Ts 189/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 9 lipca 2020 r. Pozycja 212 POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 20 20 r. Sygn. akt Ts 189/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Piotrowicz – przewodniczący Julia Przyłębska – sprawoz dawca Justyn Piskorski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu n iejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 4 kwietnia 2016 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytu- cyjnej T . S p. z .o.o., p o s t a n a w i a: uwzględnić zażalenie i nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. Orzecze nie zapadło większością głosów . UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej z 12 maja 2015 r. (data wniesienia) T . Sp. z o.o. (dalej: skarżąca ) , reprezentowana przez radcę prawnego , zakwestionowała zgodność art. 65 ust. 1a ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r . o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257, ze zm. ; dalej: ustawa akcyzowa z 2004 r. ) , uchylonej i zastąpionej przez ustawę o podatku akcy - zowym z dnia 6 grudnia 2008 r. ( ówcześnie: D z. U. z 2009 r. Nr 3, poz. 11, obecnie: Dz. U. z 2018 r., poz. 1114 , ze zm.; dalej: ustawa akcyzowa z 2008 r. ) w związku z § 3 ust. 3 w związku z § 4 ust. 1 - 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2004 r. w sprawie obniżenia stawek podatku akcyzowego ( ówcześnie: Dz. U. Nr 87, poz. 825, ze zm. ; dalej: rozpor ządzenie z 2004 r. ) , uchylonego ustawą akcyzową z 2008 r. – z art. 2, art. 7, art. 9, art. 21 ust. 1, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 51 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 3, art. 84 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej . Postanowieniem z 4 kwietnia 2016 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej wniósł w ustawowym terminie zażalenie. Z arzucił, że wbrew stanowisku Trybunału skarżąca wskazała i uprawdopodob niła naruszenie swych praw podmiotowych, a skarga nie była oczywiście bezzasadna. OTK ZU B/2020 Ts 189/15 poz. 212 2 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Uwagi wprowadzające. 1.1. Skargę konstytucyjną wniesiono 12 maja 2015 r., gdy postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym określała ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konsty - tucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). Ustawa ta utraciła moc obowiązującą na podstawie art. 1 38 w związku z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybun ale Konstytucyjnym (ówcześnie: Dz. U. z 201 5 r. poz. 1064 ; dalej: ustawa o TK z 2015 r.). P ostanowienie o odmowie nadania jej dalszego biegu wydano z zasto - so waniem przepisów ustawy o TK z 1997 r. , gdyż zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. , w spra wach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r. – w postępowaniu przed Trybunałem, w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania, zastosowanie miały przep isy ustawy o TK z 1997 r. 1.2. Wobec wniesienia przez skarżącą zażal enia, postępowanie zainicjowane wniesioną skargą nie zostało zakończone. Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074 , ze zm. ) , do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072 , ze zm. ; dalej: u.o.t.p. TK ) , stosuje się przepisy u.o.t.p. TK . Skoro zainicjowane postępowanie nie zostało zakończone do 3 stycznia 2017 r., tj. do dnia wejścia w życie u.o.t.p. TK, to zarówno wstępne, jak i merytoryczne rozpoznanie skargi normują przepisy u.o.t .p. TK . 1.3. W myśl art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK , skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża- lenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytu cyj- nej dalszego biegu. Trybunał w składzie trzech sędziów rozpatruje zażalenie n a posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit . c w zw iązku z art. 61 ust. 5 - 8 u.o.t.p. TK). Na etapie roz- poznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym posta nowieniu prawi- dłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze da lszego biegu . 2. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego zażalenie zasługuje na uwzględnienie, po- nieważ podważ a podstawy odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2.1. Pierwszą podstawą odmowy było uznanie skargi za oczywiście bezzasadną ( art. 36 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r. – stanowiący odpowiednik obecnie obowiązującego art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK) , gdyż „analizowana skarga konstytucyjna jest próbą skorygo- wania zaniedbań, do których skarżąca doprowadziła w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Wątp liwości Trybunału nie budzi[ło] bowiem to, że źród łem (i przyczyną) ingerencji w prawo własności spół ki – którego ochrony domaga się skarżąca – było niedo- chowanie należytej staranności przy zabezpieczeniu żywotnych interesów przez podmiot prowadzący dział alność gospodarczą, a nie treść przepisów kwestionowanych w skardze kon- stytucyjnej”. Zażalenie podważy ło tę ocenę, ponieważ wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego , wskazan y w skardze jako ostateczne orzeczenie o konstytucyjnych wolnościach lub prawach sk arżącej, wydany został na podstawie kwestionowan ych w skardze przepisów . O rgany po- datkowe, a później sądy administracyjne stwierdzały, że wobec stan u faktyczn ego sprawy objętej wniesioną skargą , skarżąca zobowiązana jest do spełnienia świadczenia podatkowo- OTK ZU B/2020 Ts 189/15 poz. 212 3 prawnego . Gdyby nie treść kwestionowan ych przepisów , nie ziściłby się określony w nich skutek prawny, naruszający – zdaniem skarżącej – jej konstytucyjne wolności i prawa. W tym stanie rzeczy k walifikacja skargi konstytucyjnej jako oczywiście bezzasadnej jest wadliwa. 2.2. Drugą podstawą odmowy było uznanie, że skarga nie zawiera dokładnego okre- śle nia sposobu naruszenia praw konstytucyjnych ( art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK z 1997 r. – stanowiąc y odpowiednik obecnie obowiązującego art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK) . Należy zatem przypomnieć, mając na uwadze charakter skargi konstytucyjnej wynika- jący z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz zasadę skargowości w postępowaniu przed Trybunałem (art. 66 ust awy o TK z 1997 r. – będący odpowiednik iem art. 67 ust. 1 u.o.t.p. TK), że powin- nością skarżącego jest wykazanie relewantnego związku pomiędzy kwestionowan ym w skar- dze przepisem , naruszonym podmiotowym prawem konstytucyjnym skarżącego oraz sposo- bem, w jaki zaskarżon y przepis naruszył to prawo (zob. postanowienie z 22 maja 2018 r., sygn. Ts 27/17, OTK ZU B/2018, poz. 119). Ponieważ związek ten wynika z treści badanej skargi oraz ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie, to skarga spełnia wymóg określony w art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK z 1997 r. i art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK . Skarga w skazuje bowiem przepisy stanowiąc e podstawę wydania ostatecznego orzeczenia w sprawie. Określa również podmiotowe publiczne prawa konstytucyjne, które zdaniem skarżącej zostały naru- szone przez wydanie ostatecznego orzeczenia opartego na tych przepisach. S karżąca przed- stawia swoj e konstytucyjne wolności i prawa, wyprowadzając je z przepisów konstytucyj- nych , wskazanych w uzasadnieniu skar gi . W swoim orzecznictwie Trybu nał wielokrotnie podkreślał również , że w wyjątkowych wypadkach i po spełnieniu określonych warunków – podlegających ocenie na etapie merytorycznej kontroli skargi – tzw. niesamodzielne wzorce kontroli mogą stać się podstawą skargi konstytucyjnej jako wzorce związkowe (zob. wyrok z 15 kwietnia 2014 r., sygn. SK 48/13, OTK ZU nr 4/A/2014, poz. 40 i przywołane tam orzecznictwo) . W uzasadnieniu skargi i zażaleni a skarżąca wyjaśni ła , w jaki sposób kwestionowana regulacja naruszyła – poprzez wydanie ostateczne go orzeczenia – określone w skardze jej k onstytucyjne wolności lub prawa w związku z innymi wskazanymi w s kardze zasadami kon- stytucyjnymi . Zdaniem skarżącej , zgodnie z kwestionowanymi w skardze przepisami, „brak prawi- dłowych oświadczeń zarówno pod względ em formalnym jak i materialnym powoduje, że niemożliwe jest opodatkowanie sprzedawanego oleju preferencyjną stawką akcyzy, a posia- danie wadliwych oświadczeń jest równoznaczne z brakiem prawidłowych oświadczeń ” (s. 3 skargi). S karżąca s twierdza również , że „działający w dobre j wierze i z zachowaniem należy- tej staranności przedsiębiorca ponosi negatywne skutki nieprawdziwych oświadczeń, jedno- cześnie nie mając instrumentów pozwalających na ich weryfikację” (s. 3 zażalenia ). Z tego względu zarzuca kwestionowan ym przepis om , że w zakresie, w jakim „ nakładają na sprze- dawcę oleju opałowego negatywne konsekwencje przyjęcia oświadczeń zawierających nie- prawdziwe [ dane ] ” (s. 1 skargi) , naruszają związane ze sobą zasady : 1) demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konst ytucji) i legalizmu (art. 7 Konsty- tucji) poprzez ograniczenie praw a własności skarżącej wskutek przyjęcia, że tylko oświad- czenia poprawne formalnie i materialnie uprawniają sprzedawcę oleju opałowego do możli- wości skorzystania z obniżonej stawki podatku (n a poparcie tego zarzutu skarżąca powołuje się m.in. na uzasadnienie wyroku TK z 27 kwietnia 2004 r., sygn. K 24/03, OTK ZU nr 4 / A/2004, poz. 33); 2) p rzestrzegania prawa międzynarodowego (a rt. 9 Konstytucji) poprzez narusz enie art. 1 P rotokołu nr 1 do Konwencji o O chronie P raw C złowieka i P odstawowych W olności ( Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175/1 ); OTK ZU B/2020 Ts 189/15 poz. 212 4 3) ograniczenia wolności działalności gospodarczej tylko w drodze ustawy i tylko ze względu n a ważny interes publiczny (art. 22 Konstytucji), podczas gdy – zdaniem skarżącej – w przedmiotowej sprawie ograniczenie to nastąpiło w drodze rozporządzenia; 4) za sady proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji) poprzez brak możliwości spra - wowania przez sprzedawcę oleju opałowego kontroli oświadczeń nabywców oleju, a w kon- sekwencji obciążenie sprzedawcy niekorzystną stawką podatku akcyzowego; 5) prawa własności s karżącej , ograniczonego w drodze rozporządzenia, a nie ustawy (art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji ); 6) powszechności opodatkowania (art. 84 Konstytucji) i wyłączności nakładania po- datków w drodze ustawy (art. 217 Konstytucji). 3. P o dokonaniu ponownej analiz y skargi konstytucyjnej oraz zażalenia na postano- wienie o odmowie nadania jej dalszego bieg u, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że podsta- wy uznania badanej skargi za oczywiście bezzasadną i niespełniającą przewidzianych prawem wymagań są nieprawidłowe . Z tego powodu Trybunał uwzględnił zażalenie skarżącej, nada- jąc skardze konstytucyjnej dalszy bieg (art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK). W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny stwierdził jak w sentencji.