Ts 73/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 5 grudnia 2019 r. Pozycja 228 POSTANOWIENIE z dnia 20 sierpnia 2019 r. Sygn. akt Ts 73/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J .K., M.K.D., J.B.K., M.K., A.K., A.M.S., M.S., M.S., T.P., G.S., L.K., S.K., B.S., A.D., R.M., M.M., J.B., B.M.S. w sprawie zgodności: art. 86 § 1 zdanie 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 201 9 r. poz. 60) w zakresie, w jakim przesłanka winy, o której mowa w powołanym przepisie rozumiana jest wzglę- dem profesjonalnych pełnomocników w ten sposób, iż dokonanie czynności pro - cesowej z uchybieniem terminu uznawane jest każdorazowo za zawinione, czy- niąc instytucję przywrócenia terminu iluzoryczną względem czynności podej- mowanych z udziałem profesjonalnych pełnomocników z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg . UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej d o Trybunału Konstytucyjnego 10 maja 2019 r. (data nadania) J.K., M.K.D., J.B.K., M.K., A.K., A.M.S., M.S., M.S., T.P., G.S., L.K., S.K., B.S., A.D., R.M., M.M., J.B., B.M.S. (dalej: skarżący) wystąpili z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. Skarga konstytucyjna została złożona w Trybunale w związku z następującą sprawą . Pismem z 25 stycznia 2017 r. skarżący, reprezentowani przez adwokata, złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W . (dalej: WSA) skargę na decyzję Ministra I n- frastruktury i Budownictwa z 15 grudnia 2016 r., nr […] , w przedmiocie odmowy stwierdze- nia nieważności decyzji. Postanowieniem z 20 kwietnia 2017 r. (sygn. akt […]) WSA odrzucił skargę z powodu uzupełnienia braków formalnych skargi z uchybieniem terminu. Zażalenie na to postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) postanowieniem z 24 kwietnia 2018 r. (sygn. akt […] ). OTK ZU B/2019 Ts 73/19 poz. 228 2 Wnioskiem z 24 maja 2018 r. skarżący wystąpili o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi z 25 stycznia 2017 r. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budow- nictwa z 15 grudnia 2016 r., przez nadesłanie 92 egzemplarzy odpisów skargi. W uzasadnie- niu wniosku stwierdzono , że pełnomocnik skarżących dowiedział się o uchybieniu terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi w dacie doręczenia p ostanowienia o odrzuceniu skargi. W treści wniosku wyjaśniono, że pismo stanowiące odpowiedź na wezwanie WSA było p rzygotowane 16 marca 2017 r. i następnego dnia praktykantka miała je złożyć w biurze podawczym WSA, jednak ostatecznie złożone zostało przez nią w biurze podawczym Mini- sterstwa Infrastruktury i Budownictwa. Pełnomocnik skarżących powołał się na szereg oko- liczności uzasadniają cych, jego zdaniem, brak winy w uchybieniu terminowi do uzupełnienia brak ów formalnych skargi. Podkreślił on, że na piśmie stanowiącym uzupełnienie braków formalnych jako adresata wskazano WSA, a praktykantka dostała jasne instrukcje, iż ma się udać do tegoż sądu. Stwierdzono , że pełnomocnik skarżących po po wrocie praktykantki skon- trolował , czy pismo stanowiące uzupełnienie braków formalnych skargi zostało złożone pra- widłowo, jednocześnie powołując się na okoliczność, iż na egzemplarzu pisma potwierdzają- cym jego złożenie prezentata przyjmującego go podmiotu była nieczytelna. Po stanowieniem z 10 sierpnia 2018 r. WSA odmówił skarżącym przywrócenia termi- nu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu S ąd wskazał, że nie mógł uwzględnić przedmiotowego wniosku, gdyż skarżący nie uprawdopodobnili braku winy w uchybieniu te rminowi. WSA powołał się na okoliczność reprezentowania skarżących przez profesjonalnego pełnomocnika, podkreślając jednocześnie, że jego działanie bądź zaniechanie podlegało ocenie pod kątem stwierdzenia braku winy, z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności. Zdaniem Sądu okoliczność omyłkowego złożenia brakujących odpisów skargi w kan- celarii organu zamiast w biurze podawczym sądu nie może świadczyć o braku winy w uchy- bieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Podkreślono, że pełnomocnik r eprezentu- jący skarżących musiał posiadać wiedzę, iż odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi składa się bezpośrednio do sądu wzywającego. W ocenie WSA argumentacja pełnomocnika skarżących odwołująca się do błędu prak- tykantki przy uzu pełnianiu braków formalnych skargi nie mogła stanowić przesłanki do przywrócenia terminu. WSA odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych stwier- dził, że zaniedbania osób, którymi posługuje się pełnomocnik nie mogą być uznane za brak winy w uchybi eniu terminowi, ponieważ to pełnomocnik ponosi wówczas ryzyko działań osób trzecich. W SA zauważył, że reprezentujący skarżących pełnomocnik mógł osobiście uzupełnić braki formalne skargi albo zlecić wykonanie tej czynności innemu profesjonalnemu pełno- mocnikowi. Sąd pierwszej instancji , ustosunkowując się do twierdzeń dotyczących nieczytelnej prezentaty na piśmie przewodnim nie podzielił ich , wskazując, że pełnomocnik skarżących powinien od razu zweryfikować miejsce złożenia przedmiotowego pisma przez prakt ykantkę . Na powyższe postanowienie skarżący wnieśli zażalenie. W jego treści powtórzyli oko- liczności uzasadniające brak winy pełnomocnika wskazane we wniosku o przywrócenie ter- minu. NSA postanowieniem z 30 stycznia 2019 r. (sygn. akt […]) oddalił zażalen ie. W uza- sadnieniu podkreślił, że skarżący ustanowili w sprawie profesjonalnego p ełnomocnika i to on odpowiada w pierwszej kolejności za prawidłowe wykonywanie zleconych mu przez moco- dawców zadań. NSA przyznał, iż pełnomocnik „podjął się dużego trudu w celu ustalenia prawidłowości doręczenia brakujących odpisów skargi”. Jednocześnie jednak stanął na sta- nowisku, iż profesjonalny pełnomocnik , posługując się pracownikami kancelarii , bierze na OTK ZU B/2019 Ts 73/19 poz. 228 3 siebie odpowiedzialność za prawidłowe wykonywanie przez te osoby ciążących na nim obo- wiązków . NSA wskazał również, że skoro we wniosku o przywrócenie terminu nie przedsta- wiono żadnych okoliczności uzasadniających brak winy praktykantki w błędnym złożeniu pisma w kancelarii Ministerstwa, to błąd ten obciąża pełnomocnika . Zarządzeniem z 18 czerwca 2019 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 27 czerwca 2019 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżących do usunięcia bra- ków formalnych skargi przez: dokładne określenie przedmiotu skargi konstytucyjnej przez wyjaśnienie, czy skarżący kwestionują art. 86 § 1 zdanie 1 ustawy z dni a 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zakresie, w jakim wymieniony przepis jest rozumiany w ten spos ób, że: do- konanie czynności procesowej z uchybieniem terminu przez profesjonalnego pełnomocnika uznawane jes t każdorazowo za zawinione albo wina osoby (pracownika kancelarii, praktykan- ta, stażysty), działającej w zastępstwie i na rzecz profesjonalnego pełn omocnika przypisywa- na jest temu pełnomocnikowi, co skutkuje nieprzywróceniem terminu. Skarżących wezwano również do uzasadnienia , w jaki sposób zakwestionowany art. 86 § 1 zdanie 1 p.p.s.a. narusza wyrażone w art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rze- czypospolitej P olskiej prawo dostępu do sądu i rzetelnego osądzenia sprawy oraz zakaz za- mykania drogi sądowej. W piśmie procesowym wniesionym do Trybunału Konstytucyjnego 4 lipca 2019 r. (data nadania) skarżący odnieśli się do zarządzenia. Wyjaśnili, że k westionują art. 86 § 1 zdanie 1 p.p.s.a. w obu zakresach wskazanych w zarządzeniu z 18 czerwca 2019 r., a z ostrożności procesowej, gdyby Trybunał uznał, że skarżący mogą wybrać tylko jeden z podanych sposobów rozumienia przepisu skarżący wskazali, iż w ta kiej sytuacji przedmio- tem skargi konstytucyjnej jest art. 86 § 1 zdanie 1 p.p.s.a. w zakresie, w jakim wymieniony przepis jest rozumiany w ten sposób, że dokonanie czynności procesowej z uchybieniem ter- minu przez profesjonalnego pełnomocnika uznawane jest każdorazowo za zawinione. W uza- sadnieniu powyższego skarżący podnieśli, że przesłanka winy w rozumieniu art. 86 § 1 zda- nie 1 p.p.s.a. w przypadku reprezentowania strony przez profesjonalnego pełnomocnika win- na być oceniana poprzez pryzmat dopełnienia aktów staranności i nadzoru przez pełnomocni- ka, jakich można od niego racjonalnie oczekiwać w warunkach prowadzonej działalności go- spodarczej. Odnosząc się do punktu drugiego zarządzenia skarżący wskazali, że rozumienie prze- słanki „winy” w ten sposób, że dokonanie czynności procesowej z uchybieniem terminu przez profesjonalnego pełnomocnika uznawane jest każdorazowo za zawinione , czyni instytucję przywrócenia terminu iluzoryczną względem czynności podejmowanych z udziałem profe- sjonalnych pełnomocników . Skarżący podnieśli, że restrykcyjne rozumienie przesłanki „wi- ny” jest jednolitym poglądem w orzecznictwie , a zdaniem s karżących obowiązujące przepisy prawa winny być interpretowane tak, by nie zamykać stronie możliwości dochodzenia praw na drodze sądowej. Skarżący podkreślili, że rozstrzygnięcie kwestii incydentalnej w przed- miocie wniosku o przywrócenie terminu przesądza niejednokrotnie o losie toczącego się po- stępowania sądowego. S twierdzili również, że w ich sprawie nieprzywrócenie terminu skut- kowało pozbawieniem możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjn ym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono OTK ZU B/2019 Ts 73/19 poz. 228 4 wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Try bunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK. 2. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do merytorycznej oceny. 2.1. Skargę sporządził adwokat, który przedłożył stosowne pełnomocnictwo od wszystkich skarżących . 2.2. S karżący wyczerpali przysługującą im drogę prawną, ponieważ od postanowienia NSA z 30 stycznia 2019 r. (sygn. akt […]) oddalającego zażalenie skarżących nie przysługuje żaden zwyczajny środek zaskarżenia. 2.3. Skarżący dochowali trzymiesięcznego terminu wniesienia skargi zastrzeżonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, gdyż powyższe orzeczenie, wraz z uzasadnieniem, zostało dorę - czone ich pełnomocnikowi 11 lutego 2019 r., a skargę złożyli w Trybunale 10 maja 2019 r. (data nadania). 2.4. Skarżący prawidłowo określili przedmiot kontroli, tj. art. 86 § 1 zdanie 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.; dalej p.p.s.a.) Przepis ten był bowie m podstawą prawną orzecze- nia, w związku z którym skarżący wnieśli skargę do Trybunału. Wprawdzie skarżący podali w treści skargi konstytuc yjnej błędny Dziennik Ustaw, odnoszący się do innego aktu, lecz należy podkreślić, że od moment u uchwalenia p.p.s.a. kwestionowany przepis nie był noweli- zowany. 2.5. Zakwestionowanemu w skardze przepisowi skarżący zarzucili naruszenie prawa do dostępu do sądu, prawa do rzetelnego osądzenia sprawy oraz zakaz zamykania drogi są- dowej. 2.6. Skarżą cy wskazali , w jaki sposób – ich zdaniem – zakwestionowany w skardze przepis w rozumieniu wyżej wskazanym narusza powyższe prawa. S twierdzili, że przedmiotowa inter pretacja art. 86 § 1 zdanie 1 p.p.s.a. skutkuje, iż instytucja przywrócenia terminu je st „instytucją iluzoryczną” , a w konsekwencji „skoro niemożliwe jest konwa - lidowanie dokonanych wadliwie czynności procesowych, to instytucja przywrócenia terminu przestaj e być gwarancją procesową usuwającą negatywne skutki pewnych wydarzeń zaistniałych w toku postępowania administracyjnego”. 3. W związku z powyższym i zważywszy na to, że sformułowane przez skarżącego za- rzuty nie są oczywiście bezzasadne, Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK – po- stanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg.