Ts 285/21

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 21 marca 2024 r. Pozycja 53 POSTANOWIENIE z dnia 20 listopada 2023 r. Sygn. akt Ts 285/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański – przewodniczący Rafał Wojciechowski – sprawozdawca Stanisław Piotrowicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z 14 grudnia 2022 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.J. , p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 2 9 l istopada 202 1 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o zbadanie zgodności : 1) art. 50 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 45 ust. 1 Kon- stytucji; 2) art. 394 3 k.p.c. z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 2 w związku z art . 45 ust. 1, art. 79 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 5 ust. 1, art. 8 ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca „2021 r.” o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokura- tora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki „(Dz. U. 2004 r. Nr 179 poz. 1843; dalej: u.s.n.p.)” z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji lub alternatywnie całej u.s.n.p. w zakresie, w jakim „nie przewiduje możliwości: a) zaskarżenia postanowienia Sądu o odrzuceniu skargi, oddaleniu skargi, odmowie zwolnienia od kosztów sądowych, b) (…) wniesienia skargi na przewle- kłość postępowania toczącego się wskutek wniesienia skargi na przewlekłość postępowania”, z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w zwią - OTK ZU B/2024 Ts 285/21 poz. 53 2 zku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 7, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji . 2. Postanowieniem z 1 4 grudnia 202 2 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżące go 2 stycznia 202 3 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konsty- tucyjnej , podnosząc, że: 1) nie można uznać, by zaskarż one: art. 50 § 3 i art. 394 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.), art. 5 ust. 1 i art. 15 ust. 1 i 2 u.s.n.p. były podstawą orzekania w którymś z postępowa ń sądowych, z któ- rych wynika ją orzeczenia wskazane przez skarżącego jako ostateczne , natomiast art. 8 u.s.n.p. nie był podstawą wydania postanowienia Sądu Najwyższego z 21 września 2021 r. (sygn. akt […] ; s. 6 postanowienia TK); 2) argumentacja podniesiona w związku z naruszeniem praw skarżącego przez przepisy zastosowane w postępowaniu sądowym zakończonym postanowieniem Sądu Najwyższego z 21 września 2021 r. nosi cechy zarzutu zaniechania (s. 7 postanowienia TK) ; 3) żadne z przedstawionych pism procesowych nie zawiera określenia sposobu naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw wynikających ze wskazanych w skardze przepisów Kon- stytucji, jak i uzasadnienia postawionych zarzutów z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie – z uwzględnieniem dywersyfikacji powyższego w odniesieniu do różnych postanowień sądowych, wskazanych w skardze jako ostateczne – w związku z obowiązkiem powiązania naruszenia praw podmiotowych skarżącego z konkretnym orzeczeniem jako środkiem naruszenia oraz niekonstytucyjnością podstawy prawnej tego orzeczenia (s. 8 po- stanowienia TK); 4) zaskarżeni e wszystkich przepisów u.s.n.p. stoi w niezgodzie z obowiązkiem skarżącego do wyodrębnienia zaskarżonej normy prawnej (s. 9 postanowienia TK) ; 5) art. 7 Konstytucji nie jest źródłem wolności a ni praw, nie może więc być samodzielnym wzorcem kontroli w postępowaniu skargowym przed TK (s . 9 postanowienia TK). 3. W zażaleniu z 9 stycznia 202 3 r. (data nadania) skarżący wniósł o uchylenie posta- nowienia TK z 14 grudnia 2022 r. i wydanie postanowienia o nadaniu da lszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5 - 8 u.o.t.p.TK). Zgodnie z orzecznictwem Trybunału za- żalenie na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej powinno dotyczyć podstaw, na których odmowa ta była oparta. Przedmiotem postępowania zażale- niowego jest bowiem ustalenie ich prawidłowości. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawi- dłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń zawartych w tym orze- czeniu i nie zasługują na uwzględnienie. Formułując zarzuty przedstawione w zażaleniu , skarżący nie zdołał skutecznie podważyć podstaw odmowy. OTK ZU B/2024 Ts 285/21 poz. 53 3 2.1. W zażaleniu skarżący podniósł, że w piśmie z 26 maja 2021 r., składając skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w sprawie prowadzonej przed Sądem Okręgowym w K. pod sygn. akt […] przy udziale Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Okręgow ego w K. na skutek zażalenia skarżącego od postanowienia Sądu A pelacyjnego w K. z dnia 8 lipca 2021 r. (sy gn. akt […] ), złożył wniosek w trybie art. 49 k.p.c. o wyłączenie imiennie wskazanych osób od orzekania w jego sprawie. Skarżący pod- nosi, że w judykaturze przyjęto, iż postępowania wpadkowe nie są objęte dyspozycją wyni- kającą z art. 50 § 3 ust. 1 k.p.c., a w rezultacie, także w jego sprawie, ma zastosowanie art. 50 § 3 ust. 2 k.p.c. zezwalając y na rozpoznanie sprawy w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji w postępowaniu wpadkowym przez osobę objętą wnioskiem o wyłączenie. Skarżący wywo- dzi , że skoro wniosek o wyłączenie sędziego nie został rozpoznany, a sędzia tam wskazany orzekał w sprawie – to zastosowanie miał art. 50 § 3 k.p.c. Skarżący na poparcie wnioskowa- nia przytacza postanowienie TK z 14 lutego 2019 r. o sygn. Ts 186/ 1 7 (OTK ZU B/2019, poz. 93) . Trybunał w obecnym składzie przypomina, że przedmiotem kontroli w postępowaniu skargowym są przepisy, które bezpośrednio powodują naruszenie konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego. W tym celu musiałyby one być podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia o konstytucyjnych wolnościach lub prawach albo o konstytucyjnych obowiązkach skarżące- go. Zasadniczym wymogiem skargi konstytucyjnej, wynikającym bezpośrednio z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest wykazanie związku zachodzącego między naruszeniem praw podmio- towych i ostatecznym orzeczeniem jako środkiem naruszenia oraz niekonstytucyjnością pod- stawy prawnej tego orzeczenia (zob. wyrok pełnego składu TK z 17 lipca 2013 r., sygn. SK 9/10, OTK ZU nr 6/A/2013 , poz. 79 ). O dnosząc się do argumentacji skarżącego , należy przypomnieć, że postan owienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 1 września 2021 r. , wska- zane w skardze jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji , nie zostało wydane w wyniku wniosku o stwierdzenie nieważności jego postanowienia z 8 lipca 2021 r. odrzuca- jącego skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (sygn. akt I S 68/21), ale rozstrzyga w przedmiocie dopuszczal- ności zażalenia na postanowienie odrzucające skargę na naruszenie prawa strony do rozpo- znania sprawy w postępowaniu sadowym bez nieuzasadnionej zwł o ki , do której to kwestii w żaden sposób nie odnosi się art. 50 § 3 k.p.c. S tąd również w uzasadnieniu postanowienia z 1 września 2021 r. Sąd Apelacyjny zauważa, że dla oceny niedopuszczalności zażalenia nie ma znaczenia argumentacja skarżącego „ odwołująca się do twierdzenia, że w sprawie orzekał sędzia nieskutecznie powołany na urząd sędziego. O ile bowiem konsekwencją takiego stanu rzeczy ma być nieistnienie orzeczenia, a sprawa nadal nie jest rozpoznana, to niedopuszczal- ne jest zażalenie od orzeczenia, którego ma nie być. Z kolei fakt ewentualnego wydania orze- czenia w warunkach nieważności nie tworzy podstaw do kreowania zażalenia – eliminacji orzeczeń wydanych w takich warunkach, w granicach wynikających z przepisów prawa , słu- żą inne środki zaskarżenia ” . W kwestionowanym postanowieniu TK słusznie zatem wskazano, że art. 50 § 3 k.p.c. nie determinował treści postanowienia Sądu Apelacyjnego z 1 września 2021 r. (por. posta- nowienie TK z 21 maja 2019 r., sygn. Ts 51/18 , OTK ZU B/2020, poz. 174 ). Gdyby tego nie uczyniono, żądanie kontroli w trybie skargi konstytucyjnej w odniesieniu do tych przepisów byłoby oderwane od rozstrzygnięcia kształtującego prawa lub obowiązki skarżącego jako konkretnego, zindywidualizowanego podmiotu (zob. wyrok z 3 czerwca 2020 r., sygn. SK 36/19, OTK ZU A/2020, poz. 23), co naruszałoby – wynikający z art. 79 ust. 1 Konstytu- cji – wymóg wykazania naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw o charakterze osobi- stym i bezpośrednim (zob. postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). OTK ZU B/2024 Ts 285/21 poz. 53 4 2.2. W odpowiedzi na wątpliwości skarżącego co do podstaw prawnych postanowie- nia powziętego przez Sąd Najwyższy z 21 września 2021 r. należy podtrzymać stanowisko zajęte na marginesie innych wskazanych podstaw odmowy nadania biegu skardze w uzasad- nieniu postanowienia TK z 14 grudnia 2022 r. ( zob. pkt 2.2 , s. 6). Jak wynika bowiem z uza- sadnienia postanowienia SN , jak i treści wszystkich powołanych w nim judykatów – s ąd ten orzekał , mając na uwadze treść art. 3 u.s.n.p., który nie został wskazany w skardze konstytu- cyjnej do badania konstytucyjności. Trzeba zauważyć, że wbrew wnioskom skarżącego, w jego sprawie Sąd Najwyższy wywodzi z art. 3 u.s.n.p. zakres jego uprawnień proceso- wych, mając na uwadze nie tyle rolę skarżącego , ile rodzaj postępowania, któremu skarżący zarzuca przewlekłość . Trybunał stwierdza także, że argumentacja pod niesiona przez skarżącego odnosi się do sposobu przeprowadzania analizy prawa i wnioskowania prawniczego przez Sąd Najwyż- szy w jego sprawie, a więc do aktu stosowania prawa , a w części nosi cechy zarzutów zanie- chania (zob. analogiczna ocena zarzutów skarżącego w postanowieniu TK z 14 grudnia 2022 r. – pkt 2.2, s. 7). 2.3. Skarżący w końcowej części zażalenia uznał, że podstawa odmowy nadania biegu skardze , jaką jest brak wyczerpania wymogu uzasadnienia jej zarzutów , jest chybiona. Pod- niósł, że zgodnie z a rt. 127 k.p.c. pismo procesowe powinno być zwięzłe, a art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK zobowiązuje jedynie do przedstawienia stanu faktycznego, udokumentowania okoliczności , jakie doprowadziły do wniesienia skargi oraz określenia kwestionowanego przepisu i wskazani a, jakie normy konstytucyjne ten przepis narusza. Co więcej, wskazał na uwagi i wnioskowania przeprowadzone w złożonej skardze. Odnosząc się do powyższego , Trybunał wyjaśnia, że wymagania skargi konstytucyj- nej o charakterze formalnym wynikające z przepisów u.o.t. p.TK oraz Konstytucji nie stoją w sprzeczności z art. 127 k.p.c. Jakkolwiek zwięzła, skarga konstytucyjna winna wyczerpy- wać oczekiwania ustawodawcy wyrażone w szczególności w art. 53 u.o.t.p.TK i art. 79 ust. 1 Konstytucji. Określają one konieczne elementy, które musi obejmować skarga konstytucyjna. Brak któregokolwiek z nich uzasadnia wydanie zarządzenia wzywającego do ich usunięcia. Jeżeli braki formalne skargi konstytucyjnej nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie, Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Tryb ten miał zastosowanie w niniejszej sprawie. S karżąc y pomimo wezwania nie uzasadnił, w jaki sposób kwestionowane przepisy naruszają je go prawa lub wolności wymienione w petitum skargi , s kupiając się na przedstawieniu stanu faktycznego, przytoczeniu treści kwestionowanych przepisów oraz stanowisk doktryny i orzecznictwa w interesującym g o zakresie, jak również na zastosowaniu tych przepisów w jego sprawie oraz na wskazaniu, jakie j ego prawa i wolności konstytucyjne zostały naruszone. Skoro Trybunał, dokonując analizy formalnej skargi konstytucyjnej, dopatrzył się uchybień, które mogły zostać sanowa- ne, to obowiązkiem skarżące go było wykonać wezwanie Trybunału z należytą starannością . Przesłanka odpowiedniego uzasadnienia zarzutów nie powinna być traktowana po- wierzchownie i instrumentalnie. Jak wynika z orzecznictwa Trybunału, takie uzasadnienie musi spełniać określone warunki, w tym przede wszystkim precyzyjnie wskazywać co naj- mniej jeden argument za naruszeniem określonych wzorców kontroli. Nie realizują omawia- nego wymagania uwagi nazbyt ogólne, niejasne czy też czynione jedynie na marginesie in- nych rozważań (zob. postanowienia TK z: 19 października 2022 r. sygn. SK 59/19, OTK ZU A/2022, poz. 62, 15 lipca 2015 r., sygn. SK 69/13, OTK ZU nr 7/A/2015, poz. 110 oraz wy- rok TK z 13 grudnia 2017 r., sygn. SK 48/15, OTK ZU A/2018, poz. 2). Trybunał wielokrot- nie rozróżni ał też uzasadnienie pozorne i merytorycznie nietrafne. Uzasadnienie pozorne po- woduje konieczność odmowy nadania biegu skardze, natomiast uzasadnienie merytorycznie nietrafne nie ma znaczenia dla kwalifikacji skargi do nadania jej dalszego biegu. A ktualne OTK ZU B/2024 Ts 285/21 poz. 53 5 jest bowiem wyrażone w uzasadnieniu wyroku TK z 19 października 2010 r. (sygn. P 10/10, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 78) przekonanie, że p rzytaczane w postępowaniu pisemnym ar- gumenty mogą być mniej lub bardziej przekonujące, lecz zawsze muszą być argumentami odpowiednimi do rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny. Należy podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny jest zobowiązany do zbadania wszyst- kich okoliczności sprawy w celu jej wszechstronnego wyjaśnienia, nie będąc zarazem zwią- zanym wnioskami dowodowymi uczestników postępowania (art. 69 ust. 1 i 3 u.o.t.p.TK). Powyższa reguła postępowania może jednak mieć zastosowanie dopiero wówczas, gdy pod- miot ten wykazał należytą staranność, spełniając wszystkie wymagania wynikające z Konsty- tucji oraz u.o.t.p.TK (zob. wyrok TK 16 grudnia 2020 r., sygn. SK 26/16, OTK ZU A/2020, poz. 69 i powołane tam orzecznictwo). Niedopuszczalne jest bowiem samodzielne kwantyfi- kowanie przez Trybunał, a tym bardziej uzasadnianie, ogólnikowo sformułowanych zarzutów niezgodności z Konstytucją kwestionowanych przepisów (por. wyrok TK z 28 czerwca 2018 r., sygn. SK 4/17, OTK ZU A/2018, poz. 43 oraz z 23 kwietnia 2020 r., sygn. SK 66/19 , OTK ZU A/2020, poz. 13 ). W tej sytuacji odmowa nadania dalszego biegu skardze była więc w pełni uzasadniona. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.