie wykładnia za kwestionowanego przepisu narusz yła kon- stytucyjną zasadę równości, ponieważ wymóg poniesienia uszczerbku majątkowego jako wa- runek powstania nadpł aty podatku akcyzowego nie odnosi się w takim samym zakresie do innych podatków pośrednich, takich jak na przykład podatek od towarów i usług. Zdaniem skarżącej spółki praktyka interpretacyjna za kwestionowanego przepisu doprowadziła do wy- kreowa nia pozausta wow ej przesłank i powstania nadpłaty, co prowadzi do naruszenia art. 84 i art. 217 Konstytucji. Ponadto, w opinii skarżącej spółki , przyjęcie rozwiązania, zgodnie z którym roszczenie o zwrot nadpłaty nie przysługuje, gdy podatnik przeniósł ekonomiczny cięża r podatku na inny podmiot, ogranicza ochronę własności. Wprowadzenie zaś pozausta- wow ej przesłank i powstania nadpłaty narusz yło – zdaniem skarżącej spółki – konstytucyjne standardy wynikające z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 2. W piśmie procesowym z 17 czerwca 2019 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poin- formował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu zainicjowanym badaną skargą konstytucyj- ną . 3. W piśmie procesowym z 20 grudnia 2019 r. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Sejm) przedłożył wyjaśnienia wnosząc o stwierdzenie, że w zakresie, w jakim uzależnia ist- nienie nadpłaty w podatku akcyzowym z tytułu sprzedaży energii elektrycznej od poniesienia uszczerbku majątkowego z powodu uiszczenia podatku przez podmiot dokonujący jego wpła- ty, zakwestionowany w skardze przepis jest niezgodny z zasadą szczególnej określoności re- gulacji daninowych wywodzoną z art. 84 w związku z art. 217, a także w związku z art. 64 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. W pozostałym zakresie Sejm wniósł o umorzenie postępo- wania ze względu n a niedopuszczalność wydania wyroku. 3.1. Sejm podniósł , że skarżąca spółka nie uzasadniła zarzutu naruszenia konstytucyj- nej zasady równości i równej ochrony prawnej własności, które nie mają powszechnego za- stosowania do wszystkich podatników . W opinii Se jmu , o cena regulacji prawnej z punktu widzenia zasady równości powinna być poprzedzona dokładnym zbadaniem sytuacji prawnej podmiotów oraz analizą ich cech wspólnych i odmiennych. Zdaniem Sejmu , skarżąca spółka nie sprecyzowała swoich zarzutów w stosunku d o żadnej grupy (kategorii) podatników spo- śród wymienionych przez nią jako nieobciążonych przesłanką doznania uszczerbku majątko- wego w postępowaniu o nadpłatę podatku, co winno skutkować umorzeniem postępowania OTK ZU A/2026 SK 21/19 poz. 88 3 przed Trybunałem w zakresie oceny zgodności kwestionowanego przepisu z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji. 3.2. W odniesieniu do sformułowanego w skardze zarzutu naruszenia konstytucyjnej zasady szczególnej określoności przepisów daninowych, Sejm dostrzegł dopuszczalność roz- poznania skargi k onstytucyjnej , podnosząc, że – w myśl zasady falsa demonstratio non nocet – zarzuty sformułowane w skardze winny być ocenian e przez Trybunał pod kątem art. 84 w związku z art. 217 , a także w związku z art. 64 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. Zdaniem Sejmu, norma odtworzona z kwestionowanego przepisu przez sądy administracyjne narusza zasadę szczególnej określoności regulacji daninowych, ponieważ – wbrew wykładni języko- wej – została uksz tałtowana na niekorzyść podatników przez pryzmat funkcji, jaką ma speł- niać regulacja dotycząca nadpłaty. W tym kontekście, w razie stwierdzenia przez Trybunał niezgodności kwestionowanego przepisu z Konstytucją, Sejm wniósł o odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej wskazanej regulacji o 18 miesięcy w trybie art. 190 ust. 3 Konsty- tucji. 4. W piśmie z 3 czerwca 2020 r. Prokurator Generalny (dalej: Prokurator) przedstawił stanowisko, że postępowanie wszczęte przedmiotową skargą podlega umorzeniu z uwagi na niedopuszczalność wydania wyroku. W kwestii zarzutu niezgodności zaskarżonej regulacji z gwarantowaną w Konstytucji równą ochroną własności Prokurator podniósł, że nie został dopełniony ciążący na skarżącej spółce obowiązek uprawdopodobnienia niekonstytucyjności kwestionowanego przepisu i przedstawienia argumentów obalających domniemanie jego zgodności z Konstytucją. Odnośnie zaś do zarzutu niezgodności z konstytucyjną zasadą okre- śloności prawa, Prokurator wskazał , że powołany w tym kontekście przez skar żącą spółkę art. 64 ust. 3 Konstytucji nie stanowi adekwatnego wzorca kontroli, ponieważ określa on je- dynie przesłanki ograniczenia prawa własności i nie odnosi się do innych praw majątkowych, o których mowa w art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. Zdaniem Prokuratora , niemożliwe jest przy tym zastosowanie zasady falsa demonstratio non nocet z uwagi na treść petitum oraz brzmie- nie uzasadnienia skargi. Prokurator zwrócił w tej kwestii uwagę, że wspomniana wyżej zasa- da nie może posłużyć Trybunałowi do sanowania uchy bień formalnych skargi, ani modyfi- kowania wskazanego przez skarżąc ą spółkę zakresu kontroli wobec związania Trybunału gra- nicami pisma procesowego. Prokurator podniósł wreszcie, że wskazane w skardze art. 84 i art. 217 Konstytucji nie mogą stanowić samodzielnego wzorca kontroli w postępowaniu skargowym, gdyż nie wyrażają konstytucyjnych praw i wolności przysługujących podmioto- wi uprawnionemu do wystąpienia ze skargą konstytucyjną. Zdaniem Prokuratora , nie wyraża- ją one żadnego publicznego prawa podmiotowego, a formułują jedynie zasady nakładania danin publicznych. Wskazanie w skardze art. 84 i art. 217 Konstytucji mogłoby zostać potrak- towane jako wzmocnienie podstawowej argumentacji dotyczącej naruszenia przez zakwestio- nowany przepis konstytucyjnej zasady równej ochrony własności, lecz – jak wskazał Prokura- tor – skarga konstytucyjna w tym zakresie nie spełnia przesłanek dopuszczalności jej meryto- rycznego rozpoznania. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, roz poznaniu przed Trybunałem Konstytucyj- nym może podlegać skarga konstytucyjna, w której – na zasadach określonych w ustawie – zakwestionowane są uregulowania wykazujące dwojaką kwalifikację. Po pierwsze, stanowiły one podstawę normatywną ostatecznego orzeczenia wydanego w indywidualnej sprawie skar- OTK ZU A/2026 SK 21/19 poz. 88 4 żącego, a po drugie – uczynienie z nich podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia w indywidu- alnej sprawie spowodowało niedozwoloną ingerencję w sferę konstytucyjnie chronionych praw lub wolności jednostki. S kład Trybuna łu orzekający in merito w sprawie skargi konstytu- cyjnej nie jest związany rozstrzygnięciem wydanym na etapie wstępnej weryfikacji formalnej (zob. np. wyrok TK z 11 lipca 2013 r., sygn. SK 16/12, OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 75). Stąd, na każdym etapie procedury przed Trybunałem skarga konstytucyjna podlega kontroli pod ką- tem ujemnych przesłanek procesowych, których stwierdzenie skutkuje obligatoryjnym umorze- niem postępowania . 2. Przed m erytoryczn ym rozpoznan iem sprawy Trybunał rozważył, czy spółka […] Spółka A kcyjna z siedzibą w R . (dalej: skarżąca spółka) jest podmiotem uprawnionym do formułowania zarzutów w trybie skargi konstytucyjnej. W świetle danych figurujących w Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustaleń dokonanych przez Trybunał z urzędu wynika, że jedynym akcjonariuszem skarżącej spółki jest spółka PGE Polska Grupa Energetyczna Spółka Akcyjna , która jest Spółką Skarbu Państwa. Skarżąca spółka – jako publiczny podmiot gospodarczy – nie mo że być więc adresatem konstytucyjnych praw i wolności . Jak bowiem wsk azał Trybunał w postanowieniu o sygn. SK 67/05 , „niezależnie od charakteru powoływa- nych w skardze praw lub wolności, skarżącym nie może być publiczny podmiot gospodarczy (…), istotą skargi konstytucyjnej jest ochrona przed nadmierną i nieuzasadnioną ingerencją państwa w konstytucyjne prawa i wolności (…), konstrukcja konstytucyjnego prawa podmio- towego, którego beneficjentem miałby być podmiot władzy publicznej, prowadziłaby do utożsamienia podmiotów ingerujących w prawa i wolności z ich nosicielami” (postan owienie z 20 grudnia 2007 r., OTK ZU nr 11/A/2007, poz. 168) . 3 . Wobec ustalenia , że zarzuty przedstawione w trybie skargi konstytucyjnej zostały sformułowane przez podmiot niedysponujący legitymacją skargową, Trybunał stwierdził wy- stąpienie ujemn ej przesłank i procesow ej przesądza jącej o niedopuszczalności rozpoznania skargi i wydania wyroku w sprawie . Uznając obowiązek kontroli spełnienia przesłanek for- malnych skargi konstytucyjnej na tym etapie postępowania, rozpoznanie niniejszej skargi pozostawałoby w sprzeczności z regułami , od których spełnienia ustrojodawca uzależnił moż- liwość prowadzenia merytorycznego postępowania w sprawie skarg konstytucyjnych. W związku z powyższym , postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) . Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.