Ts 69/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 2 listopada 2020 r. Pozycja 338 POSTANOWIENIE z dnia 26 sierpnia 2020 r. Sygn. akt Ts 69/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J. N. w sprawie zgodności: 1) art. 5 us t. 1 pkt 1 lit. b i ar t. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapo- bieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239, ze zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień och ron nych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753, ze zm.) z art. 2, art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rze- czypospolitej Polskiej ; 2) art. 17 ust. 11 ustawy wymienionej w punkcie 1 niniejszego postanowienia w związku z § 5 rozporządzenia wymienionego w punkci e 2 z art. 47 w związ- ku z art. 31 ust. 3 w zwi ązku z art. 87 Konstytucji, p o s t a n a w i a : n adać skardze konstytucyjnej dalszy bieg . UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 8 kwietnia 2020 r. ( data nadania) J. N. (dalej: skarżąc y ), reprezentowan y przez adwokata ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle n astępującego stanu faktycznego. Postanowieniem z 9 listopada 2015 r. (znak : […] ) Wojewoda K . (dale j: Wo jewoda) : ‒ nałożył n a skarżące go grzywnę w wysokości 500 zł i wezwał do jej uiszczenia w terminie 7 dni od dnia otrzymania postanowienia ; ‒ wezwał skarżącego do wykonania obowią zku wskazanego w tytule wykonawczym nr 1/14 z 21 lutego 2014 r. (tj. poddania małoletniej córki ob owiązkowym szczepieniom ochronnym) , wystawionym przez Państwowego Powiatowego Inspe ktora Sanitarnego w I. (dalej: PPIS w I. ) , w terminie 30 dni od dnia otrzymania postanowienia. Wojewoda ocenił, że nałożony na skar żącego obowiązek szcz epienia wynikał wpro st z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i cho- rób zakaźnych u ludzi ( ówcześnie: Dz. U. z 2013 r. po z. 947, ze zm.; obecnie: Dz. U. OTK ZU B/2020 Ts 69/20 poz. 338 2 z 2019 r. poz. 1239, ze zm.; dalej: us tawa o zwalczaniu chorób zakaźnych). J ednocześnie wskazał , że ustalając wysokość grzywny „kierował się zasadą celowości i skutecznoś ci podję- tych działań. Zgodnie z obowiązującym orzec znictwem, aby środek przymusu w postaci grzywny w celu przymuszenia nabrał charakteru dysc yplinującego, nałożon a grzywna powin- na być na tyle wysoka, aby w ocenie zobowiązanego nieopłacalnym było jej uiszczenie tylko dla odłożenia w czasie egzekwowanego obowiązku. Zdaniem organu egzekucyjnego grzywna w wysokości 500 zł spe łnia powyższą przesłank ę” (s. 3 postanowieni a). Od wymienionego postanowienia skarżący odwołał się do Ministra Zdrowia (dalej: Minister), który p ostanowieniem z 8 lipca 2016 r. (znak: [ … ] ) utrzymał je w mocy. Zdaniem Ministra postępowanie egzekucyjne było prowadzon e w sposób prawidłowy. W skazał, że wszczęcie postępowan ia egzekucyjnego wobec skarżącego zos tało poprzedzone doręcze- niem mu upomnienia P PIS w I. z 10 lutego 2014 r . Minister podkreślił również , że wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób, któr e są zobowiązane do poddania się ty m szczepieniom , zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązko- wych szczepień ochronnych ( ówcześnie: Dz. U. Nr 182, poz. 1086, ze zm.; obecnie: Dz . U. z 2018 r. poz. 753, ze zm.; dalej: rozporządzenie). W skazał , że „[z]g odnie z § 2 pkt 1, 5, 9, 11 ww. rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, szczepienia przeciw- ko błonicy, krztuścowi, tężcowi i p oliomyelitis (do wykona nia których u małoletniej H. N. , [s] karżący został zobowiązany) są objęte obowiązkiem szczepień ochronnych” ( s. 8 postano- wienia). Skarżący złożył skargę na orzeczenie Ministra, którą Wojewódzki Sąd Administracyj- ny w W. oddal ił wyrok iem z 27 lipca 2017 r. (sygn. akt [… ] ) . Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Są- d u Administracyjnego, który oddalił ją wyrokiem z 2 1 listopada 2019 r. (sygn. akt […] ) . Z askarżone przepisy – zdaniem skarżącego – naru szają prawo do prywatności oraz praw o do decydowani a o swoim życiu osobistym (art. 47 Konstytucji), jak również zasadę dostatecznej określoności przepisów prawa (art. 2 Konstytucji). S twierdził , że art. 68 ust. 4 Konstytucji nie przesądza o tym , czy środki zwalczania chorób epidemicznych pow inny być stos owane na zasadzie dobrowolności czy też przymusu leczniczego. W ocenie s karżącego ograniczenie powyższych praw nie spełnia wymogu proporcjonalności, konieczności oraz nie nastąpiło na podstawie ustawy. Zar ządzeniem sędziego Trybunału Konstytu cyjnego z 16 czerwca 2020 r. skarżące go wezwano do usunięcia braków formalnych wniesionej skargi przez: 1) sprecyzowanie przed- miotu skargi wyjaśniając, czy są nim tylko wskazane w petitum przepisy – art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 oraz ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych ; § 3 i § 5 rozpo- rządzenia – czy także wskazana tam „[u]stawa o organizacji i trybie postępowania przed Try- bunałem Konstytucyjnym z dnia 30 listopada 2016 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 2072)”, a jeśli tak, to określenie które jej przepisy; 2) uzasadnienie, w jaki sposób (…) przepisy „[u]staw[y] o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstyt ucyjnym z dnia 30 listopada 2016 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 2072)” narusz ają prawa lub wolności skarżącego określone w Konstytucji. W odpowiedzi na zarządzenie skarżący wyjaśnił w piśmie procesowym z 29 czerwca 2020 r. (data nadania), iż „przedmiotem skarg i są przepisy art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b , art. 17 ust. 1 oraz ust. 11 ust awy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz § 3 i § 5 ro zporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych”. OTK ZU B/2020 Ts 69/20 poz. 338 3 Trybunał Kon stytucyjny zważył, co nast ę puje. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępo - wania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. S łuży ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagan ia przewidziane w us t awie oraz nie zachodzą okol iczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do mery- torycznego rozpoznania , albowiem: 1) skargę sporządził adwokat, który przedłożył pełn om ocnictwo szczególne do spo- rządzenia i wniesienia tego środka prawnego, a także do reprezentowania skarżące go w po- stępowaniu przed Trybunałem; 2) skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną, ponieważ od wyroku Naczel- nego Sądu Administracyjnego z 21 l is topada 2 019 r. (sygn. akt […] ) nie przysługuje żaden zwykły środek zaskarżenia; 3) dochowany zosta ł przewidziany w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK trzymiesięczny termin wniesienia skargi, gdyż ostateczne rozstrzygnięcie , w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji , zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 20 stycznia 2020 r., a skarga konstytucyjna została wniesiona do Trybunału Konstytucyjnego 8 kwietnia 2020 r. (data nadania); 4) prawidłowo określony został przedmiot kontroli, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b or az a rt. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobie ganiu oraz zwalczaniu zakażeń i cho- rób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239 , ze zm. ; dalej: ust awa o zwalczaniu chorób zakaźnych), § 3 rozporządzenia Ministra Zdrow ia z dnia 18 sierpnia 20 11 r. w sprawie obo- wiązkowych szczepień oc hronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753 , ze zm. ; dalej: rozporządzeni e) oraz art. 17 ust. 1 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w zwi ązku z § 5 rozporządzenia. P rzepisy te statuują obowiązek poddania się szczepieniom o chronnym ; 5) zakwestionowanym w skardze przepisom skarżący zarzucił naruszenie prawa do prywatności oraz prawa do decydowania o swoim życiu osobistym; 6 ) prawidłowo wskaza no , w jaki sposób zakwestionowane w skardze przepisy naru- szają – jego zdaniem – pow yż sze prawa. Zarzucił bowiem, że wyłączają one możliwość pod- jęcia decyzji o odmowie przez osoby obowiązane do poddania się obowiązkowym szczepie- niom albo przez ich opiekunów pra wnych lub faktycznych. Podniósł , że ograniczenie wyżej wymienionych praw nie sp eł nia wymogu proporcjonalności, gdyż obowiązkowe szczepienia ochronne są zabiegiem medycznym obarczonym znacznym ryzykiem. Wskazał j ednocześnie na brak spec jalnego funduszu, wypłacającego odszkodowania dla osób dotkniętych niepożą- danymi odczynami poszczepi en nymi. Skarżący stwierdził też, że występujące w niniejszej sprawie ograniczenie praw konstytucyjnych nie jest konieczne. W tym zakresie powołał się na przykłady innych państw, które zniosły obowiązek szczepień. Zdaniem skarżącego przed- miotowe ograniczeni e nie nastąpiło na podstawie ustawy, gdyż ilość dawek poszczególnych szczepionek, jak również lata i miesiące, w których należy podać szczepionkę, wynika ją z Programu Szczepień Ochronnych, będącego corocznym komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego. Tryb unał stwierdza, że wydane w stosunku do skarżącego postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do wypełnienia obowiązków nie jest oparte wprost na wyżej wymienionych przepisach. Należy jednak zauważyć, że skarżący kwestionuje obowiązek poddan ia s ię szczepieniom ochronnym, który wynika z ustawy. W zakresie tego obowiązku wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie jest poprzedzone wydaniem decyzji przez organ administracji publicznej. W konsekwencji skarżący nie ma możliwości uzyskania ostateczne- OTK ZU B/2020 Ts 69/20 poz. 338 4 g o or zeczenia, wydanego w jego indywidualnej sprawie, którego podstawą prawną byłyby kwestionowane przepisy. W związku z powyższym i zważywszy na to, że sformułowane przez skarżącego za- rzuty nie są oczywiście bezzasadne (art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK ), Trybun ał – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowił nadać ska rdze konstytucyjnej dalszy bieg .