DKK-10/2009

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW MA Ł GORZATA KRASNOD Ę BSKA-TOMKIEL Warszawa, dnia 05 marca 2009 r. DKK1-421/66/08/AS DECYZJA nr DKK - 10/09 Na podstawie art. 20 ust. 1 w zwi ą zku z art. 13 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego z wniosku Orze ł Bia ł y S.A. z siedzib ą w Bytomiu, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zakazuje dokonania koncentracji , polegaj ą cej na przej ę ciu przez Orze ł Bia ł y S.A. z siedzib ą w Bytomiu kontroli nad Baterpol Sp. z o.o. z siedzib ą w Katowicach. UZASADNIENIE 1. W dniu 20 pa ź dziernika 2008 r. wp ł yn ęł o do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwanego dalej „Prezesem Urz ę du” lub „organem antymonopolowym”, zg ł oszenie zamiaru koncentracji przedsi ę biorców, polegaj ą cej na przej ę ciu przez Orze ł Bia ł y S.A. z siedzib ą w Bytomiu, dalej „Orze ł Bia ł y” lub „zg ł aszaj ą cy”, kontroli nad Baterpol Sp. z o.o. z siedzib ą w Katowicach, dalej „Baterpol”. W zwi ą zku z tym, i ż : 1) spe ł nione zosta ł y niezb ę dne przes ł anki uzasadniaj ą ce obowi ą zek zg ł oszenia zamiaru koncentracji, bowiem: ƒ łą czny obrót przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji - w roku obrotowym poprzedzaj ą cym rok zg ł oszenia zamiaru koncentracji – przekroczy ł warto ść okre ś lon ą w art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), zwanej dalej „ ustaw ą antymonopolow ą ”, tj. równowarto ść 1 mld EURO, przy czym jednocze ś nie przekroczy ł warto ść okre ś lon ą w art. 13 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, tj. równowarto ść 50 mln EURO, ƒ przej ę cie kontroli nad spó ł k ą – poprzez nabycie udzia ł ów tej spó ł ki, jest jednym ze sposobów koncentracji, okre ś lonych w art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy antymonopolowej, 2) nie wyst ę puje w tej sprawie ż adna okoliczno ść z katalogu przes ł anek wymienionych w art. 14 ustawy antymonopolowej, wy łą czaj ą ca obowi ą zek zg ł oszenia zamiaru przedmiotowej koncentracji, w dniu 20 pa ź dziernika 2008 r. zosta ł o wszcz ę te post ę powanie antymonopolowe w tej sprawie, o czym, zgodnie z art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks post ę powania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), organ antymonopolowy zawiadomi ł zg ł aszaj ą cego pismem z dnia 27 pa ź dziernika 2008 r. 2. W ramach prowadzonego post ę powania organ antymonopolowy przeprowadzi ł ankiet ę w ś ród dostawców z ł omu akumulatorowego uczestników koncentracji. Pytania dotyczy ł y m.in.: − oceny dotychczasowego systemu zawierania i wykonywania umów na dostaw ę z ł omu akumulatorowego z uczestnikami koncentracji, − mo ż liwo ś ci zmiany charakteru prowadzonej dzia ł alno ś ci przez dostawców z ł omu akumulatorowego, − cen zakupu w z ł brutto/netto jednej tony z ł omu akumulatorowego w Polsce w roku 2007 i w 2008, − mo ż liwo ś ci eksportu/importu z ł omu akumulatorowego i oceny jego op ł acalno ś ci z uwzgl ę dnieniem barier administracyjnych i handlowych, − wskazania kosztów transportu jednej tony z ł omu akumulatorowego na terenie kraju oraz poza jego granicami. Organ antymonopolowy zwróci ł si ę równie ż o przedstawienie opinii w tej sprawie do G ł ównego Inspektora Ochrony Ś rodowiska, w tym m.in. o: − przedstawienie charakterystyki gospodarki odpadami niebezpiecznymi, obejmuj ą cymi z ł om akumulatorowy o kodzie 16 06 01*, − wskazanie podmiotów dzia ł aj ą cych na rynku polskim, prowadz ą cych dzia ł alno ść w zakresie odzysku, unieszkodliwiania i transportu odpadów oznaczonych kodem 16 06 01*, 2 − przedstawienie oceny op ł acalno ś ci eksportu i importu z ł omu akumulatorowego z uwzgl ę dnieniem barier administracyjnych i handlowych, w szczególno ś ci ze wskazaniem jakie znaczenie w tej dzia ł alno ś ci maj ą koszty transportu, − wskazanie kierunków importu i eksportu z ł omu akumulatorowego, podanie wielko ś ci importu/eksportu z ł omu akumulatorowego w 2007 r. oraz importerów krajowych i zagranicznych, − przedstawienie charakterystyki transgranicznego przemieszczania z ł omu akumulatorowego. W oparciu o zebrany w sprawie materia ł dowodowy organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: I. Uczestnicy koncentracji 3. Aktywny uczestnik koncentracji, tj. Orze ł Bia ł y, jest spó ł k ą akcyjn ą , której akcje dopuszczone s ą do publicznego obrotu na Gie ł dzie Papierów Warto ś ciowych w Warszawie. Zg ł aszaj ą cy od dnia 10 marca 2008 r. 1 nale ż y do grupy podmiotów ostatecznie kontrolowanych przez ameryka ń sk ą spó ł k ę gie ł dow ą AIG Inc. z siedzib ą w Nowym Jorku (USA) (dalej „Grupa AIG”). Grupa AIG jest ś wiatowym liderem w zakresie ubezpiecze ń i us ł ug finansowych dzia ł aj ą c ą w ponad 130 krajach ś wiata. W Polsce, poza Or ł em Bia ł ym i jego spó ł kami zale ż nymi, funkcjonuje 37 spó ł ek zale ż nych Grupy AIG, prowadz ą cych dzia ł alno ść m.in. w zakresie inwestycji, w tym w nieruchomo ś ci, bankowo ś ci, reasekuracji, funduszy emerytalnych, ubezpiecze ń ogólnych. Orze ł Bia ł y specjalizuje si ę w recyklingu zu ż ytych akumulatorów o ł owiowych i innych materia ł ów o ł owiono ś nych. Podstawowym ź ród ł em przychodów Or ł a Bia ł ego jest produkcja i sprzeda ż o ł owiu rafinowanego oraz stopów o ł owiowo-antymonowych i o ł owiowo- wapniowych uzyskiwanych w wyniku procesu recyklingu z ł omu akumulatorowego. Ponadto w procesie tym uzyskiwane s ą inne produkty posiadaj ą ce warto ść handlow ą , tj. polipropylen i pasta o ł owiowa, a tak ż e odpady o ł owiono ś ne w postaci zgarów porafinacyjnych. Orze ł Bia ł y tworzy w ł asn ą grup ę kapita ł ow ą , do której nale żą nast ę puj ą ce spó ł ki: 1. Centrum Laboratoryjno-Produkcyjne „Labor Orze ł Bia ł y” Sp. z o.o. z siedzib ą w Bytomiu, która zajmuje si ę ś wiadczeniem us ł ug w zakresie laboratoryjnych analiz chemicznych; projektowaniem i produkcj ą sprz ę tu ochrony osobistej i podzespo ł ów, w szczególno ś ci ochrony dróg oddechowych wraz ze ś wiadczeniem us ł ug z wykorzystaniem posiadanych 1 tj. od dnia sfinalizowania koncentracji polegaj ą cej na przej ę ciu przez AIG NEF kontroli nad zg ł aszaj ą cym, zgodnie z decyzj ą Prezesa Urz ę du z dnia 15 lutego 2008 r., DKK-421/62/07/GG. 3 maszyn i urz ą dze ń oraz handlem nimi; badaniem ś rodowiska pracy; wykonywaniem prac badawczych, wdro ż eniowych i ekspertyz w oparciu o posiadane zaplecze laboratoryjne; ocen ą oddzia ł ywania inwestycji na ś rodowisko. Specjalizacj ą spó ł ki jest produkcja i sprzeda ż masek, pó ł masek i filtrów. Znaczna cz ęść produkcji przeznaczona jest na potrzeby Or ł a Bia ł ego. 2. „Ekobat Orze ł Bia ł y” Sp. z o.o. z siedzib ą w Bytomiu, której g ł ównym przedmiotem dzia ł alno ś ci jest recykling tworzyw sztucznych, g ł ównie polipropylenu pochodz ą cego z przerobu zu ż ytych akumulatorów kwasowo-o ł owiowych. 3. Przedsi ę biorstwo Us ł ug Turystycznych „Orze ł - Tour” S. z o.o. w likwidacji z siedzib ą w Bytomiu – spó ł ka nie prowadzi dzia ł alno ś ci. 4 . „Pumach – Orze ł ” Sp. z o.o. z siedzib ą w Bytomiu, która prowadzi us ł ugi serwisowe dla Or ł a Bia ł ego w Wydzia ł ach Przerobu Z ł omu Akumulatorowego i Hutniczym; wykonuje remonty urz ą dze ń hutniczych i urz ą dze ń recyklingu z ł omu akumulatorowego w zak ł adzie zg ł aszaj ą cego; ś wiadczy us ł ugi w sektorze utrzymywania ruchu w górnictwie niew ę glowym oraz wykonuje konstrukcje i urz ą dzenia stalowe na zlecenie klientów zewn ę trznych (krajowych i zagranicznych). 5. Niepubliczny Zak ł ad Opieki Zdrowotnej „Med.-Orze ł ” Sp. z o.o. z siedzib ą w Bytomiu, która ś wiadczy us ł ugi medyczne, w tym profilaktyczn ą opiek ę zdrowotn ą , zarówno w ramach kontraktów z NFZ, jak i dla pacjentów samodzielnie pokrywaj ą cych koszty us ł ug medycznych; prowadzi sta łą kontrol ę stanu zdrowia pracowników grupy kapita ł owej zg ł aszaj ą cego. 6. Centralna Pompownia „Bolko” Sp. z o.o. z siedzib ą w Bytomiu, która zajmuje si ę przepompowywaniem wody, przez co z ł o ż a w ę gla pozostaj ą zabezpieczone przed zatopieniem. Dzia ł alno ść ta jest finansowana z dotacji bud ż etu pa ń stwa. 7. Park Przemys ł owy Sp. z o.o. w Piekarach Ś l ą skich prowadzi dzia ł alno ść w zakresie restrukturyzacji lokalnego przemys ł u, obejmuj ą c ą procesy rewitalizacji terenów poprzemys ł owych obj ę tych obszarem Parku, nakierowanych na osi ą gni ę cie okre ś lonych celów – gospodarczych i spo ł ecznych, zwi ą zanych z profilem Parku. 4. Pasywny uczestnik koncentracji, tj. Baterpol, jest kontrolowany przez Impexmetal S.A. z siedzib ą w Warszawie, tworz ą c ą grup ę , w sk ł ad której wchodzi ok. 70 przedsi ę biorców krajowych i zagranicznych (dalej „Grupa Impexmetal”), prowadz ą cych dzia ł alno ść przede wszystkim w sektorze metali nie ż elaznych. Grupa Impexmetal jest cz ęś ci ą Grupy Boryszew S.A. 4 Baterpol prowadzi dzia ł alno ść w zakresie przetwarzania z ł omu akumulatorowego oraz surowców o ł owiono ś nych, b ę d ą c równocze ś nie producentem o ł owiu rafinowanego i stopów o ł owiu, przeznaczonych g ł ównie dla producentów akumulatorów. Baterpol jest równie ż jednym z kilku w kraju producentów wyrobów walcowanych i wyciskanych z o ł owiu i jego stopów. Ponadto Batrepol odzyskuje w procesie recyklingu z ł omu akumulatorowego polipropylen, past ę o ł owiow ą , siarczan sodu oraz zgary porafinacyjne. II. Przyczyny i zakres koncentracji 5. Podstaw ę zg ł oszenia zamiaru koncentracji stanowi oferta nabycia 100% udzia ł ów w kapitale zak ł adowym Baterpol z ł o ż ona przez zg ł aszaj ą cego dnia 20 pa ź dziernika 2008 r. Zg ł aszaj ą cy przed ł o ż y ł równie ż Prezesowi Urz ę du kopi ę umowy przedwst ę pnej z dnia 6 stycznia 2009 r., zawartej pomi ę dzy Orze ł Bia ł y a Polski Cynk Sp. z o.o. z siedzib ą w O ł awie (Sprzedaj ą cy), dotycz ą cej sprzeda ż y 100% udzia ł ów w Baterpol. 6. Podaj ą c g ł ówne przyczyny przedmiotowej koncentracji zg ł aszaj ą cy wskaza ł m.in. na: [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 1 za łą cznika nr 1 do decyzji]. W ocenie zg ł aszaj ą cego po łą czenie przedsi ę biorców b ę dzie tak ż e [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 2 za łą cznika nr 1 do decyzji]. Po łą czenie przedsi ę biorców doprowadzi ć ma równie ż do [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 3 za łą cznika nr 1 do decyzji] . W efekcie po łą czenia mo ż liwa b ę dzie [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 4 za łą cznika nr 1 do decyzji]. Zdaniem zg ł aszaj ą cego po łą czenie uczestników koncentracji mo ż e przynie ść efekty [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 5 za łą cznika nr 1 do decyzji]. Ponadto, zdaniem zg ł aszaj ą cego, wype ł nienie wszystkich wymaga ń ś rodowiskowych na ł o ż onych przez postanowienia nowej Dyrektywy nr 2006/66/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 wrze ś nia 2006 r. w sprawie baterii i akumulatorów oraz zu ż ytych baterii i akumulatorów (uchylaj ą cej dyrektyw ę 91/157/EWG) 2 , zwanej dalej „Dyrektyw ą 2006/66/WE”, a tak ż e transponuj ą ce j ą przepisy (aktualnie projekt ustawy o bateriach i akumulatorach znajduje si ę w toku procesu legislacyjnego) wymaga [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 6 za łą cznika nr 1 do decyzji]. Dzi ę ki planowanej koncentracji mo ż liwe b ę dzie [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 7 za łą cznika nr 1 do decyzji]. Reasumuj ą c g ł ównym celem planowanej koncentracji w ocenie jej uczestników jest [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 8 za łą cznika nr 1 do decyzji]. 2 (Dz. Urz. UE L 266 z 26.09.2006, str. 1) 5 III. Gospodarowanie zu ż ytymi akumulatorami kwasowo-o ł owiowymi III.A. Ogólna charakterystyka gospodarowania zu ż ytymi akumulatorami kwasowo- o ł owiowymi 7. Przedsi ę biorcy uczestnicz ą cy w niniejszej koncentracji prowadz ą dzia ł alno ść na szeroko rozumianym rynku przetwarzania odpadów niebezpiecznych z akumulatorów kwasowo- o ł owiowych (kod 160601*) 3 , zwanych dalej na potrzeby niniejszej decyzji „z ł omem akumulatorowym” lub „zu ż ytymi akumulatorami”, b ę d ą c równocze ś nie producentami o ł owiu rafinowanego i stopów o ł owiu oraz innych produktów pochodz ą cych z przetwarzania z ł omu akumulatorowego (np. polipropylen). 8. Akumulatory kwasowo-o ł owiowe s ł u żą do uruchamiania m.in. silników spalinowych, zasilania instalacji elektrycznej o nap ę dzie elektrycznym (wózków akumulatorowych, transporterowych, podno ś ników itp.), zasilania awaryjnego instalacji elektrycznej i sygnalizacyjnej, urz ą dze ń w energetyce, telekomunikacji, górnictwie itp. Roztwór kwasu siarkowego, o ł ów metaliczny, jak i jego zwi ą zki s ą silnie toksyczne, st ą d tak wa ż ny jest prawid ł owy przebieg procesu zbiórki i recyklingu tych odpadów, które w znacznych ilo ś ciach znajduj ą si ę w akumulatorach o ł owiowych. Dlatego te ż zu ż yte akumulatory traktowane s ą jako odpad niebezpieczny, który podlega szczególnemu re ż imowi prawnemu. 9. Prawo dotycz ą ce odpadów, w tym niebezpiecznych, jest przedmiotem skomplikowanych regulacji na poziomie mi ę dzynarodowym, wspólnotowym i wewn ę trznym. W polskim porz ą dku prawnym problematyka gospodarowania zu ż ytymi akumulatorami o ł owiowymi jest rozproszona w aktach normatywnych ró ż nej rangi. Najwa ż niejsze z nich, transponuj ą ce przepisy odpowiednich dyrektyw wspólnotowych, to: − ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach 4 , zwana dalej „ ustaw ą o odpadach ”, − ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony ś rodowiska 5 , zwana dalej „ PO Ś ”, − ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o obowi ą zkach przedsi ę biorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o op ł acie produktowej i op ł acie depozytowej 6 , zwana dalej „ ustaw ą o op ł acie depozytowej ”. 3 zgodnie z za łą cznikiem do Rozporz ą dzenia Ministra Ś rodowiska z dnia 27 wrze ś nia 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U. Nr 112, poz.1206), zawieraj ą cym katalog odpadów wraz z list ą odpadów niebezpiecznych. 4 tekst jedn. Dz. U. z 2007 r., Nr 39, poz. 251 ze zm. 5 tekst jedn. Dz. U. z 2008 r., Nr 25, poz.150 ze zm. 6 tekst jedn. Dz. U. z 2007 r., Nr 90, poz.607 ze zm. 6 Ponadto, jak wy ż ej wspomniano, w chwili obecnej trwaj ą prace nad projektem ustawy o bateriach i akumulatorach, transponuj ą cej do polskiego porz ą dku prawnego postanowienia Dyrektywy 2006/66/WE. 10. Najwa ż niejsze regulacje prawne dotycz ą ce transportu odpadów zawarte s ą w: − ustawie z dnia 28 pa ź dziernika 2002 r. o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych 7 , − rozporz ą dzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie zakresu i sposobu stosowania przepisów o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych do transportu odpadów niebezpiecznych, 8 − Rozporz ą dzeniu 1013/2006/WE z dnia 14 czerwca 2006 roku w sprawie przemieszczania odpadów, zwanym dalej „ Rozporz ą dzeniem 1013/2006/WE ”, oraz ustawie z dnia 29 czerwca 2007 r. o mi ę dzynarodowym przemieszczaniu odpadów 9 , zwanej dalej „ ustaw ą o mi ę dzynarodowym przemieszczaniu odpadów ”, która okre ś la post ę powanie i organy w ł a ś ciwe do wykonania zada ń z zakresu mi ę dzynarodowego przemieszczania odpadów wynikaj ą cych z ww. Rozporz ą dzenia, − Umowie europejskiej dotycz ą cej mi ę dzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych sporz ą dzonej w Genewie dnia 30 wrze ś nia 1957 r. 10 , (zwanej dalej „ umow ą ADR ”), − Konwencji Bazylejskiej o kontroli transgranicznego przemieszczania i usuwania odpadów niebezpiecznych, sporz ą dzonej w Bazylei dnia 22 marca 1989 r. 11 , zwanej dalej „ Konwencj ą Bazylejsk ą ”. III. B. Gospodarowanie zu ż ytymi akumulatorami w ś wietle przepisów de lege lata 11. W ś ród profesjonalnych podmiotów prowadz ą cych dzia ł alno ść w zakresie gospodarowania odpadami niebezpiecznymi o kodzie 160601* mo ż na wyró ż ni ć : 1) wytwórców pierwotnych, 2) wytwórców wtórnych (dostawców), 3) odbiorców ko ń cowych. 7 Dz. U. Nr 199, poz.1671 ze zm. 8 Dz. U. Nr 236, poz.1986. 9 Dz. U. Nr 124, poz.859. 10 Dz. U. z 2003 r., Nr 207, poz.2014. 11 Dz. U. z 1995 r., Nr 19, poz.88. 7 Powy ż szy podzia ł nie uwzgl ę dnia grupy tzw. „u ż ytkowników ko ń cowych”, gdy ż co do zasady podmioty te nie prowadz ą dzia ł alno ś ci polegaj ą cej na gospodarowaniu odpadami, natomiast s ą wytwórc ą tego odpadu. Pod poj ę ciem „u ż ytkownika ko ń cowego” nale ż y rozumie ć ka ż dego, kto faktycznie u ż ytkuje akumulatory kwasowo-o ł owiowe, i kto po ich zu ż yciu ma prawny obowi ą zek odpowiedniego post ę powania z odpadami, zgodnie z regulacj ą art. 41 ust. 2 oraz 3 ustawy o odpadach. Posiadacz odpadów w postaci baterii lub akumulatorów, powsta ł ych w wyniku prowadzonej przez niego dzia ł alno ś ci gospodarczej, jest obowi ą zany do ich selektywnego zbierania, umo ż liwiaj ą cego pó ź niejszy odzysk lub unieszkodliwienie tych odpadów. U ż ytkownik ko ń cowy, zamierzaj ą cy wyzby ć si ę odpadu, powinien go przekaza ć podmiotom maj ą cym odpowiednie zezwolenia na gospodarowanie odpadami (art. 25 ust. 2 ustawy o odpadach). Odpady mog ą by ć przekazywane zarówno do wytwórców pierwotnych poprzez sieci sprzeda ż y detalicznej, do wytwórców wtórnych posiadaj ą cych niezale ż ne od wytwórców pierwotnych systemy zbiórki lub tak ż e bezpo ś rednio do odbiorców ko ń cowych. Wskazane wy ż ej w pkt. 1)–3) podmioty pozyskuj ą odpad akumulatora kwasowo-o ł owiowego od u ż ytkowników ko ń cowych i w zale ż no ś ci od zakresu prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodaruj ą nimi. 12. Do wytwórców pierwotnych nale żą podmioty, których g ł ówna dzia ł alno ść polega b ą d ź na wytworzeniu produktu, jakim jest akumulator kwasowo–o ł owiowy, b ą d ź na jego imporcie, w celu pó ź niejszego wprowadzenia go do obrotu na rynku krajowym. W zakresie zwi ą zanym z gospodark ą odpadami, prawa oraz obowi ą zki wytwórców pierwotnych wynikaj ą przede wszystkim z ustawy o op ł acie depozytowej, która nak ł ada obowi ą zek zapewnienia systemu zbierania oraz odzysku odpadów, powstaj ą cych z wytwarzanych przez nich produktów, z zastrze ż eniem uzyskania odpowiedniego minimalnego poziomu odzysku okre ś lonego w tej ustawie (art. 3 ust. 1 ww. ustawy). Konsekwencj ą przedmiotowej regulacji jest tak ż e obowi ą zek do łą czenia do produktu informacji o warunkach i trybie zwrotu zu ż ytego akumulatora oraz o zorganizowanych przez tego przedsi ę biorc ę w ł asnych punktach systemu zbierania tego odpadu, a tak ż e zobowi ą zanie do odebrania na w ł asny koszt od sprzedawcy detalicznego zu ż ytych akumulatorów i przekazania ich do recyklingu na zasadach okre ś lonych w przepisach odr ę bnych (art. 23 ww. ustawy). Wytwórcy pierwotni zobowi ą zani s ą zatem do gospodarowania odpadami w zakresie, w jakim prowadz ą zbiórk ę tych odpadów w ramach sieci sprzeda ż y detalicznej stanowi ą cej jednocze ś nie punkty zbiórki tych odpadów. W dalszej kolejno ś ci odpady akumulatorów kwasowo-o ł owiowych, je ż eli nie s ą poddawane bezpo ś rednio przez producenta lub importera procesom recyklingu, przekazywane s ą w tym 8 celu podmiotom wyspecjalizowanym w tym zakresie. Nadmieni ć nale ż y, i ż w zale ż no ś ci od tego, w jakim zakresie wytwórca pierwotny prowadzi gospodark ę odpadami - zbiórka odpadów, transport odpadów, poddawanie procesom recyklingu - w takim zakresie zastosowanie znajd ą postanowienia ustawy o odpadach, PO Ś , rozporz ą dzenia w sprawie zakresu i sposobu stosowania przepisów o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych do transportu odpadów niebezpiecznych, umowy ADR, ustawy o mi ę dzynarodowym przemieszczaniu odpadów oraz Rozporz ą dzenia nr 1013/2006/WE. 13. Za wytwórców wtórnych nale ż y uzna ć m.in. sprzedawców detalicznych, warsztaty samochodowe, podmioty zbieraj ą ce odpady, podmioty, w których zakres dzia ł alno ś ci wchodzi odbiór od u ż ytkowników ko ń cowych odpadów w postaci zu ż ytych akumulatorów kwasowo-o ł owiowych. Wskazane powy ż ej podmioty nie prowadz ą recyklingu tych odpadów. W wypadku przedmiotowej grupy, obowi ą zek odbioru odpadów od u ż ytkowników ko ń cowych wynika ć mo ż e z obowi ą zku ustanowionego w ustawie, np. z ustawy o op ł acie depozytowej. Dotyczy to m.in. sprzedawców detalicznych, którzy zgodnie z art. 20 tej ustawy zobowi ą zani s ą przy sprzeda ż y akumulatora kwasowo-o ł owiowego do przyj ę cia zu ż ytego akumulatora, a je ż eli kupuj ą cy nie przekaza ł akumulatora - do pobrania op ł aty depozytowej. Co wi ę cej, zgodnie z art. 21 ust. 2 tej ustawy, sprzedawca detaliczny zobowi ą zany jest tak ż e do umieszczania w punkcie sprzeda ż y akumulatora kwasowo-o ł owiowego, w widocznym miejscu, wywieszki informuj ą cej o m.in. warunkach i trybie zwrotu zu ż ytego akumulatora kwasowo–o ł owiowego i odbioru op ł aty depozytowej w punkcie sprzeda ż y detalicznej i punktach systemu zbierania zu ż ytych akumulatorów, zorganizowanych przez przedsi ę biorców, których akumulatory kwasowo-o ł owiowe sprzedaje. Motywacj ą dla u ż ytkowników ko ń cowych do przekazywania zu ż ytych akumulatorów do punktów skupu jest ww. op ł ata depozytowa w wysoko ś ci 30 z ł . Zu ż yty akumulator sprzedawca mo ż e przekaza ć dostawcy (producentowi lub importerowi) lub przekaza ć do punktu skupu odpadów. Nie odebrana w ci ą gu 30 dni op ł ata depozytowa pozostaje u sprzedawcy. W procesie rozliczania recyklingu akumulatorów o ł owiowych ż adne inne op ł aty ju ż nie wyst ę puj ą . Podobnie jak w wypadku sprzedawcy detalicznego, tak ż e na prowadz ą cym stacj ę demonta ż u pojazdów wycofanych z eksploatacji spoczywa obowi ą zek odpowiedniego post ę powania z odpadami, w tym odpadami niebezpiecznymi. Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji 12 , zwanej dalej „ ustaw ą o recyklingu pojazdów ”, powinien on zapewni ć bezpieczne dla ś rodowiska i zdrowia ludzi przetwarzanie pojazdów wycofanych z eksploatacji i powstaj ą cych z nich odpadów. W przypadku 12 Dz. U. z 2005 Nr 25, poz. 202 z pó ź n. zm. 9 podmiotów, których dzia ł alno ść polega g ł ównie na zbieraniu i transportowaniu odpadów, odbiór odpadów nie wynika z bezpo ś redniego obowi ą zku prawnego i jest tylko wynikiem zaanga ż owania w ten rodzaj dzia ł alno ś ci gospodarczej. 14. Odbiorcy ko ń cowi to podmioty prowadz ą ce recykling (odzysk) zu ż ytych akumulatorów kwasowo-o ł owiowych (do grupy tej nale żą Orze ł Bia ł y i Baterpol). Obowi ą zuj ą ce regulacje prawne w zakresie gospodarowania przez recyklerów odpadami niebezpiecznymi o kodzie 160601* s ą rozproszone w ró ż nych ustawach (m.in. o op ł acie depozytowej, o odpadach). Dotychczas brak by ł o kompleksowego aktu prawnego reguluj ą cego wy łą cznie kwestie gospodarki odpadami w zakresie baterii i akumulatorów. Okoliczno ść ta wp ł ywa na to, ż e pewne prawa i obowi ą zki podmiotów funkcjonuj ą cych na rynku recyklingu tych odpadów wynikaj ą bezpo ś rednio z ukszta ł towanego systemu gospodarki odpadami lub s ą wyinterpretowane z zapisów ogólnych dotycz ą cych odpadów. W ocenie zg ł aszaj ą cego obowi ą zek przyj ę cia akumulatora do recyklingu wynika przede wszystkim w sposób bezpo ś redni z ukszta ł towanego systemu gospodarowania odpadami zorganizowanego przez podmioty funkcjonuj ą ce na polskim rynku recyklingu, który zak ł ada wyra ź ny podzia ł praw i obowi ą zków poszczególnych podmiotów funkcjonuj ą cych w ramach rynku gospodarowania zu ż ytymi akumulatorami kwasowo-o ł owiowymi. Zarówno producenci, jak i importerzy akumulatorów kwasowo-o ł owiowych nie tworzyli w ł asnych systemów recyklingu tego typu odpadu i w tym zakresie, per facta concludenta , powierzyli realizacj ę obowi ą zków odpowiedniego zagospodarowania ww. odpadu niebezpiecznego podmiotom wyspecjalizowanym w tym zakresie, takim jak Orze ł Bia ł y i Baterpol, zbieraj ą c jedynie w pewnym zakresie zu ż yte akumulatory za po ś rednictwem punktów sprzeda ż y detalicznej, jak np. sklepy, stacje benzynowe itp. Takie powierzenie obowi ą zków recyklerom uznaje si ę za dopuszczalne, chocia ż by na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy o op ł acie depozytowej, zgodnie z którym wytwórca pierwotny mo ż e zleci ć wykonanie poszczególnych czynno ś ci zwi ą zanych z odzyskiem i recyklingiem posiadaczowi odpadów spe ł niaj ą cemu wymagania okre ś lone w ustawie o odpadach. Zdaniem zg ł aszaj ą cego, sposób funkcjonowania powy ż ej przedstawionego systemu, w tym tak ż e regulacja wzajemnych praw i obowi ą zków znajduje oparcie w zapisach zawartych w ustawach, co wprawdzie nie zosta ł o wyra ż one wprost, lecz daje si ę wyprowadzi ć z postanowie ń ogólnych zawartych w ustawie o odpadach, ustawie o op ł acie depozytowej, a tak ż e z zapisów Krajowego Planu Gospodarki Odpadami 10 przyj ę tego na podstawie uchwa ł y Rady Ministrów z dnia 29 grudnia 2006 r. w sprawie „ Krajowego planu gospodarki odpadami 2010 ” 13 . 15. Relacje pomi ę dzy podmiotami, o których mowa w pkt 11 niniejszej decyzji, wynikaj ą przede wszystkim z ustawy o op ł acie depozytowej. Obecne rozwi ą zania prawne nie precyzuj ą w sposób szczególny obowi ą zków wytwórcy pierwotnego w zakresie zbioru zu ż ytych akumulatorów kwasowo-o ł owiowych. W szczególno ś ci nie musi on rejestrowa ć ilo ś ci akumulatorów wprowadzanych na rynek. Nie jest on tak ż e zobowi ą zany do pokrywania kosztów zbioru i recyklingu zu ż ytych akumulatorów. W efekcie, po odebraniu zu ż ytych akumulatorów punkty zbioru musz ą poradzi ć sobie z problemem zadysponowania tym odpadem niebezpiecznym. W tym celu najcz ęś ciej wykorzystywani s ą wytwórcy wtórni, zajmuj ą cy si ę zbieraniem zu ż ytych akumulatorów. Recyklerzy pomagaj ą firmom zbieraj ą cym z ł om akumulatorowy poprzez oddawanie im w dzier ż aw ę specjalnych pojemników na zu ż yte akumulatory oraz oferowanie transportu zebranych akumulatorów do swoich zak ł adów. Zu ż yte akumulatory trafiaj ą do recyklerów, którzy na swój koszt poddaj ą je unieszkodliwianiu i recyklingowi. Maj ą przy tym prawny obowi ą zek co najmniej nieodp ł atnego odebrania od dostawców zu ż ytych akumulatorów. Oznacza to, i ż recykler nie mo ż e pobiera ć op ł at za przyj ę cie akumulatora do recyklingu, mo ż e natomiast przyjmowa ć go nieodp ł atnie lub mo ż e p ł aci ć dostawcom za przyjmowane zu ż yte akumulatory. 16. Na prowadzenie dzia ł alno ś ci w zakresie gospodarowania odpadami, tj. zbieranie, transport, odzysk, unieszkodliwianie, co do zasady wymagane jest uzyskanie odpowiednich zezwole ń lub decyzji, o których mowa w rozdziale IV ustawy o odpadach, a w niektórych wypadkach pozwolenia zintegrowanego regulowanego przepisami PO Ś . Zakres niezb ę dnych pozwole ń i decyzji oraz organy w ł a ś ciwe do ich wydania (starosta lub marsza ł ek województwa) zale żą od zakresu prowadzonej dzia ł alno ś ci oraz jej wp ł ywu na ś rodowisko. Ustawa o odpadach wymienia w szczególno ś ci wymóg uzyskania: a) w zakresie wytwarzania odpadów - decyzji zatwierdzaj ą cej program gospodarki odpadami niebezpiecznymi (art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o odpadach) lub pozwolenia na wytwarzanie odpadów niebezpiecznych oraz innych ni ż niebezpieczne (art. 17 ust. – pkt 1 ustawy o odpadach) w zale ż no ś ci od ilo ś ci wytwarzanych odpadów, b) w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania odpadów - zezwolenia, o którym mowa w art. 26 ustawy o odpadach, 13 Uchwa ł a Rady Ministrów Nr 233 z dnia 29 grudnia 2006 r. w sprawie „ Krajowego planu gospodarki odpadami 2010 ", M.P. z 2006 roku, Nr 90, poz.946 (za ł .). 11 c) w zakresie zbierania oraz transportu odpadów – zezwolenia, o którym mowa w art. 28 ustawy o odpadach. Ponadto niezb ę dne jest uzyskanie odpowiednich decyzji i pozwole ń wynikaj ą cych tak ż e z ustawy z dnia 3 pa ź dziernika 2008 r. o udost ę pnieniu informacji o ś rodowisku i jego ochronie, udziale spo ł ecze ń stwa w ochronie ś rodowiska oraz o ocenach oddzia ł ywania na ś rodowisko 14 , zwanej dalej „ ustaw ą o udost ę pnianiu informacji ”, tj. decyzji o ś rodowiskowych uwarunkowaniach (art. 71 ustawy o udost ę pnieniu informacji) oraz wynikaj ą cych z PO Ś (art. 181 PO Ś ): − na wprowadzanie gazów i py ł ów do powietrza, − wodnoprawnego na wprowadzanie ś cieków do wód lub do ziemi, − na wytwarzanie odpadów. Pozwolenia, o których mowa wy ż ej, w tym pozwolenie wodnoprawne na pobór wód, zast ą pione mog ą by ć jednym pozwoleniem reguluj ą cym ca ł o ść problematyki gospodarowania odpadami, tzw. pozwoleniem zintegrowanym (wskazanym w art. 181 ust. 1 pkt 1 PO Ś , w szczególno ś ci w zwi ą zku z art. 182 tej ustawy oraz 26 ust. 8 ustawy o odpadach). Uzyskanie tego pozwolenia jest, zgodnie z art. 201 ust. 1 PO Ś , obligatoryjne dla instalacji, której funkcjonowanie, ze wzgl ę du na rodzaj i skal ę prowadzonej w niej dzia ł alno ś ci, mo ż e powodowa ć znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo ś rodowiska jako ca ł o ś ci. Nawi ą zuj ą c w szczególno ś ci do tre ś ci pkt. 5 ppkt 1 za łą cznika do rozporz ą dzenia Ministra Ś rodowiska z dnia 26 lipca 2002 r. w sprawie rodzajów instalacji mog ą cych powodowa ć znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo ś rodowiska jako ca ł o ś ci 15 , stwierdzi ć nale ż y, i ż w wypadku instalacji do odzysku i unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych, jakim jest odpad akumulatora kwasowo– o ł owiowego, o zdolno ś ci przetwarzania ponad 10 ton na dob ę , uzyskanie przedmiotowego pozwolenia jest obowi ą zkowe. W pozwoleniu zintegrowanym ustala si ę w szczególno ś ci warunki emisji odpadów i zanieczyszcze ń oraz ich dopuszczaln ą wielko ść , okre ś la si ę warunki wytwarzania i sposoby post ę powania z odpadami na zasadach okre ś lonych w przepisach ustawy o odpadach, ustala si ę na zasadach okre ś lonych w ustawie z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne 16 warunki poboru wód powierzchniowych lub podziemnych, je ż eli wody te s ą pobierane wy łą cznie na potrzeby instalacji wymagaj ą cej pozwolenia 14 Dz. U. z 2008 Nr 199, poz. 1227 z pó ź n. zm. 15 Dz. U. z 2002 Nr 122, poz. 1055. 16 Dz. U. z 2005 Nr 239, poz. 2019 z pó ź n. zm. 12 zintegrowanego. Zarówno Orze ł Bia ł y, jak i Baterpol dysponuj ą ww. pozwoleniami zintegrowanymi. III. C. Gospodarowanie zu ż ytymi akumulatorami w ś wietle przepisów de lege ferenda 17. Projekt ustawy o bateriach i akumulatorach 17 , transponuj ą c rozwi ą zania Dyrektywy 2006/66/WE, wprowadza zasadnicz ą zmian ę w stosunku do aktualnie funkcjonuj ą cej regulacji, nak ł adaj ą c wprost na podmiot wprowadzaj ą cy do obrotu akumulatory obowi ą zek zorganizowania i sfinansowania systemu zbierania, przetwarzania, recyklingu i unieszkodliwiania zu ż ytych akumulatorów oraz w ł a ś ciwego gospodarowania tymi odpadami. Podmioty te b ę d ą zobowi ą zane do zarejestrowania si ę w rejestrze prowadzonym przez GIO Ś , a tak ż e do przestrzegania szeregu obowi ą zków sprawozdawczych dokumentuj ą cych, ż e wyznaczony przez ustaw ę poziom zbioru i recyklingu zu ż ytych akumulatorów uprzednio wprowadzonych przez nich do obrotu zosta ł osi ą gni ę ty. Wprowadzaj ą cy akumulatory samochodowe oraz ich u ż ytkownicy mog ą zawiera ć mi ę dzy sob ą porozumienia dotycz ą ce finansowania zbierania, przetwarzania, recyklingu i unieszkodliwiania tych akumulatorów. W przypadku akumulatorów samochodowych ich u ż ytkownik ko ń cowy b ę dzie obowi ą zany do oddania zu ż ytych akumulatorów samochodowych do sprzedawcy detalicznego, do punktów serwisowych lub do punktów zbierania odpadów prowadzonych przez zbieraj ą cego zu ż yte akumulatory. Sprzedawca detaliczny b ę dzie przekazywa ł zu ż yte akumulatory do zbieraj ą cego, natomiast punkty serwisowe b ę d ą mog ł y przekaza ć zebrane odpady albo do zbieraj ą cego albo do zak ł adu przetwarzania zu ż ytych akumulatorów. Do zbieraj ą cych zu ż yte akumulatory b ę d ą równie ż trafia ć zu ż yte akumulatory zebrane w stacjach demonta ż u, o których mowa w ustawie o recyklingu pojazdów. Wszystkie zu ż yte akumulatory samochodowe, zebrane przez zbieraj ą cego, b ę d ą przekazywane do zak ł adów przetwarzania. Wprowadzaj ą cy akumulatory samochodowe, tj. wytwórca pierwotny, b ę dzie obowi ą zany odebra ć na w ł asny koszt zu ż yte akumulatory. Opieraj ą c si ę na dotychczasowych do ś wiadczeniach wynikaj ą cych ze stosowania ustawy o op ł acie depozytowej, proponuje si ę w projekcie utrzymanie op ł aty depozytowej jako motywuj ą cego instrumentu ekonomicznego. W my ś l projektu, sprzedawca detaliczny tych akumulatorów by ł by obowi ą zany do pobrania od kupuj ą cego op ł aty depozytowej w wysoko ś ci od 30 z ł do 50 z ł za sztuk ę - je ż eli przy jego sprzeda ż y kupuj ą cy nie przekaza ł mu zu ż ytych akumulatorów samochodowych - oraz do potwierdzania jej pobrania w specjalnym dokumencie. Sprzedawca ten by ł by zarazem 17 Druk sejmowy nr 1451 ź ród ł o: www.sejm.gov.pl 13 obowi ą zany, w terminie 30 dni od daty sprzeda ż y tych akumulatorów, do przyj ę cia zu ż ytych akumulatorów i zwrotu pobranej op ł aty depozytowej, potwierdzaj ą c jej zwrot w specjalnym dokumencie. Je ż eli zwrot pobranej op ł aty depozytowej przez sprzedawc ę detalicznego tych akumulatorów by ł by niemo ż liwy z powodu jego likwidacji, upad ł o ś ci albo przerwy w prowadzeniu dzia ł alno ś ci gospodarczej, wprowadzaj ą cy akumulatory samochodowe by ł by obowi ą zany do przyj ę cia od kupuj ą cego zu ż ytych akumulatorów wprowadzonych przez niego do obrotu i zwrotu op ł aty depozytowej w zorganizowanych dla nich punktach zbierania, w terminie 45 dni od dnia ich sprzeda ż y. Nieodebrane op ł aty depozytowe by ł yby kierowane na odr ę bny rachunek urz ę du marsza ł kowskiego. Zdaniem zg ł aszaj ą cego ma ł o prawdopodobne jest, aby silne lobby producentów i importerów akumulatorów w praktyce zgodzi ł o si ę na przej ę cie finansowania samego recyklingu zu ż ytych akumulatorów. Projekt ustawy zawiera bowiem zapis, i ż recyklerzy maj ą odbiera ć zu ż yte akumulatory co najmniej nieodp ł atnie, a wi ę c dopuszczalne dalej b ę dzie przyjmowanie akumulatorów do recyklingu za darmo. Zg ł aszaj ą cy podkre ś la równie ż , i ż po ś ród podmiotów wprowadzaj ą cych akumulatory na rynek s ą silne mi ę dzynarodowe grupy kapita ł owe, których pozycja rynkowa jest nieporównywalnie silniejsza ni ż pozycja nawet po łą czonych zak ł adów Orze ł Bia ł y i Baterpol. Obie spó ł ki obawiaj ą si ę , ż e negocjacje dostaw z tymi podmiotami b ę d ą bardzo trudne, a cz ęść umów mo ż e dotyczy ć tylko du ż o mniej op ł acalnych dla recyklerów tzw. umów tollingowych , czyli zlece ń na przerób akumulatorów przy zwrocie zleceniodawcy odzyskanego o ł owiu. Dzia ł alno ść w zakresie gospodarowania zu ż ytymi akumulatorami kwasowo–o ł owiowymi w dalszym ci ą gu b ę dzie reglamentowana zezwoleniami, o których mowa w pkt. 16 niniejszej decyzji. IV. Charakterystyka dzia ł alno ś ci w zakresie gospodarowania zu ż ytymi akumulatorami kwasowo – o ł owiowymi IV.A. Uwagi ogólne 18. Jak wspomniano wcze ś niej w zakresie gospodarowania zu ż ytymi akumulatorami mo ż na wyró ż ni ć podmioty zajmuj ą ce si ę zbieraniem i transportem z ł omu akumulatorowego (tj. dostawcy – vide pkt 13 niniejszej decyzji) oraz podmioty zajmuj ą ce si ę przetwarzaniem zu ż ytych akumulatorów (tj. odbiorcy ko ń cowi – vide pkt 14 niniejszej decyzji). Jednocze ś nie ci ostatni cz ę sto zajmuj ą si ę równie ż zbieraniem i transportem z ł omu akumulatorowego. Przez zbieranie z ł omu akumulatorowego nale ż y rozumie ć dzia ł anie polegaj ą ce w 14 szczególno ś ci na umieszczaniu zu ż ytych akumulatorów w specjalnych pojemnikach, ich segregowanie i magazynowanie, które ma na celu przygotowanie ich do transportu do miejsc odzysku lub unieszkodliwiania. Natomiast przez przetwarzanie zu ż ytych akumulatorów nale ż y rozumie ć poddawanie ich procesowi odzysku oraz w pewnym zakresie unieszkodliwianiu. W literaturze przedmiotu pojawia si ę rozró ż nienie poj ę cia odzysku „zwyk ł ego" i odzysku „kwalifikowanego" (recyklingu). Ró ż nica polega na tym, ż e w procesie odzysku „zwyk ł ego" odpady trac ą charakter odpadów po ich wykorzystaniu, a w procesie odzysku „kwalifikowanego" (recyklingu) mamy do czynienia z przekszta ł ceniem odpadów, bezpo ś rednio w tym procesie, w nowy pe ł nou ż yteczny produkt, który dopiero pó ź niej jest odpowiednio wykorzystywany 18 . 19. Proces recyklingu z ł omu akumulatorowego w zak ł adach recyklerów rozpoczyna si ę od roz ł adowania dostarczonych akumulatorów i oddzielenia od nich innych rodzajów baterii, np. kadmowo-niklowych, lub innych odpadów, np. metalu, drewna itp. Nast ę pnym etapem recyklingu jest usuni ę cie z akumulatorów cieczy w postaci elektrolitu (roztwór kwasu siarkowego) i poddanie ich odzyskowi lub unieszkodliwianiu (neutralizacja kwasu). Kolejnym etapem jest kruszenie z ł omu akumulatorowego (tzw. breaker ) i pozyskanie frakcji metalicznej (z elementów: kratki, zacisków na klemy oraz po łą cze ń mi ę dzysekcyjnych w akumulatorze) oraz pasty zawieraj ą cej o ł ów (g ł ównie siarczan o ł owiu i tlenki o ł owiu). Materia ł ten mo ż e by ć zarówno sprzedany innej firmie, np. hucie o ł owiu, równie ż bazuj ą cej na surowcach pierwotnych, która odzyska z niego o ł ów, jak i poddawany dalszej obróbce. Przetop hutniczy materia ł ów o ł owianych odbywa si ę w hutniczych piecach, a ko ń cowym produktem jest o ł ów antymonowy (zwany tak ż e o ł owiem surowym) w du ż ych blokach o wadze ok. 1 tony. O ł ów ten mo ż e by ć sprzedany innej firmie lub przekazany do rafinacji, która polega na doprowadzeniu go w kot ł ach rafinacyjnych do postaci p ł ynnej, poddaniu oczyszczeniu z antymonu i innych zanieczyszcze ń , a nast ę pnie odlaniu go do form, w których powstaj ą sztabki o ł owiu rafinowanego o wadze ok. 35 kg. W procesie przetwarzania z ł omu akumulatorowego oprócz o ł owiu i stopów o ł owiu powstaj ą tak ż e inne produkty maj ą ce warto ść handlow ą . Nale żą do nich przede wszystkim polipropylen, siarczan sodu i wspomniana powy ż ej pasta o ł owiowa. 18 W. Radecki, Komentarz do art. 5 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz.U.07.39.251), [w:] W. Radecki, Ustawa o odpadach. Komentarz, ABC, 2008, wyd. II., ź ród ł o Lex. Stan prawny: 2008.05.01. 15 IV. B. Przetwarzanie z ł omu akumulatorowego 20. W Polsce dzia ł alno ść w zakresie przetwarzania zu ż ytych akumulatorów o ł owiowych prowadz ą dwie firmy, tj. Orze ł Bia ł y i Baterpol. Ich łą czne moce przerobowe przewy ż szaj ą ilo ść z ł omu akumulatorowego skupowanego w kraju i dostarczanego im do recyklingu. Zdolno ś ci nominalne recyklingu obu firm szacowane s ą przez zg ł aszaj ą cego na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 9 za łą cznika nr 1 do decyzji] ton z ł omu zu ż ytych akumulatorów kwasowo-o ł owiowych rocznie. Wielko ść zdolno ś ci przetwórczych z ł omu akumulatorowego w 2007 r. uczestników koncentracji i ich wykorzystanie przedstawiaj ą poni ż sze tabele: Tabela nr 1 Wielko ść zdolno ś ci produkcyjnych w 2007 roku ORZE Ł BIA Ł Y Nazwa produktu Wielko ść zdolno ś ci przetwórczych w tonach Wykorzystanie zdolno ś ci przetwórczych w % Planowane zmiany w okresie najbli ż szych 3 lat Z ł om akumulatorowy 160601 19 [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 10 za łą cznika nr 1 do decyzji] Ź ród ł o: zg ł oszenie zamiaru koncentracji Tabela nr 2 Wielko ść zdolno ś ci produkcyjnych w 2007 roku BATERPOL Nazwa produktu Wielko ść zdolno ś ci przetwórczych w tonach Wykorzystanie zdolno ś ci przetwórczych w % Planowane zmiany w okresie najbli ż szych 3 lat Z ł om akumulatorowy 160601 Inne odpady o ł owiono ś ne [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 1 za łą cznika nr 2 do decyzji] Ź ród ł o: zg ł oszenie zamiaru koncentracji W 2007 r. wielko ść skupu z ł omu akumulatorowego kszta ł towa ł a si ę na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 2 za łą cznika nr 2 do decyzji] ton 20 ( łą cznie z importem), a wi ę c 19 Realna wielko ść przerobu z ł omu akumulatorowego – czyli ilo ść z ł omu akumulatorowego poddawanego recyklingowi, której poziom ogranicza mo ż liwo ść przetopienia na wydziale hutniczym recyklera pó ł fabrykatów powstaj ą cych ze z ł omu akumulatorowego do postaci o ł owiu rafinowanego. 20 Poniewa ż informacje w zakresie skupu z ł omu zu ż ytych akumulatorów w Polsce, Europie i na ś wiecie nie s ą publikowane, wielko ść skupu i udzia ł w rynku europejskim jest szacowana przez zg ł aszaj ą cego w nast ę puj ą cy sposób – produkcja o ł owiu w zak ł adach recyklingowych (wg danych z opracowania „The lead industry for the future. Secondary lead to the fore” CRU Analysis) jest pomniejszona o wspó ł czynnik udzia ł u o ł owiu ze z ł omu akumulatorowego w ca ł o ś ci produkcji o ł owiu oraz podzielona przez zawarto ść o ł owiu w akumulatorze (50%). Dane te s ą prawid ł owe przy za ł o ż eniu, ż e ca ł o ść zakupionego w 2007 r. z ł omu zosta ł a przetworzona w tym samym roku. Poniewa ż sie ć skupu zu ż ytych akumulatorów jest dobrze rozwini ę ta, nale ż y przyj ąć , ż e zarówno w Polsce, jak i w Europie w zwi ą zku z ci ą gle zaostrzanymi przepisami ś rodowiskowymi, skup obejmuje praktycznie 100% powsta ł ych odpadów akumulatorowych. 16 poni ż ej wskazanych łą cznych nominalnych i realnych mocy przerobowych obu przedsi ę biorców. 21. Uczestnicy koncentracji posiadaj ą odpowiednie sieci punktów zbierania zu ż ytych akumulatorów na terenie kraju, a tak ż e poszukuj ą dodatkowych ź róde ł tego surowca poza granicami kraju. W spó ł ce Orze ł Bia ł y zakupy oparte s ą na dostawach bie żą cych z ł omu akumulatorowego. Z du ż ymi firmami i sta ł ymi dostawcami zu ż ytych akumulatorów zawierane s ą umowy na czas okre ś lony lub nieokre ś lony. Orze ł Bia ł y zwykle dostosowuje si ę do wymaga ń klientów wyposa ż aj ą c ich w odpowiednie pojemniki, jak równie ż organizuje transport w celu odbioru zgromadzonego towaru. W spó ł ce Baterpol umowy z g ł ównymi dostawcami z ł omu akumulatorowego negocjowane i podpisywane s ą na prze ł omie ka ż dego roku kalendarzowego. Z ka ż dym dostawc ą podpisywane s ą umowy kupna zu ż ytych baterii i akumulatorów oraz umowy na dzier ż aw ę pojemników umo ż liwiaj ą cych zbiórk ę i transport z ł omu akumulatorowego. Zakupy surowca podobnie jak w Orze ł Bia ł y oparte s ą na dostawach bie żą cych na podstawie obowi ą zuj ą cego w danym okresie cennika. Uczestnicy koncentracji wspó ł pracuj ą ze sta ł ymi dostawcami. S ą to g ł ównie firmy zajmuj ą ce si ę skupem i transportem ró ż nego rodzaju z ł omu, w tym równie ż zu ż ytych akumulatorów. 22. Wielko ść krajowego rynku przetwarzania zu ż ytych akumulatorów jest w znacznym zakresie odzwierciedleniem wielko ś ci skupu z ł omu akumulatorowego, poniewa ż co do zasady wszystkie zebrane zu ż yte akumulatory musz ą zosta ć poddane procesowi recyklingu. W 2007 r. wielko ść rynku recyklingu z ł omu akumulatorowego w Polsce wynios ł a [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 3 za łą cznika nr 2 do decyzji] ton o łą cznej warto ś ci [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 4 za łą cznika nr 2 do decyzji] tys. z ł . Zatem ró ż nica pomi ę dzy wielko ś ci ą skupu zu ż ytych akumulatorów a wielko ś ci ą przerobu wynios ł a zaledwie [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 5 za łą cznika nr 2 do decyzji] ton (tj. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 6 za łą cznika nr 2 do decyzji] %). Jak deklaruje zg ł aszaj ą cy udzia ł y uczestników koncentracji w krajowym rynku przetwarzania z ł omu akumulatorowego w 2007 r. wynios ł y: 1) dla Or ł a Bia ł ego ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 7 za łą cznika nr 2 do decyzji] % (ilo ś ciowo) oraz ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 8 za łą cznika nr 2 do decyzji] % (warto ś ciowo), 2) dla Baterpolu ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 9 za łą cznika nr 2 do decyzji] % (ilo ś ciowo) oraz ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 10 za łą cznika nr 2 do decyzji] % (warto ś ciowo). 17 23. Rynek recyklingu zu ż ytych akumulatorów w pa ń stwach Unii Europejskiej jest zdaniem zg ł aszaj ą cego wysoce skoncentrowany. W wielu pa ń stwach Unii Europejskiej dzia ł a jeden lub dwa zak ł ady przerobu, a szereg pa ń stw nie posiada ż adnego zak ł adu tego typu. Dzia ł alno ść w zakresie przerobu z ł omu o ł owiono ś nego jest skomplikowanym procesem wymagaj ą cym posiadania zak ł adu spe ł niaj ą cego wysokie standardy technologiczne, co wi ąż e si ę z wysokimi kosztami budowy i utrzymania takiego zak ł adu. W tym m.in. zdaniem zg ł aszaj ą cego nale ż y upatrywa ć faktu, i ż w ramach Unii Europejskiej 8 krajów, czyli prawie 1/3 pa ń stw cz ł onkowskich, nie posiada ani jednego zak ł adu przerobu z ł omu akumulatorowego, a jego recykling kraje te zapewniaj ą poprzez eksport z ł omu do innych krajów. Wed ł ug wiedzy zg ł aszaj ą cego, pa ń stwami tymi s ą : Cypr, Dania, Finlandia, W ę gry, Litwa, Ł otwa, Luksemburg i Malta. Ponadto, w ocenie zg ł aszaj ą cego, znacz ą cy jest równie ż fakt, i ż a ż 9 krajów, czyli 1/3 pa ń stw cz ł onkowskich Unii Europejskiej, ma tylko jeden zak ł ad przerobu z ł omu o ł owiono ś nego. S ą to: Czechy, Estonia, Grecja, Irlandia, Holandia, Portugalia, S ł owenia, S ł owacja i Szwecja. Na szczególn ą uwag ę , w ocenie Or ł a Bia ł ego, zas ł uguje Szwecja, gdzie znajduje si ę jedyny nie tylko dla tego kraju, ale dla ca ł ej Skandynawii zak ł ad przerobu z ł omu o ł owiono ś nego. Zak ł ad ten zajmuje si ę recyklingiem z ł omu krajowego, a tak ż e z importu, w szczególno ś ci z Danii oraz krajów Europy Pó ł nocnej (np. z Wielkiej Brytanii). Dane te w ocenie zg ł aszaj ą cego pokazuj ą , i ż koszty zwi ą zane z utrzymaniem zak ł adu przetwórczego uzasadniaj ą istnienie tylko jednego podmiotu tego typu w wymienionych krajach. Ponadto na podstawie informacji uzyskanych przez Or ł a Bia ł ego z CRU Strategies 21 import z ł omu akumulatorowego odbywa si ę co najmniej z nast ę puj ą cych krajów: Liban (do Irlandii), USA (do Wielkiej Brytanii), Senegal (do Francji), Nigeria (do Hiszpanii), Bo ś nia i Hercegowina (do W ł och), Chorwacja (do W ł och), Szwajcaria (do Niemiec), Jordania (do Holandii). 24. W Unii Europejskiej, jak wskaza ł zg ł aszaj ą cy, na rynku recyklingu z ł omu akumulatorowego strony koncentracji napotykaj ą siln ą konkurencj ę . Konkurentów dzia ł aj ą cych na tym rynku w Unii Europejskiej i w krajach o ś ciennych przedstawia poni ż sza tabela: 21 CRU Strategies jest niezale ż n ą organizacj ą konsultacyjn ą i analityczn ą powo ł an ą w latach 60-tych, której przedmiot dzia ł alno ś ci skupia si ę sektorze wydobywczym, metalowym, energetycznym, kablowym, nawozów sztucznych i chemicznym. CRU Strategies zatrudnia ponad 200 osób, a jej biura mieszcz ą si ę m.in. w Londynie, Pekinie, Sydney i o ś rodkach w Stanach Zjednoczonych. Link do strony internetowej tej organizacji jest nast ę puj ą cy: http://crugroup.com/consultancy/CRUStrategies/Pages/default.aspx 18 Tabela nr 3 Nazwa przedsi ę biorcy Kraj dzia ł ania Przynale ż no ść do grupy kapita ł owej 1. Kovohuty Pribram Czechy 2. E.S.I. Ecological Strap Industry W ł ochy 3. EC-cometal AS Estonia 4. Metalprocessors Irlandia 5. BSB Recycling GmbH Niemcy Eco-Bat Technologies 6. Berzelius Stolberg GmbH Niemcy Eco-Bat 7. Muldenhutten Recykling GmbH Niemcy Eco-Bat 8. Eco-Bat s.p.a. W ł ochy Eco-Bat 9. Eco-Bat s.p.a W ł ochy Eco-Bat 10. Eco-Bat –BLM Wielka Brytania Eco-Bat 11. Metaleurop Niemcy Recylex 12. Harz – Mettall GmbH Niemcy Recylex 13. EnviroWales Wielka Brytania 14. Exide Metalurgica de Medina S.A. Hiszpania Grupa Exide 15. Calder Wielka Brytania Grupa Calder 16. (15) OZK Ltd. Bu ł garia OZK Kardjali 17. Wombat Joint Stock company Rumunia 18. Mach Trade s.r.o. S ł owacja 19. Megatex LLC Ukraina 20. Ż alvaris Litwa 21. Boliden Bergsö Szwecja Ź ród ł o: zg ł oszenie zamiaru koncentracji Najwi ę kszy ś wiatowy gracz rynkowy Eco-Bat Technologies posiada zak ł ady przerobu z ł omu o ł owiono ś nego w Wielkiej Brytanii, Francji, Austrii, W ł oszech, Niemczech, USA i Republice Po ł udniowej Afryki. Zdolno ś ci przerobowe ww. spó ł ki w Europie wzros ł y znacz ą co w po ł owie lat 90 w drodze nabycia zak ł adów przerobu w Wielkiej Brytanii (HJ Enthoven i British Lead Mills), we Francji (STMC), we W ł oszech (Eco-Bat SpA), w Niemczech (Berzelius, BSB i Muldenhutten) i w Austrii (BMG Metall). Z kolei inny silny gracz europejski Calder posiada zak ł ady przerobu w Wielkiej Brytanii, Francji i Niemczech oraz nabyte w latach 90 zak ł ady w Holandii (Uzimet) i Irlandii (Metal Processors). 25. Zgodnie z opracowaniem przygotowanym przez Polsk ą Akademi ę Nauk „ Bilans gospodarki surowcami mineralnymi Polski i ś wiata 2002-2006 ” (wydanie 2008 rok), w 2006 roku w Europie wyprodukowano z surowców wtórnych (zu ż ytych akumulatorów, kabli, drutów i blach) ok. 1 222,2 tys. ton o ł owiu rafinowanego, w tym: 19 Tabela nr 4 L.p. Pa ń stwo Produkcja o ł owiu rafinowanego z surowców wtórnych w tys. ton Udzia ł w rynku w % 1. Niemcy 221,1 18,09 2. Wielka Brytania 166,0 13,58 3. W ł ochy 155,9 12,75 4. Hiszpania 131,0 10,72 5. Francja 100,2 8,20 6. Belgia 84,0 6,87 7. Rosja 78,0 6,38 8. Ukraina 56,3 4,61 9. Polska 46,8 3,83 10. Szwecja 45,6 3,73 Ź ród ł o: zg ł oszenie zamiaru koncentracji Powy ż sze dane pokazuj ą , ż e udzia ł producentów polskich, w tym obejmuj ą cych uczestników koncentracji, nie przekracza w Europie progu 4%. Z kolei udzia ł obu stron transakcji w jeszcze w ęż szym rynku Unii Europejskiej, przedstawia poni ż sze zestawienie. Tabela nr 5 L.p. Producenci o ł owiu z surowców wtórnych w UE Zdolno ś ci produkcyjne w tys. ton w 2007 r. Udzia ł w % 1 Eco-Bat 587 34,46 2 Calder 95 5,57 3 Glencore 94 5,51 4 Recylex (Metaleurop) 91 5,34 5 Exide 85 4,99 6 Umicore 75 4,40 7 Boliden 50 2,93 8 Piomboleghe 50 2,93 9 Campine 45 2,64 10 Nordeutsche Affinerie 40 2,34 11 Varta Recycling (JCJ) 40 2,34 12 Kovohute Pribram 30 1,76 13 [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 11 za łą cznika nr 1 do decyzji] 14 [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 11 za łą cznika nr 2 do decyzji] 15 OZK Kardjali 25 1,46 16 Soc. Com. Nefral 25 1,46 17 Pozostali 296 17,4 Ź ród ł o: zg ł oszenie zamiaru koncentracji Z powy ż szego wynika, i ż po dokonaniu transakcji łą czny udzia ł (obliczony na podstawie zdolno ś ci produkcyjnych o ł owiu z surowców wtórnych, a nie faktycznej wielko ś ci produkcji) Orze ł Bia ł y i Baterpol wyniesie ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 12 za łą cznika nr 2 do decyzji]. 20 IV. C. Skup z ł omu akumulatorowego 26. Skup z ł omu akumulatorowego charakteryzuje wysoki stopie ń rozproszenia podmiotowego, z uwagi na du żą liczb ę podmiotów o ró ż nej wielko ś ci, poczynaj ą c od ma ł ych sklepów czy warsztatów odbieraj ą cych zu ż yte akumulatory od u ż ytkownika ko ń cowego, przez punkty skupu z ł omu, podmioty handlowo logistyczne, a ż po du ż e firmy, cz ę sto dzia ł aj ą ce w ramach rozbudowanych grup kapita ł owych, trudni ą ce si ę zbiorem i sprzeda żą zu ż ytych akumulatorów na wi ę ksza skal ę . Z ł om do recyklerów dostarczany jest zazwyczaj transportem samochodowym. 27. Skup z ł omu akumulatorowego przez Orze ł Bia ł y odbywa si ę za po ś rednictwem ok. 400 punktów b ę d ą cych w ł asno ś ci ą firm handlowych po ś rednicz ą cych w skupie, które poprzez sie ć swoich punktów wspó ł pracuj ą z oko ł o 2 000 punktów w ca ł ym kraju. Zg ł aszaj ą cy wspó ł pracuje równie ż z fabrykami akumulatorów, które dostarczaj ą zu ż yte akumulatory oraz odpady powstaj ą ce przy produkcji akumulatorów. Podobnie dostawy z ł omu organizuje Baterpol. Wiele firm zajmuj ą cych si ę skupem ró ż nego rodzaju z ł omów, skupuje równie ż akumulatory samochodowe, które dowozi w ł asnym transportem do Or ł a Bia ł ego lub Baterpolu. Obie spó ł ki oferuj ą do sprzeda ż y lub dzier ż awy atestowane pojemniki przystosowane do magazynowania i transportu zu ż ytych akumulatorów. W tym celu u ż ywane s ą dwa rodzaje pojemników: a) Pojemniki mniejsze - kwasoodporne, szczelne z pokryw ą . Ich pojemno ść wynosi 0,7 m 3 i mieszcz ą do 0,8 t zu ż ytych akumulatorów. Cena zakupu jednego pojemnika wynosi ok. 500 z ł . Cena dzier ż awy pojemnika pobierana od dostawcy jest symboliczna i wynosi od 1 do 10 z ł za miesi ą c. Ró ż nice w cenie dzier ż awy s ą uzale ż nione od ilo ś ci pojemników dzier ż awionych przez danego dostawc ę (im wi ę ksza ilo ść , tym ni ż sza cena dzier ż awy jednostkowego pojemnika). b) Pojemniki wi ę ksze – kwasoodporne, kontenerowe. Ich pojemno ść wynosi 12 m 3 i mieszcz ą do 12 t zu ż ytych akumulatorów. Cena zakupu jednego pojemnika wynosi ok. 31 tys. z ł otych. Cena dzier ż awy pojemnika pobierana od dostawcy jest symboliczna i wynosi od 10 do 100 z ł za miesi ą c. Ró ż nice w cenie dzier ż awy s ą analogicznie jak w przypadku pojemników mniejszych uzale ż nione od ilo ś ci pojemników dzier ż awionych przez danego dostawc ę (im wi ę ksza ilo ść , tym ni ż sza cena dzier ż awy jednostkowego pojemnika). Poni ż sze zestawienie przedstawia najwi ę kszych bezpo ś rednich krajowych dostawców z ł omu akumulatorowego do uczestników koncentracji w 2007 r. 21 Tabela nr 6 Dostawcy Or ł a Bia ł ego Dostawcy Baterpolu [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 12 za łą cznika nr 1 do decyzji] [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 13 za łą cznika nr 2 do decyzji] Ź ród ł o: zg ł oszenie zamiaru koncentracji 28. W 2007 r. wielko ść krajowego skupu z ł omu akumulatorowego wynios ł a [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 14 za łą cznika nr 2 do decyzji] ton (wraz z importem) o łą cznej warto ś ci [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 15 za łą cznika nr 2 do decyzji] tys. z ł , w tym Orze ł Bia ł y skupi ł [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 13 za łą cznika nr 1 do decyzji] ton z ł omu akumulatorowego, a jego udzia ł w skupie z ł omu akumulatorowego wyniós ł ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 16 za łą cznika nr 2 do decyzji] % , natomiast Baterpol [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 17 za łą cznika nr 2 do decyzji] ton, co stanowi ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 18 za łą cznika nr 2 do decyzji] % udzia ł u w tym skupie. W tym czasie skup w Unii Europejskiej wyniós ł ok. 1 700 000 ton, a wi ę c udzia ł Or ł a Bia ł ego w rynku skupu obejmuj ą cym obszar UE wyniós ł ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 14 za łą cznika nr 1 do decyzji] %, a Baterpolu ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 19 za łą cznika nr 2 do decyzji] %. W 2008 r. wielko ść krajowego skupu z ł omu akumulatorowego zmniejszy ł a si ę o [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 20 za łą cznika nr 2 do decyzji] ton (tj. ponad [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 21 za łą cznika nr 2 do decyzji] ) % w porównaniu do roku 2007 i wynios ł a [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 22 za łą cznika nr 2 do decyzji] ton, z tego Orze ł Bia ł y skupi ł [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 15 za łą cznika nr 1 do decyzji] ton, a Baterpol [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 23 za łą cznika nr 2 do decyzji] ton, co stanowi odpowiednio ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 24 za łą cznika nr 2 do decyzji] % i ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 25 za łą cznika nr 2 do decyzji] % udzia ł u w skupie z ł omu akumulatorowego w Polsce. W ocenie Or ł a Bia ł ego jedn ą z wa ż niejszych przyczyn spadku wielko ś ci skupu z ł omu akumulatorowego przez odbiorców ko ń cowych nale ż y uzna ć wi ę kszy odp ł yw akumulatorów do szarej strefy oraz na eksport. 29. Zdaniem zg ł aszaj ą cego zarówno aktualna, jak i przysz ł a sytuacja Orze ł Bia ł y i Baterpol b ę dzie zale ż a ł a od dostawców z ł omu akumulatorowego. Nawet po łą czenie stron koncentracji 22 nie zmieni faktu, i ż rynek recyklingu pozostanie rynkiem o wiod ą cej pozycji dostawców, a nie recyklerów. Dostawcy w przeciwie ń stwie do recyklerów posiadaj ą znaczn ą elastyczno ść prowadzenia swojej dzia ł alno ś ci - z dnia na dzie ń mog ą zmieni ć profil swojej dzia ł alno ś ci i zaj ąć si ę zbiorem innych odpadów czy handlem innymi produktami, a nawet czasowo zamkn ąć swoj ą dzia ł alno ść . Funkcjonowanie dostawców nie poci ą ga za sob ą wysokich kosztów sta ł ych. Nie ponosz ą oni kosztów wytwarzania zu ż ytych akumulatorów, a jednocze ś nie maj ą dogodn ą pozycj ę negocjacyjn ą w zakresie okre ś lenia ceny ich odbioru od punktów zbioru, ch ę tnych do pozbycia si ę odpadu niebezpiecznego. Inaczej, zdaniem zg ł aszaj ą cego, kszta ł tuje si ę sytuacja recyklerów, którzy musz ą ponosi ć wysokie koszty sta ł e swojej dzia ł alno ś ci (utrzymanie zak ł adów, infrastruktury technicznej i ś rodowiskowej oraz osób niezb ę dnych do jej obs ł ugi) i nie mog ą sobie pozwoli ć na przerwy w dostawach surowca potrzebnego do dzia ł alno ś ci. Zg ł aszaj ą cy podkre ś la tak ż e, ż e na ocen ę przedmiotowej sprawy powinna wp ł ywa ć tak ż e nieunikniona zmiana w najbli ż szym czasie relacji prawnych pomi ę dzy uczestnikami tego rynku, które jego zdaniem jeszcze bardziej os ł abi ą pozycj ę recyklerów. Innego zdania na ten temat s ą ankietowani przez Prezesa Urz ę du dostawcy z ł omu akumulatorowego. W przypadku dostawców b ę d ą cych producentami kwasowo-o ł owiowych akumulatorów brak jest mo ż liwo ś ci zmiany charakteru prowadzonej dzia ł alno ś ci. W przypadku innych dostawców b ę dzie to wymaga ł o odpowiednich nak ł adów inwestycyjnych na zmian ę charakteru dzia ł alno ś ci. Natomiast zmiana odbiorcy ko ń cowego z ł omu akumulatorowego w kraju zwi ą zana jest z konieczno ś ci ą zawarcia nowej umowy, zakupem lub dzier ż aw ą specjalistycznych kontenerów, a proces ten spowodowa ł by przerw ę w dzia ł alno ś ci firmy nawet do 3 miesi ę cy. Zdaniem wi ę kszo ś ci ankietowanych dostawców w przypadku fiaska negocjacji z dotychczasowymi odbiorcami b ę d ą oni zmuszeni do poszukiwania alternatywnych odbiorców, przy czym wielu z nich wskazuje na odbiorców po ś rednich b ą d ź zagranicznych. W przypadku jednak ewentualnego eksportu dostawcy wskazuj ą b ą d ź na bariery prawne dotycz ą ce mi ę dzynarodowego obrotu odpadami niebezpiecznymi b ą d ź na zupe ł ny brak do ś wiadcze ń w tym zakresie. Z ł om akumulatorowy o kodzie 160601* zaliczany jest do odpadów niebezpiecznych, a jego eksport jest mo ż liwy po zawarciu umowy z recyklerem w innym kraju, uzyskaniu zgody na transgraniczne przemieszczanie odpadów, wydawanej przez w ł a ś ciwe organy danego kraju (zgodnie z Rozporz ą dzeniem nr 1013/2006/WE). Okres od zawarcia umowy do uzyskania odpowiednich zezwole ń eksportowych, zdaniem ankietowanych dostawców, trwa ć mo ż e 23 nawet do 6 miesi ę cy. Zak ł adaj ą c brak mo ż liwo ś ci negocjacyjnych oraz trudno ś ci w zakresie przemieszcze ń transgranicznych uniemo ż liwiaj ą cych wywóz z ł omu akumulatorowego z Polski, zdaniem cz ęś ci dostawców nie istnieje w chwili obecnej mo ż liwo ść rekompensaty w postaci eksportu. V. Ceny z ł omu akumulatorowego 30. Ceny skupowanego z ł omu klasy 1606601* uzale ż nione s ą od wysoko ś ci notowa ń o ł owiu na Londy ń skiej Gie ł dzie Metali (dalej „ LME 22 ”). W zwi ą zku z wahaniami kursów LME w ci ą gu roku mo ż e dochodzi ć do du ż ych zmian tych cen. Recyklerzy proponuj ą c cen ę za zu ż yty akumulator kalkuluj ą j ą uwzgl ę dniaj ą c przede wszystkim cen ę o ł owiu, któr ą mog ą uzyska ć z jego sprzeda ż y. Na tej podstawie obliczaj ą cen ę jak ą mog ą zaproponowa ć dostawcom, aby zach ę ci ć ich do wspó ł pracy. Je ż eli cena o ł owiu ro ś nie, rosn ą te ż ceny skupu zu ż ytych akumulatorów, je ż eli spada, spadaj ą te ż ceny skupu zu ż ytych akumulatorów. W ocenie zg ł aszaj ą cego mar ż a dostawców z ł omu akumulatorowego nie zale ż y od ceny p ł aconej przez recyklerów, a raczej od ceny, jak ą dostawcy p ł ac ą za z ł om odbierany ź ród ł om pierwotnym oraz od kosztów jego transportu. Niektóre firmy nie p ł ac ą , a inne p ł ac ą za z ł om akumulatorowy odbierany z punktów zbioru i koszty jego transportu. Zu ż yte akumulatory s ą odbierane od podmiotów zobowi ą zanych do ich bezp ł atnego zbierania. Podmioty te przede wszystkim zainteresowane s ą pozbyciem si ę zu ż ytych akumulatorów – nie traktuj ą ich jako przedmiot handlu wart powa ż nych negocjacji z podmiotami je odbieraj ą cymi. W efekcie niskich kosztów nabycia zu ż ytych akumulatorów (sprowadzaj ą cych si ę w kra ń cowych przypadkach tylko do kosztów ich przewozu od punktu zbioru do recyklerów), dostawcy z ł omu maj ą du żą rezerw ę pomi ę dzy cen ą po jakiej pozyskuj ą z ł om a cen ą odsprzeda ż y do recyklerów. W przypadku niezawarcia umów z dostawcami, recyklerzy spowodowaliby odp ł yw zu ż ytych akumulatorów do szarej strefy i na eksport, przez co pozbawiliby si ę ź róde ł surowca niezb ę dnego do ich funkcjonowania. 31. W ocenie zg ł aszaj ą cego ceny z ł omu akumulatorowego w 2007 r. kszta ł towa ł y si ę nast ę puj ą co: 22 powszechnie stosowany skrót od angielskiej nazwy gie ł dy tj. London Metal Exchange. 24 Tabela nr 7 Ś rednie ceny (netto)- bez kosztów transportu - zakupu z ł omu akumulatorowego za 1 ton ę (w z ł ), do których dolicza si ę 22% VAT Kraj 2007 r. 9 miesi ę cy 2008 r. Polska Hiszpania 23 S ł owacja 24 Bia ł oru ś 25 Czechy 26 Niemcy 27 Wielka Brytania 28 Francja 29 [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 16 za łą cznika nr 1 do decyzji] Ź ród ł o: zg ł oszenie zamiaru koncentracji 32. Rynki wschodnie nie s ą obj ę te tak du ż ymi restrykcjami proekologicznymi jak w krajach Unii Europejskiej, dlatego koszty zbiórki i utylizacji zu ż ytych akumulatorów s ą znacznie ni ż sze ni ż w krajach rozwini ę tych. W zwi ą zku z tym, zdaniem zg ł aszaj ą cego, cena osi ą gana za sam surowiec przez dostawców na rynkach wschodnich jest wy ż sza ni ż w Polsce i krajach Europy Zachodniej. S ą to rynki dojrza ł e pod wzgl ę dem rozwoju infrastruktury ś rodowiskowej (logistycznej) oraz spe ł niaj ą ce bardzo wysokie standardy ochrony ś rodowiska, w zwi ą zku z tym ceny oferowane dostawcom z ł omu na tych rynkach s ą nieco ni ż sze (zaoszcz ę dzone przez odbiorców kwoty s ą w ł a ś nie przeznaczane na pokrycie ww. kosztów ś rodowiskowych i logistycznych). Te same mechanizmy rynkowe obowi ą zuj ą w Hiszpanii, Czechach i na S ł owacji, a ceny kszta ł tuj ą si ę podobnie jak w przyleg ł ych krajach – odpowiednio Francji i Polsce. 33. W ocenie dostawców istnienie co najmniej dwóch niezale ż nych podmiotów przerabiaj ą cych z ł om w naturalny sposób reguluje poziom cen na rynku krajowym. Obni ż enie cen z ł omu akumulatorowego o 5 % nie powinno znacz ą co wp ł yn ąć na dzia ł alno ść dostawców. W przypadku obni ż ki cen dostawcy równie ż obni ż aj ą cen ę swoim dostawcom pierwotnych ( ź ród ł om pierwotnym), utrzymuj ą c dotychczas wypracowan ą mar żę w obrocie odpadami. Je ż eli jednak recyklerzy krajowi obni ż yliby cen ę znacznie bardziej ni ż huty w 23 Dane na podstawie szacunków Dzia ł u Handlowego Orze ł Bia ł y. 24 Ibidem. 25 Ceny na Bia ł orusi s ą oszacowane w oparciu o ceny z Bia ł oruskiej Gie ł dy Towarowej, na której sprzedawane s ą po wst ę pnym przerobie elementy ze zu ż ytych akumulatorów, ju ż bez elektrolitu i bez obudów z tworzyw sztucznych o zawarto ś ci o ł owiu w granicach ok. 80%. Dla zachowania porównywalno ś ci cen na potrzeby niniejszego zestawienia, zosta ł y one przeliczone na ceny z ł omu akumulatorowego, w którym jest ok. 57% o ł owiu, czyli takiego z ł omu, który jest nabywany na terenie Polski. Jak wynika z powy ż szego, ceny importu z Bia ł orusi s ą wy ż sze od realizowanych w Polsce m.in. ze wzgl ę du na fakt, i ż materia ł oferowany na tym rynku jest bardziej przetworzony, a tym samym jego ceny s ą wy ż sze. 26 Dane na podstawie szacunków Dzia ł u Handlowego Orze ł Bia ł y. 27 Ceny podano wg danych z raportów CRU Strategies i przeliczono na z ł ote po ś rednich kursach euro w NBP. 28 Ibidem. 29 Ibidem. 25 innych krajach, to zdaniem dostawców rynek polski sta ł by si ę ma ł o konkurencyjny. W konsekwencji mog ł oby to oznacza ć zwi ę kszenie op ł acalno ś ci eksportu, w przypadku swobody przemieszcze ń transgranicznych odpadów niebezpiecznych, szczególnie do krajów o ś ciennych. Przyk ł adowe ś rednie ceny netto zakupu z ł omu akumulatorowego (z wy łą czeniem kosztów transportu) wskazane przez dostawców to: w roku 2007 - od 0,71 z ł /kg do 1,85 z ł /kg; w roku 2008 - od 0,7 z ł /kg do 1,4 z ł /kg. VI. Transport z ł omu akumulatorowego 34. Transport z ł omu akumulatorowego na terenie Polski , zgodnie z tre ś ci ą rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury w sprawie zakresu i sposobu stosowania przepisów o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych do transportu odpadów niebezpiecznych, uregulowany jest w ustawie z dnia 28 pa ź dziernika 2002 r. o przewozie towarów niebezpiecznych, jak i w stosowanej bezpo ś rednio w polskim porz ą dku prawnym umowie ADR. Od dnia 1 stycznia 1997 r. Unia Europejska przyj ęł a umow ę ADR za obowi ą zuj ą c ą w pa ń stwach cz ł onkowskich w zakresie transportu towarów niebezpiecznych. Podstawowe wymogi zwi ą zane z transportem odpadów niebezpiecznych okre ś lone zosta ł y w Za łą czniku B do umowy ADR, który okre ś la w szczególno ś ci: warunki przewozu poszczególnych materia ł ów niebezpiecznych, warunki techniczne pojazdów samochodowych, warunki oznakowania pojazdów i dodatkowego ich wyposa ż enia, warunki za ł adunku i wy ł adunku poszczególnych materia ł ów, niezb ę dn ą dokumentacj ę przy tych przewozach. 35. Transgraniczne przemieszczanie odpadów niebezpiecznych, w tym z ł omu akumulatorowego, regulowane jest przepisami stosowanego bezpo ś rednio w polskim porz ą dku prawnym Rozporz ą dzenia nr 1013/2006/WE oraz uzupe ł niaj ą co przepisami ustawy o mi ę dzynarodowym przemieszczaniu odpadów. Powy ż sze akty prawne reguluj ą kwestie przep ł ywu odpadów zarówno pomi ę dzy krajami cz ł onkowskimi Unii Europejskiej, jak i z krajami spoza Unii. Zasad ą jest, i ż przedsi ę biorca zamierzaj ą cy dokona ć importu, eksportu lub tranzytu odpadów niebezpiecznych przez terytorium pa ń stwa cz ł onkowskiego, zobowi ą zany jest zawiadomi ć kompetentne organy i uzyska ć pozwolenia pa ń stw na trasie przewozu, przedk ł adaj ą c w tym celu odpowiednie dokumenty zg ł oszeniowe. W Polsce zezwolenia zarówno na przywóz do instalacji polskich, jak i na eksport z Polski oraz tranzyt przez terytorium Polski, s ą wydawane przez GIO Ś . Ponadto w transporcie zagranicznym z ł omu akumulatorowego wymagana jest obligatoryjnie tzw. gwarancja finansowa. Wysoko ść obligatoryjnej sumy gwarancyjnej (ubezpieczenia ł adunku z ł omu akumulatorowego) okre ś la 26 GIO Ś zgodnie z przepisami Rozporz ą dzenia nr 1013/2006/WE. Podstaw ę wyliczenia zawiera rozporz ą dzenie Ministra Ś rodowiska z dnia 21 maja 2008 roku w sprawie sposobu obliczania sumy gwarancyjnej 30 . Jak poda ł zg ł aszaj ą cy wysoko ść sumy gwarancyjnej w przypadku przewozu 24 ton z ł omu akumulatorowego na odleg ł o ś ci 100 km wynosi 13 490 z ł . 36. Wed ł ug zg ł aszaj ą cego cena za transport ustalana jest za 1 kilometr przewozu ł adunku 24 ton z ł omu i wynosi aktualnie 2,5 z ł netto na terenie Polski i 2,9 z ł za transport z zagranicy (odpowiednio 0,1 z ł za transport jednej tony na terytorium Polski i ok. 0,12 z ł w transporcie zagranicznym za 1 kilometr). Wy ż sza cena za transport zagraniczny wynika z op ł at za pozwolenia wjazdu na terytorium innego pa ń stwa i op ł at za przejazd autostradami. W ocenie ankietowanych dostawców koszty transportu cz ę sto kalkulowane s ą indywidualnie w odniesieniu do danego transportu z uwzgl ę dnieniem takich czynników, jak: koszt zakupu z ł omu akumulatorowego, odleg ł o ść z jakiej z ł om ma by ć odebrany, koszt zakupu innego surowca zabieranego w drodze powrotnej (np. w ę gla) oraz miejsce jego dostarczenia. Przyk ł adowe koszty transportu podane przez dostawców to: − 1 km – 2,3 – 2,7 z ł /t, − do 100 km – 10- 20 z ł /t, − do 200 km – 20- 40 z ł /t, − do 500 km – 56- 60 z ł /t, − powy ż ej 500 km – 110 - 130 z ł /t. VII. Eksport/Import zu ż ytych akumulatorów 37. W opinii zg ł aszaj ą cego istnieje nieoficjalna i oficjalna droga eksportu zu ż ytych akumulatorów z Polski. Pierwsza z nich jest mo ż liwa dzi ę ki cz ł onkostwu Polski w strefie Schengen i likwidacji granic wewn ą trz Unii Europejskiej, wskutek czego transporty zu ż ytych akumulatorów regularnie przekraczaj ą bez ż adnych pozwole ń granice i nie s ą poddawane ż adnej kontroli. Zg ł aszaj ą cy zak ł ada, ż e skala tego rodzaju wywozu stanowi ok. 5-10% oficjalnej wielko ś ci zu ż ytych akumulatorów zbieranych w Polsce. Oficjalna mo ż liwo ść eksportu z ł omu akumulatorowego wymaga natomiast spe ł nienia wymogu ś rodowiskowego, tzn. uzyskania zezwolenia. GIO Ś oceniaj ą c wnioski eksportowe analizuje m.in. prawne i faktyczne mo ż liwo ś ci sposobu przerobu zu ż ytych akumulatorów w Polsce w porównaniu z 30 Dz. U. 2008 Nr 96, poz. 618. 27 krajem, do którego maj ą by ć transportowane, tak aby zapewni ć realn ą mo ż liwo ść recyklingu oraz zagwarantowa ć takie jego standardy, aby najmniej ingerowa ł w ś rodowisko naturalne. Zdaniem zg ł aszaj ą cego nie mo ż na traktowa ć pozwolenia GIO Ś na wywóz/przywóz z ł omu akumulatorowego jako bariery administracyjnej z za ł o ż enia ograniczaj ą cej eksport i import z/do Polski z ł omu akumulatorowego, ale wy łą cznie jako ś rodek regulacyjny w zakresie ochrony ś rodowiska – wymóg formalny maj ą cy na celu ograniczenie niezgodnego z normami ś rodowiskowymi przemieszczania odpadów niebezpiecznych. 38. W opinii cz ęś ci ankietowanych dostawców z ł omu akumulatorowego op ł acalno ść eksportu zu ż ytych akumulatorów za granic ę jest w obecnej sytuacji znikoma. Wp ł yw na to maj ą bariery administracyjne, prawne oraz wysoki koszt transportu odpadów. Pozosta ł a cz ęść ankietowanych nie mia ł a ż adnych do ś wiadcze ń w zakresie eksportu/importu z ł omu akumulatorowego. 39. Poziom przerobu z ł omu akumulatorowego jest uwarunkowany zmieniaj ą cymi si ę mo ż liwo ś ciami skupu zu ż ytych akumulatorów na rynku krajowym. W ostatnim okresie pojawi ł y si ę mo ż liwo ś ci przyjmowania tych odpadów z zagranicy w ramach transgranicznego przemieszczania odpadów. Jednak w ocenie GIO Ś cz ęść przepisów dotycz ą cych ochrony ś rodowiska, w tym Konwencja Bazylejska wskazuj ą , ż e nale ż y d ąż y ć do tego, aby odzysk odpadów niebezpiecznych by ł dokonywany bez konieczno ś ci ich transportu do innych krajów i mo ż liwie jak najbli ż ej ich powstawania (tzw. „zasada blisko ś ci”). Jak zauwa ż y ł GIO Ś import i eksport z ł omu akumulatorowego jest bardzo zmienny, gdy ż mamy tu do czynienia z pojedynczymi zezwoleniami w poszczególnych latach. W latach 2007-2008 na transgraniczne przemieszczanie odpadów o kodzie 160601* wydano w sumie 12 zezwole ń , w tym 10 na import z ł omu akumulatorowego i 2 na jego tranzyt 31 . W tym czasie rozpatrzono równie ż 12 wniosków eksportowych, przy czym ż aden z nich nie otrzyma ł zezwolenia 32 . W 2007 roku faktyczny import z ł omu akumulatorowego wyniós ł ok. 5.430 ton ( ok. 99% pochodzi ł o z Bia ł orusi, pozosta ł a cz ęść z Czech), a eksport 2.345 ton (ca ł o ść zosta ł a wywieziona na Litw ę ). Natomiast je ż eli chodzi o wnioski dotycz ą ce eksportu z ł omu akumulatorowego to GIO Ś przy wydawaniu decyzji bierze pod uwag ę zalecenia wynikaj ą ce z Konwencji Bazylejskiej i polskich przepisów zawartych w ustawie o odpadach. Z informacji uzyskanych od GIO Ś wynika, i ż nie s ą wydawane ju ż decyzje na wywóz z ł omu akumulatorowego na Litw ę , gdy ż instalacja tam funkcjonuj ą ca nie spe ł nia unijnych wymaga ń ochrony ś rodowiska 31 Dane na podstawie rejestrów zg ł osze ń , decyzji i wniosków o wydanie zezwole ń w zakresie mi ę dzynarodowego obrotu odpadami dost ę pnymi na http://www.gios.gov.pl/dokumenty/rozporzadzenie2190_15102008.xls oraz http://www.gios.gov.pl/dokumenty/rozporzadzenie1013_12012009.xls 32 Ibidem. 28 stawianych instalacjom prowadz ą cym odzysk odpadów. W poni ż szej tabeli zamieszczono dane dotycz ą ce decyzji GIO Ś obejmuj ą ce przemieszczenia odpadów o kodzie 160601* zrealizowane w roku 2007: Tabela nr 8 Eksport /Import Nr zg ł oszenia Zg ł aszaj ą cy Odbiorca Data udzielenia zezwolenia Okres wa ż no ś ci decyzji Masa odpadów okre ś lona w decyzji (w tonach) Ilo ść sprowadz. w 2007 r. odpadów (w tonach) Eksport PL000509 IMMOBIS Sp. z o.o. Warszawa UAB ZALVARIS Kowno, Litwa 01.12.06 31.08.07 7000 2345 Import CZ101043 DETOX CZ Spol. s.r.o. Opawa, Czechy BATERPOL 18.01.07 14.09.07 600 41 Import PL000358 BELTSVETM ET Mi ń sk, Bia ł oru ś Orze ł Bia ł y 17.05.06 20.05.07 10000 2450 Import PL000552 BELTSVETM ET Mi ń sk, Bia ł oru ś BATERPOL 19.04.07 30.12.07 3000 419 Import PL000554 BELTSVETM ET Mi ń sk, Bia ł oru ś Orze ł Bia ł y 14.05.07 20.05.08 10000 2522 Ź ród ł o: pismo GIO Ś z dnia 15 grudnia 2008 r. 40. W 2006 r. wielko ść zu ż ytych akumulatorów, zakupionych z zagranicy przez Orze ł Bia ł y stanowi ł a ok. 13 % ca ł o ś ci przerobionego z ł omu akumulatorowego, natomiast w okresie 11 miesi ę cy 2007 r. – ok. 10,5% 33 . W spó ł ce Baterpol wielko ść zakupionego z zagranicy z ł omu akumulatorowego wynios ł a w 2006 r. – ok. 2,6 %, a w 2007 r. – ok. 1,3 % masy odpadów poddanych odzyskowi. 34 O ile zatem w przypadku Baterpol import z ł omu akumulatorowego nie stanowi ł znacz ą cego ź ród ł a zaopatrzenia, to w przypadku spó ł ki Orze ł Bia ł y udzia ł importu w ogólnym zaopatrzeniu wyniós ł ponad 10%. VIII. Bariery zwi ą zane z wej ś ciem na rynek 41. W ocenie zg ł aszaj ą cego istnieje mo ż liwo ść wej ś cia na rynek zarówno w zakresie ca ł ego cyklu recyklingu akumulatorów, jak i tylko cz ęś ci tego procesu obejmuj ą cego faz ę przerobu z ł omu akumulatorowego do postaci frakcji zawieraj ą cych o ł ów. Przyk ł adowo przerabiana w I fazie pasta o ł owiowa nie musi by ć dalej przetwarzana, ale mo ż e by ć przedmiotem sprzeda ż y do podmiotów maj ą cych urz ą dzenia pozwalaj ą ce na odzyskanie z niej o ł owiu. Nie musz ą to 33 Raport z przeprowadzonego przez Inspekcj ę Ochrony Ś rodowiska Ogólnokrajowego cyklu kontrolnego dotycz ą cego gospodarowania zu ż ytymi bateriami i akumulatorami, Warszawa, maj 2008 r., s. 24. 34 Ibidem s. 24. 29 by ć wi ę c typowe zak ł ady przerobu z ł omu akumulatorowego. Powoduje to, ż e zakres podmiotów dzia ł aj ą cych na rynku recyklingu akumulatorów mo ż e by ć stosunkowo ł atwo poszerzony o podmioty nie tylko oferuj ą ce ca ł y proces, ale tak ż e tylko jego pierwszy etap. Koszty uczestnictwa w poszczególnych fazach przerobu mog ą si ę ró ż ni ć w zale ż no ś ci od zakresu dzia ł alno ś ci. Dzia ł alno ść w zakresie I fazy przeróbki ( breaker ) mo ż e by ć prowadzona oddzielnie. Przyk ł adowo, wybudowanie breaker’a o mocy zbli ż onej do breaker’a Baterpol zg ł aszaj ą cy szacuje na ok. 20 mln z ł . Mniejsza instalacja recyklingu z ł omu o mocy przerobowej kilkunastu tysi ę cy ton/rok to konieczno ść wydatków w wysoko ś ci zaledwie ok. 2-3 mln. Uzupe ł nienie przeróbki z ł omu o instalacj ę odsiarczania pasty to wydatki równie ż powi ą zane z wielko ś ci ą instalacji i wahaj ą ce si ę od 2- 20 mln z ł . Wybudowanie huty o podobnych parametrach jak Orze ł Bia ł y to koszt rz ę du 50 mln z ł , natomiast rozszerzenie o rafineri ę to kolejne 30 mln z ł . IX. Produkty powsta ł e w wyniku recyklingu z ł omu akumulatorowego IX. A. Produkcja i sprzeda ż o ł owiu 42. W wyniku przetwarzania z ł omu akumulatorowego powstaje przede wszystkim o ł ów. W zakresie produkcji i sprzeda ż y tego produktu w ocenie zg ł aszaj ą cego Orze ł Bia ł y i Baterpol mog ą konkurowa ć z firmami, które nie s ą co prawda zak ł adami przerabiaj ą cymi z ł om akumulatorowy, ale posiadaj ą technologi ę do przetopu jego frakcji oraz rafinerie o ł owiu. Na terenie Polski takim przedsi ę biorcami s ą : 1. KGHM Polska Mied ź S.A. z siedzib ą w Lubinie - Huta Miedzi G ł ogów – prowadzi dzia ł alno ść w zakresie produkcji o ł owiu surowego z surowców pierwotnych, 2. KGHM Polska Mied ź S.A. z siedzib ą w Lubinie - Huta Miedzi Legnica, Huta Cynku Miasteczko Ś l ą skie S.A. z siedzib ą w Miasteczku Ś l ą skim – prowadz ą ce dzia ł alno ść w zakresie produkcji o ł owiu rafinowanego z surowców pierwotnych, 4. ZGH „Boles ł aw” S.A. z siedzib ą w Bukownie – prowadzi dzia ł alno ść w zakresie produkcji koncentratów o ł owiu rafinowanego z surowców pierwotnych, 5. Instytut Metali Nie ż elaznych w Gliwicach Oddzia ł w Legnicy – prowadzi dzia ł alno ść w zakresie produkcji o ł owiu surowego z surowców pierwotnych i wtórnych, 6. Bolmet S.A. z siedzib ą w Boles ł awiu - prowadzi dzia ł alno ść w zakresie produkcji o ł owiu surowego, 7. Fenix Metal Sp. z o.o. z siedzib ą w Tarnobrzegu – prowadzi dzia ł alno ść w zakresie produkcji o ł owiu surowego, 30 8. Jenox Sp. z o.o. z siedzib ą w Chodzie ż y – prowadzi dzia ł alno ść w zakresie produkcji frakcji o ł owiono ś nych. 43. Zgodnie z orzecznictwem Komisji Europejskiej rynkiem w ł a ś ciwym dla produkcji o ł owiu jest rynek ś wiatowy ( sprawa nr COMP/M.4450 – Umicore/Zinifex/Neptun; sprawa nr COMP/M.470 - Gencor/Schell; sprawa nr COMP/M.2413 - BHP/Billiton, sprawa nr COMP/M.4256 – Xstrata/Falconbridge ). Zdaniem wnioskodawcy ceny o ł owiu rafinowanego i stopów o ł owiu sprzedawanych w Polsce, w Europie, jak i poza ni ą , s ą bardzo zbli ż one i nie ma zauwa ż alnej ró ż nicy w rentowno ś ci sprzeda ż y na tych rynkach. Odbiorcy w równym stopniu zaopatruj ą si ę u polskich producentów, jak i u producentów o ł owiu z innych krajów europejskich czy pozaeuropejskich. Ceny o ł owiu s ą ponadto kszta ł towane w oparciu o ogólno ś wiatowe czynniki ekonomiczne – codzienny ogólno ś wiatowy poziom notowa ń cen o ł owiu jest wynikiem zbilansowania popytu i poda ż y na LME. 44. W ocenie zg ł aszaj ą cego szacunkowy łą czny udzia ł uczestników koncentracji w ś wiatowym rynku o ł owiu nie przekracza [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 26 za łą cznika nr 2 do decyzji] %. Szacunek ten jest oparty na dwóch podstawach. Po pierwsze, na informacjach po ś rednich dotycz ą cych produkcji o ł owiu z surowców wtórnych w Europie w 2007 r., wed ł ug których wielko ść ta wynosi ł a w 2007 r. 1 777 300 ton (s ą to szacunki zg ł aszaj ą cego na podstawie Biuletynu CRU/ANALYSIS ). Łą czna produkcja Orze ł Bia ł y i Baterpol w 2007 r. wynios ł a [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 27 za łą cznika nr 2 do decyzji] ton, a zatem łą czny udzia ł obu zak ł adów w produkcji o ł owiu w Europie wynosi ł ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 28 za łą cznika nr 2 do decyzji] %. Tym samym na rynku o zakresie ogólno ś wiatowym i w zakresie produkcji o ł owiu ze wszystkich mo ż liwych ź róde ł , udzia ł ten jest jeszcze ni ż szy. Po drugie, zg ł aszaj ą cy opar ł si ę na opracowaniu Polskiej Akademii Nauk pt. „ Bilans gospodarki surowcami mineralnymi Polski i Ś wiata za 2002- 2006 ” gdzie podano, ż e produkcja o ł owiu na ś wiecie w 2006 r. wynosi ł a ok. 7 977,9 tys. ton. Bior ą c pod uwag ę ww. za ł o ż enia, zdaniem uczestników koncentracji udzia ł ż adnego z nich nie przekracza [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 29 za łą cznika nr 2 do decyzji] %. IX. B. Produkcja i sprzeda ż polipropylenu 45. Komisja Europejska w sprawach nr COMP/M.4848 – Basell/Lyondell, COMP/M.4426 Sabic/Huntsman Petrochemicals UK, COMP/M.4401 Basell/M ű nchsm ű nster Craker and Associated Assets wskaza ł a, ż e rynek polipropylenu jest co najmniej rynkiem o zasi ę gu Europy Zachodniej z mo ż liwo ś ci ą jego rozszerzenia do obszaru Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Nale ż y przy tym wyja ś ni ć , i ż jako zasi ę g Europy Zachodniej Komisja w ww. 31 decyzjach zdefiniowa ł a wszystkie kraje cz ł onkowskie Unii Europejskiej przed akcesj ą nowych cz ł onków w 2004 r. Komisja w powo ł anych decyzjach, z racji braku identyfikacji zagro ż e ń dla konkurencji wynikaj ą cych z koncentracji, nie zajmowa ł a si ę dok ł adnie wp ł ywem przyst ą pienia nowych pa ń stw cz ł onkowskich na zakres definicji rynku geograficznego dla polipropylenu. Zdaniem zg ł aszaj ą cego, w chwili obecnej uprawnione jest stwierdzenie, i ż zakres tego rynku to co najmniej obszar Unii Europejskiej w aktualnym kszta ł cie, je ż eli nie Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Wynika to z faktu, i ż pomi ę dzy nowymi pa ń stwami cz ł onkowskim nast ę puje swobodny przep ł yw polipropylenu. W szczególno ś ci polscy producenci sprzedaj ą go zarówno w kraju, jak i w pa ń stwach cz ł onkowskich Unii Europejskiej. 46. Zarówno Orze ł Bia ł y, jak i Baterpol okre ś laj ą swój udzia ł na rynku krajowym produkcji i sprzeda ż y polipropylenu jako marginalny. Wed ł ug zg ł aszaj ą cego w stosunku do produkcji PKN Orlen S.A., który jest g ł ównym dostawc ą polipropylenu na rynek krajowy (wielko ść jego produkcji wynios ł a w 2007 r. 374 tys. ton 35 ), udzia ł Orze ł Bia ł y wynosi zaledwie [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 17 za łą cznika nr 1 do decyzji] %, a Baterpol zaledwie [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 30 za łą cznika nr 2 do decyzji] % sprzeda ż y PKN Orlen S.A. Zg ł aszaj ą cy bior ą c pod uwag ę niewielki udzia ł w rynku polskim, deklaruje, i ż udzia ł ka ż dej ze stron koncentracji nie przekracza poziomu [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 31 za łą cznika nr 2 do decyzji] % na rynku w ł a ś ciwym produkcji i sprzeda ż y polipropylenu, przy uj ę ciu rynku geograficznego jako Unii Europejskiej, czy te ż Europejskiego Obszaru Gospodarczego. IX. C. Produkcja i sprzeda ż pasty o ł owiowej 47. Pasta o ł owiowa stanowi pó ł fabrykat, który jest przetapiany i z którego wytwarza si ę o ł ów. Mo ż e tak ż e stanowi ć pó ł produkt, który jest sprzedawany w celu dalszego przerobu do postaci o ł owiu. W ocenie zg ł aszaj ą cego zakres geograficzny rynku produkcji i sprzeda ż y pasty o ł owiowej obejmuje obszar co najmniej Unii Europejskiej, je ż eli nie Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Do ko ń ca 2004 r. Baterpol sprzedawa ł du ż e ilo ś ci pasty o ł owiowej m.in. sprzeda ł do [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 32 za łą cznika nr 2 do decyzji] tys. ton tego pó ł fabrykatu. Od 2005 r., tj. od uko ń czenia inwestycji w lini ę odsiarczania i przetopu pasty, pasta o ł owiowa stanowi pó ł fabrykat, który praktycznie w ca ł o ś ci jest przetapiany i z którego wytwarza si ę o ł ów surowy. Sprzeda ż mia ł a raczej charakter incydentalny. Podobnie sytuacja wygl ą da w przypadku spó ł ki Orze ł Bia ł y, która tak ż e prawie w ca ł o ś ci wykorzystuje past ę 35 Ź ród ł o: opracowanie „Orlen w liczbach 2007” 32 o ł owiow ą do w ł asnej produkcji, a jej sprzeda ż obejmowa ł a niewielkie ilo ś ci. W latach 2007- 2008 mia ł a miejsce sprzeda ż pasty o ł owiowej pomi ę dzy Orze ł Bia ł y i Baterpol (w 2007 r. Orze ł Bia ł y sprzeda ł Baterpol ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 18 za łą cznika nr 1 do decyzji] ton pasty o ł owiowej; w 2008 r. Baterpol sprzeda ł zg ł aszaj ą cemu [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 19 za łą cznika nr 1 do decyzji] tony tego pó ł produktu). Dlatego te ż , niezale ż nie od tego jak szeroko zosta ł by okre ś lony rynek geograficzny dla produkcji i sprzeda ż y pasty o ł owiowej, udzia ł masy sprzedawanej pasty do masy produkowanej na tym rynku przez ka ż d ą ze stron transakcji by ł by bliski [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 33 za łą cznika nr 2 do decyzji] %. IX .D. Produkcja i sprzeda ż wyrobów walcowanych i wyciskanych z o ł owiu 48. Na rynku produkcji i sprzeda ż y wyrobów walcowanych i wyciskanych z o ł owiu dzia ł a jedynie Baterpol. O ile o ł ów i stopy o ł owiu powstaj ą ce w trakcie recyklingu zu ż ytych akumulatorów s ą surowcem do produkcji dla producentów akumulatorów i baterii, o tyle produkty walcowane i wyciskane z o ł owiu s ą zazwyczaj produktem finalnym (surowcem do produkcji wyrobów walcowanych s ą o ł ów i stopy o ł owiu). Wyroby te s ą wykorzystywane g ł ównie w budownictwie, ale tak ż e jako np. ochrona przed promieniowaniem (w medycynie) oraz w procesach elektroenergetycznych (np. anody). Do produktów walcowanych nale ż y zaliczy ć blachy o ł owiowe, ta ś my i anody, a do produktów wyciskanych drut o ł owiany i rury z o ł owiu. 49. Produkty walcowane stanowi ą ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 34 za łą cznika nr 2 do decyzji] % wielko ś ci produkcji Baterpol i mo ż na je uzna ć za dzia ł alno ść marginaln ą (ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 35 za łą cznika nr 2 do decyzji] ton rocznie). Produkty walcowane sprzedawane by ł y przez Baterpol do kontrahentów krajowych i zagranicznych i w ocenie tego uczestnika koncentracji rynkiem w ł a ś ciwym w aspekcie geograficznym jest rynek europejski, którego wielko ść jest szacowana na ok. 100 tys. ton. W skali rynku europejskiego udzia ł Baterpol w produkcji i sprzeda ż y produktów walcowanych oscyluje w granicach [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 36 za łą cznika nr 2 do decyzji] %. Natomiast dzia ł alno ść Baterpolu w zakresie produkcji i sprzeda ż y produktów wyciskanych jest praktycznie na uko ń czeniu i trudno nawet klasyfikowa ć jego udzia ł w tym rynku. Oscyluje on w granicach [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 37 za łą cznika nr 2 do decyzji] %. Orze ł Bia ł y nie prowadzi natomiast dzia ł alno ś ci w tym zakresie. 33 IX. E. Produkcja i sprzeda ż siarczanu sodu 50. Siarczan sodu powstaje w wyniku utylizacji akumulatorów i wykorzystywany jest w przemy ś le chemicznym. Rynek krajowy szacuje si ę na ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 38 za łą cznika nr 2 do decyzji] tys. ton rocznie, natomiast g ł ównym ź ród ł em zaopatrzenia rynku polskiego w siarczan sodu jest import (g ł ównie z Hiszpanii i Rosji). 51. W ocenie zg ł aszaj ą cego rynkiem w ł a ś ciwym w aspekcie geograficznym jest co najmniej rynek europejski. Baterpol nie posiada dok ł adnych danych o wielko ś ci europejskiego rynku siarczanu sodu, tym niemniej szacuje, i ż przy produkcji rz ę du ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 39 za łą cznika nr 2 do decyzji] tys. ton, jego udzia ł w tym rynku stanowi poni ż ej [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 40 za łą cznika nr 2 do decyzji] %. Orze ł Bia ł y nie prowadzi dzia ł alno ś ci w powy ż szym zakresie. IX. F. Produkcja i sprzeda ż zgarów porafinacyjnych 52. Zgary porafinacyjne s ą efektem ubocznym prowadzenia procesu produkcji o ł owiu rafinowanego i stopów. Jest to odpad o ł owiono ś ny, który Orze ł Bia ł y i Baterpol przerabiaj ą uzyskuj ą c w efekcie o ł ów surowy (b ę d ą cy bezpo ś rednim surowcem do produkcji o ł owiu rafinowanego i stopów). Zgary mog ą by ć tak ż e produktem sprzedawanym do innych zak ł adów hutniczych. Do sprzeda ż y dochodzi g ł ównie w wypadku braku wolnych zdolno ś ci produkcyjnych w produkcji o ł owiu surowego. Zgary porafinacyjne powstaj ą w ka ż dego rodzaju rafinerii zajmuj ą cej si ę produkcj ą o ł owiu rafinowanego, niezale ż nie od tego, z jakiego surowca ten o ł ów jest produkowany. Rynek ten nale ż y zatem okre ś li ć jako rynek zgarów porafinacyjnych, lub nawet szerzej, jako rynek wszelkiego rodzaju odpadów o ł owiono ś nych, bo do nich nale żą zgary porafinacyjne. 53. Orze ł Bia ł y wykorzystuje zgary porafinacyjne do produkcji o ł owiu. Jego udzia ł w sprzeda ż y wynosi [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 20 za łą cznika nr 1 do decyzji] %. Natomiast Baterpol, cho ć sprzedawa ł dot ą d zgary porafinacyjne w 2007 r. (ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 41 za łą cznika nr 2 do decyzji] ton), czyni ł to z uwagi na niemo ż no ść ich przerobienia we w ł asnym zak ł adzie. Z uwagi na w łą czenie do cyklu przerobu nowych pieców, w 2008 r. zgary by ł y przerabiane w Baterpol, wi ę c udzia ł spó ł ki w zakresie sprzeda ż y zgarów, niezale ż nie od tego czy rynek uzna ć za rynek tylko zgarów porafinacyjnych, czy te ż w ogóle odpadów o ł owiono ś nych, wynosi obecnie [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 42 za łą cznika nr 2 do decyzji] %. 34 X. Stosunki handlowe pomi ę dzy uczestnikami koncentracji 54. Pomi ę dzy uczestnikami koncentracji wyst ę puj ą okresowo relacje typu dostawca-odbiorca, w zale ż no ś ci od panuj ą cych warunków rynkowych (w szczególno ś ci niedoboru danego surowca w procesie przetwarzania zu ż ytych akumulatorów). Dane dotycz ą ce wzajemnej sprzeda ż y mi ę dzy uczestnikami koncentracji w latach 2007-2008 przedstawia poni ż sza tabela: Tabela nr 9 Wyszczególnienie 2007 r. 2008 r. I. SPRZEDA Ż Orze ł Bia ł y do Baterpol Ilo ść ton Warto ść netto w z ł Ilo ść ton Warto ść netto w z ł 1. Z ł om akumulatorowy 2. O ł ów surowy 3. Pasta o ł owiowa 4. Polipropylen ł amany OGÓ Ł EM SPRZEDA Ż II. ZAKUP Przez Orze ł Bia ł y od Baterpol 1. Pasta o ł owiowa 2. Zakup us ł ug [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 21 za łą cznika nr 1 do decyzji] Ź ród ł o: zg ł oszenie zamiaru koncentracji Spó ł ka Orze ł Bia ł y sprzedawa ł a do Baterpol nadwy ż ki zapasów materia ł ów wskazanych w powy ż szej tabeli, które by ł y potrzebne do dzia ł alno ś ci Baterpol. Z ł om akumulatorowy stanowi surowiec wyj ś ciowy procesu recyklingu, natomiast o ł ów surowy, pasta o ł owiowa oraz polipropylen ł amany s ą pó ł produktami wykorzystywanymi do wytwarzania odpowiednio o ł owiu rafinowanego i stopów o ł owiu oraz polipropylenu. Natomiast zakup przez Orze ł Bia ł y od Baterpol dotyczy ł pasty o ł owiowej, równie ż potrzebnej do dzia ł alno ś ci produkcyjnej Orze ł Bia ł y. Termin „zakup us ł ug w 2007 r.” oznacza zap ł at ę za ś wiadczon ą przez Baterpol us ł ug ę techniczn ą i szkolenie w zakresie obs ł ugi i eksploatacji francuskiego pieca produkcji firmy BJ (Baterpol wcze ś niej ni ż Orze ł Bia ł y uruchomi ł piec do wytopu o ł owiu i mia ł know-how dotycz ą ce jego obs ł ugi i eksploatacji). 55. Sprzeda ż z ł omu akumulatorowego spó ł ki Orze ł Bia ł y do Baterpol wynosi ł a w 2007 r. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 22 za łą cznika nr 1 do decyzji] ton, a wi ę c [tajemnica 35 przedsi ę biorstwa pkt 43 za łą cznika nr 2 do decyzji] %, a w 2008 r. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 23 za łą cznika nr 1 do decyzji] ton, a wi ę c [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 44 za łą cznika nr 2 do decyzji] %, b ę d ą c w istocie marginaln ą wielko ś ci ą w stosunku do ca ł ego zapotrzebowania. Trudno przy tym okre ś li ć udzia ł Orze ł Bia ł y i Baterpol w rynku sprzeda ż y z ł omu akumulatorowego, poniewa ż podmioty te nie prowadz ą sprzeda ż y, ale skup tego surowca niezb ę dnego do ich dzia ł alno ś ci. W rzeczywisto ś ci wi ę c, zdaniem zg ł aszaj ą cego, ż eby pokaza ć udzia ł rynkowy w zakresie sprzeda ż y z ł omu akumulatorowego spó ł ki Orze ł Bia ł y na terytorium Polski, nale ż y odnie ść realn ą wielko ść sprzedanego do Baterpol z ł omu do wielko ś ci rynku. Bior ą c pod uwag ę warto ś ci za 2007 r., udzia ł ten wynosi ł [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 45 za łą cznika nr 2 do decyzji] %, a w przypadku 2008 r. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 46 za łą cznika nr 2 do decyzji] %. Ten rz ą d wielko ś ci nale ż y uzna ć za najbardziej prawdopodobny tak ż e w przypadku potencjalnej kooperacji obu zak ł adów w przysz ł o ś ci. 56. W przypadku o ł owiu surowego maj ą odpowiednie zastosowanie wyja ś nienia poczynione powy ż ej w pkt. 55. Orze ł Bia ł y sprzeda ł Baterpol w 2007 r. jedynie [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 24 za łą cznika nr 1 do decyzji] ton, a w 2008 r. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 25 za łą cznika nr 1 do decyzji] ton o ł owiu surowego. Powstaje z niego o ł ów rafinowany, wi ę c maj ą do niego zastosowanie dane przedstawiane przez zg ł aszaj ą cego w zakresie o ł owiu rafinowanego. Wielko ść sprzeda ż y Baterpol w zakresie o ł owiu rafinowanego i stopów o ł owiu wynios ł a w 2007 r. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 47 za łą cznika nr 2 do decyzji] tony. Zak ł adaj ą c, ż e ilo ść ta powsta ł a z podobnej ilo ś ci o ł owiu surowego, sprzeda ż Orze ł Bia ł y do Baterpol wynios ł a zaledwie [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 48 za łą cznika nr 2 do decyzji] % ca ł ego przerobu o ł owiu surowego. W 2008 r. ta wielko ść spad ł a jeszcze o [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 49 za łą cznika nr 2 do decyzji] %. 57. W 2007 r. Orze ł Bia ł y sprzeda ł do Baterpol [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 26 za łą cznika nr 1 do decyzji] ton pasty o ł owiowej, co stanowi ł o [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 50 za łą cznika nr 2 do decyzji] % ca ł o ś ci produkcji pasty o ł owiowej przez Baterpol. W 2008 r. Baterpol sprzeda ł do spó ł ki Orze ł Bia ł y [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 27 za łą cznika nr 1 do decyzji] tony pasty o ł owiowej, co przy produkcji Orze ł Bia ł y w tym zakresie wynios ł o [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 28 za łą cznika nr 1 do decyzji] % . Licz ą c udzia ł obu spó ł ek w zakresie produkcji pasty o ł owiowej, udzia ł ka ż dej z nich przekracza 30%. Jednak ż e realn ą wielko ść sprzeda ż y okre ś laj ą podane wy ż ej marginalne przep ł ywy mi ę dzy tymi spó ł kami. Ogólne wielko ś ci produkcji pasty o ł owiowej musz ą by ć 36 bowiem wykorzystywane przez oba zak ł ady dla celów w ł asnej produkcji i nie stanowi ą przedmiotu obrotu, a zatem odniesienia do wielko ś ci rynku w ł a ś ciwego. 58. Polipropylen ł amany to pó ł fabrykat wykorzystywany do produkcji polipropylenu. Maj ą do niego zastosowanie dane dotycz ą ce tego ostatniego produktu. Orze ł Bia ł y sprzeda ł do Baterpol w 2007 r. tylko [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 29 za łą cznika nr 1 do decyzji] tony tego pó ł produktu, przy produkcji polipropylenu przez Baterpol w wysoko ś ci [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 51 za łą cznika nr 2 do decyzji] ton, tzn. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 52 za łą cznika nr 2 do decyzji] % ogólnej produkcji Baterpol. Orze ł Bia ł y polipropylen ł amany wykorzystuje do w ł asnej produkcji polipropylenu. Nadmieni ć przy tym nale ż y, i ż w zakresie sprzeda ż y tego produktu do odbiorców ko ń cowych, udzia ł Orze ł Bia ł y tak ż e nie przekracza 30%. 59. Us ł uga w postaci szkolenia obs ł ugi pieca firmy BJ mia ł a charakter jednorazowy, w zwi ą zku z czym brak jest mo ż liwo ś ci identyfikacji rynku w ł a ś ciwego w tym zakresie, a tak ż e udzia ł u na nim stron transakcji. XI. Stanowisko zg ł aszaj ą cego odno ś nie do rynków w ł a ś ciwych 60. Zdaniem zg ł aszaj ą cego rynkami w ł a ś ciwymi w przedmiotowej sprawie s ą w aspekcie horyzontalnym: rynek przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo-o ł owiowych, obejmuj ą cy terytorium co najmniej Unii Europejskiej; ś wiatowy rynek produkcji i sprzeda ż y o ł owiu; rynek produkcji i sprzeda ż y polipropylenu, obejmuj ą cy terytorium co najmniej Unii Europejskiej; rynek produkcji i sprzeda ż y pasty o ł owiowej, obejmuj ą cy terytorium co najmniej Unii Europejskiej oraz co najmniej europejski rynek produkcji i sprzeda ż y zgarów porafinacyjnych. 61. Odno ś nie do geograficznego zasi ę gu rynku przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo–o ł owiowych zg ł aszaj ą cy przedstawi ł szczegó ł owe uzasadnienie tezy, i ż rynek w ł a ś ciwy w aspekcie geograficznym obejmuje co najmniej terytorium Unii Europejskiej, wskazuj ą c m.in. nast ę puj ą ce argumenty: a) w koncentracjach zg ł aszanych do Komisji Europejskiej powo ł ywano, ż e w wysoko wyspecjalizowanych segmentach rynku przetwarzania odpadów niebezpiecznych – gdzie z powodów ekonomicznych nie jest uzasadnione tworzenie niedu ż ych zak ł adów/fabryk zajmuj ą cych si ę przetwarzaniem tych odpadów, rynek ma zasi ę g mi ę dzynarodowy ( vide sprawa nr IV/M.448 GKN/Brambles/Leto Recycling ), 37 b) w decyzjach Komisji Europejskiej, w których analizowano rynek z ł omu nie ż elaznego („ non-ferrous scrap metal ”) (z ł om akumulatorowy zawieraj ą cy o ł ów zaliczany jest do grupy z ł omu nie ż elaznego) Komisja Europejska uzna ł a zasi ę g geograficzny tego rynku jako obejmuj ą cy co najmniej Uni ę Europejsk ą ( vide sprawa nr COMP/M.2196 – Enron/Bergmann/Hutzler ), c) przetwarzanie odpadów niebezpiecznych w pierwszej kolejno ś ci uregulowane jest w drodze wspólnotowych aktów prawnych, w szczególno ś ci Dyrektywy o odpadach i Rozporz ą dzenia 1013/2006/WE, d) na 27 pa ń stw cz ł onkowskich a ż 8 nie posiada ż adnego zak ł adu przerobu, a 9 ma tylko jeden zak ł ad (szerzej w pkt. 23 niniejszej decyzji), e) jednym z wymogów przemieszczania odpadów niebezpiecznych jest uzyskanie zgody odpowiednich organów odpowiedzialnych za ochron ę ś rodowiska. Jak pokazuje przyk ł ad pa ń stw, gdzie nie ma zak ł adów przerobu z ł omu o ł owiono ś nego i eksport z ł omu jest jedynym wykorzystywanym na bie żą co sposobem na jego utylizacj ę , konieczno ść uzyskania takiego zezwolenia nie powinna by ć rozpatrywana jako bariera administracyjna sztucznie dziel ą ca rynki, ale jako element proceduralny w ł a ś ciwy dla tej bran ż y, konieczny do wype ł nienia, ale nie maj ą cy charakteru przeszkody uniemo ż liwiaj ą cej dzia ł alno ść w tym sektorze gospodarki. 62. Rynki produktowe, których dotyczy wymiana handlowa mi ę dzy Orze ł Bia ł y i Baterpol, nie s ą typowymi rynkami zakupu i sprzeda ż y (poprzedni lub nast ę pny szczebel obrotu). Orze ł Bia ł y oraz Baterpol nie s ą w stosunku do siebie podmiotami, których wzajemne relacje handlowe warunkuj ą ich obecno ść na rynku. Funkcjonowanie Orze ł Bia ł y nie zale ż y od dostaw surowców do Baterpol i odwrotnie. Bior ą c pod uwag ę bardzo ma ł e udzia ł y (znacznie poni ż ej 30%) na poszczególnych rynkach w ł a ś ciwych produktów, które by ł y przedmiotem sprzeda ż y/zakupu pomi ę dzy Orze ł Bia ł y i Baterpol w 2007 r. i 2008 r., w ocenie zg ł aszaj ą cego ww. rynki nie stanowi ą rynków w ł a ś ciwych, na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie wertykalnym. 63. W zwi ą zku z powy ż szym zdaniem zg ł aszaj ą cego, niniejsza koncentracja jest neutralna dla konkurencji, w szczególno ś ci nie wywrze ż adnego efektu na rynkach w ł a ś ciwych, na których dzia ł aj ą uczestnicy koncentracji. 38 W oparciu o powy ż sze ustalenia organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: XII. Rynki w ł a ś ciwe, na które koncentracja wywiera wp ł yw 64. W my ś l art. 4 pkt 9 ustawy antymonopolowej przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym, ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. Rynek ten wyznaczaj ą zasadniczo dwa elementy: towar (rynek produktowy) i terytorium (rynek geograficzny). Rynek terytorialny obejmuje obszar, na którym warunki konkurencji s ą jednorodne. Maj ą c na wzgl ę dzie definicj ę rynku w ł a ś ciwego oraz kryteria wyznaczania rynków w ł a ś ciwych zawarte w rozporz ą dzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie zg ł oszenia zamiaru koncentracji przedsi ę biorców (Dz. U. Nr 134, poz. 937), organ antymonopolowy uzna ł , i ż rynkami w ł a ś ciwymi, na których dzia ł aj ą jednocze ś nie Orze ł Bia ł y i Baterpol s ą : 1. krajowy rynek przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo-o ł owiowych, 2. ś wiatowy rynek produkcji i sprzeda ż y o ł owiu, 3. rynek produkcji i sprzeda ż y polipropylenu, obejmuj ą cy co najmniej obszar Unii Europejskiej, 4. rynek produkcji i sprzeda ż y pasty o ł owiowej w Unii Europejskiej, 5. europejski rynek produkcji i sprzeda ż y zgarów porafinacyjnych. XII. A) Przedmiotowa koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym na krajowy rynek przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo-o ł owiowych Udzia ł uczestników koncentracji przekracza próg 20 % wy łą cznie na krajowym rynku przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo-o ł owiowych. Na pozosta ł ych rynkach wspólnych udzia ł uczestników koncentracji nie przekracza tego progu i z tego wzgl ę du rynków tych nie mo ż na zakwalifikowa ć jako rynki, na które koncentracja wywiera wp ł yw w 39 uk ł adzie horyzontalnym. Poni ż ej przedstawiono argumenty przemawiaj ą ce za wskazanym powy ż ej okre ś leniem ww. rynków w ł a ś ciwych. XII. A) 1. Krajowy rynek przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo-o ł owiowych 65. W celu zdefiniowania w ł a ś ciwego rynku produktowego, tj. rynku przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo–o ł owiowych, nale ż y przede wszystkim uwzgl ę dni ć przeznaczenie i w ł a ś ciwo ś ci tych towarów. Przetwarzanie zu ż ytych akumulatorów kwasowo–o ł owiowych, zaklasyfikowanych zgodnie z obowi ą zuj ą cymi przepisami jako odpady niebezpieczne o kodzie 160601* (przeznaczone do odzysku), jest us ł ug ą nie posiadaj ą c ą substytutów. Komisja Europejska w swoim dotychczasowym orzecznictwie uzna ł a gospodarowanie odpadami niebezpiecznymi (ang. waste management services for hazardous waste ) za odr ę bny rynek produktowy ( vide : sprawa nr IV/M.1160 – GKN/BRAMBLES/SKP , nr IV/M. 448 – GKN/Brambles/Leto Recycling ; nr IV/M. 266 – Rhône-Poulenc Chimie/SITA , nr IV/M.295– Sita-RPC/SCORI ). Wynika to w szczególno ś ci z konieczno ś ci zastosowania okre ś lonych metod przechowywania i przetwarzania takich odpadów (ze wzgl ę du na zawarto ść substancji niebezpiecznych), ponadto koszty przetwarzania odpadów niebezpiecznych znacz ą co ró ż ni ą si ę od kosztów przetwarzania innych odpadów. Przetwarzanie odpadów niebezpiecznych podlega równie ż szczegó ł owym regulacjom prawnym (które przedstawiono w ustaleniach organu antymonopolowego). Komisja Europejska w swoim orzecznictwie dokona ł a ponadto rozró ż nienia pomi ę dzy ró ż nymi metodami przetwarzania odpadów niebezpiecznych i uzna ł a ka ż d ą z tych metod za odr ę bny rynek w ł a ś ciwy. Komisja Europejska uzna ł a tak ż e, i ż mo ż liwe jest dalsze rozró ż nienie pomi ę dzy specjalistycznymi us ł ugami zwi ą zanymi z konkretnymi produktami. 66. W ocenie Prezesa Urz ę du rynek przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo– o ł owiowych w aspekcie geograficznym obejmuje rynek krajowy, którego wyznacznikiem s ą granice administracyjne Polski. Tym samym organ antymonopolowy nie podzieli ł stanowiska zg ł aszaj ą cego, i ż rynek ten obejmuje co najmniej terytorium Unii Europejskiej ( vide pkt 61 niniejszej decyzji). Za przyj ę ciem przez organ antymonopolowy w ęż szego okre ś lenia rynku geograficznego przemawiaj ą nast ę puj ą ce argumenty: a) Rynki przetwarzania odpadów niebezpiecznych generalnie uznawane s ą przez Komisj ę Europejsk ą za rynki o zasi ę gu krajowym, a niekiedy regionalnym, w szczególno ś ci ze wzgl ę du na regulacje prawne dotycz ą ce przetwarzania takich odpadów. Nieuzasadnione jest zatem powo ł ywanie si ę przez zg ł aszaj ą cego na decyzj ę 40 Komisji Europejskiej w sprawie nr COMP/M. 2196 – Enron/Bergmann/Hutzler , w której uznano, i ż rynek z ł omu nie ż elaznego ma zasi ę g geograficzny obejmuj ą cy co najmniej Uni ę Europejsk ą . W powo ł ywanej sprawie z ł om nie ż elazny nie nale ż a ł do kategorii kwalifikowanej jako odpady niebezpieczne, których obrót podlega szczególnym procedurom technologicznym, organizacyjnym czy prawnym. Zatem wspomniane orzeczenie nie mo ż e by ć argumentem potwierdzaj ą cym tez ę zg ł aszaj ą cego, i ż rynek przetwarzania z ł omu akumulatorowego, b ę d ą cego odpadem niebezpiecznym, ma wymiar obejmuj ą cy co najmniej terytorium Unii Europejskiej. Faktem jest, i ż w koncentracjach zg ł aszanych do Komisji Europejskiej strony powo ł ywa ł y m.in., ż e w wysoko wyspecjalizowanych segmentach rynku przetwarzania odpadów niebezpiecznych – gdzie z powodów ekonomicznych nie jest uzasadnione tworzenie niedu ż ych zak ł adów/fabryk zajmuj ą cych si ę przetwarzaniem tych odpadów, rynek ma zasi ę g mi ę dzynarodowy ( vide pkt 15 decyzji w sprawie nr IV/M.448 GKN/Brambles/Leto Recycling ). Nale ż y jednak podkre ś li ć , ż e Komisja Europejska wi ążą co nie wypowiedzia ł a si ę do tej pory w kwestii rynków geograficznych dla odpadów niebezpiecznych podlegaj ą cych odzyskowi, przede wszystkim z uwagi na fakt, i ż w rozpatrywanych przez ni ą sprawach kwestia ta nie mia ł a znaczenia (tj. rynek w uj ę ciu geograficznym nie mia ł znaczenia dla oceny badanych przez Komisj ę Europejsk ą koncentracji). b) Faktem jest, i ż gospodarowanie odpadami niebezpiecznymi uregulowane jest w drodze wspólnotowych aktów prawnych, w tym m.in. Rozporz ą dzenia nr 1013/2006/WE, Dyrektywy nr 2006/12/WE o odpadach czy Dyrektywy nr 2006/66/WE w sprawie baterii i akumulatorów. Jednak teza zg ł aszaj ą cego, ż e kwestia zbierania i recyklingu odpadów z uwagi na tre ść pkt. 20 preambu ł y do Rozporz ą dzenia nr 1013/2006/WE traktowana jest w tych dokumentach nie jako problem krajowy, ale ogólnowspólnotowy, jest zbyt daleko id ą ca. Zg ł aszaj ą cy podnosi, i ż we wskazanym punkcie 20 odwo ł ano si ę do wymogu zawartego w Dyrektywie 2006/12/WE, zgodnie z którym pa ń stwa cz ł onkowskie maj ą stworzy ć odpowiednio zintegrowan ą sie ć instalacji unieszkodliwiania odpadów w celu umo ż liwienia Wspólnocie jako ca ł o ś ci osi ą gni ę cia samowystarczalno ś ci w zakresie unieszkodliwiania odpadów, a pa ń stwom cz ł onkowskim indywidualne d ąż enie do tego celu, z uwzgl ę dnieniem warunków geograficznych lub potrzeby stworzenia specjalistycznych instalacji dla okre ś lonego rodzaju odpadów. Zdaniem zg ł aszaj ą cego powo ł ane stwierdzenie wyra ź nie pokazuje, i ż ustawodawca wspólnotowy traktuje unieszkodliwianie odpadów nie jako zadania 41 poszczególnych pa ń stw na indywidualnie okre ś lonych rynkach, ale jako spójn ą ca ł o ść , zintegrowan ą sie ć instalacji zapewniaj ą c ą zbiór odpadów z ca ł ej Wspólnoty. Racjonalnym jest zatem w jego ocenie za ł o ż enie, i ż ta zintegrowana sie ć o wymiarze ogólnowspólnotowym ma wymiar ponadkrajowy, wyznaczaj ą c tym samym szersz ą definicj ę rynku w ł a ś ciwego pod k ą tem geograficznym. Zdaniem organu antymonopolowego nale ż y jednak wyra ź nie wskaza ć , i ż w rzeczonym punkcie preambu ł y Rozporz ą dzenia Nr 1013/2006/WE mowa jest o unieszkodliwianiu odpadów niebezpiecznych, a nie o ich recyklingu (odzysku), który traktowany jest odr ę bnie. Ponadto zg ł aszaj ą cy nie wspomnia ł , i ż we wskazanej przez niego sytuacji w pierwszej kolejno ś ci pa ń stwa cz ł onkowskie zobowi ą zane s ą do przestrzegania zasady blisko ś ci, priorytetu odzysku odpadów i samowystarczalno ś ci na poziomie wspólnotowym i krajowymi ( vide zd. 1 pkt 20 preambu ł y Rozporz ą dzenia nr 1013/2006/WE). Nale ż y równie ż podkre ś li ć , i ż g ł ównym i najwa ż niejszym celem i przedmiotem Rozporz ą dzenia nr 1013/2006/WE jest ochrona ś rodowiska, a jego wp ł yw na handel mi ę dzynarodowy ma jedynie uboczny charakter (vide pkt 1 preambu ł y ww. Rozporz ą dzenia). Rozporz ą dzenie w pkt. 8 preambu ł y expresis verbis odwo ł uje si ę do wymogu okre ś lonego w art. 4 ust. 2 lit. d) Konwencji Bazylejskiej stanowi ą cego, ż e przemieszczanie odpadów niebezpiecznych b ę dzie ograniczone do minimum zgodnego z bezpieczn ą dla ś rodowiska i skuteczn ą gospodark ą takimi odpadami. Na marginesie nale ż y wspomnie ć , i ż Komisja Europejska w sprawie IV/M. 266 Rhone Poulenc Chimie/Sita uzna ł a, ż e wspólnotowa polityka w sprawie odpadów ma na celu zapewnienie przetwarzania odpadów w pobli ż u miejsca produkcji, a tym samym ograniczenie przep ł ywu odpadów w obr ę bie Wspólnoty (i osi ą gni ę cia samowystarczalno ś ci na poziomie wspólnotowym i krajowym). Ponadto zgodnie z art. 4 ust. 9 Konwencji Bazylejskiej „Strony podejm ą odpowiednie ś rodki w celu zapewnienia, aby transgraniczne przemieszczanie odpadów niebezpiecznych i innych odpadów by ł o dozwolone tylko wtedy, gdy: - pa ń stwo eksportuj ą ce nie dysponuje mo ż liwo ś ciami technicznymi, niezb ę dnymi urz ą dzeniami lub odpowiednimi sk ł adowiskami do usuwania danych odpadów w sposób wydajny i bezpieczny dla ś rodowiska, lub - dane odpady s ą potrzebne jako surowiec do przemys ł owego recyklingu lub odzysku w pa ń stwie importuj ą cym, lub 42 - dane przemieszczenie transgraniczne jest zgodne z innymi kryteriami, o których zadecyduj ą strony, pod warunkiem, ż e kryteria te nie b ę d ą ró ż ni ć si ę od celów niniejszej konwencji”. Przyjmowan ą w prawie wspólnotowym zasad ę blisko ś ci formu ł uje art. 9 ust. 1 ustawy o odpadach, zgodnie z którym odpady powinny by ć w pierwszej kolejno ś ci poddawane odzyskowi lub unieszkodliwiane w miejscu ich powstawania. Dopiero wtedy, kiedy jest to niemo ż liwe, mog ą by ć przewo ż one w inne miejsca. c) Twierdzenie zg ł aszaj ą cego, i ż na 27 pa ń stw cz ł onkowskich a ż 8 nie posiada ż adnego zak ł adu przerobu, a 9 ma tylko jeden zak ł ad w ż aden sposób nie stanowi potwierdzenia tezy, ż e rynek przetwarzania akumulatorów kwasowo - o ł owiowych obejmuje obszar co najmniej Unii Europejskiej z uwagi na konieczno ść ruchów transgraniczych tych odpadów. Fakt eksportu z ł omu akumulatorowego przez pa ń stwa nie posiadaj ą ce zak ł adu recyklingu takiego z ł omu jest zgodny ze wskazanymi wy ż ej zasadami dotycz ą cymi transgranicznego przemieszczania odpadów ( vide art. 4 ust. 9 lit. a) Konwencji Bazylejskiej). Nota bene maj ą c na uwadze wskazane przez zg ł aszaj ą cego dane nale ż y zauwa ż y ć , ż e pozosta ł e 10 pa ń stw cz ł onkowskich posiada wi ę cej ni ż 1 zak ł ad recyklingu zu ż ytych akumulatorów. Ponadto pa ń stwa, które nie maj ą zak ł adu recyklingu na swoim terytorium s ą obiektywnie znacznie mniejsze ni ż Polska (np. Malta, Ł otwa, Cypr, Dania, Luksemburg). d) Nie mo ż na równie ż zgodzi ć si ę z argumentem zg ł aszaj ą cego, ż e uzyskanie zezwolenia na transgraniczne przemieszczanie z ł omu akumulatorowego nie powinno by ć postrzegane jako bariera administracyjna sztucznie dziel ą ca rynki, ale jako element proceduralny w ł a ś ciwy dla tej bran ż y – konieczny do wype ł nienia, ale nie maj ą cy charakteru przeszkody uniemo ż liwiaj ą cej dzia ł alno ść w tym sektorze gospodarki. Nale ż y zauwa ż y ć , i ż w ci ą gu ostatnich dwóch lat (lata 2007-2008) jedyny eksport jaki mia ł miejsce odby ł si ę na podstawie zezwolenia wydanego przez GIO Ś dnia 1 grudnia 2006 roku i wyniós ł 2 345 ton. W tym czasie rozpatrzono równie ż 12 wniosków eksportowych, przy czym ż aden z nich nie zosta ł rozpatrzony pozytywnie, tj. wydaniem decyzji zezwalaj ą cej na eksport. Oznacza to, ż e w praktyce polscy dostawcy z ł omu akumulatorowego nie maj ą alternatywy jego sprzeda ż y poza granicami Polski. Natomiast z uwagi na fakt niedoboru surowca do recyklingu (instalacje odzysku z ł omu akumulatorowego uczestników koncentracji s ą zdolne przerobi ć wi ę cej zu ż ytych akumulatorów ni ż dostarcza im rynek krajowy) istnieje import z ł omu akumulatorowego. 43 67 . Krajowy rynek przetwarzania z ł omu akumulatorowego jest rynkiem szczególnym, ś ci ś le regulowanym przez przepisy prawne, determinuj ą ce de facto prowadzenie dzia ł alno ś ci w tym zakresie. Jak wskazano w ustaleniach, na rynku tym dzia ł a jedynie dwóch konkurentów, tj. Orze ł Bia ł y i Baterpol (w roku 2007 udzia ł bior ą c pod uwag ę kryterium ilo ś ciowe Or ł a Bia ł ego wyniós ł [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 53 za łą cznika nr 2 do decyzji] %, a Baterpolu [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 54 za łą cznika nr 2 do decyzji] ) %, co odzwierciedla model konkurencji niedoskona ł ej w postaci klasycznego duopolu. Planowana koncentracja prowadzi zatem do uzyskania przez strony koncentracji łą cznego udzia ł u na tym rynku w wysoko ś ci 100%. Substytucyjno ść poda ż owa w tej bran ż y praktycznie nie istnieje z uwagi na brak mo ż liwo ś ci szybkiego i niewi ążą cego si ę z wysokimi kosztami podj ę cia dzia ł alno ś ci w zakresie przerobu z ł omu akumulatorowego przez inne firmy. Instalacje do przerobu zu ż ytych akumulatorów kwasowo-o ł owiowych s ł u żą wy łą cznie do przetworzenia tego rodzaju odpadów, a proces produkcyjny ob ł o ż ony jest ograniczeniami, gdy ż technologia produkcji nie jest ogólnie dost ę pna. Wej ś cie na rynek w zakresie ca ł ego cyklu recyklingu zu ż ytych akumulatorów kwasowo-o ł owiowych to koszt ok. 100 mln z ł w przypadku utworzenia zak ł adu o parametrach zbli ż onych do zak ł adu Or ł a Bia ł ego. 68. Z definicji rynek o strukturze duopolu jest wysoce skoncentrowany. Uczestnicy koncentracji na krajowym rynku przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo– o ł owiowych nie spotykaj ą si ę z konkurencj ą ze strony ż adnego innego podmiotu. Poziom koncentracji danego przemys ł u ś wiadczy o stopniu jego monopolizacji. Im wy ż szy poziom koncentracji tym wy ż szy poziom monopolizacji rynku. Po dokonaniu niniejszej koncentracji na krajowym rynku przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo–o ł owiowych pozostanie tylko jeden przedsi ę biorca a zatem rynek ten uzyska struktur ę monopolistyczn ą (HHI =10 000 36 ). 36 Wska ź nik Herfindahla - Hirschmana (HHI) jest sum ą kwadratów indywidualnych udzia ł ów w rynku wszystkich przedsi ę biorstw tworz ą cych dan ą ga łęź , a wi ę c: HHI = SUMA (Si)2 gdzie SUMA Si = 1. W ga łę zi przemys ł u, w której dzia ł a tylko jedno przedsi ę biorstwo (monopol), wska ź nik HHI wynosi 1, natomiast w sytuacji konkurencji HHI zmierza do zera. Warto ść wska ź nika waha si ę w granicach od 0 do 10 000 (je ż eli udzia ł y w rynku mierzone s ą w procentach) lub od 0 do 1 (je ż eli okre ś la si ę je za pomoc ą u ł amków). Przypisuje on wi ę ksz ą wag ę udzia ł om w rynku wi ę kszych firm, co pozostaje w zgodzie z ich relatywnym znaczeniem na rynku. Spektrum koncentracji rynku mierzone indeksem HHI dzieli si ę na trzy zakresy, które mog ą zosta ć scharakteryzowane jako: − rynek nieskoncentrowany (HHI poni ż ej 1000), na którym nie istnieje obawa wyst ą pienia si ł y rynkowej, − rynek umiarkowanie skoncentrowany ( HHI pomi ę dzy 1000 a 1800), − rynek wysoce skoncentrowany (HHI powy ż ej 1800) - istnieje prawdopodobie ń stwo tworzenia lub umacniania si ł y rynkowej po łą czonych przedsi ę biorstw (je ż eli warto ść HHI przekracza 2400 prawdopodobie ń stwo to jest bardzo wysokie). 44 XII. A) 2. Ś wiatowy rynek produkcji i sprzeda ż y o ł owiu 69. Organ antymonopolowy podziela stanowisko zg ł aszaj ą cego odno ś nie do definicji tego rynku. Jak ju ż wskazano, zgodnie z orzecznictwem Komisji Europejskiej (vide pkt 43 niniejszej decyzji) rynkiem w ł a ś ciwym dla produkcji i sprzeda ż y o ł owiu jest rynek ś wiatowy. Natomiast o jednorodnym rynku produkcji i sprzeda ż y o ł owiu w aspekcie produktowym decyduj ą przede wszystkim takie czynniki jak w ł a ś ciwo ś ci tego metalu nie ż elaznego, jego przeznaczenie oraz ceny (vide pkt 43 niniejszej decyzji). Łą czny udzia ł uczestników koncentracji w tak okre ś lonym rynku wynosi znacznie poni ż ej 20 % (tj. nie przekracza [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 55 za łą cznika nr 2 do decyzji] %- vide ustalenia organu antymonopolowego w pkt. 44 niniejszej decyzji). XII. A) 3. Rynek produkcji i sprzeda ż y polipropylenu, obejmuj ą cy co najmniej obszar Unii Europejskiej 70. Organ antymonopolowy podziela stanowisko zg ł aszaj ą cego odno ś nie do definicji tego rynku. Jak ju ż wy ż ej wskazano ( vide pkt 45 niniejszej decyzji) zgodnie z orzecznictwem Komisji Europejskiej rynek polipropylenu jest co najmniej rynkiem o zasi ę gu Unii Europejskiej, w którym łą czny udzia ł uczestników koncentracji wynosi znacznie poni ż ej 20% (udzia ł ka ż dej ze stron koncentracji nie przekracza poziomu [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 56 za łą cznika nr 2 do decyzji] % - vide ustalenia organu antymonopolowego w pkt. 45- 46 niniejszej decyzji). XII. A) 4. Rynek produkcji i sprzeda ż y pasty o ł owiowej w Unii Europejskiej 71. Organ antymonopolowy podziela stanowisko zg ł aszaj ą cego odno ś nie do definicji tego rynku ( vide pkt 47 niniejszej decyzji). Z uwagi na swoje przeznaczenie i w ł a ś ciwo ś ci (pó ł fabrykat, z którego wytwarza si ę o ł ów) mo ż e stanowi ć odr ę bny rynek produktowy, obejmuj ą cy swym zasi ę giem geograficznym terytorium co najmniej Unii Europejskiej, przede wszystkim z uwagi na brak faktycznych barier handlowych. Takie okre ś lenie rynku mo ż e potwierdza ć sprzeda ż przez uczestników koncentracji pasty o ł owiowej do innych krajów europejskich. Łą czne udzia ł y uczestników koncentracji w tym rynku wynosz ą du ż o poni ż ej 20% (udzia ł masy sprzedawanej pasty o ł owiowej do masy produkowanej na tym rynku przez ka ż d ą ze stron transakcji by ł by bliski [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 57 za łą cznika nr 2 45 do decyzji] %- vide ustalenia organu antymonopolowego w pkt. 47 niniejszej decyzji). Z uwagi jednak na fakt, i ż sprzeda ż pasty o ł owiowej przez uczestników koncentracji jest incydentalna (generalnie pasta o ł owiowa jest pó ł fabrykatem, z którego uczestnicy wytwarzaj ą o ł ów) kwestia ostatecznego okre ś lenia rynku w ł a ś ciwego dla produkcji i sprzeda ż y pasty o ł owiowej zarówno w aspekcie produktowym, jak i geograficznym nie jest zdaniem organu antymonopolowego konieczna. XII. A) 5. Europejski rynek produkcji i sprzeda ż y zgarów porafinacyjnych 72. Zgary porafinacyjne s ą odpadem o ł owiono ś nym, który uczestnicy koncentracji przerabiaj ą uzyskuj ą c w efekcie o ł ów surowy. Udzia ł stron koncentracji w zakresie sprzeda ż y zgarów porafinacyjnych na terytorium Unii Europejskiej jest bliski [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 58 za łą cznika nr 2 do decyzji] %. Z uwagi jednak na fakt, i ż sprzeda ż zgarów porafinacyjnych jest incydentalna (dochodzi do niej g ł ównie w wypadku braku wolnych zdolno ś ci produkcyjnych w produkcji o ł owiu surowego) kwestia ostatecznego okre ś lenia rynku w ł a ś ciwego zarówno w aspekcie produktowym, jak i geograficznym nie jest zdaniem organu antymonopolowego konieczna w przedmiotowej sprawie ( vide ustalenia w pkt. 52 - 53 niniejszej decyzji). XII. B) Przedmiotowa koncentracja nie wywiera wp ł ywu na ż aden rynek w uk ł adzie wertykalnym . 73. W toku przeprowadzonego post ę powania nie zidentyfikowano rynków, na które przedmiotowa koncentracja mo ż e wywiera ć wp ł yw w uk ł adzie wertykalnym (pionowym). Mimo ż e pomi ę dzy uczestnikami koncentracji zachodz ą pewne relacje handlowe ( vide pkt X niniejszej decyzji), zdaniem organu antymonopolowego s ą one nieistotne z punktu widzenia oceny przedmiotowej koncentracji. Wynika to przede wszystkim z faktu, i ż Orze ł Bia ł y i Baterpol s ą wobec siebie konkurentami, a relacje handlowe w zakresie sprzeda ż y surowców wskazanych w tabeli nr 9 maj ą charakter jedynie incydentalny, niejako dope ł niaj ą cy niedobory tych surowców w okre ś lonych sytuacjach rynkowych. W praktyce trudno przypuszcza ć , i ż ww. relacje handlowe Orze ł Bia ł y i Baterpol przyj ęł yby wi ę ksz ą skal ę , poniewa ż wzajemna sprzeda ż surowców pozbawi ł aby uczestników koncentracji podstaw 46 niezb ę dnych dla ich w ł asnej dzia ł alno ś ci. Innymi s ł owy, obaj uczestnicy transakcji nie s ą co do zasady wzajemnie uzale ż nieni od zakupu czy sprzeda ż y analizowanych produktów. XII. C) Przedmiotowa koncentracja nie wywiera wp ł ywu na ż aden rynek w uk ł adzie konglomeratowym . 74. W niniejszej sprawie brak jest rynków, na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie konglomeratowym, gdy ż ż aden z uczestników koncentracji nie dysponuje udzia ł em przekraczaj ą cym 40% w jakimkolwiek rynku w ł a ś ciwym, na którym mi ę dzy przedsi ę biorcami uczestnicz ą cymi w koncentracji nie istniej ą ż adne powi ą zania (uk ł ady) horyzontalne i wertykalne. XIII. Ocena skutków koncentracji 75. Zgodnie z art. 18 ustawy antymonopolowej Prezes Urz ę du, w drodze decyzji, wydaje zgod ę na dokonanie koncentracji, w wyniku której konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona, w szczególno ś ci przez powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej na rynku, przez któr ą rozumie si ę , zgodnie z art. 4 pkt 10 tej ustawy, pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. 76. Podstawowym celem post ę powania antymonopolowego w sprawach koncentracji jest zatem ustalenie, czy w wyniku zrealizowania zamierzonej transakcji dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji na rynku w ł a ś ciwym. Przyk ł adem takiego istotnego ograniczenia konkurencji jest powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej. Nale ż y jednak ż e podkre ś li ć , ż e o ile powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej b ę dzie zawsze prowadzi ł o do ograniczenia konkurencji na rynku, to do ograniczenia konkurencji mo ż e doj ść tak ż e w przypadkach, kiedy w wyniku koncentracji nie powstaje lub nie umacnia si ę pozycja dominuj ą ca. Samo stwierdzenie „istotne ograniczenie konkurencji” wykracza zatem poza kwesti ę dominacji i ma szersze znaczenie. Obejmuje bowiem sytuacje, kiedy w wyniku dokonanej koncentracji konkurencja zostaje powa ż nie ograniczona, a nie wi ąż e si ę to z 47 powstaniem pozycji dominuj ą cej – mo ż e to mie ć miejsce przyk ł adowo na rynkach oligopolistycznych. Powy ż sze oznacza, ż e koncentracja jest dopuszczalna wówczas, gdy nie przeszkadza ł aby znacz ą co skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym, w szczególno ś ci w wyniku stworzenia lub umocnienia pozycji dominuj ą cej. 77. Przedmiotowa koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym wy łą cznie na krajowy rynek przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo – o ł owiowych. Koncentracja ta nie wywiera natomiast wp ł ywu na ż aden rynek w ł a ś ciwy w uk ł adzie wertykalnym lub konglomeratowym. Dokonany przez organ antymonopolowy test antykonkurencyjnych skutków przedmiotowej koncentracji na krajowym rynku przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo–o ł owiowych, polegaj ą cy na porównaniu warunków konkurencji na tym rynku, które by ł yby wynikiem realizacji zg ł oszonej koncentracji, z warunkami, które panowa ł yby w sytuacji, w której do tej koncentracji by nie dosz ł o, prowadzi do wniosku, i ż brak jest przes ł anek do wydania decyzji wyra ż aj ą cej zgod ę na przej ę cie przez Orze ł Bia ł y kontroli nad Baterpol. Uzasadniaj ą c powy ż sze nale ż y wskaza ć co nast ę puje. 78. W przedmiotowej sprawie istotne znaczenie mia ł a przede wszystkim kwestia ustalenia rynku w ł a ś ciwego w aspekcie geograficznym dla dzia ł alno ś ci polegaj ą cej na przetwarzaniu zu ż ytych akumulatorów kwasowo – o ł owiowych. Z ustale ń poczynionych w trakcie post ę powania jednoznacznie wynika, i ż rynek przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo – o ł owiowych powinien zosta ć okre ś lony jako krajowy. Przemawia za tym szereg barier w eksporcie z ł omu akumulatorowego (w szczególno ś ci trudno ś ci zwi ą zane z uzyskaniem zezwolenia na eksport z ł omu akumulatorowego), w praktyce uniemo ż liwiaj ą cych wywóz tego z ł omu poza granice Polski. Oznacza to, ż e podmioty prowadz ą ce dzia ł alno ść w zakresie skupu z ł omu akumulatorowego zmuszone s ą do sprzeda ż y tego z ł omu na rzecz krajowych recyklerów. 79. Orze ł Bia ł y i Baterpol s ą jedynymi podmiotami prowadz ą cymi dzia ł alno ść na krajowym rynku przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo – o ł owiowych (udzia ł ich kszta ł tuje si ę na poziomie odpowiednio oko ł o [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 59 za łą cznika nr 2 do decyzji] % oraz [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 60 za łą cznika nr 2 do decyzji] %). Po dokonaniu koncentracji rzeczywista konkurencja na krajowym rynku przetwarzania zu ż ytych kwasowo–o ł owiowych przestanie zatem istnie ć , a tym samym dostawcy z ł omu akumulatorowego pozbawieni zostan ą praktycznie jakiejkolwiek alternatywy w zakresie wyboru odbiorcy zu ż ytych akumulatorów kwasowo–o ł owiowych. Natomiast istnienie 48 ogranicze ń w dost ę pie do rynku takich, jak bariery technologiczne, prawne czy wysokie koszty sta ł e realnie uniemo ż liwia rozwój potencjalnej konkurencji na tym rynku. 80. Istotnym kryterium wskazuj ą cym na ograniczenie konkurencji na rynku w ł a ś ciwym jest pozycja rynkowa przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji, o której ś wiadczy przede wszystkim udzia ł w tym rynku ka ż dego z przedsi ę biorców. Orze ł Bia ł y i Baterpol s ą jak wspomniano jedynymi podmiotami prowadz ą cymi dzia ł alno ść na krajowym rynku przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo – o ł owiowych. Po dokonaniu koncentracji ich łą czny udzia ł w tym rynku osi ą gnie 100%. Tym samym udzia ł ten przekroczy próg, z którym art. 4 pkt 10 ustawy antymonopolowej wi ąż e domniemanie posiadania pozycji dominuj ą cej. Z uwagi na brak konkurentów na tym rynku oraz rozproszon ą struktur ę przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść w zakresie skupu z ł omu akumulatorowego, nale ż y uzna ć , i ż uczestnicy koncentracji osi ą gaj ą c pozycj ę monopolistyczn ą b ę d ą w stanie w pe ł ni kontrolowa ć sytuacj ę na rynku w ł a ś ciwym. Osi ą gni ę ta pozycja rynkowa, b ę d ą ca konsekwencj ą eliminacji konkurencji stworzy bowiem mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od kontrahentów. W tym miejscu nale ż y równie ż podkre ś li ć , i ż w ś wietle art. 18 ustawy antymonopolowej powstanie w wyniku koncentracji pozycji dominuj ą cej zawsze skutkowa ć b ę dzie istotnym ograniczeniem konkurencji. W przypadku uzyskania w wyniku koncentracji kwalifikowanej pozycji dominuj ą cej w postaci monopolu skutki te b ę d ą dalej id ą ce, tj. prowadzi ć b ę d ą do eliminacji konkurencji na rynku w ł a ś ciwym. 81. Poziom koncentracji na krajowym rynku przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo – o ł owiowych po przej ę ciu przez Orze ł Bia ł y kontroli nad Baterpol osi ą gnie najwy ż szy poziom. Jest to równoznaczne z brakiem jakiejkolwiek konkurencji na tym rynku. Bior ą c ponadto pod uwag ę siln ą pozycj ę ekonomiczn ą uczestników koncentracji (przede wszystkim ich zasoby technologiczne i wysokie zdolno ś ci produkcyjne), a jednocze ś nie fakt, i ż wytwórcy (pierwotni i wtórni) akumulatorów kwasowo–o ł owiowych s ą prawnie zobligowani do przekazywania zu ż ytych akumulatorów kwasowo–o ł owiowych do recyklingu nale ż y przyj ąć , i ż uczestnicy koncentracji po jej dokonaniu mog ą skutecznie wykorzystywa ć swoj ą pozycj ę wobec tych podmiotów. 82. Zdaniem organu antymonopolowego, skutkiem istotnego ograniczenia mog ą by ć np. niemo ż liwe do przeprowadzenia w warunkach konkurencji obni ż ki cen skupu z ł omu akumulatorowego przez odbiorców ko ń cowych. Fakt, i ż ceny z ł omu akumulatorowego powi ą zane s ą z cenami o ł owiu notowanymi na LME ma znaczenie w przypadku dzia ł alno ś ci na rynku co najmniej dwóch odbiorców ko ń cowych z ł omu akumulatorowego. W przypadku uzyskania pozycji monopolistycznej notowania LME nie b ę d ą mia ł y istotnego znaczenia dla 49 ustalania cen z ł omu akumulatorowego z uwagi na bardzo du ż e ograniczenia mo ż liwo ś ci eksportu tych odpadów, a w praktyce lat 2007-2008 – co do zasady jego brak. Istnienie dwóch podmiotów daje natomiast realn ą szans ę na jakiekolwiek negocjacje umów, w tym cen. Dodatkowo po dokonaniu tej koncentracji istotnie wzrasta ryzyko, i ż jej uczestnicy b ę d ą narzuca ć tak ż e inne ni ż cenowe niekorzystne warunki zakupu zu ż ytych akumulatorów. 83. Bior ą c pod uwag ę ocen ę mo ż liwo ś ci sprzeda ż y zu ż ytych akumulatorów kwasowo- o ł owiowych, dost ę pnych dla dostawców tych odpadów po dokonaniu koncentracji nale ż y zatem stwierdzi ć , i ż zostan ą one istotnie ograniczone. Formalny brak mo ż liwo ś ci eksportowych zu ż ytych akumulatorów kwasowo – o ł owiowych wymusi na dostawcach tych odpadów realizowanie sprzeda ż y na rzecz jedynego recyklera (monopolisty) i na warunkach zaproponowanych przez tego recyklera b ą d ź te ż w przypadku braku mo ż liwo ś ci ustalenia akceptowanych warunków handlowych – do zaprzestania b ą d ź zmiany charakteru prowadzonej dzia ł alno ś ci. 84. Kryterium ogranicze ń wej ś cia na rynek przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo – o ł owiowych to kolejny czynnik, który uwzgl ę dni ł organ antymonopolowy w ocenie, czy przedmiotowa koncentracja doprowadzi do istotnego ograniczenia konkurencji na wskazanym rynku w ł a ś ciwym. Zasadnicze bariery wej ś cia na ten rynek to ograniczenia prawne, ograniczenia technologiczne i wysokie koszty sta ł e (szerzej vide pkt. 9-16, 41 niniejszej decyzji). Maj ą c na uwadze fakt niedoboru surowca w postaci z ł omu akumulatorowego do przerobu oraz wysokie koszty wej ś cia na rynek w zakresie ca ł ego cyklu procesu recyklingu mo ż na za ł o ż y ć , i ż w najbli ż szych latach ma ł o prawdopodobne jest pojawienie si ę na tym rynku nowych konkurentów. Tym bardziej, ż e baza techniczna obecnych na rynku recyklerów, s ł u żą ca do przetwarzania z ł omu akumulatorowego dysponuje znacznymi nadmiarami mocy przerobowych ( vide pkt 20 niniejszej decyzji). Nie bez znaczenia dla dzia ł alno ś ci tego rynku s ą równie ż istniej ą ce ograniczenia prawne, poczynaj ą c od konieczno ś ci uzyskania odpowiednich zezwole ń na prowadzenie dzia ł alno ś ci w zakresie przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo–o ł owiowych ( vide pkt 16 niniejszej decyzji) a ko ń cz ą c na odpowiednich zezwoleniach importowych ( vide pkt 35 niniejszej decyzji). Bariery te w istotny sposób utrudniaj ą wej ś cie na ten rynek, a w konsekwencji ograniczaj ą mo ż liwo ść rozwoju konkurencji. 85. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze argumenty organ antymonopolowy uzna ł , i ż w wyniku przedmiotowej koncentracji konkurencja na krajowym rynku przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo – o ł owiowych zostanie istotnie ograniczona. Przej ę cie przez Orze ł 50 Bia ł y kontroli nad Baterpol spowoduje powstanie pozycji monopolistycznej na tym rynku. Poniewa ż pozycja monopolistyczna jest kwalifikowan ą postaci ą pozycji dominuj ą cej, tym samym nie s ą spe ł nione przes ł anki do wydania zgody na dokonanie przedmiotowej koncentracji w oparciu o art. 18 ustawy antymonopolowej. Powstanie bowiem kwalifikowanej pozycji dominuj ą cej w postaci monopolu prowadzi zawsze do eliminacji konkurencji. 86. Organ antymonopolowy dokona ł równie ż oceny przedmiotowej koncentracji w ś wietle art. 19 ust. 1 ustawy antymonopolowej. Stosownie do tre ś ci tego przepisu Prezes Urz ę du, w drodze decyzji, wydaje zgod ę na dokonanie koncentracji, gdy - po spe ł nieniu przez przedsi ę biorców zamierzaj ą cych dokona ć koncentracji okre ś lonych warunków - konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona, w szczególno ś ci przez powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej na rynku. Warunkami tymi, zgodnie z art. 19 ust. 2 ustawy antymonopolowej, w szczególno ś ci s ą : − zbycie ca ł o ś ci lub cz ęś ci maj ą tku jednego lub kilku przedsi ę biorców, − wyzbycie si ę kontroli nad okre ś lonym przedsi ę biorc ą lub przedsi ę biorcami, w szczególno ś ci przez zbycie okre ś lonego pakietu akcji lub udzia ł ów, lub odwo ł ania z funkcji cz ł onka organu zarz ą dzaj ą cego lub nadzorczego jednego lub kilku przedsi ę biorców, − udzielenie licencji praw wy łą cznych konkurentowi. Wskazane wy ż ej czynno ś ci s ł u żą przede wszystkim zredukowaniu si ł y rynkowej przedsi ę biorców obj ę tych koncentracj ą i przez to utrzymaniu (wzgl ę dnie przywróceniu) efektywnej konkurencji, która by ł aby zak ł ócona w wyniku koncentracji (dokonanej bez wprowadzenia i wykonania warunków modyfikuj ą cych) 37 . W trakcie dokonywania oceny skutków przedmiotowej koncentracji, Prezes Urz ę du nie znalaz ł jednak mo ż liwo ś ci zastosowania jakichkolwiek warunków, które mo ż na by ł oby uzna ć za odpowiednie, tzn. takie które w sposób satysfakcjonuj ą cy eliminowa ł yby zak ł ócenia konkurencji zidentyfikowane na krajowym rynku przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo – o ł owiowych. Nale ż y równie ż podkre ś li ć , i ż propozycji takich warunków nie przedstawi ł w toku post ę powania w przedmiotowej sprawie tak ż e wnioskodawca. 87. W toku post ę powania organ antymonopolowy nie znalaz ł równie ż uzasadnienia dla odst ą pienia od zakazu niniejszej koncentracji na podstawie przes ł anek, o których mowa w art. 37 Szerzej K. Kohutek, M. Sieradzka, Komentarz do art.19 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U.07.50.331), [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, LEX, 2008 51 20 ust. 2 ustawy antymonopolowej. Zgodnie ze wskazanym przepisem Prezes Urz ę du wydaje, w drodze decyzji, zgod ę na dokonanie koncentracji, w wyniku której konkurencja na rynku zostanie istotnie ograniczona, w szczególno ś ci przez powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej na rynku, w przypadku, gdy odst ą pienie od zakazu koncentracji jest uzasadnione, a w szczególno ś ci: 1) przyczyni si ę ona do rozwoju ekonomicznego lub post ę pu technicznego, 2) mo ż e ona wywrze ć pozytywny wp ł yw na gospodark ę narodow ą . Przepis ten stanowi zatem wyj ą tek od zasady, zgodnie z któr ą Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę zakazuj ą c ą dokonania koncentracji w razie, gdy uzna, ż e konkurencja na rynku w ł a ś ciwym zostanie istotnie ograniczona wskutek koncentracji. Warunkiem zastosowania tego wyj ą tku jest wyst ą pienie ww. okoliczno ś ci uzasadniaj ą cych odst ą pienie od zakazu koncentracji. W art. 20 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy antymonopolowej wymieniono dwa przypadki uzasadniaj ą ce wskazane odst ą pienie. Przypadki te maj ą charakter jedynie przyk ł adowy. Oznacza to, ż e katalog przypadków, w których Prezes Urz ę du mo ż e wyda ć zgod ę na koncentracj ę w istotny sposób ograniczaj ą c ą konkurencj ę , jest otwarty, konieczne jest jednak aby odst ą pienie od zakazu by ł o uzasadnione. W doktrynie wskazuje si ę , ż e art. 20 ust. 2 opiera si ę na podobnych za ł o ż eniach, na których bazuje tzw. regu ł a rozs ą dku. Regu ł a ta zak ł ada, i ż niektóre ograniczenia konkurencji powinny by ć uznane za dopuszczalne, je ż eli przynosz ą one okre ś lone korzy ś ci ogólnogospodarcze lub spo ł eczne, a zarazem korzy ś ci te przewa ż aj ą nad negatywnymi skutkami ograniczenia. Ustawa antymonopolowa powinna bowiem zapobiega ć jedynie nierozs ą dnym ograniczeniom konkurencji na rynku (tak ż e gdy ograniczenie to jest nast ę pstwem koncentracji). Ochrona samej konkurencji nie stanowi celu samego w sobie. Celem tym jest osi ą gni ę cie pewnych korzy ś ci le żą cych w ogólnym interesie spo ł eczno-gospodarczym. Je ś li korzy ś ci te mog ą zosta ć osi ą gni ę te dzi ę ki ograniczeniu konkurencji (tak ż e wskutek koncentracji), dzia ł ania prowadz ą ce do takich ogranicze ń ustawa nie uznaje za zakazane. Potwierdza to tre ść art. 1 tej ustawy, stosownie do którego regulacje tej ustawy stosuje si ę w interesie publicznym. Je ś li zatem interes ten b ę dzie przemawia ć za dopuszczeniem koncentracji, która nawet w istotny sposób ogranicza konkurencj ę na rynku, wówczas Prezes Urz ę du powinien odst ą pi ć od zakazu jej dokonania 38 . Opieraj ą c si ę natomiast na stanowisku Komisji Europejskiej nale ż y przyj ąć , i ż koncentracja powinna by ć uznana za przyczyniaj ą c ą si ę do rozwoju ekonomicznego lub post ę pu 38 porównaj K. Kohutek Komentarz do art. 19 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów LEX/el. 2005 52 technicznego, kiedy wywo ł any ni ą wzrost efektywno ś ci rynku prawdopodobnie poprawi zdolno ść oraz motywacj ę nowo powsta ł ego przedsi ę biorcy do dzia ł a ń prokonkurencyjnych, przeciwdzia ł aj ą cych negatywnym wp ł ywom na konkurencj ę , które mog ł aby wywo ł a ć koncentracja 39 . Zdaniem Komisji Europejskiej jest bardzo ma ł o prawdopodobne, by koncentracja prowadz ą ca do monopolu lub zbli ż onego poziomu si ł y rynkowej mog ł a zosta ć uznana za zgodn ą ze wspólnym rynkiem (tj. nieprowadz ą c ą do istotnego ograniczenia konkurencji) na podstawie argumentu, i ż korzy ś ci wynikaj ą ce ze zwi ę kszonej wydajno ś ci łą cz ą cych si ę przedsi ę biorców przewa żą potencjalne antykonkurencyjne skutki takiej transakcji 40 . Nale ż y równie ż pokre ś li ć , i ż stosownie do art. 6 k.c. ci ęż ar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Wykazanie zatem, i ż odst ą pienie od zakazu koncentracji jest uzasadnione - w przypadku gdy koncentracja ta prowadzi do istotnego ograniczenia konkurencji – spoczywa w przedmiotowej sprawie na zg ł aszaj ą cym. 88. Zdaniem Prezesa Urz ę du brak jest obiektywnych korzy ś ci gospodarczych, do których nawi ą zuj ą powy ż sze przes ł anki, które mog ł yby wyst ą pi ć po dokonaniu przedmiotowej koncentracji. W ocenie organu antymonopolowego nie zosta ł o udowodnione, i ż wskazywane przez zg ł aszaj ą cego korzy ś ci, które mia ł yby by ć konsekwencj ą rozpatrywanej transakcji, spe ł niaj ą warunki pozwalaj ą ce na uwzgl ę dnienie argumentów o korzystnym bilansie ekonomicznym koncentracji. Na podstawie dostarczonych przez zg ł aszaj ą cego informacji nie sposób przychyli ć si ę do tezy, i ż pozytywne skutki planowanej koncentracji przewa żą jej skutki negatywne. Przede wszystkim podkre ś lenia wymaga fakt, i ż wskutek koncentracji dojdzie do wyeliminowania konkurencji na rynku i powstania na nim monopolisty w zakresie dzia ł alno ś ci zwi ą zanej z przetwarzaniem zu ż ytych akumulatorów kwasowo-o ł owiowych. W zwi ą zku z bardzo wysok ą sztywno ś ci ą poda ż y z ł omu akumulatorowego, wynikaj ą c ą z na ł o ż onego prawem obowi ą zku przekazania zu ż ytych akumulatorów do recyklingu, który to obowi ą zek wyst ę puje niezale ż nie od ceny oferowanej za przyj ę cie takich akumulatorów przez recyklera ograniczeniu ulegn ą bod ź ce zwi ą zane z zach ę caniem do wspó ł pracy dostawców z ł omu akumulatorowego. Okoliczno ść ta powoduje, i ż monopsonistyczny recykler, w przeciwie ń stwie do monopsonisty (jedynego odbiorcy) na rynku o wi ę kszej elastyczno ś ci poda ż y, nie b ę dzie w miar ę uzyskiwania oszcz ę dno ś ci kosztowych podwy ż sza ł (lub obni ż a ł w mniejszym stopniu) cen zakupu surowca, w celu uzyskania jego wi ę kszej ilo ś ci do przerobu, 39 za: K. Kohutek, M. Sieradzka, Komentarz do art.20 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U.07.50.331), [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, op. cit 40 Por. pkt 84 “ Wytycznych w sprawie oceny horyzontalnego po łą czenia przedsi ę biorstw na mocy rozporz ą dzenia Rady w sprawie kontroli koncentracji przedsi ę biorstw ” (2004/C 31/03), Dz.U.UE.C.04.31.5. 53 poniewa ż dostawcy i tak b ę d ą z mocy prawa zobowi ą zani do jego dostarczania, nie b ę d ą zatem musieli by ć do tego zach ę cani wy ż szymi cenami. Tym samym nale ż y stwierdzi ć , i ż w okoliczno ś ciach niniejszej sprawy, w wyniku dokonania koncentracji nowy przedsi ę biorca b ę dzie mie ć silne bod ź ce ekonomiczne, by pogorszy ć warunki, na jakich mo ż na mu oferowa ć z ł om akumulatorowy. Nawet je ś li w wyniku koncentracji uzyskane zostan ą oszcz ę dno ś ci kosztowe, jest niezwykle w ą tpliwe, by zosta ł y one przekazane w jakiejkolwiek cz ęś ci kontrahentom zg ł aszaj ą cego. Jak wspomniano powy ż ej korzy ś ci, które organ antymonopolowy powinien uwzgl ę dni ć przy ocenie spe ł niania przes ł anek z art. 20 ust. 2 ustawy antymonopolowej powinny przewa ż a ć nad negatywnymi skutkami ograniczenia konkurencji. Innymi s ł owy im wi ę ksze ograniczenie konkurencji nast ę puje w wyniku koncentracji, tym wi ę ksze korzy ś ci powinna ona przynosi ć , aby spe ł nione zosta ł y przes ł anki z art. 20 ust. 2 tej ustawy. W przedmiotowej sprawie w ocenie Prezes Urz ę du beneficjentami wi ę kszo ś ci korzy ś ci, o których wspomnia ł zg ł aszaj ą cy i jakie nast ą pi ą w wyniku realizacji tej koncentracji b ę d ą jej uczestnicy. W szczególno ś ci wskaza ć tu mo ż na na skorzystanie z [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 30 za łą cznika nr 1 do decyzji]. Nawet w przypadku obni ż enia kosztów dzia ł alno ś ci obu podmiotów do jakich mo ż e doj ść w wyniku niniejszej koncentracji (np. w wyniku wspólnych inwestycji), w ocenie organu antymonopolowego jest ma ł o prawdopodobne aby skutki tego odczu ł y podmioty wspó ł pracuj ą ce z uczestnikami koncentracji. Podmioty te s ą bowiem zmuszone do dostarczania z ł omu akumulatorowego na rzecz uczestników koncentracji. Po koncentracji Orze ł Bia ł y nie b ę dzie mia ł w zasadzie ż adnej motywacji, ż eby ich do tego zach ę ca ć (np. proponuj ą c wy ż sze ceny czy te ż korzystniejsze warunki umów). Trudno mówi ć w takiej sytuacji o tym, i ż odst ą pienie od zakazu koncentracji jest uzasadnione. W przypadku natomiast pozosta ł ych korzy ś ci, o których wspomnia ł zg ł aszaj ą cy np. [tajemnica przedsi ę biorstwa pkt 31 za łą cznika nr 1 do decyzji], równie ż trudno uzna ć , i ż b ę d ą one równowa ż y ć ograniczenie konkurencji wynikaj ą ce z realizacji przedmiotowej koncentracji, zw ł aszcza i ż w ocenie organu antymonopolowego brak jest przekonywuj ą cych argumentów, i ż korzy ś ci te mog ą zosta ć osi ą gni ę te wy łą cznie w wyniku realizacji przedmiotowej koncentracji. W ocenie Prezesa Urz ę du powy ż sza asymetria przes ą dza o niemo ż liwo ś ci uznania, i ż przes ł anki art. 20 ust. 2 ustawy antymonopolowej zosta ł y w niniejszej sprawie spe ł nione. 89. W ocenie organu antymonopolowego w przedmiotowej sprawie nie wyst ę puj ą równie ż przes ł anki uzasadniaj ą ce zastosowanie tzw. doktryny „upadaj ą cej firmy” (ang. failing firm 54 doctrine 41 ), która wyj ą tkowo dopuszcza dokonanie koncentracji w sytuacji, w której w normalnym toku post ę powania zakazanoby jej dokonania, gdyby nie owe przes ł anki. Komisja Europejska okre ś li ł a trzy szczególne, łą czne przes ł anki stosowania doktryny upadaj ą cej firmy 42 , tj.: − po pierwsze, firma, która podobno ma upa ść , zosta ł aby w najbli ż szej przysz ł o ś ci wyparta z rynku ze wzgl ę du na trudno ś ci finansowe, je ś li nie zosta ł aby przej ę ta przez inne przedsi ę biorstwo, − po drugie, nie istnieje ż adna inna mniej antykonkurencyjna alternatywa zakupu ni ż dana koncentracja, − po trzecie, gdyby nie dosz ł o do koncentracji, aktywa upadaj ą cej firmy nieuchronnie opu ś ci ł yby rynek 43 . Nale ż y zauwa ż y ć , ż e pasywny uczestnik koncentracji na dzie ń wydania niniejszej decyzji nie jest zagro ż ony upad ł o ś ci ą , a zatem nie sposób przyj ąć , ż e w sytuacji nie dokonania koncentracji aktywa uczestnika pasywnego nieuchronnie opu ś ci ł yby rynek w ł a ś ciwy. 90. Reasumuj ą c, w ocenie Prezesa Urz ę du w wyniku przej ę cia przez Orze ł Bia ł y kontroli nad Baterpol konkurencja na krajowym rynku przetwarzania akumulatorów kwasowo – o ł owiowych zostanie istotnie ograniczona. Tym samym brak jest podstaw do wydania przez Prezesa Urz ę du decyzji zezwalaj ą cej na zrealizowanie przedmiotowego zamiaru koncentracji w oparciu o art. 18 ustawy antymonopolowej. Prezes Urz ę du uzna ł równie ż , i ż w przedmiotowej sprawie nie ma mo ż liwo ś ci wydania tzw. decyzji warunkowej w oparciu o art. 19 ustawy antymonopolowej. W ocenie organu antymonopolowego niniejszy zamiar koncentracji nie spe ł nia równie ż przes ł anek z art. 20 ust. 2 ustawy antymonopolowej. 91. Powy ż sze uzasadnia wydanie, na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy antymonopolowej, decyzji zakazuj ą cej dokonania przedmiotowej koncentracji. Po dokonaniu koncentracji, jak ju ż wskazano, Orze ł Bia ł y i Baterpol uzyskaj ą pozycj ę monopolistyczn ą , tj. kwalifikowan ą posta ć pozycji dominuj ą cej na krajowym rynku przetwarzania zu ż ytych akumulatorów kwasowo-o ł owiowych, zatem pozycj ę rynkow ą , która daje mo ż liwo ść podejmowania decyzji 41 Koncepcja upadaj ą cej firmy zosta ł a wypracowania w ameryka ń skim prawie antytrustowym. Mimo ż e nie wynika ona z tre ś ci rozporz ą dzenia nr 139/2004/WE, to jednak zaakceptowana zosta ł a tak ż e przez ETS oraz Komisj ę Europejsk ą i st ą d uzasadnione jest odwo ł ywanie si ę do niej przy ocenie koncentracji. Szerzej K. Kohutek, M. Sieradzka, Komentarz do art.18 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U.07.50.331), [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, op. cit. 42 Podstawowy warunek stosowania failing firm defence , jak i ww. przes ł anki szczególne opieraj ą si ę na stanowisku ETS wyra ż onym w wyroku w sprawie Kali i Salz; zob. sprawy po łą czone C-68/94 oraz C-30/95, Kali i Salz przeciwko Komisji (za: K. Kohutek, M. Sieradzka, op.cit.), zobacz te ż : Wytyczne w sprawie oceny horyzontalnego po łą czenia przedsi ę biorstw na mocy rozporz ą dzenia Rady w sprawie kontroli koncentracji przedsi ę biorstw (2004/C 31/03), Dz.U.UE.C.04.31.5. 43 za: K. Kohutek, M. Sieradzka, Komentarz do art.18 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U.07.50.331), [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, op. cit. 55 gospodarczych w oderwaniu od mechanizmów rynkowych. Przy braku konkurentów i istniej ą cych barierach istotnie ograniczaj ą cych wej ś cie na ten rynek uzasadnia to przyj ę cie tezy, i ż ustawowa przes ł anka istotnego ograniczenia konkurencji, o której mowa w art. 20 ust. 1 ustawy antymonopolowej, zostanie spe ł niona. Wysoki koszt wej ś cia na rynek recyklingu z ł omu akumulatorowego (zak ł adaj ą c zamiar uzyskania co najmniej 10 % udzia ł u w tym rynku) oraz bariery prawne w znacz ą cy sposób ograniczaj ą pojawienie si ę ewentualnych konkurentów na tym rynku. Prezes Urz ę du nie podzieli ł opinii zg ł aszaj ą cego, i ż si ł a rynkowa le ż y po stronie dostawców z ł omu akumulatorowego. Realny brak eksportu, wysoki stopie ń rozproszenia podmiotowego oraz reglamentacja prawna dzia ł alno ś ci gospodarczej na rynku skupu z ł omu akumulatorowego to zasadnicze powody os ł abiaj ą ce pozycj ę dostawców w relacji z recyklerami. Brak konkurencji istotnie ograniczy dostawcom z ł omu akumulatorowego mo ż liwo ś ci negocjacji warunków sprzeda ż y oraz spowoduje obni ż enie cen zakupu z ł omu akumulatorowego przez recyklerów, co w sytuacji znacznych utrudnie ń w jego eksporcie mo ż e prowadzi ć do ekonomicznej eksploatacji dostawców z ł omu akumulatorowego. Bior ą c pod uwag ę przedstawione powy ż ej argumenty przedmiotowy zamiar koncentracji spe ł nia przes ł anki okre ś lone w art. 20 ust. 1 ustawy antymonopolowej. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 i § 3 k.p.c. od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia. Ma ł gorzata Krasnod ę bska – Tomkiel Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Otrzymuj ą : 1. Orze ł Bia ł y S.A. (decyzja wraz z za łą cznikiem nr 1) 2. a.a. (decyzja wraz z za łą cznikiem nr 1 i nr 2) 56