Ts 51/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 8 kwietnia 2021 r. Pozycja 65 POSTANOWIENIE z dnia 20 stycznia 202 1 r. Sygn. akt Ts 51/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański – przewodniczący Rafał Wojciechowski – sprawozdawca Piotr Pszczółkowski , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z 26 sierpnia 2020 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M. J. , p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wnies ionej do Trybunału Konstytucyjnego 1 kwietnia 2019 r. (data nadania) M . J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez radcę prawnego ustano- wionego pełnomocnikiem z wyboru , wystąpił o zbadanie zgodności : a) art. 77 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 52, ze zm. ; dalej: p.u.s.p. ) z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji, b) art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim „o właściwości [s]ądu decyduje przedmiot roszczenia p ozwu a nie jego podstawa faktyczna” z art. 45 ust. 1 Konsty- tucji – alternatywnie – art. 17 pkt 1 ustawy wymienionej powyżej z art. 45 ust. 1 oraz art. 32 Konstytucji, c) art. 118 § 5 k.p.c. z art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 zdanie ostatnie, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 79 ust. 1 Konstytucji, d) art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025, ze zm. ; dalej: k.c. ) w zakresie, w jakim „nie obejmuje on ochroną «prawa do [s]ądu» określonego w [a]rt. 45 ust. 1 i [a]rt. 79 Konstytucji” z art. 32 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 zdanie ostatnie, art. 31 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 4 5 OTK ZU B/202 1 Ts 51/19 poz. 65 2 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 79 ust. 1 Konstytucji , e) art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 201 6 r . o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm. ; dalej: u.o.t.p.TK ) z art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 79 ust. 1 Kons tytucji . 2. Postanowieniem z 26 sierpnia 2020 r. , doręczonym skarżącemu 2 września 2020 r., Trybunał Konstytucyjny nadał dalszy bieg skardze konstytucyjnej w zakresie badania zgod- ności art. 77 § 1 p.u.s.p. z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art . 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji i odmówił nadania dalszego biegu skardze w pozostałym zakresie. Uzasadniając odmow ę nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu Trybunał : ‒ p o pierwsze, wyjaśnił że ani art. 118 § 5 k.p.c., ani art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK nie były podstawą wydania wyrok u Sądu Okręgowego w K. z 9 lipca 2018 r. ( sygn. akt […] ; dalej: wyrok Sądu Okręgowego ), wskazanego przez skarżącego jako ostateczne rozstrzygnięcie w jego sprawie. Trybunał zaznaczył , że Sąd Okręgowy orzekał wyłącznie o żądaniu skarżą- cego dotycząc ym zasądzenia na jego rzecz odszkodowania oraz zadośćuczynienia. Opinia o braku podstaw do wn iesienia skargi konstytucyjnej została sporządzona w postępowaniu poprzedzającym postępowanie zakończone wyrokiem Sądu Okręgowego (art. 118 § 5 k.p.c.). Sąd Okręgowy nie orzekał również o obowiązującym w postępowaniu przed Trybunałem przymusie adwokacko - ra dcowskim (art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK) ; ‒ p o drugie, stwierdził , że zarzut niekonstytucyjności art. 17 pkt 1 k.p.c. jest oczywi- ście bezzasadny. Podkreślił, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, jeżeli przedmiotem powództwa jest wyłącznie roszczenie o zapłat ę (zadośćuczynienie, odszkodowanie), a więc tak jak w przypadku skarżącego, właściwość rzeczową sądu okręgowego określa się na pod- stawie art. 17 pkt 4 k.p.c. W konsekwencji Trybunał stwierdził , że nie sposób uznać, że wska- zana przez skarżącego „ niejednoli tość wykładni” faktycznie ma miejsce w orzecznictwie i sprawa skarżącego – w innym sądzie – zostałaby uznana za sprawę, o której stanowi art. 17 pkt 1 k.p.c. Dodatkowo zaznaczył , że skarżący nie wyjaśnił , dlaczego Sąd Rejonowy w T. nie jest sądem właściw ym w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji ; ‒ po trzecie , odnosząc się do zarzutu niekonstytucyjności art. 23 k.c. przypomniał, że w myśl utrwalonego poglądu , normatywna treść przepisów może być kształtowana przez organy stosujące prawo. Jeżeli nadają one przepisom utrwalone i jednolite rozumienie, to po- winno być ono uwzględniane przez Trybunał przy ocenie zarzutu niezgodności aktu norma- tywnego z Konstytucją (zob. np. wyrok TK z 2 czerwca 2009 r., sygn. SK 31/08, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 83). Zaznaczył jedn ak, że to na skarżącym spoczywa ciężar wykazania ist- nienia utrwalonej i jednolitej linii orzeczniczej odnośnie do zaskarżonego przepisu. S koro bowiem sam skarżący w uzasadnieniu skargi wskazuje orzeczenia, które świadczą (jego zda- niem) o istnieniu innej l inii orzeczniczej niż zakwestionowana przez niego , nie sposób uznać, że wykazał on, iż ta zakwestionowana przez niego wykładnia jest utrwalona i jednolita. W konsekwencji stwierdził , że skarga konstytucyjna nie zawiera uzasadnienia zarzutu niekon- stytucyjn ości przepisu, a jedynie niekonstytucyjnego stosowania prawa . 3. W zażaleniu z 7 września 2020 r. (data nadania) skarżący wniósł o nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W uzasadnieniu wskazał, że przedmiotem skargi była utrwalona „ (…) chociaż nie do końca (…) ” praktyka stosowania normy prawnej wynikającej z art. 17 pkt 1 k.p.c. Podniósł on, że dominująca linia orzecznicza dotycząca art. 17 pkt 1 k.p.c. „ nie jest jedyna . C o prawda zastosowan o ją [w jego sprawie] ale [w] innych powołanych w skar dze postępowaniach już OTK ZU B/202 1 Ts 51/19 poz. 65 3 nie” . Jego zdaniem „ (…) uzasadnia [to] poprawność zarzutu iż niedookreśloność normy prawnej i jej blankietowoś ć pozbawia skarżącego w części postępowa ń prawa do właściwego sądu” . Naruszenie prawa do sądu skarżący wiąże z rozpoznaniem jego sprawy przez sąd nie- właściwy , tj. sąd rejonowy. Sądem właściwym – zdaniem skarżącego – jest sąd okręgowy. Skarżący zaznaczył , że powyższe wywody dotyczą również odmowy nadania biegu skardze konstytucyjnej w zakresie badania zgodności art. 23 k.c. Za znaczył przy tym, że „w toku niniejszego post ę powania doszło do rewolucyjnej transformacji postrzegania zaskar- żonej normy (…) ”. Wskazał, że w momencie wnoszenia skargi dominowała jednolita wy- kładnia , zgodnie z którą prawo do sądu nie było uznawane za dobro osobiste. Jako potwier- dzenie powyższej „transformacji” powołał się na wyrok Sądu Rejonowego w M y s ł o w i c a c h z 22 listopada 2016 r. (sygn. akt I C 1580/15 ), w którym wskazano, że „ (…) prawo do złoże- nia skargi konstytucyjnej może być utożsamiane z dobrem o sobist ym (…) . Dalej wskazał on, że pogląd, iż prawo do sądu jest dobrem osobistym „powoli przebijał się w judykaturze w toku niniejszego postępowania skargowego”. Jako przykłady podał wyroki : Sądu Okręgo- wego w K a t o w i c a c h (sygn. akt I C 411/15), Sądu Apela cyjnego w Katowicach (sygn. akt I A C a 250/15) oraz Sądu Apelacyjnego w Warszawie (sygn. akt I ACz 670/19). Odnosząc się z kolei do art. 118 § 5 k.p.c. oraz art. 44 u.o.t.p.TK skarżący wskazał, że w toku postępowa nia sądo w ego , które był o podstawą wniesien ia skargi konstytucyjnej, sąd y „odkodowały” z powyższych przepisów obowiązki pozwanego i na tej podstawie stwierdziły, że pozwany nie popełnił czynu zabronionego. W konsekwencji – zdaniem skarżącego – przedmiotowe przepisy stanowiły podstawę wydania wska zanego przez niego ostatecznego rozstrzygnięcia. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 201 9 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyj nej dalszego biegu. Tryb unał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (a rt. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w zwią zku z art. 61 ust. 5 - 8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. O dnosząc się do art. 118 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępo- wania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2020 r. p oz. 1575; dalej: k.p.c.) Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że skarżący przedstawił argumenty, które przem awiają za uznaniem, że przepis ten stanowił podstawę wydania wskazanego przez niego ostatecznego rozstrzygnięcia. Niemniej w ocenie Trybunału nie uzasadnia to nadani a skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał uwzględnia zażalenie i nadaje skardze ko nstytucyj- nej dalszy bieg tylko wówczas, gdy uzna, iż samo rozstrzygniecie zakwestionowanego posta- nowienia jest wadliwe. Jeżeli Trybunał słusznie odmówił nadania skardze konstytucyjnej dal- szego biegu , mimo błędnego uzasadnienia, brak jest przesłanek do uw zględnienia zażalenia. Tymczasem analiza skargi – w cz ę ś ci dotyczącej art. 118 § 5 k.p.c. – prowadzi do wniosku, że jest ona oczywiście bezzasadna. C elem ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest zapewnienie osobie ubogiej profesjonalnej pomocy prawnej, a n ie przygotowanie określonego pisma pro- cesowego (zob. uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 21 września 2000 r., sygn. akt III CZP 14/00, OSNC 2001, nr 2, poz. 21). Pomoc prawna, o której mowa powyżej , może obejmować zarówno sporządzenie skargi konstyt ucyjnej zaskarżenia, jak i wyjaśnienie przy- czyn, które przemawiają – zdaniem pełnomocnika – przeciwko temu. Dokonanie drugiej OTK ZU B/202 1 Ts 51/19 poz. 65 4 z czynności nie może być jednak utożsamiane ze wstępnym rozpoznaniem skargi konstytu- cyjnej. Oczywiście bezzasadne jest również t wierdzenie skarżącego, że sporządzenie takiej opinii stawia osoby ubogie w gorszej sytuacji niż osoby, które stać na pełnomocnika z wybo- ru. Trybunał zauważa, że zgodnie z § 57 Zbi oru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawo- du (obwieszczenie Prezydium Nac zelnej Rady Adwokackiej z dnia 27 lutego 2018 r. w spra- wie ogłoszenia jednolitego tekstu Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu) , jeżeli adwokat uzna, że skarg a konstytucyjn a w prowadzonej przez niego sprawie z wyboru lub z urzędu jest prawnie lu b faktycznie bezzasadn a , a klient z tym stanowiskiem się nie zga- dza, powinien bez zbędnej zwłoki wypowiedzieć pełnomocnictwo. Z kolei w myśl art. 44 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego (uchwała Nr 3/2014 Nadzwyczajnego Krajowego Zjazdu Radców Prawnych z dnia 22 l istopada 2014 r. w sprawie Kodeksu Etyki Radcy Prawnego ; dalej: k.e.r.p. ) radca prawny powinien przedstawić klientowi informację o bezzasadności lub niecelowości wnoszenia środka odwoławczego od orzeczenia kończącego sprawę w danej instancji. Nie obliguje to jednak radc y prawnego do wniesienia tego środka zaskarżenia, lecz jest – w razie braku zgodności radcy prawnego z klientem – podstawą do wypowiedzenia pełnomocnictwa (T. Scheffler, Komentarz do art. 44 k.e.r.p., [w:] Kodeks Etyki Radcy Praw- nego. Komenta rz , Legalis/el. 2017.). Pomimo że przepis ten odnosi się do środka odwoław- czego od orzeczenia kończącego sprawę w danej instancji , należy uznać, że ma on również zastosowanie do skargi konstytucyjnej. Z powyższego wynika, że żaden pełnomocnik – usta- nowi ony z wyboru czy z urzędu, nie ma obowiązku sporządzania skargi konstytucyjnej. W konsekwencji zarzut skarżącego należy uznać za oczywiście bezzasadny. 3. Trybunał stwierdza, że zarzuty skarżącego odnośnie pozostałych podstaw odmowy nie zasługują na uwz ględnienie. 3 .1. Trybunał podziela zawartą w zaskarżonym posta nowieniu ocenę, zgodnie z którą 44 u.o.t.p.TK nie był podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia wskazanego przez skarżącego. Przepis ten wprowadza przymus adwokacko - radcowski w zakresie sporządzeni a i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz zażalenia na postanowienie o odmowie nadania skardze konstytu- cyjnej dalszego biegu, a także reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybuna- łem. Nie sposób uznać , że na podstawie tego przepisu sądy orzekając e w jego sprawie „odko- dowały” obowiązki pozwanego pełnomocnika z urzędu i na tej podstawie wydały wyrok. 3.2 . Słusznie także uznano , że zarzut niekonstytucyjności art. 17 pkt 1 k.p.c. jest oczywiście bezzasadny . Skarżący nie przedstawił argumentów, które podważyły by zasadność stwierdzenia przez Trybunał braku „ niejednolitoś ci wykładni” . N ie wyjaśnił ponadto , dlacze- go Sąd Rejonowy w T . nie jest sądem właściwym w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji. 3.3. W zaskarżonym postanowieniu prawidłowo również uznano, że wniesiona skarga konstytucyjna nie zawiera uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025, ze zm.), a jedynie niekon- stytucyjnego stosowania tego przepisu. Zasadn ie powołano się przy tym na utrwalony pogląd Trybunału, zgodnie z którym, jeżeli skarżący kwestionuje utrwaloną i jednolitą lini ę orzeczni- cz ą odnośnie do zaskarżonego przepisu , to na nim spoczywa ciężar wykazania jej istnienia. Skarżący tymczasem, zarów no w skardze konstytucyjnej, jak i w samym zażaleniu , wskazuje orzeczenia, które świadczą (jego zdaniem) o istnieniu innej linii orzeczniczej niż zakwestio- nowana przez niego . Należy ponadto zauważyć, że pomimo iż skarżący wskazuje, że „w toku niniejszego post ę powania doszło do rewolucyjnej transformacji postrzegania zaskarżonej normy”, to powołuje się on na wyrok Sądu Rejonowego w Mysłowicach z 22 listopada OTK ZU B/202 1 Ts 51/19 poz. 65 5 2016 r. (sygn. akt I C 1580/15) dotyczący – zgodnie z cytatem skarżącego – skargi konstytu- cyjnej . Ni niejsza s karga konstytucyjna została tymczasem wniesiona 1 kwietnia 2019 r. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.