Ts 134/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 3 lipca 2020 r. Pozycja 202 POSTANOWIENIE z dnia 30 stycznia 20 20 r. Sygn. akt Ts 134/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Ju styn Piskorski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej R . J. o zbadanie zgodności: 1) art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 2 5 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubez pieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2017 r. poz. 1368, ze zm.) z art. 2, art. 31 ust. 2 i 3, art. 64 ust. 2, art. 65 ust. 1 i art. 67 ust. 1 w związku z art. 20 i art. 22 Kon st ytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300, ze zm.) z art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 2, art. 65 ust. 1 i art. 67 w zw iązk u z art. 7, art. 10 ust. 1 i 2, art. 87 ust. 1 i art. 178 ust. 1 Konstytucji , p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENI E 1. W skardze konstytucyjnej , wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 5 września 2018 r. (data nadania) , R. J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle nastę - pującego stanu faktycznego: 1.1. Skarżący jest lekarzem medycyny oraz pracuje jako dyre ktor Regiona lnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w S. (dalej: Centrum), a także pełni dyżury w Szpi talnym Oddziale Ratunkowym w S. (dalej: SOR). We wrześniu 2014 r. skarżący przebywał na zwolnieniu lekarskim w Centrum, jednakże pełni ł w tym czasie dyżury lekar skie w SOR. 1.2. Decyzją z 12 grudnia 2014 r. ( nr […] ) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ rentowy lub ZUS ) pozbawił skarżącego prawa do zasiłku chorobowego wypłaconego za okres od 1 do 30 września 2014 r. w wysokości 7245,61 zł wraz z ustawowymi odsetkami. OTK ZU B/2020 Ts 134/18 poz. 202 2 Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych, w któr ym zarzucił organowi rentowemu nieuwzględnienie nadzwyczajnych okoliczności w postaci niemożności pełnienia dyżurów w SOR przez innych lekarzy, a także wniósł o odstąpienie od żądania zwrotu pobranego przezeń świadczenia. Wyrokiem z 10 czerwca 2015 r. (sygn. ak t […] ) Sąd Rejonowy w S. oddalił odwołanie skarżącego. Sąd Okręgowy w S. , wyrokiem z 22 stycznia 2016 r (sygn. akt […] ), zmienił orzeczenie s ądu pierwsze j instancji w ten sposób, że zobowiązał skarżącego do zwrot u organowi rentowemu kwoty 7062,00 zł, a w pozostałym zakresie apelację oddalił. Ponadto sąd ten przekazał wniosek skarżącego w przedmiocie odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pob ranego świad czenia do ZUS. 1.3. Decyzją z 20 maja 2016 r. ( nr […] ) organ rentowy odmówił skarżącemu odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 do 30 września 2014 r., albowiem nie zaistniały szczeg ólnie uzasadnione okolicz ności, które umożliwiałyby odstąpienie od żądania zwrotu wypłaconego skarżącemu zasiłku chorobowego. Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w S. w wyroku z 18 maja 2017 r. (sygn. akt […] ), podtrzymanym przez wyrok Sądu Apela - cyjnego w G . z 19 kwietnia 2018 r. (sygn. akt […] ). W ocenie sądów obu instancji skarżący nie udowodnił, że w jego sprawie ziściła się przesłanka nadzwyczajnych okoliczności, która umożliwiłaby zachowanie przez niego nienależnego świadczenia. 2. Zdan iem skarżące go art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świad - czeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2017 r. poz. 1368, ze zm.) jest „niejednoznaczny i nieprecyzyjny” oraz narusza i ogranicza „bez wymaganej d o tego w Konstytucji w demokratycznym państwie konieczności, konstytucyjne wolności i prawa skarżącego, w tym wolność wykonywania zawodu, prowadzenia działalności zawodowej, prawo do zabezpieczenia społecznego na wypadek choroby i równej dla ws zystkich och rony ich praw majątkowych”. Z kolei art. art. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300, ze zm.) naruszać ma powołane przez skarżącego wzorce konstytucyjne „w sposób, w j aki jest on wykładany ścieśniająco w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, z pozaustawowym ograniczeniem praw obywateli”. 3. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 12 czerwca 2019 r. skarżący został wezwany do u sunięcia braków fo rmalnych sk argi konstytucyjnej . Zarządzenie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 2 lipca 2019 r., a zo- stało wykonane w piśmie procesowym wniesionym do Trybunału Konstytucyjnego 9 lipca 2019 r. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgo dnie z a rt. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono następujące przepisy : – art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecz nego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2017 r. poz. 1368, ze OTK ZU B/2020 Ts 134/18 poz. 202 3 zm. ; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 645, ze zm.); dalej: u.ś.p.u.s. ) w brzmieniu: „ Ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zw olnieni e od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia ”; – art. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300, ze z m. ; dal ej: u.s.u.s. ) w brzmieniu: „ Zakład może odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty, jeżeli: (…) zachodzą szczególnie uzasadnione okoli czności ”. 3. Trybunał stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna nie spełnia przesłan e k warunkując ych przekazanie jej do rozpoznania merytorycznego . 4. W odniesieniu do zarzutu niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 u.ś.p.u.s. należy zauważyć, że w wyrok u z 25 lutego 2014 r. o sygn. SK 18/13 (OTK ZU nr 2/A/2014, poz. 14) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że „[a] rt. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świad - czeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2014 r. poz . 159) w zakresie, w jakim stanowi podstawę utraty prawa do zasiłku choro - bowego ubezpieczonego, któr y w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wykonywał pracę zarobkową, uzyskując wynagrodzenie przekraczające minimalną wysokość wynagrodzenia za pracę, je st zgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rz eczypospolitej Polskiej” . Sentencja tego orzeczenia została opublikowana 4 marca 2014 r. w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej pod poz. 267 i – stosow nie do art. 190 ust. 1 Konstytucji – ma moc powszechnie obowiązującą. W związku z powyższym analizow an ej skardze konstytucyjnej – w zakresie, w jakim wzorcami kontroli dla art. 17 ust. 1 u.ś.p.u.s. uczyniono art. 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 i art. 67 ust. 1 Konstytucji – należ ało odmówić nadania dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o. t.p. TK z powodu ziszczenia się przesłanki ne bis in idem . 5. Odnośnie do zarzutu niezgodności art. 17 ust. 1 u.ś.p.u.s. z art. 31 ust. 2, art. 65 ust. 1, art. 20 i art. 22 Konstytucji Trybunał przypomina, że z konstrukcji skargi konstytucyjnej, określone j w art. 79 ust. 1 Konstytucji, wynika, iż celem tego środka prawnego jest ochrona przysługujących jednostce konstytucyjnych praw i wolności, naruszonych na skutek wydania ostatecznego rozstrzygnięcia na podstawie przepisu, którego konstytucyjność jest kwe stiono - wana. Do tego a by uznać skargę konstytucyjną za dopuszczalną, musi występować ścisła relacja (związek) pomiędzy treścią orzeczenia, zaskarżonym przepi sem aktu normatywnego a postawionym zarzutem niezgodności tego przepisu z określoną normą konstytucy jną ( zob . m.in. wyrok TK z 20 grudnia 2017 r., SK 37/15, OTK ZU A/2017, poz. 90, a także postano - wienia TK z: 4 marca 2014 r., Ts 88/13, OTK ZU nr 2/B/2014, poz. 147; 10 lipca 2014 r., Ts 224/12, OTK ZU nr 5/B/2014, poz. 385 ; 1 października 2014 r., sygn. T s 193/13, OTK ZU nr 5/B/2014, poz. 429; 22 października 2014 r.,sygn. Ts 12/13, OTK ZU nr 5/B/2014, poz. 393; 8 listopada 2016 r. Ts 294/15, OTK ZU B/2016, poz. 507 oraz 20 listopada 2017 r. i 18 kwietnia 2018 r., sygn. Ts 69/16, OTK ZU B /2018, poz. 89 i 9 0 ). W niniejszej sprawie skarżący jako ostateczne orzeczenie o wolnościach i prawach konstytucyjnych skarżącego wskaza ny wyrok Sądu Apelacyjnego w G . z 19 k wietnia 2018 r. (sygn. akt […] ) oddalający apelację od wyroku Sądu Okręgowego w S. z 18 maja 2017 r. (sygn. akt […] ) o oddaleniu skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 20 maja 2016 r. ( nr […] ), w której odmówiono skarżącemu odstąpienia od żąda nia zwrotu nienależnie pobranego przez skarżącego zasiłku chorobowego za okres od 1 do 30 września 2 014 r. OTK ZU B/2020 Ts 134/18 poz. 202 4 Wydane w sprawie skarżącego orzeczenia sądów ubezpieczeń społecznych obu instancji oraz poprzedzająca je decyzja organu rentowego dotyczyły wyłącznie kwestii, czy uzasadnione jest zaniechanie ściągnięcia od skarżącego świadczenia z ubezpieczenia spo łecznego, które zostało pobrane nienależnie. Innymi słowy, organ oraz sądy w ogóle nie rozstrzygały o prawie skarżącego do wykonywania określonego zawodu (t u: lekarza medycyny) , co oznacza, że wskazywana przez skarżącego konstytucyjna wolność wyboru zawodu (art. 65 ust. 1 ustawy zasadniczej), tak samodzielnie, jak i w powiązaniu z art. 20 (zasada społecznej gospodarki rynkowej), art. 22 (zasada ograniczenia w olności gospodarczej) oraz art. 31 ust. 2 (prawo do poszanowania wolności i praw innych oraz zakaz z muszania do zachowań nienakazanych przez prawo), nie stanowi adekwatnego wzorca kontroli w niniejszej sprawie. W tej sytuacji analizowanej skardze konstytuc yjnej w zakresie, w jakim wzorcami kontroli dla art. 17 ust. 1 u.ś.p.u.s. uczyniono art. 31 ust. 2, art. 65 ust. 1, art. 20 i art. 22 Konstytucji na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK. należało odmówić nadania dalszego biegu 6 . Odnoszą c się do z a rzut u niekonstytucyjności art. 84 ust. 8 pkt 1 u.s.u.s. , należy zauważyć, iż przepis ten zawiera zwr ot niedookreślony („ szczególnie uzasadnione okoliczności ”) , który zdaniem skarżącego jest „wykładany ścieśniająco w orzecznictwie”. T rybunał zwraca w związk u z tym uwagę, że stosow a nie przez ustawodawcę zwrotów niedookreślonych nie moż e samo w sobie prowad zić do sformułowania zarzutu niekonstytucyjności. Zwroty te występują w wielu systemach prawnych i ich legalności nie moż na podważać tylko dlatego, że pozos tawiają organom stosującym prawo określoną sferę władzy dyskrecjonalnej. Wprawdzie ich użycie prowad zi do przesunięcia obowiązku konkretyzacji normy prawnej na etap stosowania prawa , co daje sądom określoną swobodę decyzyjną, jednak jak wskazał Trybunał np . w wyroku z 16 stycznia 2006 r. , sygn. SK 30/05 (OTK ZU nr 1/A/2006, poz. 2) „krytyka takich rozwią zań powinna koncentrować się nie na samym posługiwaniu się przez przepisy prawa zwrotami niedookreślonymi, ale na tym, czy wprowadzając takie zwroty do porz ądku prawnego, prawodawca przewidział czytelne, z punktu widzenia ewentualnych odbiorców rozstrzygni ęć, mechanizmy kontroli (także pozaprocesowej) korzystania przez sądy z przyznanej im władzy dyskrecjonalnej”. Innymi słowy, zwroty niedookreślone są co do zasady zgodne z Konstytucją, jeśli ich stosowaniu przez sądy towarzyszą określone gwarancje procedu ralne, jak jawność postępo - wania, ujawnienie motywów orzeczenia czy instancyjna kontrola podjętego rozstrzygnięcia. Jak uznał bowiem Trybunał w uchwale pełne go składu z 6 listopada 1991 r. , sygn. W 2/91 (OTK w 1991 r., poz. 20) „ na straży właściwego stosowa nia (…) normy [skonstruowanej w oparciu o pojęcia ocenne] stoją przede wszystkim normy procesowe, nakazujące wskazanie przesłanek, jakie legły u podstaw zas tosowania w konkretnej sprawie normy prawnej skonstruowanej przy użyciu tego rodzaju nieostrego poję cia”. W związku z powyższym analizowanej skardze konstytucyjnej w zakresie badania konstytucyjności art. 84 ust. 8 pkt 1 u.s.u.s. należało odmówić nadania d alszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK . W związku z powyższym postanowiono ja k w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia.