SK 4/21

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 3 stycznia 2024 r. Pozycja 2 POSTANOWIENIE z dnia 19 października 202 3 r. Sygn. a kt SK 4 / 21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański – przewodniczący Krystyna Pawłowicz – sprawozdawca Jakub Stelina Wojciech Sych Michał Warciński , po r o z p oznaniu , na pos iedzeni u niejawnym w dni u 19 października 2023 r. , skargi konstytu- cyjnej M . J . o zbadanie zgodności: art. 46 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalcza- niu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi ( Dz. U. Nr 23 4, poz. 15 70 , z e z m .) , a także § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 maja 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń , nakazó w i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 792, ze zm.) z art . 57 w związku z art . 31 ust. 3 z d anie drugie , art . 57 w związku z art . 233 ust. 3 i art . 233 ust. 3 Konstytucji , p o s t a n a w i a: umorzyć po stępowanie . Orzeczenie zapadło większością głosó w . U Z A S A D N I E N I E I 1. W skardze konstyt u c y jnej wniesionej do Try bun ału Konstytu cyjnego 2 1 maja 2020 r. (data nadania) , uzupełnionej pismem procesowym z 17 lipca 20 20 r. (data nadania) , M . J . (dalej: skarżący) wy stąpił o z badanie zgodności art. 46 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 5 grud- nia 2008 r . o zapobieg a ni u o raz zw alczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. Nr 234, poz. 1570, ze zm. ; aktual n ie Dz. U. z 202 3 r. poz. 1 284 ; dalej: ustawa epidemiczna ), a także § 14 ust. 1 pkt 1 roz porząd zenia Rady Ministrów z dnia 2 maja 2020 r. w spr a wie ustanowi e ni a okre ślo nyc h ograniczeń , nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 792, ze zm. ; dalej: rozporządzenie Rady Ministrów ) z art . 57 w związ- OTK ZU A/2024 SK 4/21 poz. 2 2 ku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie , art. 57 w związku z art. 233 ust. 3 i art . 233 ust. 3 K on stytu- cji . 2 . Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym st anem fa ktycz- n ym : 2.1. Sk a r żąc y 28 kwietnia 2020 r. ( w trakcie trwania stanu epidemii wywołanej wiru- sem SARS - CoV - 2) zło ży ł , w tryb ie art . 7 ust. 1 p rawa o zgromadzeniach, z awiadomien ie do Urzędu Miast a W . (dalej: u rząd m ia sta) o zamiarze przepr owadzenia 10 m aja 2020 r. demon- stracji z udziałem 100 000 osób. Pism em z 30 kwietni a 202 0 r. ( z nak sprawy: [ … ] ; dalej: decyzja o zakazi e z gro ma- dzeni a) u rząd m iasta, wskazując na zakaz zgromadzeń wynikający z § 14 u st. 1 rozpor z ą dze- nia Rady Mini strów z dnia 19 kwietnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograni- czeń, nakazów i z akazów w związku z wystąpie n iem stanu epidemii (Dz. U. p oz. 69 7, ze z m.; dalej: rozpo rządzenie R ady M inistrów z 19 kwietnia 2020 r.), p oinformował s k arżącego, że jego zgromadzenie nie może być zarejestrowane. Odwołanie o d dec yzji o zakazie zgromadzenia zostało odrzucone postanowieni e m Są- du Okręgowego w W . ( dal ej: s ąd o kręgowy) z 30 kwietnia 2020 r. (sygn. a kt [ … ] ; dalej: po- stanowienie s ą du o kręgowego) . Sąd o kręgowy wyjaśnił, że decyzja o zakazie zgromadzeni a jest pismem informacyjnym, a nie decyzją. Skarżący od powyższ e go orzeczenia wniósł zaża- len ie. Są d Apela cyjny w W . (dalej: s ąd a pelacyjny), postanowieniem z 1 maja 2020 r. (sy g n . a kt [ … ] ), uchylił powyższe postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, że decyzja o za kazie zgromadzenia stanowi decyzję adminis t racyjną. Sąd o kręgowy postan owi eni e m z 2 maja 2020 r. (sygn. akt [ … ] ) oddalił odwołanie od decyzji o zakazie zg r omadzenia. Z ażalenie od powyższego orzeczenia zostało oddalone posta nowi eniem s ądu a pelacyj- nego z 3 maja 2020 r. (sygn. akt [ … ] ). Sąd a pelacyjny przywołał ap rob ująco argument a cję s ądu o kręgowego, w ocenie którego nie ma podstaw do organizacji zgromadzenia ze względu na przesłankę zagrożenia życia i zdrowia ludności, o której mowa w art . 14 ust. 2 p rawa o zgromadzeniach. A pon a dto s ąd o kręgowy powołał się na , w yda ne na podstawie upoważ- nienia ustawowego zawartego w art . 46a i art. 46b ust awy epidemic z nej, rozporządzenie Rady Ministrów z 19 kwietnia 2020 r. , w którego § 1 ust alono, iż obszarem, na którym wystąpił stan epidemii wywołan y zakażeniami wirusem SARS - CoV - 2 , jest obszar całego kraju. Sąd a pelacyjny stwierdził m. in. , że nie jest uza sadniony , po d niesiony w za żaleniu, „ zarzut pozba- wienia wnioskodawcy możności obro ny jego praw na skutek uniemożliwienia mu udziału w post ępowaniu wo b ec doręczenia zawiadomieni a o te rminie rozprawy przed S ądem O krę- gowym w terminie uniemożliwiającym jego sta wiennictwo ” . Sąd a pelacyjny uznał, że „ wprowadzony na obszarze całego kraju stan ep idemi i jest równoznaczny z zagrożeniem dla życia lub zdrowia ludzi w rozumieniu art . 14 ust. 2 ust awy Pra wo o zgromadzeniach ” . P onad- to s ąd a pelacyjny stwierdził, że „ [n ]ietr afne są zarz u ty naruszenia art . 46 ust. 4 pkt 4 oraz art . 46a i 46b ustawy z dnia 5 grud nia 20 08 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakaże ń i cho- rób z akaźnych u l udzi. Nie możn a p odz ielić wykładn i prezentowanej w zażaleniu, według której zgromadzenia ludnoś ci , których z akaz może być wprowadzony zgodnie z art . 46 ust. 4 pkt 4 tej usta wy w stani e epidemii nie obejmują zgromadzeń publicznych w rozumieniu u sta- wy Prawo o zgromadzenia ch, a jedynie spotkania grupy osób w celach r ekreacyjnych lub roz- rywkowych. Osiąg nięci e celów , jakie przyświecają wprowadzeniu stanu epidemii, aby było możliw e, wymaga przyjęcia, że zgromadzenia ludności w rozumieniu tego przepis u są kate- gori ą najszerszą o bej muj ąc ą zar ówno zorganizowane zgrupowania takie jak zgromadzenia publiczne, jak i zgrupowan i a o charakterze spontanicznym. Źródłem ograniczenia woln ości zgromadze ń jes t art . 46 ust. 4 pkt 4 ustawy z 5 grudnia 2008 r., w którym w ymieniono za- OTK ZU A/2024 SK 4/21 poz. 2 3 mknięty katalo g o gra nicze ń wo lności i swobód obywatelskic h, pozostawiając decyzję o ich wprowad zeniu organo w i władzy wykonawczej w drodze rozporządzenia, pozwalając na do- stosowanie ograniczeń do aktualnie panujących warunków ” . P ostanowienie s ą du a pelacyjne- go z 3 maja 2 020 r. zost ało wskazane przez skarżącego j ako ostateczne rozstrzygnięcie w jego s prawie. 2.2 . 4 maja 2020 r. ska rż ący złożył drugi wniosek o zezwolenie na przeprowa dzeni e 10 maja 2020 r. zgromadzenia publicznego, kt órego l i czba uczestników nie przekroczy 5 0 o sób . Skarżący powoł ał się na § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowi a z dnia 20 m ar- ca 2020 r. w sprawie og ło szenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epid emii (Dz. U. poz. 491, ze zm.; dale j: r ozporządzenie M inistra Z drowia ), stosownie do kt óre go zakaz zgro- madzeń nie obowiązuje w sytuacji , gdy liczba uczestników zgromadzenia wynosi nie więcej niż 50 o só b . W piśmie z 6 maja 2020 r. ( z nak sprawy: [ … ] ; dalej: decyzja u rzęd u ) u rząd m iasta po- informował, że „ zg odn ie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 2 maja br., w sprawie usta nowienia okr e ślon ych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii ( D z . U. poz. 792), na terytorium Rzeczypospolitej Polskie j , do odwołania obowiązu- je m.in . zak az zgromadzeń w rozumieniu art . 3 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. Prawo o zgro- m adzeni a ch (Dz. U. z 2019 r. poz. 631) ” . W związku z przedstawionym stane m prawnym u rząd m iasta odmówił zarejestrowania zaplanowanego na 10 maja 2 020 r. zgromadzenia z udziałem 49 os ób. Sąd o kręgowy postanowieniem z 7 maja 2020 r. (sygn. akt [ … ] ) oddalił o d wo ła ni e od decyzji u rzędu podnosząc, że wskazany przez skarżącego § 11 ust. 2 rozporządzenia M inistra Z drowia przestał obowiązyw a ć. Wyjaśnił on, że n a mocy § 1 rozpo rzą dze nia Min istra Zdro- wia z dnia 31 marca 2020 r., zmieniającego rozpo rządzenie w s prawie ogłoszeni a na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. p oz. 5 65 ; dalej: rozporządzenie zmieniaj ą- ce), uchylono r o zdziały 2 - 6 rozporządzenia M inistra Z dr owi a , a § 11 ust. 2 znajdował się w roz dziale 5. Oznacza to zatem, że zo s tał on uchylony z dniem wejści a w życie § 1 rozpo- rządze nia zmieniającego. Z tego względu s ąd o k ręg owy uznał, że „ odwołanie skarżącego o r az jego wnios ek o zgodę na zgromadzenie na p ods taw ie prze pisu § 11 ust. 2 R ozporządzenia M inistra Z drowia z dnia 20 mar c a 20 20 r. – jako uchylonego przed dniem złoże nia wniosku i odwołania od decyzji z 5 maja 2020 r. [data b łę dnie podana , powinno być: 6 m a ja 2020 r. – uwaga własna] – są całkowicie b ezz asa dne ” . Sąd o kręgowy p odk reślił, że odwołanie należało od da lić z uwagi n a obowiązujący wówcz as stan prawny ukształtowany ustawą epidemiczną o r a z w y d a n y m i n a p o d s t a w i e a rt. 46a i art . 46 b ustawy epidemicznej rozpo r ządzeniami Rady Ministrów, a w szczegól noś ci na p odstawie § 14 ust. 1 rozporządzenia R ady M inistrów . Ostatn i z wymienio n ych przepisów zakazuje do odwołania organizowani a zgromadzeń z uwagi na przesłankę zagrożenia życia lub zdrowia ludno ści, o której mowa w art. 14 pkt 2 p rawa o zgromadzeniach . Są d o kręgow y wskazał rów nież na § 21 rozporządzenia R ady M ini- strów , z godnie z któ r ym traci moc ro z porządzenie R ady M inistrów z 19 kwietnia 20 20 r. Sąd o kręgowy stw ierdz ił również , że źródłem ograniczenia w olności zgro m adzeń jest (obok p rawa o zgromadzenia ch) ró wnież a rt . 46 ust. 4 pkt 4 ustawy epidemicznej, w którym „ wymien iono zamknię t y katalog ogranicze ń wolności i swob ód obywatelskich, pozostawiając decyzję o ich wprowadzeniu organowi władzy wykonawczej w drodze roz p or ządzenia , po- zwalając na dostosowani e o gra niczeń do aktu alnie panujących warunków ” . Zdaniem s ą du o kręgoweg o , nie można podzielić „ zaprezentowanej w odwołaniu wykł adni skarżącego doty- czącej przepisów a rt . 4 6 ust. 4 pk t 4 oraz art . 46a i 46b ustawy z 5 gru d nia 2008 r. w zakresie definicji zgro mad zen ia ludności, których zakaz może być wprowadzony w stanie epidemi i , a któr a n i e obejmuje zgromadzeń pub licznych w rozumieniu ustawy Prawo o zgromadze- niach, a j edyni e spotkania grupy osób w celach rekreacyjnych lub rozrywkowych. Osiągnię- OTK ZU A/2024 SK 4/21 poz. 2 4 cie celów , jaki e p rzy świecają wprow adzeniu stanu epidemii wymaga jednak przyjęcia, że pojęcie – z gr o madzenia ludności w rozumi eniu tego przepisu są kategorią najszerszą obejmu- jąc ą zaró wno zorganizowan e zgrupowania takie jak zgromadze n ia publiczne jak i zgrupowa- nia o char akt erz e spont anicznym ” . Zażalenie od powyższego orzeczenia zostało oddalone pos ta n ow ieniem s ądu a pela cyj- nego z 8 maja 2020 r. (sygn. akt [ … ] ). S ąd a pelacyjny podzielił wyw ód prawny przeprowa- dzony przez sąd pierwszej inst ancji , uznając, że wywód te n j est prawidłowy, logiczn y i nie- budzący w ątpliwości. Sąd a pelacy jny zwróci ł skarżącemu u w agę, że zarówno s ąd o kręgowy, jak i s ąd o dwoławczy oparł swoje rozstrzy gnięc ie na obowiązujący ch w d niu wydania orze- czenia przepis a ch. Sąd pierwszej instancji szcz egó łow o wyjaśnił, że podana przez skarżącego podstawa prawna , a mianowicie § 11 ust . 2 rozporzą dz e nia Ministra Zdrowia , została uchylo- na 31 marca 2020 r. Wb rew temu skarżący nadal w zażaleniu powołuje się na możliwość zor- ga n izowania zgromadzenia 49 osób . J ak pod kreśli ł s ąd a pelacyjny , „ czynione przez wniosko- dawcę wywody w tym zak resie, w cał oś c i oderwane od argumentów wskazanych przez Sąd Okrę gowy, należy uznać za nieodno szące się do aktualnego stanu prawnego sprawy ” . Sąd a p e lacyjny wska zał na rozporządzeni e R ady Minist rów jako podstaw owy akt normatywny obowiązujący w realiach roz strzyganej s pr a wy , a w szczególności na § 14 ust . 1 tego rozpo- rządzenia , w którym zakazan o do odwołania organizowani a z gromadzeń w rozumieniu art . 3 p rawa o zgromadzeniach. Przepisy te – j ak stwierdził s ąd a pelacyjny – normują kwestie braku możliwości zorg anizowania z gr o madzenia 10 maja 2020 r. „ W świetle powyższej regulacji , pozostałe zarzuty nale ży uznać za nieuprawnione, albowiem odnoszą się o ne do nie aktual- nych przepisów prawa. ( … ) Zda niem Sądu Apel acyjnego powyższa regulacja prawna, którą skarżąc y w całości po m ija, nie może być postrzegana jako ograniczenie podstawowyc h praw, tylko jako wp rowad z a nie szerokiej ochrony, do której zarówno rząd j ak i ustawodawca jest w pełni umocowan y ” . P ostano wienie s ądu a pelacyjnego z 8 maja 2020 r. z ostało wskaza ne przez ska rż ą cego jako drugie ostat eczne rozstrzygni ę cie w jego sprawie. 3 . Uzasadniając pod niesi one w skardze konstytucyjnej zarz uty , s karżąc y po d kreślił, że określone w a rt. 57 Konst ytu cji prawo do pokojowego zgromadzenia się ( z godnie z treści ą art. 57 Konstytucji : „ Każdemu zapewnia się wolność organizowania pokojowych zgromadzeń i uczestniczenia w nich. Ograniczeni e tej wolności może określać ust a wa ” ) jest jednym z pod- sta wowych praw oby wat elskich , którego ograniczenie jest możliwe usta wą w ściśle okreś lo- nych w yp ad k ach. Skarżący , zwracając uwagę na liter alne brzmi enie art . 57 zdanie d rugie Kons tytuc ji , stwierdził, że użycie przez ustrojodawcę zw r otu „ ustawą ” w liczbie po jedynczej ozna cza , ż e możliwość og ranicz enia prawa do pokojowego zgromadz e nia się może być u no rm o wana je- dynie w jednej ustawie , pod warunkiem zachowania istoty tego prawa. W kontekście dokonanej przez skarżącego wykładni literalne j art. 57 zdanie drugie Ko nstytucji , ska rżą cy stwierdził, że w art . 14 p raw a o zgromadzenia ch wy mieni one zost ały w sposób e n umeratywny wypadki, w k tórych prawo do zgromadzenia się może zostać o gra- niczone , a mi anowici e jest to możliwe , jeśli: „ 1) jego cel na r usza wolność pokojowego zgro- madzania s ię, je go odby cie narusza art. 4 lub zasady organizowania zgromadzeń a lbo cel zgro madzenia lub jego odbycie naruszają pr zepisy karne; 2) jego odbycie może zagrażać ży- ciu lub zdrowiu ludzi albo mie niu w znacznych rozmia r ach, w tym gdy zagrożenia tego nie uda ło się usunąć w przy padkach, o których mowa w art. 12 lub art. 13; 3) zgromadz e ni e ma się odbyć w miejscu i czasie, w których odbywają się zgromadzenia organizowane cykl icznie, o których mowa w art. 26a ” . Skarżący stw i erdził, że pr zesłanki wskazane w cytow any ch przepisach muszą mieć charakter real ny, a nie jedynie hipotetyc zny. Tymc z as e m – jak podnosi skarżący – „ w zaskar- żonych aktach prawnych « a prior i » zakazuje się korzystania z konstytucyjnie chronionych OTK ZU A/2024 SK 4/21 poz. 2 5 wolności lu b praw choć jednocześnie publicznie ogł asz a s i ę iż zagroże nie ma jedynie niezwe- ryfikowany faktycznie charakt er i statyst ycznie jest pozorne ” . Skarżący zarzucił ustawodawcy oraz organom władzy publicznej „ nadu ż ycie zdarzenia faktycznego (epidemii ) do bezpod- s tawnego ograniczenia podstawowych woln ośc i i praw chronionych ustawą zasadnicz a ” . Skarżący zwrócił uwagę, że art . 233 ust. 3 Konstytucji nie wymienia wśród praw – możliwych do ograniczan ia w stanie klęski żywiołowej – prawa do pokojowego zgromadze- nia się . Skarżący wnioskuje z tego, że „ nawet ogł osz enie st anu k lęski żywiołowej nie upraw- nia Rady Ministrów do ust anowienia za kazu co do prawa określonego w Art. 57 Konstytucji ” . Zdaniem skarżącego , ustawa epi demic zna nie uprawnia Rady Ministrów do „ narusze- nia p r awa i wolności chronionych konstytucyj nie . G dyby n a wet przyjąć , że ustawa ta stanowi formę ustawy o której mowa w Art. 228 ust. 1 Konstytucji , to delegacja Art. 233 ust. 3 Kon- stytucji nie przewiduje dla tej ustawy prawa do ograniczenia praw do pokojowego z groma- dzania się. To rozwiązanie ma na cel u w łaśnie zapobie żenie wykorzystywa niu stanów klęski żywiołowej przez władze publiczne do pacyfikowania lub uniemożliwiania pokojowego wy- rażania pr zez obywateli dezaprobaty dla działania władzy publicznej ” . W piśmi e proceso wym z 17 lipca 2020 r. (data n ada nia ) skarżący , odpowiadając na wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi – w tym w skazanie, w jaki sposób art . 46 ust. 4 pkt 4 ustawy epid emicznej nar usza a rt . 5 7 w związku z art . 31 ust. 3 zdanie drugie , art . 5 7 w związku z art . 233 ust. 3 oraz ar t . 233 ust. 3 Konstytucji – wyjaśnił, że „ [a]bsolu tn y co do zasady zakaz zgromadzeń istotę prawa do zgromadzeń narusza w sposób oczywisty ” . Zdaniem s karżącego , pr awo do zgromadzenia się może zostać ogran iczone wyłącznie us t aw ą, natomiast art. 46 ust. 4 pkt 4 ust awy epi demicznej deleg uje to „ uprawnienie konstytucyjne na poziom rozporządzenia ” . S karżący podniósł również , że delegacja ustawowa w art . 46 ust. 4 pkt 4 ust a wy e pidemicznej ma charakter blankietowy, ponieważ ustawo d awca nie wskazał p rzesłane k wprow adz eni a zakazu zgromadzeń , a także nie określił, w jakim st opniu prawo to może być ograniczone. P onadto skarżący powtórzył częś ć argumentacji zawartej w skardze kon stytu cyjnej . 4. Proku rator Generalny w piśmie z 9 marca 2 0 21 r. ( data wpływu do TK: 12 marc a 2 021 r.) zajął stanowisko, zgodnie z którym „ postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytu- cyjnym – wobec niedopuszczalności w y d ania or zeczenia ” . W uzasadnieniu Prokur ato r G eneralny podniósł, że skarżący uczynił przedmiotem za- rzut u przepisy, które nie były decydującą podstawą rozstrzygnięcia w jego sprawie, a zatem orzeczenie Try bunał u nie przyniesie skarżącemu możliwości ochrony j e go kon stytucyjnie gwarantowanych praw lub wo lności. Po nadto Prokurator Generalny stwierdził, że skarżący nie uzasadnił należycie zarzutów niezgodności kwestionowanych przepisów z wymienionymi w petitum skarg i wzorcami kontroli. Pod sumowując uzasadnienie , Proku ra tor Generaln y oce- nił, że „ przedm iot owa skarga konstytucyjn a jest wadliwa w stopniu uniemożliwiającym jej merytoryczne rozpoznanie ” . 5. Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z 9 marca 2021 r. poinformował o przystą- pieniu do postępowania i zajął następ ujące stanow isko : „ 1 . art. 46 ust. 4 p k t 4 u stawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2020 r. poz. 1845 ze zm.), rozumiany w ten sposób, że do puszcza wprowadzenie całkowite- go zakazu o r ganizac ji zgromadze ń publicznych, jest niezgo d ny z art. 57 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP; 2. § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 maja 2020 r. w spraw i e ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i z akazów w związku z wy s t ąpienie m stanu epid emii (Dz. U. z 2020 r. poz . 7 92 ze zm.) jest niezgodny z art. 57 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP ” . OTK ZU A/2024 SK 4/21 poz. 2 6 W uzasadnieniu Rzecznik Praw Obywa telskich skupił się w swej argumentacji przede wszys tki m na polemi ce ze stanowiskiem Prokuratora Generalnego oraz analizie i ocenie sto- sowa nia zaskarżonych przepi sów . W odniesieniu do kwestii utraty mocy obowiązującej za- skarżonego § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia R ady M inist rów z dnia 2 maja 2020 r. Rzeczni k Praw Obywatelskich stwierdził , co następuje: „ Zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządz eni a RM z 2 maja 2020 r. do odwołania zakazuje się organizowania zgromadzeń w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. – Prawo o zgromadzeniach. W skazane rozporząd zenie zostało uchylone z dniem 16 maja 2020 r. Z uwagi na fakt, że analogiczne w treś ci lub bardzo zbliżone (np. ograniczenie dopuszczalnej liczby uczestników zgromadzenia do 5 osób) zakazy były wprowadzane kolejnymi rozporząd zeniami RM i mogą być wprowad z ane w przyszłości w związku z dalszym obowiązywaniem stanu epidemii, w ocenie RPO w n ini ejszej spra wie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 59 ust. 3 ustawy o TK . Dlatego też Trybunał Kon- stytucyjny nie powinien umarzać postępowania w niniejszej sprawie w związku z utratą mocy obowiązującej przepisu wskazanego jako przedmiot kontroli, z uwagi na to, że wydanie orze- czenia w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną jest konieczne dla ochrony kon- stytucyjnych wolności i praw ” (s. 13 - 14) . 6. Marsza łek Sejmu, w piśmie z 1 5 lipca 20 21 r., w imieniu Sejmu, przedłożył wyja- śnienia w spra wie skargi kon stytucyjnej i wn i ó sł o „ u morzenie pos tępowania w części doty- czącej oc eny konstytucyjności art. 46 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapo bie- ganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1845, ze zm.) na po dstawie art. 59 u s t. 1 pk t 2 ustawy o organizacji i trybie postępowan ia przed Try- bunałem Konstytucyjnym, ze względu na niedopus zczalność wydania wyro ku ” . W odniesie- niu do części dotyczącej oceny konstytucyjności aktu rang i rozporządzenia Mars zał ek Sejmu zastrzegł, że Sejm R zeczypo spolitej Pol skiej nie ma leg itymacji do zaję cia stanowiska. Uzasadniając swoje stanowisko, Marszałe k Sejmu stwierdził m.in . , że art . 233 ust. 3 Konstytuc ji nie może być samodzielnym wzorcem w trybie skargi konstytucyj nej , poni eważ p r z e pis te n nie statuu je wolności ani praw, które podlegałyby ochroni e w ramach skargi kon- stytucyjnej . Jak podnió sł Marszałek S ejmu, s karżący wskazał „ art. 233 ust. 3 Konstytucji jako samodzielny wzorzec kontroli, a dodatkowo jako wzorzec zwi ązk owy przy za r z u cie nar usze- nia art. 57 w związku z art. 233 ust. 3 Konstytucji. Uz asa dnienie skargi nie pozwala jednak na jednoznaczne przyporządkowanie konkretnych fragmentów uzasadnienia do jednego z dwóch wymienionych zarzutów. Mając na względzie niedo pus zczalność i n i eadekwa tność wzorca z art. 233 ust. 3 Kons tytucji, jak też wyodręb nione uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 57 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji wydaje się, że postępowanie w zakresie oceny zgodności skarżonych przepisó w p rzez pryzma t a rt. 57 w związku z art. 233 ust. 3 Konstytucji, szcz ególnie w kont ekś cie braku osobnego uzasadnienia, powinno zostać umo- rzone ” . Ponadto, w ocenie Marszałka Sejmu, skarżący „ wskazał na niewłaściwy przepis up o- ważniający , a więc nie adekwatny wzg lędem skarżoneg o rozporz ądzenia ( … ) zaskarżony przepis art. 46 ust. 4 pkt 4 usta wy epidemicznej, jako element normy kompetencyjnej normu- ją cy zakres spraw przekazywanyc h do uregulowania w rozporządzeniu, adresowany jest do określonych organów państwowych , w tym przede wsz y s tkim do Ministra Zd rowia (a kon- kretnie do ministra właściwego d o spraw zdrowia, działającego w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw administracji publicznej, na wniosek Głównego Inspektora Sanitarne- go). Nie kształtował on w sposó b b ezpośredni praw a ni obow iązków skar ż ącego, w związku z czym nie powinien stanowi ć przedmiotu kontroli w niniejszym postępowaniu ” . 7. Rad a Ministrów w piśmie z 22 lip ca 2021 r. (data wpływu do TK ) zajęła następują- ce stanowisko w sprawie: „ Rada Ministró w ( … ) wnosi o : 1. umo rzenie postę powania w za- kresie kontroli art. 46 ust. 4 pkt 4 u stawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwal- OTK ZU A/2024 SK 4/21 poz. 2 7 czaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2021 r. poz. 2069, z późn. zm.) na pod- stawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ust awy z dni a 30 list opada 2016 r . o organizacji i trybie postępowa- nia przed Trybun ałem Konstytucyjnym ze względu na niedopuszczalność wydani a orzecze- nia; 2. umorzenie po stępowania w zakresie kontroli § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 m aj a 20 20 r . w spra wie ustanowi enia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w z wiązku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 792, z późn. zm.) na pod- stawie art. 59 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę- powa nia przed Tr y b unałem Konstytucyjn ym ze względu na niedopuszczalność wydania orze- cze nia oraz ze względu na utratę mocy obowiązującej aktu norm atywnego ” . II Trybun ał Kons tytucyj ny zw ażył , co następ uje: 1. Ska rżąc y wskazał w petitu m skarg i konstytucy jnej j ak o przedmiot zaskar żenia art. 46 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. Nr 234, poz. 1570, ze zm.; aktualn ie Dz. U. z 2023 r. poz.1284; dalej: us t a wa epidemiczna), a także § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Mini- strów z dnia 2 maja 2020 r. w sprawie usta nowienia określonych ograniczeń, nakazów i zaka- zów w związ ku z wystąpieniem stanu epide mii (Dz. U. poz. 792, ze zm.; dalej: rozpor ządze- nie Rady M i n istrów) . Skarżąc y wni ósł o s twierdzenie, że zakwestiono wane przepisy są niezg odne z art. 57 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie, art. 57 w związku z art. 233 ust. 3, art. 233 ust. 3 Konstytu c ji. 2. Brzmienie zaskarżonego art. 46 ust. 4 pkt 4 us tawy e p i demicznej jest następu jąc e: „W rozporządzeniach, o któr ych mowa w ust. 1 i 2, można ustanowić: ( … ) zakaz organizo- wania widowisk i innych zgromadzeń ludności”. Nat omiast treść art. 46 ust. 1 i 2 ustawy epidemicznej, do kt órych odsyła zaskarżony prz epis, j e st następująca: „1. St an zagrożenia epidemiczne go lub stan epidemii na obszarze województwa lub jego częś ci ogłasza i odwołuje wojewoda, w drodze rozporządzenia , na wniosek państwowego wojewód zkiego inspektora sanitarnego. 2 . Jeżeli zagrożenie epid e- miczn e lub epidemia występuje na obszarze więcej niż jednego województwa, stan zagroże- nia epidemicznego l ub stan epidemii ogłasza i odwołuje, w drodze rozporządzenia, min ister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw adminis tracji p ublicznej, na wniosek Głó wnego Inspe ktora Sanitarnego”. Z askarżon y § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów stanowił: „ Do odwołania zakazuje s ię: ( … ) organizowania zgromadzeń w rozumien iu art. 3 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. - Prawo o zg romadz e niach (Dz. U. z 2019 r. po z. 631)”. Przepis ten utracił moc 16 maja 2020 r., poni eważ zgodnie z § 21 rozporzą dzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 2020 r. w sprawie ust anowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieni em sta n u epidemii (Dz. U. poz. 878, ze zm .) został derogowany wraz z całym aktem normatywnym: „Traci moc rozporządzenie Ra dy Ministrów z dnia 2 maja 2020 r. w sprawie ustanowienia określ onych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpie- niem stanu epidemii (Dz. U. poz. 792 i 8 20)”. R ozporząd zen ie Rady Ministrów z dnia 25 marca 2022 r. w sprawie ust anowienia określonych ogr aniczeń, nakazów i zakazów w zwią zku z wystąpieniem stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. poz. 679 , ze zm. ) , uchy- l o ne z dniem 1 lipca 2023 r. rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2023 r. (Dz. U. poz. 1233), nie zawiera ło przepisu zak azując e go zgro madzeń. OTK ZU A/2024 SK 4/21 poz. 2 8 Przepis, do którego odsyła ł § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów, a mia- nowicie art. 3 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. Prawo o zgromadzeniach (Dz. U. z 2 019 r. poz. 631; aktualn ie Dz. U. z 2022 r. poz. 1389 , ze zm. ; dalej: p rawo o zg r o madzeniach) za- wiera definicją legalną zgromadzenia i zgro madzenia spontanicznego: „1. Zgromadzeniem jest zgrupowanie osób na otwartej przestrzeni dostępn ej dla nieokreślon ych imiennie osób w określonym miejscu w celu odbycia wspólnych obrad lub w ce lu ws p ó lnego wyrażenia stanowiska w sprawach publicznych. 2. Zgromadzeniem spontanicznym jest zg romadzenie, które odbywa się w związku z zaistniałym nagłym i ni emożliwym do wcześ nie jszego przewi- dzenia wydarzeniem związanym ze sferą publiczną, którego o dbyc ie w i n nym terminie było- by niecelowe lub mało istotne z punktu w idzenia debaty publicznej”. 3 . Trybunał Konstyt ucyjny na każd ym etapie post ępowania jest obowiązany do bada- n ia , c zy nie zachod zi ujemna przesłanka proceduralna wydania wyroku, skutkująca o blig a t o- ryjnym umorze niem tego postępowania. Badan ie przez Trybunał, czy skarga kon sty t ucyjna spełnia konstytucyjne i ust awowe wym og i niezbędne do jej ro zpoznania, następuje wię c tak że po z akończ eniu etapu wstępnego rozpoznania i jej skierowaniu do meryto r yczn e g o rozpozna- nia. Skład wyznaczony do merytory czn ego rozpoznan ia skargi konstyt ucy j nej nie jest więc związan y wynikiem jej wst ępnej oceny (zob. np. wyrok TK z 11 lipca 2013 r. , s yg n. SK 16/12, OTK ZU nr 6/A /2013, poz. 7 5 ). Trybunał po d ał w wątpliwość przede w sz ystk i m zasadnoś ć zakwestionowania przepi- sów wskazanych w p et i t um skargi , a także kwestię adekwatności niektórych wzorców kontro- li . Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstyt ucji, k ażd y , czyje konst ytucyjne wolności lub pr awa zostały narusz one, ma prawo, na z a sada ch określ o nych w ustawie , wnieść ska rgę do Trybu nału K o n- st yt ucyjnego w sprawie zgodnośc i z Konstytucją ustawy lub innego a k t u normatywnego, na podstawie które go sąd lu b orga n a dministracji p ublicznej orzekł ostatec znie o jego wolno- ś ciach lub prawa ch a l bo o jego obo w iązkach określonych w Kons tytucji. Warunkiem merytorycznego rozpoznania przez Tr ybunał skargi konstytucyjnej j es t zatem uczynienie jej przedmiotem p rzepisów, które wy ka zują dwojaką kwalifikację. Po pierws ze, stanowił y pods tawę normatywną ost a tecz nego orze c zenia sądu lub organu admi ni- stracji publiczn e j, wy danego w indywidualnej spra wie skarżącego. Po drugie, uczyni en i e z nich takiej podstawy przez sąd lub organ admin ist racji publiczn ej spowodowało niedozwo- l oną – zdanie m skar żącego – ingere ncję w sf erę jego k onstytucyjnie chronionych praw lub wolności ( zob . np. postanowienie TK z 17 m aja 2017 r., sygn. SK 38/15, OTK ZU A /2017 , poz. 39). 3 .1. Trybunał Konstytucy jny zwr óci ł uwagę na powołanie przez skarż ąc ego ni ewła- ściwych wz or c ów kontroli. W s z czegól nośc i powołany jako samodzielny (a t akże powołany związkow o z art . 57 Konstytucji) wzorzec kontroli art . 233 ust. 3 Konstytucji nie statuuje żadnego praw a lub wolności skarż ące go , które mogł y by być przedmiotem ochrony w trybie ska rg i konstytucyjnej. Przepi s ten jest adresowany do ustawodawcy i dotyczy możliwych ustawowych o graniczeń wolności i praw jednostki w cz asie stan u klęski żywiołowej . Trybu- nał zwrócił uwagę, ż e s karżąc y z arzuc ił , iż zaskarżone przepisy naruszyły istotę konst yt u cyj- nej wolności zgromad ze ń, statuowan ą w art . 57 Konsty tucji , podczas ogłoszenia st anu epide- m ii, nie zaś stanu klęski żywiołowej , który to stan nadzwyczajny nie został ogłoszony. Try- bunał Konstytu cyj ny stwierdził, że art . 233 ust. 3 Konstytucji n ie jest a d ekwatnym wzorcem kontro li i wobec tego umorzył postępowanie w odniesieniu do badania zgodności zaskarżo- nych przepisów z art . 233 ust. 3 oraz z art . 57 w związku z art . 233 ust. 3 Konstytucji na po dst awie art. 59 ust. 1 pkt 2 usta wy z dnia 30 l i stopada 2016 r. o organizacji i try bie postę- powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2 019 r. p oz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), wobec niedopuszczalności wydania wyroku. OTK ZU A/2024 SK 4/21 poz. 2 9 Trybunał Konstytucyjny zauważył p ona dto, ż e skarżący po woła ł z wiązkowo ( z art . 5 7 ) art . 31 ust. 3 zdanie drugie K ons tytucji , który dotyczy jedynie wymogu, aby ogra- niczenia w zakresie k orzystania z konstytucyjnych wolności i praw nie naruszały ich istoty. Natomiast z treści skargi konstytu cyj nej w ynika, że skarżący dostrzega problem ko n stytucyj- n y w tym , i ż wspomniane ogr aniczenia mogą być ustanowione wyłącznie w ustaw ie (o cz ym m ow a w art . 31 ust. 3 zdanie pierwsze Konstytucji) , a nie w rozporządzeni u . Sto sując zatem zasad ę falsa demonstrat io non nocet , Trybunał Konstytucyjny uzna ł, że w istocie skarżący sformułował zarzu t niezgodności zaskarżonych przepisów z art . 57 w związku z art . 31 ust. 3 Konstytucji. 3 .2. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego zaskarżony art . 46 ust. 4 pkt 4 ustaw y epi- d emi cznej nie jest przepisem o charakterze materialnoprawnym, lecz normuje zakres sp raw przekazanych do uregulowania w rozporządzeniu i stanowi element normy kompetencyjnej adresowanej do określonych organów państwowyc h : wojewody działającego na wniosek pań- stw owego wojewódzkiego inspektora sanitar nego oraz ministra wł aściwego do spraw zdr owia działającego w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw administracji publicznej, na wn iosek Głównego Inspektora Sanitarnego . Zatem zaskarżony przepis nie kształtowa ł b ezpo- średnio praw albo obowiązkó w skarż ącego , nie stanowi ł też pods tawy wydania o stateczne j decyzji sądu o w o lnościach lub prawach albo obowi ązkach skarżącego. Trybunał Konstytu- cyjny zwrócił uwagę, że zaskarżony przepis upoważniał ministra właściwego do spr aw zdro- wia do wydania rozporząd zenia, w którym un ormowany byłby konkretny zakaz. Skarżący jednak zakwe stionował przepis rozporząd zenia wydanego nie przez ministra właściwego d o spraw zdrowia, lecz wydanego przez Radę Ministrów, nie na podstawie art . 46 ust . 4 pkt 4 ustawy epidemicznej, lecz na podstawie art . 46 a i art . 46b ustawy epid emicznej. Wobec powyższego Trybunał Konstytucyjny umorzył p ost ę powanie w odniesieniu do badania zgodności z Konstytucją art. 46 ust. 4 pkt 4 ustawy epidemicznej , na podstaw ie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK , ze wz gl ędu na niedopuszczalnoś ć wydania wyroku . 3 .3. Analizując problem dopuszczalności orzekania w odniesieniu do badania zgodno- ś ci z askarżon ego § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z art . 57 w związku z a rt . 31 ust. 3 Konstytucji , Trybunał Kon st ytucyjny zwrócił uwagę, że zaskarżony prze pis rozporządzenia Rady Ministrów utracił moc 16 maja 2020 r . R ozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 marca 2022 r. w spra wie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zak azów w związku z wystąpieniem stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. poz. 679 , z e zm. ) , uchy- lone z dniem 1 lipca 2023 r. rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2023 r. (Dz. U. poz. 1233), nie zawierało przepisu zakazującego zgromadzeń. Wobec ut raty mocy obowiązując ej zaskarżonego § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ra- dy Minis trów przed wydaniem orzeczenia przez Tr ybunał , aktualizuje si ę przesłanka umorze- nia postępowania na podstawie art . 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK . Jednocześnie Trybunał podkreś lił , że w sprawie skarżącego nie zachodzi przesłanka unormowana w art . 59 u st. 3 u. o.t.p.TK , zgodnie z którą : „ Trybunał ni e umarza postępowania z przyczyny, o której mowa w ust. 1 pkt 4, jeżeli wydanie orzeczenia w postępowaniu zaini- cjowanym skargą k onstyt ucy jną jest konieczne dla ochrony konstytucyj nych wolności i praw ” . Trybunał przypomina, że : „ Skarga konstytucyjna jest nadzwyczajnym środkiem praw- nym ochrony wolności i praw, dopuszczalnym wtedy, gdy skutki ich naruszenia nie mogą być usunięte w inny spo sób. Trybunał wielokrotnie przy tym zwracał uwagę, że ( … ) konieczne jest istni enie aktualnego interesu prawnego skarżącego w merytorycznym rozstrzygnięciu skargi ” (postanowienie TK z 20 czerwc a 2011 r. , s ygn. SK 1/11 , OTK ZU nr 5 / A/2011, poz. 47 , a także po s tanowienia TK z : 14 września 2009 r., sygn. SK 51/08, OTK ZU OTK ZU A/2024 SK 4/21 poz. 2 10 nr 8/A/2009, poz. 127, 16 wrześn ia 2010 r., sygn. Ts 91/09, OTK ZU nr 5/B/2010, poz. 355 oraz wyrok TK z 13 kwietnia 2011 r. , s ygn. SK 33/09 , OTK ZU nr 3 / A/2011, poz. 23 ) . Stan faktyczny spraw y oraz treść s k argi konstytucyjne j nie wskazują na to, aby wyda- nie wyroku przez Trybunał , nawet wyroku korzystnego dla skarżącego , mogło mieć jakikol- wiek wpływ na ochron ę konstytucyjnych wolności i praw skarżącego. Ze względu na upływ czasu, nie jest mo żl iwe przywrócenie prawa skarżącego do zorga nizowania zgromadzenia 10 maja 2020 r. , w czasie trwania stanu epidemii wywołanej wirusem SARS - CoV - 2 . N ato- miast w obecnym stanie prawnym skarżący może organizować zgr omadzenie na obowiązują- cych zasadach , pon ieważ n ie występują już ograniczenia związane ze stanem epidemii. Z po- wyższych względów Trybunał odstąpił o d wyrokowa nia w spr awie przepisu , który z ostał uchylony i umorzył post ę powanie w tym zakresie . 4 . Konkludu j ąc, Trybunał uznał, że a nalizowan a sk arga k o nstytucyj na nie odpowiada- ła wymogom wynikającym zarówno z ar t. 7 9 ust. 1 Ko nstytucji, jak i z ustawow ych przepi- sów regu lujących post ę powanie w s p rawie hierarchicznej kontroli norm i w z wiązku z tym zac hodzą prz es łanki umorzenia po stępo wania na p odst awie ar t. 59 us t. 1 pkt 2 i 4 u.o.t.p.TK . Z tyc h względów Trybu na ł K onst ytucyjny postanowił jak w sentencji . Zdanie odrębne sędziego TK Jakuba Steliny do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt SK 4/21 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: uotpTK) zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 październi- ka 2023 r., sygn. akt SK 4/21. Postanowieniem z 19 października 2023 r. Trybunał Konstytucyjny umorzył postępo- w anie w sprawie SK 4/21 ze skargi, w której domagano się zbadania zgodności art. 46 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób za- kaźnych u ludzi (Dz. U. Nr 234, poz. 1570, ze zm.), a także § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 maja 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, naka- zów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 792, z e zm.) z art. 57 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie, art. 57 w związku z a rt. 233 ust. 3 i art. 233 ust. 3 Konstytucji . Podstawą umorzenia była co do zasady niedopuszczalność wydania wyroku, a w zakresie badania § 14 ust. 1 pkt 1 cytowanego wyżej rozporządzenia – utrata przez ten przepis mocy obowiązującej. Zdecydowałem się na złożenie zdania odrębnego do postanowienia SK 4/21 ze wzglę- du na mało przekonującą argumentację, jaką przyjął Trybunał Konstytucyjny na poparcie swojego stanowiska o umorzeniu postępowania. Przede wszystkim w uzasadnieniu zbyto mil- czeniem kwestię dopuszcza lności złożenia jednej skargi konstytucyjnej w dwóch – w istocie – odrębnych sprawach. Z akt sprawy wynika, że skarżący dwukrotnie zawiadamiał stosowne władze o zamiarze przeprowadzenia demonstracji w dniu 10 maja 2020 r. – raz z udział em 100 000 osób, drugi raz z udziałem do 50 osób , przy czym co do każdej z tych demonstracji procedowano osobno (zgłoszenie drugiej nastąpiło po odmowie zarejestrowania pierwszej) . OTK ZU A/2024 SK 4/21 poz. 2 11 Okolicznością ważną z punktu widzenia post ę powania skargowe go jest to, że w stosunku do skarżąc ego zapadły dwa osobne ostateczne orzeczenia sądowe – postanowienie Sąd u Apela- cyjn ego w W . z 3 maja 2020 r. (sygn. akt [ … ] ) oraz postanowienie tego s ądu z 8 maja 2020 r. (sygn. akt [ … ] ). Powstaje zatem zasadnicza wątpliwość, czy jedną skargą konstytucyjn ą można objąć dwa osobne postępowania, które zakończyły się dwoma osobnymi orzeczeniami ostatecznymi. Trybunał w ogóle nie odniósł się do tej kwestii, a postępowanie umorzył z in- nych przyczyn. Tymczasem wydaje się, że kwestia ta ma podstawowe znaczenie dla rozstrzy- ganej sprawy, ewentualne uznanie niedopuszczalności obejmowania jedną skargą dwóch osobnych, mimo że podobnych, spraw, byłoby pierwotn ą przyczyn ą umorzenia post ę powania. A zatem umorzenie postępowania z tego powodu czyniłoby zbędnym dalsze procedowanie w sprawie. Już choćby z tego powodu postanowienie w sprawie SK 4/21 budzi poważne wąt- pliwości. W istocie sprawa przedstawia się jeszcze gorzej. P ominięcie w uzasadnieniu oma- wianej kwestii m oże być interpretowane jako uznanie j ej za oczywistą i nie wymagającą do- datkowych wyjaśnień, a więc, że dopuszczaln e jest objęci e jedną skargą różnych postępowań . A skoro tak to postanowienie SK 4/21 może w przyszłości stać się – nieco mimowolnie – precedensem przemawiającym za możliwością rozpoznawania spraw wszczynanych jedną skargą w przypadku naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności więcej niż jednym orze- czeniem ostatecznym. Dlatego uważam za bł ąd pominięcie w uzasadnieniu postanowienia odniesieni e się do tego problemu , choćby na zasad zie sygnalizacji. Wiele wątpliwości budzi także uzasadnienie umorz enia postępowanie w odniesieniu do badania zgodności z Konstytucją art. 46 ust. 4 pkt 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalcza- niu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi , ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Trybunał stwierdził, że przepis ten nie jest przepisem o charakterze materialnoprawnym, lecz normuje zakres spraw przekazanych do uregulowania w rozporządzeniu i stanowi element normy kompetencyjnej adresowanej do określonych organów pa ństwowych ( wojewody oraz ministra właściwego do spraw zdrowia działając ego w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw administracji publicznej ). Co więcej – Try bunał zwrócił także uwagę, że s karżący zakwestionował przepis rozporządzenia wydanego nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, lecz wydanego przez Radę Ministrów, nie na podstawie art. 46 ust. 4 pkt 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi , lecz na podstawie art. 46a i art. 46b tej ustawy. Trzeba jednak zau ważyć, czego Trybunał nie uczynił, że art. 46b ustawy o zapobieganiu or az zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wprost odsyła do art. 46 ust. 4 tej ustawy („W rozporządzeniu, o którym mowa w art. 46a, można ustanowić: 1) ograniczenia, obowiązki i nakazy, o których mowa w art. 46 ust. 4;”) , a zatem można zarzucić skarżącemu, że w skardze powoła ł jedynie art. 46 ust. 4 pkt 4, choć powinien przepis ten po- wołać w związku z art. 46a i 4 6b ustawy epidemicznej. Umarzając post ę powanie z powodu błędnego ozna czenia zakresu zaskarżenia Trybunał wykazał się jednak nadmiernym forma li- zmem. Wydaje się bowiem , że stosując zasadę falsa demonstratio non nocet (co w niniejszej sprawie było w pełni uzasadnione) Trybunał powinien dokonać stosownej korekty zakresu zaskarżenia i dopiero wówczas zbadać, czy istnieją podstawy do merytorycznego orzekania w sprawie . Wskazane braki w uzasadnieniu nie pozwoliły mi na zaaprobowanie postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 października 2023 r. o sygnaturze SK 4/21 , co zna lazło wyraz w złożeniu niniejszego zdania odrębnego . OTK ZU A/2024 SK 4/21 poz. 2 12 Zdanie odrębne sędziego TK Wojci echa Sycha do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 październi ka 20 23 r., sygn. akt SK 4/21 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konst ytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u . o . t . p . TK) składa m zdanie odrębne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 19 paź- dziernika 2023 r. , sygn. SK 4/21 . Uwa ż am, że Trybunał ni e dostateczn ie uzasadnił konie cz- noś ć u morzenia p ost ępowania w nini ejs zej s p rawie. 1. W skardze kons ty tucyjnej M . J . (dalej: skarżąc y ) zakwestionował zgodnoś ć art. 46 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r . o zapobieg a ni u o raz zw alczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. Nr 234, poz. 1570, ze zm. ; o becnie: Dz. U. z 202 3 r. poz. 1 284 ; dalej: ustawa epidemiczna ), a także § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 maja 2020 r. w spr a wie ustanowi e ni a okre ślo nyc h ograniczeń , nakazów i zak azów w związ- ku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 792, ze zm. ; dalej: rozporządzenie R M z 2 m a ja 2020 r. ) z art . 57 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie , art. 57 w związku z art. 233 ust. 3 i art . 233 ust. 3 K on stytu cji . Trybuna ł Konstytucyjny w postanowieniu , do któ rego składam niniejsze zdanie od- r ębne, umorzył postępo wanie na podstawie art . 59 ust. 1 p kt 2 i 4 u.o .t.p.TK ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku oraz utratę mocy obowi ązującej p rzepi su prz e d wyda- n iem orzec z enia prze z Tryb unał . W uzasadnie niu wskazał na niedopuszczalność uczynienia wz orce m kontroli art . 233 ust. 3 Konstytucji , stwie rdz ił , że art . 46 ust . 4 pkt 4 ustawy epide- micznej nie b ył podstaw ą ostatecznego rozstrzygnięcia w s prawie skarżące go oraz uznał , że § 14 ust. 1 pkt 1 ro zporządzenia RM z 2 m aja 2020 r. utraci ł moc obowiązującą i nie zachodzi pr ze słanka statuowana w art . 59 ust. 3 u.o. t. p.TK , z godnie z którą Try b unał nie umarza postę- p owania z p owodu utraty moc y obowiązuj ą cej przepisu , je żeli wydanie orzeczenia jes t ko- nie czne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw skarżą c ego . 2. Z gadzam się z konkluzją , że art . 233 ust. 3 Konstytucji nie mógł być wz orcem kon- troli w niniejszej spraw ie, a art . 46 ust . 4 pkt 4 ustawy epidemicznej n ie mógł być przedmio- tem kontr oli. Nie zgadzam się natomia st z uzasadnieniem brak u istnienia przesłanki wynika- j ącej z art . 59 ust. 3 u.o. t.p.TK, w szczeg ólności z e stwierdzenie m , że „ [s] tan faktyczny spra- wy oraz treść skargi konstytucyjnej nie wskazują na to, aby wydanie wyroku przez Tryb unał , nawet wyroku korzystnego dla skarżącego mogło mieć jakiko lw i ek w pływ na ochronę kon- stytucyjnych wolności i praw skarżącego ” , bowi em „ [z]e względu na upł yw czas u , nie jest moż liwe przywrócenie pra wa skarżącego do z organizowania zgromadzenia 10 maja 2020 r. ( … ) , [a] w obec nym stanie prawny m s karżąc y może organiz ować zgromadzenie na obowią- zujących zasadach, ponieważ nie występują już ogra niczenia zwią zane ze stanem epi demii ” . Pona dto Trybunał , dokonu jąc ponownej ana liz y przesłanek formalnych skargi , nie z badał i nie odnió sł się do k ilku kwe s t ii (o k tórych więcej w pkt 4 zdania odręb nego) , co by ło nie- zbędn e d la rzetelnej i wszechstronnej oceny pods taw umorzenia postępowania w niniejs zej sprawie. 3. Odno sząc się do kwestii , czy w s prawie zachodzi prze słanka konieczno ści ochrony konstytucyjnych wolności i praw skarżącego, pomimo utra ty mocy o bowiązuj ącej kwestio- nowane go przepisu , Trybunał , mo im zdaniem , nie dostatecznie uzasadnił jej brak oraz błędn ie utożsami ł ją z przesłank ą aktualności naruszenia praw i wo lności skarżącego . Warunki em uzasadniając ym kontrolę zgodności z K onstytuc ją ni eobowiązującego przepisu jest bowiem OTK ZU A/2024 SK 4/21 poz. 2 13 przede wszyst k im ustalenie, że zachodzi związek pomiędzy daną regulac ją a ochron ą konsty- tucyjnych praw i wolności . Związek ten zachodzi wówczas, gdy: „po pierwsze, przepis będą- cy przedmiotem oceny zawiera treści normatywne odnoszące się do sfery praw i wolności konstytucyjnie chronionych; po drugie , nie istnieje żaden alternatywny instrument prawny (poza ewentualnym uznaniem przepisu za niekon stytucyjny), który mógłby spowodować zmianę sytuacji prawnej uksz tałtowanej definitywnie, zanim ów przepis utracił moc obowią- zują c ą; po trzecie, ewentualna eliminacja danego przepisu z systemu prawnego stanowić bę- dzie skuteczny środek dla przywrócenia ochrony praw naruszonych obowiązywaniem kwe- stionowanej regulacji prawnej” (wyrok TK z 21 maja 2001 r., sygn. SK 15/00 , OTK ZU nr 4/20 0 1, poz. 85) . O ile uwzględnie nie po wyższych przesłanek ni e da wyniku jednoznacz- nego, „ w razie wątpliwości w tym względzie domn iemanie przemawia na rzecz merytorycz- nego rozpoznania skargi konstytucyjnej” ( wyrok TK z 12 grudnia 2000 r., sygn. SK 9/00 , OTK Z U n r 8/2000, poz. 297 ) . Pogląd y te został y wyrażon e przez Trybunał na tle nieob owią- zującego art . 39 ust. 3 usta wy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybuna le K onstytucyjnym (Dz. U . Nr 102, poz. 643, ze z m.) , jednak zacho wuj ą a ktualno ść także w obecnym stanie p rawnym. Mając na uwadz e powyższe , uważa m, że anal iza przesłanki wynikającej z art. 59 ust. 3 u.o.t.p.T K dok onan a przez Trybuna ł w niniejszej sprawie jest niewy starcz aj ąca . O piera się w za sadzie jedynie na argu mencie , że skarżący ze względu na upływ czasu , nawet po ko- rzystnym dla siebie wyroku T rybun ału, nie będzie mógł zorganizować zgromadzenia, które miało się odbyć 10 maja 2020 r . Try b unał nie d ostrzegł te go, że w wi elu sytuac jach nie będzie możliwa restytucja po wyroku T rybunału uwzględniającym skargę kw estionującą nieobowią- zującą reg ul ację, właśnie ze względu na upły w czasu , toteż przesłankę konieczności ochrony konstytucyjnych wolności i praw skarżącego należy rozumieć także jako otwarcie drogi, dzięki wyrokowi T rybu nału , do uzyskania odszkodowania od państwa za bezprawie legisla- cyjne. Chciałb ym podk reślić, że n ie przesądzam w ty m m iejscu, ż e przesła nka , o któr ej mo- wa w art. 59 us t. 3 u .o.t.p.T K , z iści ła się w niniejszej sprawie (na margine sie p rz ypominam także, że uznanie celowości objęcia kontrolą kwestionowanego przepisu na podstaw ie art. 5 9 ust. 3 u.o.t.p.TK nie p rzesądza per se o kierunku rozstrzygnięcia , tzn. , że zawsze będ zie to orzeczenie o niezgodn ości z Konstytucją kwesti onowane go przep isu) . Uważam jednak, że stwierdz enie przez Trybuna ł jej nieistnienia w ni niejszej spra wi e z ostało niew ystarczająco i błędnie uzasadnione , co w konsekwencji nie pozwala na ocenę, czy rzeczywiście pr zesłanka ta nie wystąpiła , a zatem podważa zasadność umorzenia postępowania . 4. Uzasadnien ie p osta no wienia, do którego s kł adam zdanie odrębne , nie odnosi się ponadto do in nych kwestii formalnych, któr ych rozstrzygnięcie, zgo dnie z a rt. 69 ust. 1 u.o.t.p.T K, było konieczne dl a zbadania wszy s tk ic h i stotn y ch okoliczności w celu wszech- stronne go wyjaśnienia sprawy. W niniejszej sprawie podstawą wniesienia skargi konstytucyjnej były dwa różne osta- teczne rozstrzygnięcia – postanowienie Sądu Apelacyjnego w W . z 3 maja 2020 r. (sygn. akt [ … ] ) oraz posta nowienie Sądu Apel acyjnego w W . z 8 maja 2020 r. (sygn. akt [ … ] ). Po dsta- wą ich wydania były dwa różne rozporządzenia. Podstawą pierwszego postanowienia był § 14 ust . 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2020 r. w sprawie ustanowie- nia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 697, ze zm.), natomiast drugiego – § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia RM z 2 maja 2020 r . W uza sadnieniu postan owienia o umorzeni u postępowania w ogóle nie została poru- szona kwesti a dopuszczalności wskazania w skardze konstytucyjnej więcej niż jednego osta- tecznego rozstrzygnięcia, a nie jest to oczywiste w dotychczasowej praktyce orzeczn iczej OTK ZU A/2024 SK 4/21 poz. 2 14 T rybun ału (zob. wyrok T K z 19 lipca 2022 r. , sygn. SK 20/19 , OTK ZU A/2 022, poz. 52 i powołane tam orzecznictwo ). Ponadto Tryb unał w ogóle ni e odni ósł si ę do tego, że zakwestionowany pr zepis rozpo- rządzenia R M z 2 maja 2020 r. nie był pods tawą postanowien ia Sądu Apelacyjnego w W . z 3 maja 2020 r., gdyż w momenci e wszczęcia postępowania zakoń czonego tym orzeczeniem jeszcze nie obowiązywał . W kons ekwencj i Trybun ał n ie określił, jakie skutki z tego wynikają dla formalnej dopuszczalności skargi kons tytucyjnej. 5. Uważam, że Trybunał , odma wi ając meryto ryczn ej kontroli zakwest ionowanych prz episów , szczególnie w p ostępowaniu zainicjowanym s kargą konstytucyjną, któ ra zos ta ł a poz ytywn i e zweryfikow ana w trybie wst ęp nej kontr oli for malnej, jest zo bligo wany do gł ębni e rozważyć, a następnie przedstawić i wyj a śnić okoliczności wydan e go rozstr zygnięcia . Uza- sadnien ie postanowienia w niniejsze j spra wie n i e spełni a, w m oje j ocenie , tego wa ru nku, a n iewystarczająca anal iza przesłanki wynikając ej z art . 59 ust. 3 u .o.t.p.TK podw aża zasad- ność umorzenia postępowania. Z uwagi na powyższe uznałem za konieczne złożenie zdania odręb nego .