Tw 24/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 9 listopada 2020 r. Pozycja 361 POSTANOWIENIE z dnia 19 sierpnia 2020 r. Sygn. akt Tw 24/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański − przewodniczący Jarosław Wyrembak – sprawozdawca Zbigniew Jędrzejewski , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z 20 kwietnia 2017 r. o odmowie nadania dalszego biegu wnioskowi Naczelnej Rady Lekarskiej , p o s t a n a w i a: uwzględnić zażalenie i nadać wnioskowi dalszy bi eg. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIEN I E Naczelna Rada Lekarska (dalej: wnioskodawca) wystąpiła do Trybunału Konstytucyj- nego z wnioskiem z 28 października 2016 r. o zbadanie zgodności art. 40 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (ówcześnie: Dz. U. z 2015 r. poz. 454 , ze zm. ; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 537 ) w brzmieniu nadanym odpowiednio przez art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 10 czerwca 20 16 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego, ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz ustaw y o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U . z 2016 r. poz. 1070 ; dalej: ustawa o zmianie k.p.k. ) oraz art. 14 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pa- cjenta ( ówcześnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 186, ze zm. ; obecnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 1318, ze zm. ) w brzmieniu nadanym odpowiednio przez art. 2 pkt 1 i 2 ustawy o zmianie k.p.k. z art. 30, art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw c złowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzy - mie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1 993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.) . Postano wieniem z 20 kwietnia 2017 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania wnio- skowi dalszego biegu ustalając , że wskazane w nim w zorce kontroli konstytucyjności nie do- tyczą spraw objętych zakresem działania wnioskodawcy . Trybunał oparł swe rozstrzygnięcie na stanowisku, że wskazane w analizowanej sprawie wzorce kontroli dotyczą praw i wolności o charakterze powszechnym, a więc przyn ależnych bez względu na istnienie kryteri um różni- cujące go , jak im może być między innymi profesja . Trybunał usta lił więc , że z uwagi na ogól- OTK ZU B/2020 Tw 24/16 poz. 361 2 nospołeczny charakter wskazan ych wzorc ów kontroli , wnioskodawca nie był legitymowany do wystąpienia z przedmiotowym w nioskiem w analizowanej sprawie . Tym niemniej w za- kwestionowanym postanowieniu Trybunał zastrzegł , że przeprowadzenie merytorycznej oce- ny konstytucyjności przepisów wskazanych w rozpatrywanym wniosku byłoby dopuszczalne , gdyby ich treść zestawiona została z innymi wzorcami . Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie, zażaleniem z 2 maja 2017 r. wnioskodawca zaskarżył je w całości i wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania na rozprawie. Wni o sko - dawca odniósł się w zażaleniu do motywów za kwestionowanego rozstrzy gnięcia przed - stawiając argumenty na poparcie tezy , że prze dmiotowy wniosek spełnia wymagania określone w przepisach ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem K onstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072 , ze zm. ). Trybunał Konstyt ucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK ) , wnioskodawcy przysługuj e prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konsty- tucyjnego o odmowie nadania wnioskowi dalszego biegu. Trybunał rozpatruje zażalenie w składzie trzech sędziów , na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem analizy jest ustalenie, czy w kwestionowanym postanowieniu Trybu nał prawidłowo zidentyfikował przesłank i od- mowy nadania wnioskowi dalszego biegu . 2. W zażaleniu na postanowienie Trybunału wnioskodawca przedstawił argumenty, które w jego przekonaniu świadczą o trafności wzorców kontroli konstytucyjności wskaza- nych w anali zowanej sprawie. Wnioskodawca stoi na stanowisku, że poszanowani e prywat- ności i godności pacjenta jest jednym z podstawowych obowiązków lekarskich , wynikających zarówno z praw a powszechnie obowiązując ego, jak i z unormowań Kodeks u Etyki Lekar- skiej. T wierdz i , że jego wniosek stanowi w tym zakresie realiz ację celu korporacyjnej dzia- łalności samorządu lekarskiego , polega jącego na zapewnieni u lekarzom odpowiednich warunków wykonywania zawodu. W nioskodawca zalicza do nich n ie tylko umożliwienie lekarzom i lekarz om dentystom wywiązywanie się z obowiązk u poszanowani a prywatności i godności pacjentów , a le także umożliwienie wykonywania zawodu w sposób nie budzący wątpliwości w tych kwestiach po stronie p acjentów . W skazuje instytucję tajemnicy lekarskiej , która w prz ekonaniu wnioskodawcy ustanowion a jest także w cel u oc hrony i nteresu ogółu społeczeństwa . S przeciwia się tym samym tezie wyrażonej w postanowieniu Trybunału , jako- by niedopuszczaln e było kwestionowanie konstytucyjności przepisów w drodze wniosku z legitymac ji szczególnej , opar tego o wzorce kontroli służące ochronie interesu ogólnospo- łeczn ego . Zdaniem w nioskodawc y , do zapewnienia ochrony interesu ogólnospołecznego zali- czyć należy ochronę interes u nie tylko lekarzy, ale także pacjentów. Ponadto utrzymuje , że K onstytucj a nie zawiera specyficznych uregulowań , któr e definiował y by odrębnie prawa lub wolności lekarzy i lekarzy dentystów , ustanowione równolegle , lub w opozycji do praw lub wolności o charakterze powszechnym , i które mogłyby jednocześnie służyć za adek watne wzorce kontroli konstytucyjności prawa . 3. W kwestionowanym postanowieniu , Trybunał wskazał, że zgodn ie z ustaloną linią orzeczniczą pojęcie „spra w objętych zakresem działania”, o którym mowa w art. 191 ust. 2 Konstytucji , winno być interpretowane w sp osób ścisły. W tym zakresie ustalił zatem, że dla skuteczności wniosku nie wystarczy tylko to, że kwestionowany przepis odnosi się do dzia- łalności wnioskodawcy ( zob. postanowienie z 22 sierpnia 2002 r., sygn. T w 25/01, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 40 oraz z 16 grudnia 2002 r., sygn. Tw 56/02, OTK ZU nr 2/B/2003, OTK ZU B/2020 Tw 24/16 poz. 361 3 po z. 70). P rzynależna podmiotom z art. 191 ust. 1 pkt 3 - 5 Konstytucji kompetencja inicjowa- nia kontroli konstytucyjności prawa nie ma bowiem charakteru ogólnego, ale jest uprawnie- niem szczególnym , związa nym ściśle z działalnością wskazany ch podmio tów . Jakkolwiek więc Trybunał wskazał, że i nterpretowanie rozszerzająco zakresu tego uprawnienia jest nie- dopuszczalne ( zob. postanowienie pełnego składu TK z 28 stycznia 2004 r., sygn. Tw 74/0 2, OTK ZU nr 1/B/200 4, poz. 2) , to na gruncie badanej sprawy problemem samym w sobie staje się ocena dopuszczalności ochrony interesów o charakterze powszechnym poprzez urucho- mienie środków służących ochron ie interes ów określonej korporacj i zawodow ej . P oddając zatem analizie zażaleni e wnioskodawcy w tej kwestii , Trybunał ustalił, że odniesienie się do argumentów przedstawionych w reakcji na postanowienie Trybunału wykrocz y poza zakres wstępnej kontroli wniosku . W tych okolicznościach, zbadanie adekwatnoś ci wskazanych we wnios k u wzorców kontroli pod kątem ochrony interesów korporacyjnych i zarazem powszechnych przybrało by bowiem postać merytorycznej o cen y wniosku w aspek cie przedmiotow ym i podmiotowym . 4. Trybunał zwraca uwagę, że uprawnienie do inicjowania kontroli konstytucyjno ści prawa w ramach ochrony interesów korporacyjnych leży u podstaw udzielenia zrzeszeniom przedstawicieli grup zawodowych legitymacji szczególnej, tj. ograniczonej rzeczowo . Nie budzi także wątpliwości, że ochrona interesu ogólnospołecznego w drodze wniosk u jest prze - wi dziana w ramach uprawnień podmiot ów legitymowany ch ogólnie , tj. podmiotów z ar t. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji . W analizowanej sprawie Trybunał przyjął , zgodnie z e swą dotychczasową linią orze - czniczą, że p odmiot o zdolności wnioskowej ogranicz onej rzeczowo nie jest więc uprawniony do swobodnego wskazania wzorców kont roli w Konstytucji (postanowienie z 25 września 2014 r., sygn. Tw 3/14, OTK ZU nr 1/B/2015, poz. 1) . W nioskodawca zarzuca jednak Trybu- nałowi przeciwstawienie , w tym kontekście, inte resów korporacyjnych interesom oraz pra- w om i wolności om o charakterze powszechnym . Trybunał ustalił więc, że w badanej sprawie analizie podlegać po winna wskazana przez wnioskodawcę kwestia relacji , która może zacho- dzić między interesem ogólnospołecznym , a tym o charakterze korporacyjnym. Odniesienie się do tak postawionego zarzutu wymaga zajęcia stanowiska merytorycznego co do trafności tezy wnioskodawcy , że skuteczne zainicjowanie kontroli konstytucyjności prawa w drodze wniosku z legitymacji szczególnej n ie może zależeć wyłącznie od wskazania w petitum t akiej korelacji przedmiotu kontroli i wzorc a, by ocena konstytucyjności opierała się na kwestii działalności wnioskodawcy ujęt ej wzorcowo wprost w Konstytucji . N a gruncie analizowanej sprawy kwestia ta doty czyć mo głaby bowiem np. konstytucyjnych gwarancji z zakresu two- rzenia samorząd u zawodowego , co jak wynika z argumentacji wnioskodawcy , nie jest wy- st arczające dla zapewnienia ochrony interesu ogólnospołecznego wskazanego w badanym wniosku . W kontekście kontr oli wstępnej wniosku w niniejszym postępowaniu , p roblemem wykraczającym poza jej zakres staje się zatem ocena zasadności odmowy nadania wnioskowi dalszego biegu z uwagi na brak legitymacji wnioskodawcy wywiedzionej z nieadekwatności wskazanego we wniosku w zorca. S formułowanie rozstrzygnięcia w tym zakresie wymaga nadania wnioskowi dalszego biegu. 5 . Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności , Trybunał uwzględnił zażalenie wniesio- ne na postanowienie o odmowie nadania wnioskowi dalszego biegu i postanowił jak w sen- tencji .