Ts 34/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 14 lutego 2019 r. Pozycja 36 POSTANOWIENIE z dnia 2 listopada 201 8 r. Sygn. akt Ts 34/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mariusz Muszyński , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J . L . prowa - dzącego działalność gospodarczą pod firmą J . L . o zbadanie zgodności: a rt. 128 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i napra - wcze (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, ze zm.) z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nada nia dalsz ego bieg u skar dze konstytucyjnej . UZASADNIENI E 1. W skardze konstytucyjnej, sporządzonej przez radcę prawnego i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 2 0 lutego 201 8 r. (data nadania ), J . L . prowadzący działalność gospodarczą pod firmą J . L . (dalej: skarżący) zarzucił niezgodność art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, ze zm. ; dalej: p.u.n. ) z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związk u z następując ym stanem fakty - cznym : 2.1. Skarżący był kontrahentem Przedsiębiorstw a Produkcyjno - Usługowe go […] Sp. z o.o. z siedzibą w M . (dalej: spółka), a także w okresie od 14 marca 2012 r. do 19 lipca 2013 r. jej prokurentem. Ponadto ojciec skarżącego był wspólnikiem spółki oraz prezesem jej jednoosobowego zarządu. 2.2. Postanowieniem z 19 lipca 2013 r. (sygn. […] ) Sąd Rejonowy w G . (dalej: sąd rejo nowy) ogłosił upadłość likwidacyjną spółki. 2.3. W pozwie z 3 grudnia 2015 r. syndyk masy upadłościowej spółki zażądał od skarżącego zapłaty 67896,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami, tytułem zwrotu otrzymanych od spółki przez skarżącego kwot w okre sie od 13 grudnia 2012 r. do 29 marca 2013 r. Zgodnie bowiem z art. 128 p.u.n.: czynności prawne odpłatne dokona ne przez upadłego OTK ZU B/2019 Ts 34/18 poz. 36 2 w terminie sześciu miesięcy przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości z małżonkiem, krewnym lub powinowatym w linii pro stej, krewnym lub powinowatym w linii bocznej do drugiego stopnia włąc znie albo z przysposobionym lub przyspo sabiającym są bezskuteczne w stosunk u do masy upadłości (ust. 1); a regułę tę stosuje się odpowiednio do czynności upadłego, będącego spółką lub osobą prawną, dokonanej z jej wspólnika mi, ich reprezentantami lub ich małżonkami, jak również ze spółkami powi ązanymi, ich wspólnikami, reprezentantami lub małżonkami tych osób (ust. 2). Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z 14 marca 2016 r. (sygn. […] ) S ąd R ejonowy nakazał skarżącemu zapłatę stron ie powodowej 67896,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 10 września 2015 r. do dnia zapłaty oraz zwrot kosztów p ostępowania . Od powyższego nakazu skarżący wniósł sprzeciw. Wyrokiem z 21 czerwca 2016 r. (sygn. […] ) S ąd R ejonowy zasądził od skarżącego na rzecz strony powodowej zapłatę 67896,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 10 wrześn ia 2015 r. do dnia zapłaty oraz zwrot kosztów procesu. Sąd Okręgowy w S . , na skutek apelacji skarżącego, wyrokiem z 9 grudnia 2016 r. (sygn. […] ) zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że obniżył kwotę należną stronie powodowej t ytułem zwrotu kosztów postępowania za pierwszą instancję, zaś w pozostałym zakresie apelację oddalił. Powyższe orzeczenie skar żący zaskarżył skargą kasacyjną. Sąd Najwyższy – Izba Cywilna postanowieniem z 31 października 2017 r. (sygn. […] ) odmówił przyję cia skargi do rozpoznania na podstawie art. 398 9 § 2 ustawy z dnia 17 listo - pada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 201 6 r. poz. 1 822 , ze zm.). 3. Zdaniem skarżącego art. 128 ust. 1 p.u.n. narusza art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji, gdyż „ograni cza równość wobec prawa dla osób spokrewnionych prowadzących wspólnie działalność gospodarczą , albowiem automatycznie uznaje bezskuteczność czynności prawnych zawartych pomiędzy nimi we wskazanych w [tym] przepisie terminach”. Trybunał Konstytucyjny zważy ł, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu nie jawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. Analizowan a skar ga konstytucyjna obarczona jest nieusuwalnymi wadami formalnymi, które uniemożliwiają jej rozpoznanie merytoryczne . 3 . Przedmiotem zaskarżenia ska rżący uczynił art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, ze zm.). Tymczasem w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej skarżący jako ostateczne orzeczenie, uprawniające go do wniesienia tego środk a prawnego, wskazał postanowienie Sądu Najwyższego z 31 paź - dzier nika 2017 r. (sygn. […] ) , któr e zapadł o w ramach tzw. przedsądu kasacyjnego . 3 .1. Należy zauważyć, że t ermin do wniesienia skargi konstytucyjnej został określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK . W edle tego przepisu „ [s]karga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia ”. OTK ZU B/2019 Ts 34/18 poz. 36 3 Początek biegu terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej wyznaczają zatem, w myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK , dwa elementy: wyczerpanie przez skarżącego drogi prawnej oraz doręczenie skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostat ecznego rozstrzygnięcia. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału obie te przesłanki powinny być odczytywane łącznie w tym sensie, że skarżący przed wniesieniem skargi konstytucyjnej zobowiązany jest skorzystać ze zwykłych środków zaskarżenia przysługujących mu w ramach drogi prawnej, które zapobiegają uzyskaniu przez orzeczenie waloru prawomocności (zob. np. zachowujące aktualność postanowieni a TK z 2 marca 2009 r., sygn. Ts 251/06, OTK ZU nr 2/B/2009, poz. 88 oraz 17 grudnia 2009 r., sygn. Ts 68/08, OTK ZU nr 6/ B/2009, poz. 449). Podstawy wniesienia skargi konstytucyjnej aktualizują się już wówczas, gdy orzeczenie stanie się prawomocne, a skarżący nie jest zobowiązany do poszukiwania ochrony swoich praw przy użyciu innych środków (por. wyrok TK z 25 maja 2009 r., sygn. SK 54/08, OTK ZU nr 5/A/2009, poz. 69). Data doręczenia prawomocnego orzeczenia wyznacza w konsekwencji początek biegu terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Nie ulega wątpliwości, że w toku np. postępowania cywilnego mo że zapaść wiele rozstrz ygnięć o różnym charakterze. Dlatego też należy podkreślić, że walor prawomocności, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, odnosi się do wydanego na podstawie zaskarżonej normy orzeczenia, z którym skarżący wiąże naruszenie swoich praw. Jeżeli to orzec zenie stało się prawomocne, nie jest konieczne uruchamianie procedur o charakterze nadzwyczajnym, nawet jeżeli mogą one doprowadzić do uchylenia lub zmiany prawomocnego rozstrzygnięcia. Wniesienie nadzwyczajnego środka zaskarżenia nie stoi tym samym na prz eszkodzie równoległemu wniesieniu skargi konstytucyjnej; w takiej sytuacji Trybunał zawiesza postępowanie w sprawie rozpoznania skargi konstytucyjnej do czasu zakończenia postępo - wania nadzwyczajnego (zob. np. postanowieni e TK z 8 kwietnia 2008 r., sygn. Ts 226/07, OTK ZU nr 4/B/2009, poz. 250). 3 .2. W polskim modelu postępowania cywilnego skarga kasacyjna jest nadzwy - czajnym środkiem zaskarżenia, a nie instancyjnym środkiem odwoławczym (zob. w szcze - gólności: T. Zembrzucki, Skarga kasacyjna. Dostępność w po stępowaniu cywilnym , wyd. 3, Warszawa 2011, s. 32 i n.), przysługującym wyłącznie od prawomocnych wyroków sądu drugiej instancji lub postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania, kończących postępowanie w sprawie, chyba że przep is szczególny stanowi inaczej (art. 398 1 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego , Dz. U. z 2018 r. poz. 1360 , ze zm.; dalej: k.p.c.). Taki charakter skargi kasacyjnej wynika już z samej systematyki k.p.c. i umieszczenia tego środka w tytule VI księgi I części I tej ustawy, tj. umiejscowieni a działu Va ( „Skarga kasacyjna” ) za działem V ( „Środki odwoławcze” ) . Ponadto postępowanie kasacyjne spełnia szczególną funkcję polegającą na kontroli prawidłowości stosowania prawa przy wyda waniu zaskarżonych orzeczeń, a nie kontroli zasadności i trafności ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego prawomocnego orzeczenia, jeśli orzeczenie to nie zostało wydane z rażącym pogwałceniem przepisów regulujących zasady i tok postępowan ia cywilnego. Idea ta wyraża się przede wszystkim w zawężeniu podstaw kasacyjnych do wad postępowania wyliczonych w art. 398 3 k.p.c. Szczególny charakter skargi kasacyjnej wynika również z dalszych ograniczeń jej dopuszczalności, zawartych w art. 398 9 § 1 k.p.c. 3 .3. Ukształtowanie skargi kasacyjnej w postępowaniu cywilnym jako środka nadzwyczajnego przysługującego od prawomocnych orzeczeń, które podlegały już kontroli w dwuinstancyjnym postępowaniu, stanowi wybór ustawodawcy, niepodlegający kognicji Trybu nału (zob. wyrok TK z 17 maja 2004 r., sygn. SK 32/03, OTK ZU nr 5/A/2004, poz. 44). Przesądza on jednocześnie o tym, że jeżeli przedmiotem zaskarżenia jest norma, na OTK ZU B/2019 Ts 34/18 poz. 36 4 podstawie której zostało wydane orzeczenie merytoryczne, termin do wniesienia skargi kons tytucyjnej rozpoczyna bieg wraz z doręczeniem skarżącemu prawomocnego orzeczenia wydanego przez sąd odwoławczy, a wniesienie skargi kasacyjnej pozostaje prawnie irrelewantne dla jego biegu (zob. np. postanowieni a TK z 16 maja 2011 r. i 28 lipca 2011 r., Ts 240/10, OTK ZU nr 4/B/2011, poz. 325 i 326). Natomiast r ozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w sprawie s kargi kasacyjnej (postanowienie wydane w ramach tzw. przedsądu kasacyjnego albo wyrok w przedmiocie skargi kasacyjnej) może stanowić ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 77 ust. 1 u .o.t.p. TK, z tym skutkiem, że od daty jego doręczenia biegnie termin do wniesienia skargi konstytucyjnej tylko wówczas, gdy skarżący domaga się zbadania zgodności z Konstytucją norm dotyczących tego etapu postępowania (zob. np. wyrok TK z 1 lipca 2008 r., sygn. SK 40/07, OTK ZU nr 6/A/2008, poz. 101). De lege lata jedynie w dwóch niżej wskazanych sytuacjach orzeczenie Sądu Najwyższego może zostać jednak uznane za podstawę do wnie sienia skargi konstyt ucyjnej na przepisy inne niż te dotyczące postępowania kasacyjnego: – gdy w trybie art. 390 § 1 zdanie drugie k.p.c., otrzymawszy od sądu drugiej instancji zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i wydał orzeczenie co do istoty; – g dy w trybie art. 398 16 k.p.c., otrzymawszy skargę kasacyjną opartą na zarzucie naruszenia prawa materialnego, Sąd Najwyższy – na wniosek skarżącego kasacyjnie – uchylił zaskarżony wyrok sądu drugiej instancji, przejął sprawę do ro zpoznania i wydał orzeczen ie co do istoty. 3 .4. W sprawie skarżącego orzeczeniami zapadłymi na podstawie zaskarżonego art. 128 ust. 1 p.u.n. były kolejno: nakaz zapłaty Sądu Rejonowego w G . z 14 marca 2016 r. (sygn. […] ), wyrok tego Sądu z 21 czerwca 2016 r. (sygn. […] ) oraz utrzy mujący go w mocy wyrok Sądu Okręgowego w S . z 9 grudnia 2016 r. (sygn. […] ). Natomiast postanowienie Sądu Najwyższego z 31 października 2017 r. (sygn. […] ) odnosił o się wyłącznie do kwestii formalnych, tj. niespełnienia przez skarżącego przesłanek warunkuj ących przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania merytorycznego. 3 .5. W konsekwencji Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że wymóg wyczerpania drogi prawnej został spełniony przez skarżącego w momencie uzyskania przezeń wyroku Sądu Okręgowego w S . z 9 grudni a 2016 r. (sygn. […] ) . Orzeczenie t o został o doręczon e pełnomocnikowi skarżącego 9 stycznia 20 17 r., zaś skarga konstytucyjna została wniesiona 2 0 lutego 201 8 r. F akt wniesienia tego środka prawnego przez skarżącego z rażącym , dziesięciomiesięcznym przekro czeniem ustawowego terminu, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u .o.t.p. TK, nie budzi wątpliwości. Podjęcie przez ska rżącego kroków zmierzających do pozbawienia orzeczenia s ądu drugiej instancji waloru ostateczności przez wniesienie skargi kasacyjnej od tego ro zstrzygnięcia (któr ej Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania merytorycznego ) nie wpłynęło już na bieg trzymiesięcznego terminu wniesienia skargi konstytucyjnej. 4. Niezależnie od powyższego Trybunał zwraca uwagę, że skarżący w sposób nieprawidłowy powołał art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji jako jedyny wzorzec kontroli w niniej - szej sprawie. Naruszenie zasad wynikających z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy zasadniczej nie może samodzielnie stanowić podstawy do rozpoznania skargi konstytucyjnej. Trybunał Konstytu cyjny w postanowieniu pełnego składu z 24 października 2001 r. o sygn. SK 10/01 ( OTK ZU nr 7/2001, poz. 225) wskazał bowiem , że rzeczony przepis Konstytucji stanowi OTK ZU B/2019 Ts 34/18 poz. 36 5 jedynie zasadę ogólną, mającą charakter prawa niejako „drugiego stopnia”, tzn. przy - sługując ego w związku z konkretnymi normami prawnymi, a nie w oderwaniu od nich, „samoistnie”. W związku z tym dopuszczalność powołania się w skardze konstytucyjnej na naruszenie zasady równości jest ogranic zona wyłącznie do przypadków, w których zostaną wskazane konkretne : podmiotowe prawo, wolność lub obowiązek o charakterze konstytucyjnym, w zakresie których zasada ta została naruszona. Na marginesie należy w tym miejscu przypom nieć , że stosownie do art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine u.o.t.p.TK odstąpienie od p oglądu prawnego wyrażonego w orzeczeniu Trybunału wydanym w pełnym składzie wymaga wydania orzeczenia też w takim samym składzie; w konsekwencji, dopóki to nie nastąpi, wszystkie składy orzekające TK są związane takim poglądem prawnym (zob. np. postanowien ie TK z 24 stycznia 2013 r., sygn. Ts 349/11, OTK ZU nr 1/B/2013, poz. 106 oraz wyroki TK z 9 grudnia 2015 r., sygn. K 35/15 , OTK ZU nr 11/A/2015, poz. 186 oraz 21 czerwca 2017 r., sygn. SK 35/1 5 , OTK ZU A/2017, poz. 51). W tym stanie rzeczy Trybunał – na podstawi e art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.