Ts 117/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 18 maja 2020 r. Pozycja 1 37 POSTANOWIENIE z dnia 13 lutego 20 20 r. Sygn. akt Ts 117/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej E.T. w sprawie zgodności: 1) art. 10 ust. 2 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emerytu- rach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 3 9, poz. 353, ze zm.); 2) art. 58 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 w związku z art. 57 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 58 ust. 4 ustawy powołanej w punkcie 1; 3) art. 20 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 w związku z art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu s połecznym rolników (Dz. U. z 2016 r. poz. 277, ze zm.) z art. 2 , art. 32 i art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej . UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 19 maja 2017 r. (data nadani a) E.T. (dalej: skarżąca) wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego . Decyzją z 4 marca 2015 r. (znak: […] ) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. (dalej: organ rentowy albo ZUS ) odmówił skarżącej prawa do renty rodzinnej po zmar- łym mężu , ponieważ nie miał on ustalonego prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolno- ści do pracy, nie spełniał warunków wymaganych do przyznania mu tych świadczeń, nie po- bierał zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego, jak również nie pobierał nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Organ rentowy wskazał także , że zmarły nie udokumentował 5 letniego stażu pracy w ostatnim dziesięcioleciu przed śmiercią, która nastąpiła po upływie 19 miesięcy od ustania ostatniego ubezpieczenia oraz nie legitymował się 30 letnim okresem składkowym, a jedynie okresem 24 lat, 6 miesięcy i 6 dni . Od tej decyzji skarżąca wniosła odwołan ie. Wyrokiem z 20 lipca 2016 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w G. VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Sąd Okręgowy albo sąd pierwszej instancji) zmienił za- OTK ZU B/2020 Ts 117/17 poz. 1 37 2 skarżoną decyzję i przyznał skarżącej prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu od 8 stycz- nia 2015 r. W skazał, że przeprowadz o ne postępowanie dowodowe wykazało, że zmarły legi- tymował się wymaganym 30 - letnim okresem składkowym. Zdaniem sądu , do okresu 24 lat, 6 miesięcy i 6 dni należało doliczyć – zgodnie z dyspozycją art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie: Dz. U. z 20 20 r. poz. 53 ; dalej: ustawa emerytalna ) – okres pracy zmarłego w gospodarstwie rolnym rodziców, w okresie po ukończeniu 16 roku życia, tj. od 8 listopada 1969 r. do 29 marca 1976 r. Orzeczenie Sądu Okręgowego zaskarżył apelacją organ rentowy. Wyrokiem z 27 sty - cznia 20 17 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny w G. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecz- nych (dalej: Sąd Apelacyjny ) zmienił rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji w ten sposób, że oddalił odwołanie skarżącej. P odzieliwszy zarzuty sformułowane w środku odwoławczym zauważył, że sam fakt wykonywania pracy w gospodarstwie ro lnym rodziców nie wystarczył, żeby uznać, że okres od 8 stycznia 1969 r. do 29 marca 1976 r. był okresem składkowym uprawniającym do nabycia praw do renty z tytułu niezdolności do pracy. Jak zauważył Sąd Apelacyjny, art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej normuje wyłącznie sytuację ustalania prawa do emerytury i obliczania jej wysokości . Prawo do renty, a więc świadczenie, którego dochodzi skarżąca, reguluje natomiast art. 10 ust. 2 tej ustawy. W myśl tego przepisu – jak stwierdził Sąd Apelacyjny – „ przy ustalaniu prawa do tego świadczenia uwzględnia się tylko okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe ustalone na zas adach określonych w art. 5 - 7 są krótsze od okresu wymaganego do przyznania renty, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu ” . Jak zauważył ten sąd , z a okres pracy zmarłego męża skarżącej w gospodarstwie rolnym jego rodziców nie zostały opłacone składki na ubezpieczenie spo- łeczne rolników , ponieważ nie istniał obowiązek ich opłacania. Odwoławszy się do wyroku Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2014 r. (sygn. akt II UK 222/13, L ex nr 1424851) Sąd Ape- lacyjny wskazał , że skoro art. 10 ust. 2 ustawy emerytalnej wyraźnie wymienia okresy ubez- pieczenia społecznego rolników , za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki, to przy ustalaniu prawa do renty nie uwzględnia się przypadających po ukończeniu 16 roku życia okresów prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz pracy w gospodarstwie rol- nym, poprzedzających podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników na mocy ustaw : z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolni- ków i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140, ze zm.) oraz z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 140, poz. 268, ze zm.; dalej: ustawa ubezpieczeni owa). O bowiązek ubezpieczenia społecznego rolników – jak podkreślił Sąd Apelacyjny – objął domowników zmarłego dopiero od 1 stycznia 1983 r. Okres pracy zmarłego męża skarżącej w gospodarstwie rolnym rodziców od 8 stycznia 1969 r. do 29 marca 1976 r. nie m ógł zatem podlegać wliczeniu do jego stażu ubezpieczenio- wego ustalanego na potrzeby prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Skarżąca nie zdo- łała wykazać, że jej mąż legitymował się w dacie śmierci stażem wymaganym w art. 58 ust. 4 ustawy emerytalnej . Poza sporem pozostawało natomiast, że nie osiągnął też stażu wymaga- nego przepisem art. 58 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 57 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Wyrok Sądu Apelacyjnego , wraz z uzasadnieniem, został doręczon y pełnomocnikowi skarżącej 20 lutego 2017 r. Od powyższego orzeczenia skarżąca wniosła skargę kasacyjną , która została wpisana do repertorium pod sygn. […] . Postanowieniem z 18 października 2017 r. Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 78 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie post ę powania przed Trybuna- łem Konstytucyjnym ( ówcześnie: Dz. U. poz. 2072) – zawiesił postępowanie do czasu rozpo- znania skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy. OTK ZU B/2020 Ts 117/17 poz. 1 37 3 Sąd Najwyższy p ostano wieniem z 22 marca 2018 r. (sygn. akt […] ) odmówił przyję- cia skargi kasacyjnej do rozpoznania, co Trybunał ustalił z urzędu. W związku z tym, posta- nowieniem z 26 czerwca 2019 r. Trybunał Konstytucyjny podjął zawieszone postępowanie, natomiast zarządzeniem , doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 9 lipca 2019 r., wezwał skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi przez: 1) wskaza nie, jakie wolności lub prawa skarżącej wyrażone w art. 2 i art. 32 Konstytu- cji – i w jaki sposób – zostały naruszone przez zakwestionowane w skardze przepisy; 2) uzasadnienie zarzutu niezgodności zakwestionowanych w skardze przepisów z wolnościami lub prawami skarżącej, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego po- parcie; 3) doręczenie: a) odpisu (albo kopii poświadczonej przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem) decyzji ZUS z 4 marca 2015 r. oraz czterech kopii, b) odpisu (albo k opii poświadczonej przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem) wyroku Sądu Okręgowego z 20 lipca 2016 r. (sygn. akt […] ) oraz czterech kopii, c) odpisu (albo kopii poświadczonej przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem) wyroku Sądu Apelacyjnego z 27 s tycznia 2017 r. (sygn. akt […] ), d) pięciu egzemplarzy pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, e) pięciu egzemplarzy skargi konstytucyjn ej opatrzonej podpisem (nie parafą) pełno- mocnika skarżącej; 4) udokumentowanie daty doręczenia skarżącej orzeczenia , o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji . W piśmie złożonym 16 lipca 2019 r. skarżąca odniosła się do zarządzenia. Skarżąca twierdzi, że zaskarżone przez nią przepisy naruszają zasad ę sprawiedliwości społecznej oraz prawo do „ równego traktowania w dziedzinie zabezpieczenia społecznego”. Przejawem ich naruszenia jest „zaliczanie innych okresów do okresów składkowych w zależ- ności od tego, której ustawie (»zwykłej«, czy rolniczej) podlega ubezpieczony”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycz nego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania oraz gdy nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK. 2. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do merytorycznej oceny. 2.1. Skargę sporządził radca prawny, który przedłożył stosowne pełnomocnictwo. 2 .2. Skarżąca wyczerpała przysługującą jej drogę prawną, ponieważ od wyroku Sądu Apelacyjnego w G. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 27 stycznia 2017 r. (sygn. akt […] ) n ie przysługuje żaden zwyczajny środek zaskarżenia. 2 .3. Dochowany został trzymiesięczny termin wniesienia skargi zastrzeżony w art. 77 OTK ZU B/2020 Ts 117/17 poz. 1 37 4 ust. 1 u.o.t.p. TK. Powyższe orzeczenie zostało skarżącej doręczone 20 lutego 2017 r., natomiast skarga konstytucyjna została wniesiona do Trybunału Konstytucyjnego 19 maja 201 7 r. (data nadania). 2 .4 . Skarżąc a określił a przedmiot kontroli w rozumieniu art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK . Wskazała bowiem przepisy , na podstawie których odmówiono jej prawa do renty rodzinnej. 2.5. W skardze wskazano, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącej zostało naruszone, a także o kreślono sposób jego naruszenia. 2.5. 1 . Przekazując skargę do merytorycznej oceny Trybunał uwzględnił, że w uzasa - dnieniu skargi (s. 3) skarżąca zarzuciła, iż zaskarżone przez nią przepisy naruszają prawo do „równego traktowania w zakresie zabezpieczenia społecznego”, ponieważ różnicują zasady ustalania prawa do renty rodzinnej, w zależności od tego „jakiej ustawie podlegają” ubezpieczeni. 2.5. 2 . W swoich orzeczeniach Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wskazywał, że w europejskiej kulturze prawnej ugruntowała się zasada falsa demonstratio non nocet, zgodnie z którą kluczowe znaczenie ma istota sprawy, a nie jej oznaczenie (por. wyroki TK z: 19 marca 2001 r., sygn. K 32/00, OTK ZU nr 3/2001, poz. 50; 29 października 2002 r., sygn. P 19/01, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 67). Podobne stanowisko Trybunał zajął też w sprawie o sygn. P 11/02 (wyrok z 19 lutego 2003 r., OTK ZU nr 2/A/2003, poz. 12), stwierdzając, że na pytanie prawne sądu składa się cała wyrażająca je treść, a w petitum pytania prawnego następuje jedynie usystematyzowanie wątpliwości oraz wskazanie kluczowych w tym względzie wzorców kontroli. Wspomnianą zasadę Trybunał stosuje również w postępo - waniach inicjowanych skargami konstytucyjnymi (por. wyroki z: 8 lipca 2002 r., sygn. S K 41/01, OTK ZU nr 4/A/2002, poz. 51; 6 marca 2007 r., sygn. SK 54/06, OTK ZU nr 3/A/2007, poz. 23; 24 lutego 2009 r., sygn. SK 34/07, OTK ZU nr 2/A/2009, poz. 10 oraz z 15 kwietnia 2014 r., sygn. SK 48/13, OTK ZU nr 4/A/2014, poz. 40). W związku z tym rek onstrukcji zarzutu dokonuje się zarówno na podstawie treści petitum , jak i uzasadnienia, które – jako integralna część skargi – stanowi usystematyzowanie oraz rozwinięcie wątpliwości wskazanych na początku pisma inicjującego postępowanie (zob. postanowieni e TK z 25 listopada 2009 r., sygn. SK 16/09, OTK ZU nr 10/A/2009, poz. 160). 2.5. 3 . Mając powyższe na uwadze Trybunał stwierdza, że w analizowanej skardze – oprócz zarzutu naruszenia zasad wynikających w art. 2 i art. 32 Konstytucji – skarżąca sformułowała zarzut naruszenia prawa do zabezpieczenia społecznego, którego źródłem jest art. 67 ust. 1 Konstytucji. 3. Z uwagi na to, że skarga konstytucyjna spełnia wymagania przewidziane w u.o.t.p. TK, a nie zachodzą okoliczności określone w art. 61 ust. 4 tej ustawy, to – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK – zasadne jest nadanie jej dalszego biegu. Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.