DOK-163/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DOK 2-400/9/05/BP Warszawa, dn. 14 grudnia 2005 r. DECYZJA Nr DOK- 163/2005 Na podstawie art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r., Nr 86, poz. 804 ze zm.), Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, odmawia wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego, z wniosku TVN S.A. z siedzib ą w Warszawie w sprawie uznania za praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę nast ę puj ą cych dzia ł a ń : 1. zawarcia przez Telewizj ę Polsk ą S.A. z siedzib ą w Warszawie, TNS OBOP sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie i PBS Sopot sp. z o.o. z siedzib ą w Sopocie porozumienia ograniczaj ą cego konkurencj ę , o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , zawieraj ą cego uzgodnion ą wcze ś niej klauzul ę wy łą czno ś ci dostarczenia na rzecz Telewizji Polskiej S.A. z siedzib ą w Warszawie przez TNS OBOP sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie i PBS Sopot sp. z o.o. z siedzib ą w Sopocie wyników bada ń wyborczych 2005, a przez to spe ł niaj ą cego przes ł anki praktyki polegaj ą cej na ograniczaniu dost ę pu do rynku lub eliminowaniu z rynku przedsi ę biorców nieobj ę tych porozumieniem (art. 5 ust. 1 pkt. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ) oraz na wertykalnej zmowie przetargowej (art. 5 ust. 1 pkt. 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ); 2. nadu ż ycia przez Telewizj ę Polsk ą S.A. z siedzib ą w Warszawie jej pozycji dominuj ą cej poprzez przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do rozwoju konkurencji, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , którego skutkiem jest zamkni ę cie rynku bada ń wyborczych 2005 dla innych nadawców telewizyjnych, w tym dla TVN S.A., na polskim rynku nadawania ogólnodost ę pnych programów telewizyjnych lub rynku rozpowszechniania reklamy telewizyjnej oraz polskim rynku bada ń wyborczych 2005. Uzasadnienie W dniu 4 sierpnia 2005 r. do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du) wp ł yn ął wniosek TVN S.A. z siedzib ą w Warszawie (dalej: TVN lub Wnioskodawca) o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego oraz o wydanie na podstawie art. 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów decyzji uznaj ą cej za praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę nast ę puj ą cych dzia ł a ń : (a) zawarcia przez Telewizj ę Polsk ą S.A. z siedzib ą w Warszawie (dalej: TVP), TNS OBOP sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie (dalej: OBOP) i PBS Sopot sp. z o.o. z siedzib ą w Sopocie (dalej: PBS) porozumienia ograniczaj ą cego konkurencj ę , o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , zawieraj ą cego uzgodnion ą wcze ś niej klauzul ę wy łą czno ś ci dostarczenia na rzecz TVP przez OBOP i PBS wyników bada ń wyborczych 2005, a przez to spe ł niaj ą cego przes ł anki praktyki polegaj ą cej na ograniczaniu dost ę pu do rynku lub eliminowaniu z rynku przedsi ę biorców nieobj ę tych porozumieniem (art. 5 ust. 1 pkt. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ) oraz na wertykalnej zmowie przetargowej (art. 5 ust. 1 pkt. 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ) oraz (b) nadu ż ycia przez TVP jej pozycji dominuj ą cej poprzez przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do rozwoju konkurencji, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , których skutkiem jest zamkni ę cie rynku bada ń wyborczych 2005 dla innych nadawców telewizyjnych, w tym dla TVN S.A. oraz (c) nakazanie zaniechania stosowania tych praktyk. TVN wniós ł równie ż o rozwa ż enie przez Prezesa Urz ę du mo ż liwo ś ci wydania decyzji, o której mowa w art. 88 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . TVN w przedmiotowym wniosku jako rynki w ł a ś ciwe wskaza ł : (a) polski rynek bada ń wyborczych 2005, (b) polski rynek nadawania ogólnodost ę pnych programów telewizyjnych powi ą zany z rynkiem rozpowszechniania reklamy telewizyjnej. Wed ł ug Wnioskodawcy wyznaczenie drugiego z tych rynków jest warunkiem stwierdzenia pozycji dominuj ą cej TVP, natomiast antykonkurencyjne skutki zarzucanych praktyk wyst ą pi ą na obu rynkach. 2 W uzasadnieniu wniosku Wnioskodawca stwierdzi ł , i ż w kwietniu 2005 r. OBOP i PBS przedstawi ł y TVN, TVP i telewizji Polsat wspóln ą ofert ę przeprowadzenia bada ń wyborczych dotycz ą cych wyborów parlamentarnych i prezydenckich w 2005 r. metod ą exit poll. TVN przyst ą pi ł do negocjacji, które mia ł y doprowadzi ć do zawarcia stosownej umowy, które prowadzi ł z PBS (jako liderem o ś rodków do negocjacji z TVN; liderem o ś rodków do negocjacji z TVP by ł OBOP). W lipcu 2005 r. TVN otrzyma ł informacj ę , i ż w wyniku post ę powania przetargowego w trybie zamówie ń publicznych, og ł oszonego przez TVP w celu zakontraktowania bada ń wyborczych 2005, TVP, OBOP i PBS s ą w trakcie podpisywania umowy, która zawiera klauzul ę wy łą czno ś ci przeprowadzenia bada ń wyborczych na rzecz zamawiaj ą cego – TVP. Wnioskodawca stwierdzi ł , i ż OBOP i PBS s ą dwoma wiod ą cymi w Polsce o ś rodkami badania opinii publicznej, i jako jedyne posiadaj ą do ś wiadczenie w prowadzeniu bada ń realizowanych w Polsce w dniu wyborów przed lokalami wyborczymi i polegaj ą cych na szacowaniu wyników tych ż e wyborów. Zdaniem TVN, jedynie te dwa o ś rodki s ą w stanie przeprowadzi ć wiarygodne, oparte o do ś wiadczenie i przyj ę te standardy badania wyborcze exit poll, które s ą warunkiem koniecznym realizacji audycji telewizyjnej pt. „wieczór wyborczy” (zarówno przez TVP, jak i TVN). Zdaniem Wnioskodawcy, TVP posiada niekwestionowan ą pozycj ę dominuj ą c ą na ś ci ś le i bezpo ś rednio powi ą zanych rynkach nadawania ogólnodost ę pnych programów telewizyjnych oraz rozpowszechniania reklam telewizyjnych. Wnioskodawca wskaza ł , i ż zakontraktowanie wyników bada ń prowadzonych łą cznie przez OBOP i PBS na wy łą czno ść TVP jest klasycznym porozumieniem ograniczaj ą cym konkurencj ę i jest wymierzona bezpo ś rednio w rzeczywistych konkurentów TVP, czyli we Wnioskodawc ę . TVN wskaza ł równie ż , i ż umowa zawarta mi ę dzy TVP a OBOP i PBS spe ł nia przes ł anki wertykalnej zmowy przetargowej, gdy ż TVP przed og ł oszeniem przetargu zna ł a warunki, na jakich OBOP i PBS oferuj ą przeprowadzenie bada ń wyborczych. Zdaniem TVN jest to przejaw uzgadniania przez przedsi ę biorców przyst ę puj ą cych do przetargu i przedsi ę biorc ę b ę d ą cego organizatorem przetargu, warunków sk ł adanych ofert, a w szczególno ś ci prac i ceny. Zdaniem Wnioskodawcy, wymagania zawarte w przetargu og ł oszonym przez TVP mog ł y spe ł ni ć jedynie OBOP i PBS, wyst ę puj ą ce zarówno jako konsorcjum, jak i osobno. 3 Zdaniem TVN, zawarcie umowy jest w najwi ę kszym stopniu wynikiem jednostronnych dzia ł a ń TVP, gdy ż jeszcze w po ł owie lipca 2005 r. OBOP i PBS deklarowa ł y zawarcie umowy na przeprowadzenie bada ń zarówno z TVP jak i z TVN w postaci umowy wielostronnej. Zdaniem Wnioskodawcy, z przyj ę tego ostatecznie rozwi ą zania, korzy ś ci odniesie tylko TVP, w postaci ca ł kowitego braku konkurencji lub istnienia tylko ograniczonej konkurencji – s ł abszej jako ś ciowo w skutek korzystania z gorszej lub dro ż szej prognozy wyborczej lub w postaci spowodowania strat w reputacji TVN. Zdaniem Wnioskodawcy narzucona oferentom przez organizatora przetargu – TVP w specyfikacji przetargowej, a pó ź niej w umowie klauzula wy łą czno ś ci dostaw powoduje ca ł kowite zamkni ę cie rynku polskich bada ń wyborczych 2005 dla innych nadawców telewizyjnych konkuruj ą cych z TVP na polskim rynku rozpowszechniania ogólnodost ę pnych programów telewizyjnych, w tym w szczególno ś ci w segmencie emitowania „wieczorów wyborczych”. Zdaniem TVN, w wyniku zarzucanych TVP, OBOP i PBS dzia ł a ń kolektywnych i jednostronnych, jedni klienci nadawców telewizyjnych – widzowie dostan ą ofert ę w ęż sz ą lub gorszej jako ś ci, a inni – reklamodawcy zap ł ac ą za to wi ę cej. W wyniku czego nast ą pi ra żą ce naruszenie mechanizmu konkurencji i ostatecznie naruszenie interesu konsumentów. Przed wydaniem postanowienia o wszcz ę ciu lub decyzji o odmowie wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego Prezes Urz ę du mo ż e przeprowadzi ć post ę powanie wyja ś niaj ą ce, o którym mowa w art. 43 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , maj ą ce na celu uzyskanie dodatkowych informacji niezb ę dnych do rozstrzygni ę cia o wszcz ę ciu lub odmowie wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego. Z uwagi na fakt, i ż wniosek TVN nie zawiera ł wszystkich istotnych informacji niezb ę dnych do oceny zasadno ś ci wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego, Prezes Urz ę du, dnia 9 sierpnia 2005 r., na podstawie art. 43 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wszcz ął post ę powanie wyja ś niaj ą ce (sygn. DOK 2-400/9/05/BP), w celu wst ę pnego ustalenia, czy zasady zawierania umów o przeprowadzenie bada ń wyborczych metod ą exit poll przez Telewizj ę Polsk ą S.A. z siedzib ą w Warszawie oraz TNS OBOP sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie i PBS sp. z o.o. z siedzib ą w Sopocie nie stanowi ą naruszenia przepisów ww. ustawy. Niniejsze post ę powanie Prezes Urz ę du zamkn ął , na podstawie art. 43 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dnia 7 pa ź dziernika 2005 r. (dalej: post ę powanie wyja ś niaj ą ce). 4 W zwi ą zku z prowadzonym post ę powaniem Prezes Urz ę du, przeprowadzi ł analiz ę rynku bada ń wyborczych przeprowadzanych metod ą exit poll, warunków konkurencji na nim panuj ą cych oraz zasad i warunków zawierania umów zlecaj ą cych przeprowadzenie badania opinii wyborczej metod ą exit poll. Celem analizy by ł o przede wszystkim ustalenie czy ze wzgl ę du na specyfik ę metody badawczej, rzeczywi ś cie jedynymi o ś rodkami badania opinii i rynku mog ą cymi przeprowadzi ć badanie opinii wyborczych metod ą exit poll s ą OBOP i PBS oraz czy klauzula wy łą czno ś ci zawierana w umowach których przedmiotem jest wykonanie tego rodzaju bada ń jest zwyczajowo przyj ę t ą praktyk ą na rynku lub immanentn ą cech ą umowy. W ramach post ę powania wyja ś niaj ą cego, Prezes Urz ę du skierowa ł pisma zarówno do nadawców telewizyjnych jak te ż do o ś rodków badania opinii i rynku oraz wydawców czasopism i gazet. Poni ż sza tabela (Tabela Nr 1) przedstawia przedsi ę biorców, których Prezes Urz ę du wezwa ł do udzielenia odpowiedzi oraz tre ść skierowanych do nich pyta ń . Tabela Nr 1 Przedsi ę biorcy wezwani przez Prezesa Urz ę du do udzielenia informacji oraz tre ść pyta ń zadanych przez Prezesa Urz ę du Nazwa przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w analizie rynku Tre ść pyta ń 1. Fundacja Centrum Badania Opinii Spo ł ecznej z siedzib ą w Warszawie 2. SMG/KRC Poland Media S.A. z siedzib ą w Warszawie 3. IPSOS w Polsce z siedzib ą w Warszawie 4. Pentor Group Instytut Badania Opinii i Rynku z siedzib ą w Warszawie 5. Instytut Stosowanych Nauk Spo ł ecznych z siedzib ą w Warszawie 6. ACNielsen Polska sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie 1. Prosz ę zaprezentowa ć metod ę przeprowadzania bada ń wyborczych metod ą „exit poll”, w szczególno ś ci prosz ę wyja ś ni ć czy metoda ta jest obj ę ta prawem patentowym, czy wi ąż e si ę z jakimikolwiek op ł atami licencyjnymi, czy do przeprowadzenia bada ń konieczny jest zakup specjalistycznego sprz ę tu b ą d ź zatrudnienie specjalistów, czy przeprowadzanie bada ń wyborczych metod ą „exit poll” wi ąż e si ę z jakimi ś dodatkowymi kosztami w odró ż nieniu od innych metod bada ń ? 2. Czy prowadzona przez Pa ń stwa agencja badania rynku i opinii posiada w swojej ofercie us ł ug ę przeprowadzania bada ń wyborczych metod ą „exit poll”? 3. Jakie agencje badania rynku i opinii przeprowadzaj ą na polskim rynku badania wyborcze metod ą „exit poll”? 1. TNS OBOP z siedzib ą w Warszawie 2. PBS sp. z o.o. z siedzib ą w Sopocie 1. Z jakich powodów w kwietniu 2005 r. OBOP i PBS wyst ą pi ł y do nadawców telewizyjnych ze wspóln ą ofert ą przeprowadzenia bada ń wyborczych metod ą „exit poll”? 2. Którzy z nadawców telewizyjnych wykazali zainteresowanie ww. ofert ą (prosz ę przedstawi ć w ł a ś ciwe informacje, nawet je ż eli by ł y to tylko kontakty telefoniczne). 3. Z którymi nadawcami telewizyjnymi OBOP i PBS rozpocz ęł y negocjowanie warunków oferty? Prosz ę przes ł a ć dokumenty informuj ą ce o warunkach negocjowanej oferty (np. istotne warunki zamówienia). Prosz ę równie ż wyja ś ni ć , czy zawarta zosta ł a ostateczna umowa na przeprowadzenie bada ń wyborczych metod ą „exit poll” pomi ę dzy OBOP i PBS, a którymkolwiek nadawc ą telewizyjnym, je ż eli tak prosz ę przes ł a ć kopi ę umowy. 5 4. Prosz ę zaprezentowa ć metod ę przeprowadzania bada ń wyborczych metod ą „exit poll” stosowan ą przez OBOP / PBS, w szczególno ś ci prosz ę wyja ś ni ć czy metoda ta jest obj ę ta prawem patentowym, czy wi ąż e si ę z jakimikolwiek op ł atami licencyjnymi, czy do przeprowadzenia bada ń konieczny jest zakup specjalistycznego sprz ę tu b ą d ź zatrudnienie specjalistów, czy przeprowadzanie bada ń wyborczych metod ą „exit poll” wi ąż e si ę z jakimi ś dodatkowymi kosztami w odró ż nieniu od innych metod bada ń ? 5. Jakie agencje badania rynku i opinii przeprowadzaj ą na polskim rynku badania wyborcze metod ą „exit poll”? Czy OBOP i PBS jako jedyne oferuj ą na polskim rynku badania wyborcze metod ą „exit poll”? 1. Telewizja Polska S.A. z siedzib ą w Warszawie 1. Prosz ę przes ł a ć tre ść specyfikacji przetargu og ł oszonego przez TVP w maju 2005 r. na przeprowadzenie bada ń wyborczych min. metod ą „exit poll”. 2. Jakie agencje przyst ą pi ł y do ww. przetargu? 3. Czy istniej ą jakie ś racjonalne przes ł anki, uzasadniaj ą ce wprowadzenie do umowy z ewentualnym zwyci ę zc ą przetargu wy łą czno ś ci na ś wiadczenie ww. bada ń ? 4. Czy na podstawie ww. przetargu TVP podpisa ł a ju ż umow ę /umowy? Je ż eli tak, prosz ę przes ł a ć kopie zawartych umów, a je ż eli s ą one w fazie negocjacji tre ść aktualnych projektów umów. 1. INFAS – Instytut für angewandte Sozialwissenschaft GmbH z siedzib ą w Niemczech 1. Prosz ę zaprezentowa ć metod ę przeprowadzania bada ń wyborczych metod ą „exit poll”, w szczególno ś ci prosz ę wyja ś ni ć czy metoda ta jest obj ę ta prawem patentowym, czy wi ąż e si ę z jakimikolwiek op ł atami licencyjnymi, czy do przeprowadzenia bada ń konieczny jest zakup specjalistycznego sprz ę tu b ą d ź zatrudnienie specjalistów, czy przeprowadzanie bada ń wyborczych metod ą „exit poll” wi ąż e si ę z jakimi ś dodatkowymi kosztami w odró ż nieniu od innych metod bada ń ? 2. Czy prowadzona przez Pa ń stwa agencja badania rynku i opinii posiada w swojej ofercie us ł ug ę przeprowadzania bada ń wyborczych metod ą „exit poll”? Ile czasu zaj ęł oby Pa ń stwa agencji przygotowanie do przeprowadzenia takiego badania? 3. Czy przeprowadzali ju ż Pa ń stwo w Polsce badania opinii wyborczych metod ą „exit poll”? Je ż eli tak to kiedy? 4. Czy zamierzaj ą Pa ń stwo przeprowadzi ć w Polsce badania opinii wyborczych metod ą exit poll w zwi ą zku z nadchodz ą cymi wyborami prezydenckimi i parlamentarnymi oraz referendum w sprawie konstytucji europejskiej? Czy zawarli Pa ń stwo ju ż w tym zakresie umowy ze zleceniodawcami? Je ż eli tak, to prosz ę poda ć nazwy zleceniodawców. Czy w tre ś ci ww. umów umieszczony zosta ł warunek, z którego wynika, ż e zleceniodawca nabywa wyniki bada ń na wy łą czno ść ? 4. Jaki jest cel umieszczania klauzuli wy łą czno ś ci w umowach dotycz ą cych przeprowadzenia badania opinii publicznej? Czy jest to cz ę sta praktyka czy dotyczy tylko niektórych przypadków? Jakiego rodzaju bada ń najcz ęś ciej dotyczy? 5. Prosz ę poda ć przyk ł adowe agencje badania opinii i rynku, które przeprowadzaj ą badania wyborcze metod ą „exit poll”? 1. Telewizja Polsat S.A. z siedzib ą w Warszawie 1. Czy Telewizja Polsat zamierza zleci ć agencji badania opinii i rynku przeprowadzenie badania opinii publicznej metod ą exit poll w zakresie opinii wyborczych w czasie nadchodz ą cych wyborów prezydenckich i parlamentarnych oraz referendum w sprawie konstytucji europejskiej? Je ż eli tak, prosz ę poda ć nazw ę agencji, z któr ą zawarli Pa ń stwo umow ę lub z któr ą dopiero negocjuj ą . 2. Jakie agencje badania rynku i opinii przeprowadzaj ą na polskim rynku badania wyborcze metod ą „exit poll”? 3. Czy w tre ś ci umów zawieranych przez Telewizj ę Polsat i na zlecenie Telewizji Polsat z agencjami badania opinii i rynku w zakresie przeprowadzenia bada ń opinii publicznej na dany temat (nie tylko metod ą exit poll) umieszczany jest warunek, z którego wynika, ż e Telewizja Polsat nabywa wyniki bada ń na wy łą czno ść ? Czy jest to cz ę sta praktyka czy dotyczy tylko niektórych przypadków? Jakiego rodzaju bada ń najcz ęś ciej dotyczy? Jaki jest cel umieszczania klauzuli wy łą czno ś ci w takich umowach? 6 1. TVN S.A. z siedzib ą w Warszawie 1. Czy TVN negocjuje lub zawar ł o ju ż umow ę z agencj ą badania opinii i rynku w zakresie przeprowadzenia bada ń opinii wyborczych metod ą exit poll w odniesieniu do najbli ż szych wyborów parlamentarnych, prezydenckich i referendum konstytucyjnego? Je ż eli tak, prosz ę przes ł a ć tre ść umowy lub umów. 2. Czy dotychczas umowy zawierane przez TVN z agencjami badania opinii i rynku w zakresie przeprowadzania bada ń opinii publicznej na dany temat (nie tylko metod ą exit poll) zawiera ł y zapisy o wy łą czno ś ci wyników bada ń na rzecz TVN? Je ż eli tak, prosz ę poda ć cel zawierania w ww. umowach klauzuli wy łą czno ś ci. Czy jest to cz ę sta praktyka czy dotyczy raczej niektórych przypadków? Jakiego rodzaju bada ń najcz ęś ciej dotyczy? 1. Wydawnictwo Presspublica sp. Z o.o. z siedzib ą w Warszawie 2. Axel Springer Polska sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie 3. Agora z siedzib ą w Warszawie 4. Bonnier Business Polska z siedzib ą w Warszawie 1. Czy w tre ś ci umów zawieranych przez Pa ń stwa i na Pa ń stwa zlecenie z agencjami badania opinii i rynku w zakresie przeprowadzenia bada ń opinii publicznej na dany temat (nie tylko metod ą exit poll) umieszczany jest warunek, z którego wynika, ż e nabywacie Pa ń stwo wyniki bada ń na wy łą czno ść ? Czy jest to cz ę sta praktyka czy dotyczy tylko niektórych przypadków? Jakiego rodzaju bada ń najcz ęś ciej dotyczy? Jaki jest cel umieszczania klauzuli wy łą czno ś ci w takich umowach? 2. Czy zawarli Pa ń stwo (lub s ą na etapie negocjowania warunków) umowy z agencjami badania opinii i rynku w zakresie przeprowadzenia bada ń opinii wyborczych w odniesieniu do nadchodz ą cych wyborów prezydenckich, parlamentarnych i traktatu konstytucyjnego? Je ż eli tak to prosz ę poda ć nazwy agencji. Czy s ą to badania metod ą exit poll? 1. Gfk Polonia sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie 2. Centrum im. Adama Smitha Fundacja Akcji Gospodarczej z siedzib ą w Warszawie 3. Expert Monitor sp. z o.o. z siedzib ą we Wroc ł awiu 4. BBS Obserwator – Biuro Bada ń Spo ł ecznych z siedzib ą w Krakowie 5. Synovate z siedzib ą w Warszawie 6. IQS&Quant Group z siedzib ą w Warszawie 1. Prosz ę zaprezentowa ć metod ę przeprowadzania bada ń wyborczych metod ą „exit poll”, w szczególno ś ci prosz ę wyja ś ni ć czy metoda ta jest obj ę ta prawem patentowym, czy wi ąż e si ę z jakimikolwiek op ł atami licencyjnymi, czy do przeprowadzenia bada ń konieczny jest zakup specjalistycznego sprz ę tu b ą d ź zatrudnienie specjalistów, czy przeprowadzanie bada ń wyborczych metod ą „exit poll” wi ąż e si ę z jakimi ś dodatkowymi kosztami w odró ż nieniu od innych metod bada ń ? 2. Czy prowadzona przez Pa ń stwa agencja badania rynku i opinii posiada w swojej ofercie us ł ug ę przeprowadzania bada ń wyborczych metod ą „exit poll”? Ile czasu zaj ęł oby Pa ń stwa agencji przygotowanie do przeprowadzenia takiego badania? 3. Czy zamierzaj ą Pa ń stwo przeprowadzi ć badania opinii wyborczych metod ą exit poll w zwi ą zku z nadchodz ą cymi wyborami prezydenckimi i parlamentarnymi oraz referendum w sprawie konstytucji europejskiej? Czy zawarli Pa ń stwo ju ż w tym zakresie umowy ze zleceniodawcami? Je ż eli tak, to prosz ę poda ć nazwy zleceniodawców. Czy w tre ś ci ww. umów umieszczony zosta ł warunek, z którego wynika, ż e zleceniodawca nabywa wyniki bada ń na wy łą czno ść ? 4. Czy w umowach dotycz ą cych przeprowadzenia badania opinii publicznej zawieranych z kontrahentami umieszczane s ą klauzule wy łą czno ś ci? Czy jest to cz ę sta praktyka czy dotyczy tylko niektórych przypadków? Jakiego rodzaju bada ń najcz ęś ciej dotyczy? 5. Jakie agencje badania opinii i rynku przeprowadzaj ą na polskim rynku badania wyborcze metod ą „exit poll”? 1. Polska Grupa Badawcza Estymator / PGB z siedzib ą w Warszawie 1-5. jak powy ż ej Ź ród ł o: opracowanie w ł asne W odpowiedzi na wezwanie Prezesa Urz ę du, ww. przedsi ę biorcy z ł o ż yli stosowne wyja ś nienia i przed ł o ż yli żą dane dokumenty. Prezes Urz ę du ustali ł co nast ę puje: 7 Zarzucana przez wnioskodawc ę praktyka polega ć mia ł aby na zawarciu pomi ę dzy TVP a OBOP i PBS porozumienia ograniczaj ą cego konkurencj ę poprzez zawarcie umowy dotycz ą cej przeprowadzenia bada ń wyborczych 2005 (badanie exit poll), którego wyniki by ł yby zastrze ż one na wy łą czno ść TVP oraz na wertykalnej zmowie przetargowej, czego skutkiem mia ł o by ć wyeliminowanie z rynku przedsi ę biorców nieobj ę tych porozumieniem, a tak ż e na nadu ż ywaniu przez TVP pozycji dominuj ą cej, czego skutkiem mia ł o by ć zamkni ę cie rynku bada ń wyborczych 2005 dla innych nadawców telewizyjnych. Wnioskodawca okre ś li ł rynek w ł a ś ciwy w sprawie jako polski rynek nadawania ogólnodost ę pnych programów telewizyjnych lub rynek rozpowszechniania reklamy telewizyjnej oraz polski rynek bada ń wyborczych 2005. Z uzasadnienia wniosku wynika, ż e rynek nadawania ogólnodost ę pnych programów telewizyjnych i rynek rozpowszechniania reklamy telewizyjnej zosta ł wskazany przez wnioskodawc ę , poniewa ż na tym rynku TVP posiada pozycj ę dominuj ą c ą . W pierwszej kolejno ś ci zasadne wydaje si ę precyzyjne wyja ś nienie produktu b ę d ą cego przedmiotem umowy, tj. badania wyborczego exit poll. Nazwa exit poll (badanie przy wyj ś ciu) jest nazw ą zwyczajow ą , za ś samo badanie to badanie ilo ś ciowe tj. wywiad kwestionariuszowy przeprowadzany na próbie respondentów, reprezentatywnych dla populacji celowej, z wykorzystaniem metod statystyczno-matematycznych przy doborze próby i obliczeniach wyników. Badanie exit poll ma najcz ę stsze zastosowanie w celu okre ś lenia przybli ż onych wyników wyborów w dniu wyborów prezydenckich, parlamentarnych, samorz ą dowych oraz frekwencji wyborczej. Badanie metod ą exit poll polega na przeprowadzeniu wywiadów z wyborcami opuszczaj ą cymi lokale wyborcze i ma na celu uzyskanie informacji o tym, jak wyborcy g ł osowali. Badanie realizowane jest metod ą reprezentacyjn ą , na specjalnie dobranej zbiorowo ś ci lokali wyborczych i wyborców. Na podstawie zebranych w ten sposób danych ustala si ę za pomoc ą metod statystyki matematycznej szacunkowe wyniki wyborów, a tak ż e okre ś la b łą d statystyczny, jakim obarczone s ą te szacunki. Badanie exit poll prowadzi si ę najcz ęś ciej przy u ż yciu ankiety papierowej. Ankieterzy tworz ą cy zespo ł y obs ł uguj ą ce dany lokal wyborczy zliczaj ą osoby wychodz ą ce z lokalu oraz prosz ą wybrane osoby o wype ł nienie ankiety, która przypomina kart ę do g ł osowania i wrzucenie jej do przygotowanej „urny ankieterskiej”. Ankieta oprócz listy kandydatów lub komitetów wyborczych zawiera pytania o g ł osowanie w poprzednich wyborach i dane spo ł eczno demograficzne, tak, aby w audycji telewizyjnej pt. „wieczór wyborczy” mo ż na by ł o pokaza ć jak g ł osowali wyborcy ró ż nych grup spo ł ecznych, zawodowych, wiekowych itp. lub te ż jak zmieni ł y si ę preferencje wyborcze w odniesieniu do 8 poprzednich wyborów. Ankieterzy w okre ś lonych godzinach opró ż niaj ą „urny ankieterskie” i przekazuj ą za pomoc ą dost ę pnych ś rodków łą czno ś ci (mog ą to by ć telefony komórkowe wypo ż yczone od jednej z sieci komórkowych w Polsce, albo telefony prywatne ankieterów za zwrotem kosztów po łą cze ń ) zbiorcze informacje do bazy danych. Zamiast ankiety papierowej wrzucanej przez respondenta do urny mo ż na stosowa ć równie ż wywiad kwestionariuszowy, którego wyniki ankieter od razu wprowadza przy u ż yciu laptopa do danych przekazywanych centrali. W centrali sp ł ywaj ą ce sukcesywnie z terenu informacje (bez znaczenia czy pozyskane z ankiet papierowych, czy wersji elektronicznych) s ą przetwarzane tak, aby uzyska ć za pomoc ą metod statystyczno-matematycznych wyniki, z mo ż liwo ś ci ą obserwowania jak zmieniaj ą si ę wraz z up ł ywem czasu. Aby badanie zosta ł o zrealizowane sprawnie ankieterzy musz ą niemal na bie żą co przesy ł a ć wyniki do o ś rodka badawczego, co oznacza, ż e musi by ć zachowana łą czno ść z wykorzystaniem telefonów komórkowych b ą d ź innych urz ą dze ń , które spe ł niaj ą takie wymagania. Realizacja badania mo ż e wi ę c wymaga ć specjalnego szkolenia sztabu ankieterów, je ż eli nie uczestniczyli oni jeszcze w tego typu badaniach. Samo badanie jak i metoda badawcza nie s ą chronione prawami patentowymi, ani obci ąż one op ł atami licencyjnymi. Nie stanowi ą te ż specjalistycznej wiedzy chronionej na zasadach know-how czy tajemnic prawnie chronionych. S ą to powszechnie znane metody badawcze, wykorzystuj ą ce dost ę pne metody i regu ł y statystyczno-matematyczne. Takie same badania i metody badawcze s ą powszechnie wykorzystywane tak ż e np. w przypadku badania satysfakcji z us ł ug supermarketu czy z obs ł ugi w instytucjach, bankach, firmach. W badaniach exit poll wykorzystuje si ę powszechnie stosowane w badaniach ilo ś ciowych narz ę dzia badawcze, w tym powszechnie dost ę pne oprogramowanie komputerowe do przetwarzania danych (np. pakiet statystyczny SPSS Dimensions, SAS, Statistica). O ś rodek badawczy mo ż e wprawdzie stworzy ć w ł asny program obliczeniowy, ale nie jest to konieczne. Z punktu widzenia realizacji exit poll nie trzeba tworzy ć specjalnej sieci ankieterskiej. W obecnych realiach rynkowych o ś rodek badawczy mo ż e do tego wykorzysta ć zwyk łą sie ć ankieterk ą w ł asn ą lub innego o ś rodka badawczego, nawet przysposobi ć do tego celu zrekrutowane osoby bez wi ę kszego do ś wiadczenia ankieterskiego. Oprócz skali przeprowadzanego badania – tysi ą ce ankietowanych jednego dnia, badanie exit poll ma jedn ą szczególn ą cech ę , która je wyró ż nia. Jest to jedyne badanie w pe ł ni i natychmiastowo weryfikowalne dzi ę ki pó ź niejszym danym z Pa ń stwowej Komisji Wyborczej. W zwi ą zku, z czym nawet najmniejsza pomy ł ka jest nast ę pnego dnia szeroko omawiana przez wi ę kszo ść mediów. Jest to powód, dla którego niektóre o ś rodki badawcze z rezerw ą odnosz ą si ę do tego badania, gdy ż boj ą si ę pope ł ni ć 9 b łą d i dozna ć uszczerbku na wizerunku. Jednak ż e ka ż dy o ś rodek badawczy posiadaj ą cy odpowiednie zaplecze – rozbudowan ą sie ć ankieterk ą , bogate do ś wiadczenie w du ż ych badaniach ilo ś ciowych mo ż e podj ąć si ę realizacji tego typu bada ń sam lub w konsorcjum z innym o ś rodkiem badawczym. Prezes Urz ę du zebra ł informacje od 15 przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na rynku badania opinii i rynku (nie s ą to wszystkie o ś rodki badawcze dzia ł aj ą ce na rynku polskim i europejskim) i ustali ł co nast ę puje. Trzy o ś rodki badania opinii i rynku dzia ł aj ą ce na rynku polskim posiadaj ą do ś wiadczenie w przeprowadzaniu bada ń wyborczych metod ą exit poll w Polsce: OBOP i PBS w wyborach ogólnopolskich, Expert Monitor sp. z o.o. z siedzib ą we Wroc ł awiu - w wyborach samorz ą dowych. O ś rodek badania opinii i rynku – Expert Monitor z siedzib ą we Wroc ł awiu posiada w swojej ofercie badanie typu exit poll. W 2002 r. Expert Monitor przeprowadza ł takie badanie w czasie wyborów na prezydenta Warszawy. W zwi ą zku z nadchodz ą cymi wyborami parlamentarnymi i prezydenckimi Expert Monitor równie ż mia ł zamiar przeprowadzi ć badania opinii wyborczych metod ą exit poll. W zwi ą zku z tymi planami wys ł a ł ofert ę na realizacj ę takiego sonda ż u potencjalnym klientom. OBOP i PBS posiadaj ą do ś wiadczenie w przeprowadzaniu bada ń wyborczych metod ą exit poll w wyborach ogólnopolskich, np. wybory parlamentarne w 2001 r. W dniu 29 lipca 2005 r. OBOP i PBS jako konsorcjum zawar ł o z TVP umow ę na przeprowadzenie bada ń wyborczych exit poll w wyborach parlamentarnych i prezydenckich 2005. Dwa o ś rodki badawcze posiadaj ą do ś wiadczenie w przeprowadzaniu bada ń opinii wyborczych metod ą exit poll w Europie: Holding GfK z którym zwi ą zany jest GfK Polonia sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie (wybory w Chorwacji i S ł owenii) i INFAS – Instytut für angewandte Sozialwissenschaft GmbH z siedzib ą w Niemczech (wybory w Niemczech). Od 1996 r. niemiecki o ś rodek badania opinii i rynku - INFAS – Instytut für angewandte Sozialwissenschaft GmbH z siedzib ą w Niemczech, regularnie przeprowadza badania opinii wyborczych metod ą exit poll, na zlecenie Pierwszego Programu Telewizji Niemieckiej – ARD. Dnia 6 wrze ś nia 2005 r. GfK Polonia z siedzib ą w Warszawie zawar ł a umow ę z TVN i Wydawnictwem Presspublica na przeprowadzenie badania exit poll w dniu wyborów parlamentarnych i prezydenckich. 10 Dodatkowo jeszcze pi ęć o ś rodków badawczych deklaruje mo ż liwo ść przeprowadzenia takiego badania w przypadku otrzymania zlecenia: Fundacja Centrum Badania Opinii Spo ł ecznej z siedzib ą w Warszawie, SMG/KRC Poland Media S.A. z siedzib ą w Warszawie, ACNielsen Polska sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie, BBS Obserwator – Biuro Bada ń Spo ł ecznych z siedzib ą w Krakowie, IPSOS w Polsce z siedzib ą w Warszawie. Centrum Badania Opinii Spo ł ecznej (CBOS) z siedzib ą w Warszawie ju ż w latach 90- tych by ł o przygotowane do przeprowadzenia takiego badania, z ł o ż y ł o nawet ofert ę przetargow ą TVP, lecz nie zosta ł o wybrane. Obecnie CBOS deklaruje, ż e w celu przygotowania si ę do przeprowadzenia badania potrzebowa ł oby oko ł o 2 miesi ę cy. Pi ę ciu przedsi ę biorców: Instytut Stosowanych Nauk Spo ł ecznych z siedzib ą w Warszawie, Synovate z siedzib ą w Warszawie, Polska Grupa Badawcza Estymator/PGB z siedzib ą w Warszawie, IQS&Quant Group z siedzib ą w Warszawie, Centrum im. Adama Smitha Fundacja Akcji Gospodarczej z siedzib ą w Warszawie; nie posiada do ś wiadczenia w przeprowadzaniu bada ń opinii wyborczych metod ą exit poll i deklaruje brak zamiaru przeprowadzenia takiego badania w przysz ł o ś ci. Z informacji zebranych przez Prezesa Urz ę du w czasie post ę powania wyja ś niaj ą cego wynika, ż e du ż e o ś rodki badania opinii i rynku, przy za ł o ż eniu, ż e badanie metod ą exit poll nie znajduje si ę w ich sta ł ej ofercie, potrzebowa ł yby od 2 tygodni do 3 miesi ę cy na przygotowanie si ę do przeprowadzenia takiego badania. Ustalenia Prezesa obrazuje poni ż sza tabela (Tabela Nr 2), która przedstawia przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na szeroko rozumianym rynku badania opinii i rynku, w tym na rynku bada ń wyborczych metod ą exit poll, którzy zostali wezwani przez Prezesa Urz ę du do udzielenia informacji o ww. rynku Tabela Nr 2 Obszar dzia ł alno ś ci o ś rodków badania opinii i rynku w zakresie bada ń opinii wyborczych metod ą exit poll Liczba Nazwy przedsi ę biorców Przedsi ę biorcy wezwani przez Prezesa Urz ę du do udzielenia informacji b ę d ą cy agencjami badania opinii i rynku 15 Fundacja Centrum Badania Opinii Spo ł ecznej, SMG/KRC Poland Media S.A., IPSOS w Polsce, Pentor Group Instytut Badania Opinii i Rynku, Instytut Stosowanych Nauk Spo ł ecznych, ACNielsen Polska sp. z o.o., TNS OBOP, PBS Sopot, INFAS – Instytut fur angewandte Sozialwissenschaft GmbH *** , Gfk Polonia sp. z o.o., Centrum im. Adama Smitha Fundacja Akcji Gospodarczej, Expert Monitor sp. z o.o., BBS Obserwator – Biuro Bada ń Spo ł ecznych, Synovate, IQS&Quant Group, Polska Grupa Badawcza Estymator/PGB. Przedsi ę biorcy, którzy udzielili odpowiedzi na ww. wezwanie 15 Jak wy ż ej Przedsi ę biorcy posiadaj ą cy do ś wiadczenie w 5 PBS, 11 przeprowadzaniu bada ń opinii wyborczych metod ą exit poll TNS OBOP, Expert Monitor (wybory samorz ą dowe), Holding GfK (wybory w Chorwacji i S ł owenii) Instytut fur angewandte Sozialwissenschaft GmbH (wybory w Niemczech) Przedsi ę biorcy, którzy w przesz ł o ś ci oferowali przeprowadzenie bada ń wyborczych metod ą exit poll ale nie dosz ł o do ich realizacji 1 CBOS Przedsi ę biorcy deklaruj ą cy mo ż liwo ść przeprowadzenia bada ń opinii wyborczych w Polsce metod ą exit poll w 2005 r. 10 CBOS, SMG/KRC, ACNielsen, GfK Polonia, Obserwator, Expert Monitor, IPSOS, PBS, TNS OBOP, Instytut fur angewandte Sozialwissenschaft GmbH Przedsi ę biorcy deklaruj ą cy brak zainteresowania w przeprowadzeniu ww. bada ń 5 Instytut Stosowanych Nauk Spo ł ecznych, Synovate, Estymator, IQS&Quant Group, Centrum im. Adama Smitha Fundacja Akcji Gospodarczej Przedsi ę biorcy, którzy w wyniku zawartych umów przeprowadzili badanie opinii wyborczych w Polsce metod ą exit poll w zakresie wyborów prezydenckich i parlamentarnych w 2005 r. 3 PBS, TNS OBOP, GfK Polonia Czas, jaki by ł by potrzebny przedsi ę biorcom deklaruj ą cym mo ż liwo ść przeprowadzenia bada ń opinii wyborczych metod ą exit poll do przygotowania si ę do realizacji badania przy za ł o ż eniu, ż e nie posiadaj ą go w obecnej ofercie 2mies. 3mies. 2 tyg. Kilka mcy 7-8 tyg 1-2mies Kilka tyg. CBOS SMG/KRC ACNielsen Pentor GfK Polonia IPSOS Expert Monitor W zwi ą zku z powy ż szym nale ż y stwierdzi ć , ż e produkt oferowany przez OBOP i PBS (zarówno jako konsorcjum jak i osobno) – badanie wyborcze metod ą exit poll - mo ż e by ć oferowany przez inne o ś rodki badawcze. Inne o ś rodki badawcze mog ą oferowa ć produkt charakteryzuj ą cy si ę t ą sam ą cen ą i t ą sam ą jako ś ci ą . Fakt posiadania przez OBOP i PBS do ś wiadczenia w przeprowadzaniu bada ń opinii wyborczych metod ą exit poll w odniesieniu do wyborów ogólnopolskich nie powoduje zwi ę kszenia prawdopodobie ń stwa uzyskania dok ł adniejszych wyników bada ń od o ś rodka nie posiadaj ą cego takiego do ś wiadczenia. O ś rodek nie posiadaj ą cy do ś wiadczenia w przeprowadzaniu bada ń wyborczych w Polsce w czasie ogólnopolskich wyborów, mo ż e otrzyma ć równie dok ł adne, co OBOP i PBS wyniki bada ń . W czasie wyborów parlamentarnych w dniu 25 wrze ś nia 2005 r. badania opinii wyborczych metod ą exit poll przeprowadzi ł o zarówno konsorcjum OBOP/PBS, jak i GfK Polonia. Wyniki otrzymane przez ww. o ś rodki ró ż ni ą si ę od oficjalnych wyników podanych przez Pa ń stwow ą Komisj ę Wyborcz ą w dniu 27 wrze ś nia 2005 r. Jednak ż e zakres b łę du obliczeniowego pope ł niony przez konsorcjum OBOP/PBS, jak i GfK Polonia jest zbli ż ony, co obrazuje poni ż sza tabela (Tabela Nr 3). Zakres b łę du pope ł nionego przez konsorcjum 12 OBOP/PBS wynosi ł od 0,01 do 2,53. Natomiast zakres b łę du pope ł nionego przez GfK Polonia wynosi ł od 0,2 do 2,21. W odniesieniu do frekwencji b łą d pope ł niony przez OBOP/PBS wynosi ł 2,57, a przez GfK Polonia 3,01. Tabela Nr 3 Wyniki bada ń opinii wyborczych metod ą exit poll z godziny 20.00, 25 wrze ś nia 2005 r. Ugrupowanie PKW OBOP/PBS Gfk Polonia Odchylenie OBOP/PBS Odchylenie Gfk Polonia Pis 26,99 27,6 28,26 0,61 1,27 PO 24,14 24,1 26,35 0,04 2,25(Urz ą d : 2,21) Samoobrona 11,41 10,5 10,21 0,91 1,20 SLD 11,31 11,3 11,11 0,20(Urz ą d: 0,01) 0,20 LPR 7,97 10,5 8,32 2,53 0,35 PSL 6,96 5,9 5,71 0,94(Urz ą d: 1,06) 1,25 SdPl 3,89 3,2 3,25 0,69 0,64 PD 2,35 2,7 2,71 0,35 0,36 B łą d 6,27 7,52 Frekwencja 40,57% 38% 37,56% 2,57 3.01 Ź ród ł o: www.wirtualnemedia.pl , 28 wrze ś nia 2005 r. Prawid ł owo ść oblicze ń zosta ł a zweryfikowana przez Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów Z informacji dost ę pnych publicznie wynika, i ż równie ż w czasie pierwszej tury wyborów prezydenckich w dniu 9 pa ź dziernika 2005 r. badania opinii wyborczych metod ą exit poll przeprowadzi ł o zarówno konsorcjum OBOP/PBS, jak i GfK Polonia. Wyniki otrzymane przez ww. o ś rodki ró ż ni ą si ę od oficjalnych wyników podanych przez Pa ń stwow ą Komisj ę Wyborcz ą w dniu 10 pa ź dziernika 2005 r. Jednak ż e zakres b łę du obliczeniowego pope ł niony przez konsorcjum OBOP/PBS, jak i GfK Polonia jest zbli ż ony, co obrazuje poni ż sza tabela (Tabela Nr 4). Zakres b łę du pope ł nionego przez konsorcjum OBOP/PBS wynosi ł od 0,00 do 2,07. Natomiast zakres b łę du pope ł nionego przez GfK Polonia wynosi ł od 0,01 do 2,25. W odniesieniu do frekwencji b łą d pope ł niony przez OBOP/PBS wynosi ł 0,76, przez GfK Polonia 0,54. Tabela Nr 4 Wyniki bada ń wyborczych metod ą exit poll z godz. 20.00, 9 pa ź dziernika 2005 r. w porównaniu z wynikami wyborów przedstawionymi przez Pa ń stwow ą Komisj ę Wyborcz ą w dniu 10 pa ź dziernika 2005 r. Kandydat PKW OBOP/PBS Gfk Polonia Odchylenie OBOP/PBS odchylenie Gfk Polonia Donald Tusk 36,33 38,4 38,58 2,07 2,25 Lech Kaczy ń ski 33,10 32,1 33,30 1,00 0,20 Andrzej Lepper 15,11 13,2 13,44 1,91 1,67 Marek Borowski 10,33 10,3 9,37 0,00(Urz ą d: 0,03) 0,96 J. Kalinowski 1,80 1,8 1,93 0,00 0,13 J. Korwin-Mikke 1,43 1,7 1,46 0,33(Urz ą d: 0,27) 0,03 H. Bochniarz 1,26 1,5 1,31 0,24 0,05 Liwiusz Ilasz 0,21 0,3 0,22 0,09 0,01 S. Tymi ń ski 0,16 0,2 0,05 0,04 0,09(Urz ą d: 0,11) 13 L. Bubel 0,13 0,1 0,02 0,03 0.11 Jan Pyszko 0,07 0,1 0,02 0,03(Urz ą d: 0,06) 0,04(Urz ą d: 0,05) Adam S ł omka 0,06 0,1 0,02 0,04(Urz ą d: 0,05) 0,02(Urz ą d: 0,04) Frekwencja 49,74% 50,5% 49,2% 0,76 0,54 Ź ród ł o: www.wirtualnemedia.pl , 11 pa ź dziernik 2005 r. Prawid ł owo ść oblicze ń zosta ł a zweryfikowana przez Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów W zwi ą zku z powy ż szym, Prezes Urz ę du ustali ł , i ż przedsi ę biorcy dzia ł aj ą cy na rynku badania opinii maj ą jednakowe szanse uczestniczenia w rynku bada ń wyborczych prowadzonych metod ą exit poll a posiadane do ś wiadczenie w przeprowadzaniu takich bada ń w czasie wcze ś niejszych wyborów (OBOP/PBS) nie wyklucza pope ł nienia b łę du obliczeniowego, który jak obrazuje Tabela Nr 3 jest bardzo zbli ż ony do b łę du obliczeniowego o ś rodka nie posiadaj ą cego do ś wiadczenia na rynku polskim (Holding GfK posiada do ś wiadczenie na rynku Chorwacji i S ł owenii). Kwest ą , do której nale ż y si ę bezwzgl ę dnie odnie ść jest, tzw. klauzula wy łą czno ś ci zawierana w umowach na przeprowadzenie bada ń opinii i rynku. Na podstawie zebranego w czasie post ę powania wyja ś niaj ą cego materia ł u dowodowego, Prezes Urz ę du ustali ł , i ż umieszczana w umowach dotycz ą cych przeprowadzenia bada ń opinii i rynku klauzula wy łą czno ś ci, zapewniaj ą ca zleceniodawcy badania wy łą czn ą w ł asno ść wyników bada ń , jest zwyczajowo przyj ę t ą praktyk ą na rynku. Klauzula wy łą czno ś ci w odniesieniu do bada ń przeprowadzanych na konkretne zlecenie nie budzi w ą tpliwo ś ci. Wi ę kszo ść umów dotycz ą cych przeprowadzenia bada ń odwo ł uje si ę do standardów wynikaj ą cych z zalece ń Europejskiego Stowarzyszenia Badania Opinii i Rynku - ESOMAR wraz z postanowieniami Mi ę dzynarodowego Kodeksu Post ę powania w Badaniach Rynkowych i Spo ł ecznych. Kodeks ESOMAR w pkt. 20 stanowi, i ż „wyniki bada ń przeprowadzonych przez agencj ę badania opinii i rynku pozostaj ą w ł asno ś ci ą Klienta i Badacz nie mo ż e ich ujawni ć osobom trzecim bez jego zgody”. W Polsce Organizacja Firm Badania Opinii i Rynku zaleca stosowanie w umowach ze zleceniodawcami „Wzorcowej umowy o ś wiadczenie us ł ug badania rynku zalecanej przez EFAMRO”, której pkt. 4.5. stanowi, i ż „wyniki i pliki z danymi pozostaj ą wy łą czn ą w ł asno ś ci ą zleceniodawcy” 1 . 1 Organizacj ę Firm Badania Opinii i Rynku (OFBOR) powo ł ali przedstawiciele czo ł owych firm badawczych jako zwi ą zek pracodawców, przekonani, ż e w interesie zarówno badaczy, jak i u ż ytkowników bada ń , le ż y przestrzeganie zasad dzia ł alno ś ci warsztatowej i etyki w badaniach marketingowych i spo ł ecznych. Dlatego OFBOR za swój podstawowy cel przyj ął stanowienie i propagowanie standardów profesjonalizmu w procesie badania opinii i rynku oraz tworzenie warunków niezale ż nej i obiektywnej oceny przestrzegania tych standardów. Wychodz ą c od mi ę dzynarodowych regulacji etycznych w tej dziedzinie - przede wszystkim propagowanych przez ESOMAR ( ś wiatowa organizacja o ś rodków badawczych za ł o ż ona w 1948 r. zrzeszaj ą ca 4000 o ś rodków w 100 krajach) - 14 TVN, zawieraj ą c w 2001 roku umow ę z PBS na przeprowadzenie bada ń wyborczych metod ą exit poll, zastrzeg ł nabycie przez TVN wyników bada ń na wy łą czno ść . Równie ż umowa zawarta dnia 6 wrze ś nia 2005 r. pomi ę dzy TVN i Presspublica sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie (wydawca Rzeczpospolitej) a GfK Polonia sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie dotycz ą ca przeprowadzenia bada ń wyborczych 2005 metod ą exit poll zawiera klauzul ę wy łą czno ś ci nabycia wyników bada ń przez zleceniodawców – TVN i Presspublica. W odniesieniu do klauzuli wy łą czno ś ci zastosowanej w umowie pomi ę dzy TVP a OBOP i PBS, Prezes Urz ę du w czasie post ę powania wyja ś niaj ą cego ustali ł , i ż jej celem by ł o uniemo ż liwienie pos ł ugiwania si ę przez OBOP i PBS rezultatami bada ń przeprowadzonych na zlecenie TVP dla potrzeb realizacji innych umów z innymi ewentualnymi zleceniodawcami. Ze wzgl ę du na to, i ż warto ść zamówienia na przeprowadzenie badania przekracza ł aby 6000 euro, TVP zobowi ą zana by ł a do og ł oszenia przetargu. Og ł aszaj ą c przetarg, TVP zawar ł a klauzul ę wy łą czno ś ci, jako zwyczajowo zawierany w tego typu umowach - warunek zawarcia umowy. Brak takiej klauzuli w praktyce móg ł by oznacza ć mo ż liwo ść pos ł ugiwania si ę przez o ś rodki badania opinii i rynku rezultatami bada ń przeprowadzonych na zlecenie TVP dla potrzeb realizacji innych umów. Naruszenie obowi ą zku nieujawniania innym podmiotom wyników bada ń zamówionych przez TVP by ł oby w praktyce nie do zweryfikowania. W analizowanej umowie zawarte zosta ł y równocze ś nie klauzule uprawniaj ą ce TVP do pe ł nego dysponowania wynikami bada ń , w zwi ą zku z czym TVP mo ż e za odp ł atno ś ci ą umo ż liwi ć dost ę p zainteresowanych do wyników bada ń . OBOP i PBS formu ł uj ą c w kwietniu 2005 r. wspóln ą ofert ę przeprowadzenia bada ń wyborczych metod ą exit poll w 2005 r. skierowa ł y j ą do wszystkich trzech nadawców (TVN, TVP, Polsat) oferuj ą cych ogólnodost ę pne programy publicystyczno-informacyjne. Wszyscy nadawcy dysponowali jednakow ą szans ą prowadzenia negocjacji z OBOP i PBS. Wszyscy nadawcy znali wst ę pne warunki oferty. Fakt, i ż w tre ś ci przewidywanej umowy mog ł a zosta ć zawarta klauzula wy łą czno ś ci by ł ogólnie znany i ogólnie stosowany na rynku. Istnia ł a wi ę c w zasadzie pewno ść , i ż umowa zawarta miedzy OBOP i PBS a wszystkimi lub jednym z nadawców równie ż b ę dzie zawiera ł a klauzul ę wy łą czno ś ci nabycia wyników bada ń przez zamawiaj ą cego lub zamawiaj ą cych. Nie powoduje w ą tpliwo ś ci równie ż fakt, i ż ka ż dy OFBOR przygotowuje w ł asne zbiory zasad przeznaczone dla rynku polskiego. Ocen ą realizacji i przestrzegania tych regulacji zajmuje si ę Komisja Odpowiedzialno ś ci Zawodowej wykorzystuj ą ca w tym celu niezale ż ny S ą d Arbitra ż owy 15 z przedsi ę biorców, zarówno potencjalni zlecaj ą cy badanie – nadawcy telewizyjni, jak i o ś rodki badania opinii i rynku – OBOP i PBS, dopuszcza ł mo ż liwo ść zawarcia umowy na wy łą czno ść . W marcu 2005 r. TVP sformu ł owa ł a specyfikacj ę istotnych warunków zamówienia realizowanego w trybie przetargu ograniczonego na wykonanie badania szacunkowych wyników wyborów parlamentarnych i prezydenckich w roku 2005 oraz w przypadku, kiedy w dniu wyborów parlamentarnych lub prezydenckich odb ę dzie si ę Referendum w sprawie Traktatu Konstytucyjnego Unii Europejskiej szacunkowe wyniki tego referendum. W planowanej specyfikacji, TVP zawar ł a stosowne klauzule wy łą czno ś ci. Dnia 4 kwietnia 2005 r. OBOP i PBS zawar ł y „Umow ę konsorcjum” w celu wspólnego z ł o ż enia oferty w przetargu zorganizowanym przez TVP na przeprowadzenie badania dotycz ą cego „Szacunkowych wyników wyborów parlamentarnych i prezydenckich w roku 2005 oraz w przypadku, kiedy w dniu wyborów parlamentarnych lub prezydenckich odb ę dzie si ę Referendum w sprawie Traktatu Konstytucyjnego Unii Europejskiej szacunkowe wyniki tego referendum”. Dnia 26 kwietnia 2005 r. OBOP i PBS przedstawi ł y TVN, TVP i telewizji Polsat wspóln ą „Ofert ę bada ń wyborczych – exit poll wybory parlamentarne i prezydenckie 2005”. TVN od pocz ą tku zadeklarowa ł swój udzia ł w badaniach wyborczych proponowanych powy ż sz ą ofert ą , w tym celu prowadzi ł negocjacje z PBS. TVN nie prowadzi ł w tym zakresie rozmów z OBOP. Dnia 29 kwietnia 2005 r. TVP og ł osi ł a post ę powanie przetargowe na szacunkowe wyniki wyborów parlamentarnych i prezydenckich w roku 2005 oraz w przypadku kiedy w dniu wyborów parlamentarnych lub prezydenckich odb ę dzie si ę referendum w sprawie Traktatu Konstytucyjnego UE szacunkowe wyniki tego referendum. Termin sk ł adania ofert wyznaczy ł a do dnia 14 maja 2005 r. Dnia 13 maja 2005 r. OBOP i PBS z ł o ż y ł y jako konsorcjum wspóln ą ofert ę TVP. Otwarcie ofert przez TVP nast ą pi ł o 23 czerwca 2005 r. Jedynym oferentem by ł o konsorcjum OBOP/PBS. Cena zaproponowana przez oferenta znacznie przekracza kwot ę zadeklarowan ą przez Komisj ę Przetargow ą . Komisja Przetargowa nie uniewa ż ni ł a przetargu, a Zarz ą d TVP podniós ł bud ż et badania. 16 Dnia 19 lipca 2005 r. OBOP poinformowa ł TVN, i ż przyst ą pi ł wraz z PBS do przetargu og ł oszonego przez TVP, a po podpisaniu umowy z TVP, nie b ę dzie móg ł przeprowadzi ć badania wyborczego exit poll na rzecz innych ni ż TVP podmiotów. 27 lipca 2005 r. TVN otrzyma ł od PBS ofert ę – projekt umowy, której stron ą mia ł by by ć wy łą cznie PBS. Projekt tej umowy zak ł ada ł prawo PBS do wykonania na rzecz jednej dodatkowej stacji telewizyjnej bada ń wyborczych obj ę tych przedmiotow ą umow ą z jednoczesnym obni ż eniem ceny ponoszonej przez TVN. Dnia 28 lipca 2005 r. TVN poinformowa ł PBS, ż e nie jest zainteresowany zawarciem umowy na proponowanych przez PBS warunkach. Dnia 29 lipca 2005 r. zosta ł a podpisana umowa mi ę dzy TVP a OBOP/PBS zawieraj ą ca klauzul ę wy łą czno ś ci wyników bada ń na rzecz TVP. Dnia 6 wrze ś nia 2005 r. TVN i Presspublica sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie (wydawca Rzeczpospolitej) zawarli z GfK Polonia sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie umow ę dotycz ą c ą przeprowadzenia bada ń wyborczych 2005 metod ą exit poll, która zawiera klauzul ę wy łą czno ś ci nabycia wyników bada ń przez zleceniodawców – TVN i Presspublica. Prezes Urz ę du zwa ż y ł co nast ę puje: Zgodnie z art. 85 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, odmówi ć wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego, je ż eli w sposób oczywisty z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez Prezesa Urz ę du informacji wynika, ż e nie naruszono zakazu okre ś lonego w art. 5, w zakresie nie wy łą czonym na podstawie art. 6 i 7, lub zakazu okre ś lonego w art. 8. Zgodnie z powy ż ej cytowanym przepisem, warunkiem odmowy wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego na podstawie art. 85 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest stwierdzenie, i ż w sposób oczywisty z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez Prezesa Urz ę du informacji wynika, ż e: - nie naruszono zakazu okre ś lonego w art. 5 ust. 1 pkt. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , czyli i ż porozumienie zawarte przez TVP, OBOP i PBS zawieraj ą ce uzgodnion ą wcze ś niej klauzul ę wy łą czno ś ci dostarczenia na rzez TVP przez OBOP i PBS wyników bada ń wyborczych 2005 nie ogranicza dost ę pu do rynku ani nie eliminuje z rynku przedsi ę biorców nieobj ę tych porozumieniem, - nie naruszono zakazu okre ś lonego w art. 5 ust. 1 pkt. 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , czyli i ż porozumienie zawarte przez TVP, OBOP i PBS zawieraj ą ce 17 uzgodnion ą wcze ś niej klauzul ę wy łą czno ś ci dostarczenia na rzez TVP przez OBOP i PBS wyników bada ń wyborczych 2005 nie jest wertykaln ą zmow ą przetargow ą , - nie naruszono zakazu okre ś lonego w art. 8 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do rozwoju konkurencji, którego skutkiem jest zamkniecie rynku badan wyborczych 2005 dla innych nadawców telewizyjnych, w tym dla TVN na polskim rynku bada ń wyborczych 2005 oraz na polskim rynku nadawania ogólnodost ę pnych programów telewizyjnych powi ą zanym z rynkiem rozpowszechniania reklamy telewizyjnej s ą rynkami w ł a ś ciwymi w przedmiotowej sprawie. I. Zarzut dotycz ą cy zawarcia porozumienia. Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane s ą porozumienia, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku w ł a ś ciwym poprzez ograniczanie dost ę pu do rynku lub eliminowaniu z rynku przedsi ę biorców nieobj ę tych porozumieniem oraz poprzez uzgadnianie przez przedsi ę biorców przyst ę puj ą cych do przetargu lub przez tych przedsi ę biorców i przedsi ę biorc ę b ę d ą cego organizatorem przetargu warunków sk ł adanych ofert, w szczególno ś ci zakresu prac lub ceny. Kwesti ą zasadnicz ą w trakcie rozpatrywania spraw z zakresu porozumie ń ograniczaj ą cych konkurencj ę jest wyznaczenie rynku w ł a ś ciwego, na którym dana praktyka mia ł aby mie ć miejsce. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów rynek w ł a ś ciwy to rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. Wnioskodawca w swoim wniosku o wszcz ę cie post ę powania okre ś li ł rynek w ł a ś ciwy jako polski rynek bada ń wyborczych 2005 oraz polski rynek nadawania ogólnodost ę pnych programów telewizyjnych lub rynek rozpowszechniania reklamy telewizyjnej. Zdaniem organu antymonopolowego, w odniesieniu do zarzutu dotycz ą cego zawarcia antykonkurencyjnego porozumienia pomi ę dzy OBOP i PBS oraz TVP rynkiem w ł a ś ciwym jest polski rynek bada ń opinii i rynku, za czym przemawiaj ą nast ę puj ą ce argumenty. 18 W odniesieniu do aspektu produktowego tego rynku nale ż y stwierdzi ć , ż e towarem w przypadku zarzucanej praktyki jest us ł uga polegaj ą ca na wykonaniu badania wyborczego w wyborach (parlamentarnych i prezydenckich) w 2005 r. (badanie exit poll). Us ł uga ta jest jednak jedn ą z wielu us ł ug, jakie mog ą by ć ś wiadczone przez przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na szerszym rynku, tj. na rynku badania opinii i rynku. Z ustale ń organu antymonopolowego wynika, ż e przedsi ę biorcy dzia ł aj ą cy na rynku badania opinii i rynku, którzy nie maj ą w swojej ofercie przeprowadzania bada ń wyborczych metod ą exit poll s ą w stanie przygotowa ć i przeprowadzi ć tego rodzaju badanie w krótkim czasie (od 2 tygodni do 3 miesi ę cy). Wyst ę puje tu zatem substytucja poda ż y us ł ugi badania wyborczego i innych us ł ug ś wiadczonych przez tych przedsi ę biorców. Badanie wyborcze metod ą exit poll jest zwyk ł ym badaniem kwestionariuszowym przeprowadzanym na próbie respondentów reprezentatywnych dla populacji celowej z wykorzystaniem metod statystyczno – matematycznych przy doborze próby i obliczeniach wyników. Wyró ż nikiem bada ń exit poll jest fakt, ż e badanie to przeprowadzane jest po wyj ś ciu respondentów (w przypadku niniejszej sprawy) z lokali wyborczych. Nale ż y wyra ź nie podkre ś li ć , ż e badanie takie mo ż e by ć prowadzone przez przedsi ę biorców, którzy prowadz ą dzia ł alno ść na szeroko poj ę tym rynku bada ń opinii i rynku, a tak ż e, ż e nie istniej ą wyspecjalizowani przedsi ę biorcy, którzy prowadziliby wy łą cznie badania metod ą exit poll. Segmentowanie zatem rynku bada ń opinii i rynku na w ęż sze subrynki i traktowanie ich jako odr ę bne rynki produktowe by ł oby zabiegiem sztucznym i nieodpowiadaj ą cym rzeczywisto ś ci. W odniesieniu do aspektu geograficznego rynku bada ń opinii i rynku nale ż y stwierdzi ć , ż e rynkiem w ł a ś ciwym jest rynek polski. Przedsi ę biorcy, czy instytucje zamawiaj ą cy okre ś lone badanie kieruj ą si ę , co do zasady, do o ś rodków badaj ą cych opinie i rynek, którzy maj ą siedziby na terytorium RP. Mo ż na wprawdzie stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca dzia ł aj ą cy poza terytorium Polski jest w stanie zorganizowa ć i przeprowadzi ć badanie opinii i rynku w Polsce (np. INFAS), jednak jest to utrudnione z uwagi na np. konieczno ść zatrudnienia polskoj ę zycznych ankieterów wynaj ę cie lub przewiezienie infrastruktury, zorganizowanie biura. W zwi ą zku z powy ż szymi barierami (w szczególno ś ci dodatkowe koszty) nale ż y uzna ć , ż e zlecenie przeprowadzenia bada ń wyborczych w Polsce, przedsi ę biorcy z siedzib ą poza granicami Polski oraz z przedsi ę biorc ą , który ma siedzib ę w Polsce i tym samym wykonane przez nich us ł ugi nie s ą wzgl ę dem siebie substytucyjne. Doda ć nale ż y, ż e przy wskazaniu braku substytucyjno ś ci nie jest brany pod uwag ę fakt braku do ś wiadczenia przedsi ę biorcy dzia ł aj ą cego w Polsce w przeprowadzaniu takich bada ń na 19 terytorium RP. Potwierdza to fakt zawarcia umowy pomi ę dzy TVN i GFK Polonia (spó ł ka ta nie posiada ł a do ś wiadczenia na rynku polskim) i przeprowadzenie przez tego ostatniego z powodzeniem badania wyborczego 2005 w Polsce. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 4 lit a) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów porozumieniem ograniczaj ą cym konkurencj ę mo ż e by ć umowa zawarta pomi ę dzy przedsi ę biorcami. Przepis ten wskazuje jedynie na form ę zawarcia porozumienia. Konieczne jest jednak wykazanie, ż e umowa ta spe ł nia przes ł anki wynikaj ą ce z art. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. TVP, OBOP o PBS zawar ł y wprawdzie umow ę cywilnoprawna dotycz ą c ą przeprowadzenia bada ń wyborczych 2005. Spe ł nione jest zatem jedynie kryterium zawarte w art. 4 pkt 4 ustawy. W ś wietle art. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane s ą porozumienia, których celem lub skutkiem (przes ł anki alternatywne) jest ograniczenie konkurencji. Organ antymonopolowy, odmawiaj ą c wszcz ę cia post ę powania na podstawie art. 85 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów musi wykaza ć , ż e umowa zawarta mi ę dzy przedsi ę biorcami (co do celu lub skutku) w sposób oczywisty nie narusza zakazu z art. 5 ustawy. Nie wystarczy tu zatem uprawdopodobnienie faktu nienaruszania zakazu ale pewno ść , ż e zakaz ten nie zosta ł naruszony. Z informacji uzyskanych przez Prezesa Urz ę du w trakcie post ę powania wyja ś niaj ą cego wyra ź nie wynika, ż e z tak ą sytuacja mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Organ antymonopolowy stoi na stanowisku, ż e ani celem ani skutkiem umowy zawartej pomi ę dzy TVP a OBOP i PBS nie by ł o ograniczenie konkurencji . Umieszczana w umowach dotycz ą cych przeprowadzenia bada ń opinii i rynku klauzula wy łą czno ś ci, zapewniaj ą ca zleceniodawcy badania wy łą czn ą w ł asno ść wyników bada ń , jest zwyczajowo przyj ę t ą praktyk ą na rynku. Klauzula wy łą czno ś ci w odniesieniu do bada ń przeprowadzanych na konkretne zlecenie nie budzi w ą tpliwo ś ci. Zawieranie takiej klauzuli ma na celu uniemo ż liwienie pos ł ugiwania si ę przez o ś rodki badawcze rezultatami bada ń przeprowadzonych na zlecenie jednego przedsi ę biorcy (który za nie zap ł aci ł ) dla potrzeb realizacji innych umów z innymi ewentualnymi zleceniodawcami. Potwierdzeniem tego stanowiska jest fakt, i ż umowy zawarte przez TVN z PBS w 2001 r. oraz z GfK Polonia w 2005 r. równie ż przewiduj ą wy łą czno ść wyników bada ń na rzecz TVN. Nie mo ż na zatem uzna ć , ż e celem zawarcia w umowie pomi ę dzy TVP a PBS i OBOP klauzuli wy łą czno ś ci na 20 przeprowadzone badania by ł o ograniczenie konkurencji ograniczanie dost ę pu do rynku lub eliminowanie z rynku przedsi ę biorców nieobj ę tych porozumieniem. W sposób oczywisty nale ż y równie ż stwierdzi ć , ż e w wyniku tej umowy, konkurencja nie zosta ł a zak ł ócona ( brak skutku ). Dzia ł aj ą cy na rynku bada ń opinii i rynku, konkurencyjny wzgl ę dem OBOP i PBS, o ś rodek badawczy – GfK Polonia z powodzeniem przeprowadzi ł badanie opinii wyborczych exit poll na rzecz TVN. Wynika z tego, ż e TVN (przedsi ę biorca „nieobj ę ty porozumieniem”) bez wi ę kszego trudu zawar ł umow ę z innym ni ż PBS i OBOP przedsi ę biorc ą , który wykona ł na jego rzecz badanie wyborcze 2005. Potencjalnie, konkurencyjne o ś rodki badawcze by ł y równie ż gotowe do przeprowadzenia takiego badania w przypadku otrzymania zlecenia. Nie mo ż na w takim stanie rzeczy twierdzi ć , ż e umowa zawarta pomi ę dzy TVP a PBS i OBOP wp ł yn ęł a w jakikolwiek sposób na ograniczanie dost ę pu do rynku lub eliminowanie z rynku innych nadawców telewizyjnych lub wydawców prasy w zakresie mo ż liwo ś ci przeprowadzenia na ich rzecz bada ń wyborczych 2005. Jedynie dodatkowo nale ż y stwierdzi ć , ż e na rynku nadawania ogólnodost ę pnych programów telewizyjnych powi ą zanym z rynkiem rozpowszechniania reklamy konkurencja równie ż nie zosta ł a zak ł ócona, dwaj konkurenci: TVP i TVN zrealizowali audycje pt. „wieczór wyborczy”, w zwi ą zku z tym reklamodawcy posiadali wybór pomi ę dzy czasem reklamowym oferowanym przez TVP a TVN, a widzowie wybór pomi ę dzy dwoma substytucyjnymi audycjami. Mo ż na zatem - id ą c dalej - stwierdzi ć , ż e zaistnia ł y na rynku stan faktyczny przyczyni ł si ę do rozwoju konkurencji. W zwi ą zku z powy ż szym, Prezes Urz ę du stwierdza, ż e w przedmiotowej sprawie w sposób oczywisty z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez Prezesa Urz ę du informacji wynika, ż e TVP, OBOP i PBS nie naruszy ł y zakazu okre ś lonego w art. 5 ust. 1 pkt. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , gdy ż porozumienie zawarte przez TVP, OBOP i PBS zawieraj ą ce uzgodnion ą wcze ś niej klauzul ę wy łą czno ś ci dostarczenia na rzecz TVP przez OBOP i PBS wyników bada ń wyborczych 2005 nie ogranicza dost ę pu do rynku ani nie eliminuje z rynku przedsi ę biorców nieobj ę tych porozumieniem. Na podstawie zebranego w czasie post ę powania wyja ś niaj ą cego materia ł u dowodowego, Prezes Urz ę du uzna ł , i ż na polskim rynku badania opinii i rynku istnieje konkurencja obecna i potencjalna. Uczestnikami ww. rynku jest kilka o ś rodków badawczych oferuj ą cych substytucyjne wzgl ę dem siebie produkty. Badania wyborcze 2005 przeprowadzi ł o zarówno konsorcjum OBOP/PBS jak i GfK Polonia. Pozosta ł e o ś rodki badawcze dzia ł aj ą ce na polskim rynku, dysponuj ą mo ż liwo ś ci ą przeprowadzenia tego rodzaju bada ń , a jeden z nich – Expert Monitor 21 dysponuje w tym zakresie praktycznym do ś wiadczeniem na rynku polskim (w wyborach samorz ą dowych). Nie istniej ą równie ż bariery technologiczne, finansowe ani naukowe wej ś cia na rynek, rynek ten jest otwarty na potencjaln ą konkurencj ę . Odnosz ą c si ę do zarzutu naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż y stwierdzi ć , ż e jak wynika z zebranego w czasie post ę powania wyja ś niaj ą cego materia ł u dowodowego, post ę powanie przetargowe na przeprowadzenie bada ń wyborczych 2005 przewiduj ą ce klauzul ę wy łą czno ś ci, zapewniaj ą c ą TVP wy łą czn ą w ł asno ść wyników bada ń w sposób oczywisty nie spe ł nia warunków wertykalnej zmowy przetargowej pomi ę dzy OBOP i PBS a TVP. Celem lub skutkiem zorganizowanego przetargu nie by ł o ograniczenie konkurencji na rynku bada ń wyborczych 2005 . OBOP i PBS formu ł uj ą c w kwietniu 2005 r. wspóln ą ofert ę przeprowadzenia bada ń wyborczych w 2005 r. skierowa ł y j ą do wszystkich trzech nadawców (TVN, TVP, Polsat) oferuj ą cych ogólnodost ę pne programy publicystyczno-informacyjne. Wszyscy nadawcy znali wst ę pne warunki oferty i planowany sposób realizacji badania opinii wyborczych. Fakt, i ż w tre ś ci przewidywanej umowy mog ł a zosta ć zawarta klauzula wy łą czno ś ci, jak to przedstawi ł powy ż ej w ustaleniach Prezes Urz ę du, by ł ogólnie znany i ogólnie stosowany na rynku. Istnia ł a wi ę c pewno ść , i ż umowa zawarta miedzy OBOP i PBS a wszystkimi lub jednym z nadawców równie ż b ę dzie zawiera ł a klauzul ę wy łą czno ś ci nabycia wyników bada ń przez zamawiaj ą cego lub zamawiaj ą cych. Nie budzi w ą tpliwo ś ci fakt, i ż ka ż dy z przedsi ę biorców, zarówno potencjalni zlecaj ą cy badanie – nadawcy telewizyjni, jak równie ż o ś rodki badawcze – OBOP i PBS, dopuszcza ł mo ż liwo ść zawarcia umowy na wy łą czno ść . Celem stosowanej powszechnie w tego typu umowach klauzuli zapewniaj ą cej wy łą czno ść wyników bada ń dla zamawiaj ą cego nie jest dzia ł anie na niekorzy ść konkurentów ale konieczno ść zabezpieczenia przez zleceniodawc ę swoich interesów. Ż aden przedsi ę biorca nie mo ż e dzia ł a ć na swoj ą szkod ę . Zawarcie przez TVP, OBOP i PBS umowy na warunkach zbli ż onych do tre ś ci oferty OBOP/PBS z 26 kwietnia 2005 r. nie stanowi naruszenia prawa konkurencji, szczególnie z uwagi na fakt, i ż umowa ta by ł a skutkiem przetargu publicznego, ustalaj ą cego jednakowe warunki dla wszystkich oferentów w Polsce i Unii Europejskiej, które by ł y znane tym oferentom. Ka ż dy o ś rodek badawczy móg ł z ł o ż y ć swoj ą ofert ę . Ofert ę z ł o ż y ł o jedynie konsorcjum OBOP/PBS. Prezes Urz ę du stwierdza, ż e w przedmiotowej sprawie w sposób oczywisty z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez Prezesa Urz ę du informacji wynika, ż e TVP, 22 OBOP i PBS nie naruszy ł y zakazu okre ś lonego w art. 5 ust. 1 pkt. 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , gdy ż TVP, OBOP i PBS nie zawarli porozumienia polegaj ą cego na uzgodnieniu pomi ę dzy organizatorem przetargu i oferentami klauzuli wy łą czno ś ci dostarczenia na rzecz TVP przez OBOP i PBS wyników bada ń wyborczych 2005, w zwi ą zku z czym nie dopu ś cili si ę zawarcia zmowy przetargowej. Odnosz ą c si ę do powy ż szego Prezes Urz ę du stwierdza, i ż fakt zawarcia w umowie pomi ę dzy TVP a OBOP i PBS klauzuli zapewniaj ą ce wy łą czno ść wyników bada ń na rzecz zamawiaj ą cego – TVP, nie stanowi podstawy do wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego pod zarzutem naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. II. Zarzut nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej. Zgodnie z przepisem art. 8 ust. 2 pkt. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców poprzez przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji. Tak jak w przypadku zakazu wynikaj ą cego z art. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zasadnicz ą kwesti ą w przypadku rozstrzygania spraw z zakresu nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej jest wyznaczenie rynku w ł a ś ciwego, na którym dana praktyka mia ł aby mie ć miejsce. Wnioskodawca wskazuj ą c we wniosku rynki w ł a ś ciwe by ł w pe ł ni ś wiadomy, ż e TVP nie posiada na polskim rynku bada ń opinii i rynku pozycji dominuj ą cej. Podmiot ten bowiem w ogóle nie dzia ł a na tak okre ś lonym rynku. Niemniej jednak wskazano, ż e TVP posiadaj ą c pozycje dominuj ą c ą na polskim rynku nadawania ogólnodost ę pnych programów telewizyjnych oraz powi ą zanym z nim rynku rozpowszechniania reklamy telewizyjnej mo ż e wykorzystywa ć swoja siln ą pozycj ę rynkow ą w celu niezgodnego z prawem przeciwdzia ł ania ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji na tych rynkach, poprzez zamkni ę cie mo ż liwo ś ci skorzystania przez innych nadawców telewizyjnych lub wydawców pracy z us ł ugi przeprowadzenia na ich rzecz bada ń wyborczych 2005. W ś lad za twierdzeniem wnioskodawcy nale ż y uzna ć , ze rynkiem w ł a ś ciwym w przypadku zarzutu z art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest rynek nadawania programów telewizyjnych (nazywany te ż rynkiem widza, widowni), który ma charakter pierwotny w stosunku do rynku rozpowszechniania reklam telewizyjnych. 23 Powodem tej zale ż no ś ci jest fakt, i ż udzia ł w ogl ą dalno ś ci na rynku widza jest czynnikiem decyduj ą cym o sukcesie nadawców na rynku reklam telewizyjnych. St ą d nadawcy programów telewizyjnych konkuruj ą mi ę dzy sob ą o udzia ł w ogl ą dalno ś ci. Dotyczy to szczególnie telewizji komercyjnej, finansowanej z reklam ale tak ż e nadawców publicznych, przynajmniej cz ęś ciowo finansowanych z reklam. Udzia ł w ogl ą dalno ś ci jest wa ż nym czynnikiem dla wszystkich nadawców, nawet dla tych, którzy w ogóle nie nadaj ą reklam – jest to bowiem istotny wska ź nik atrakcyjno ś ci i stopnia akceptacji poszczególnych kana ł ów ze strony opinii publicznej. Oba te rynki s ą ze sob ą powi ą zane w ten sposób, i ż pozycja zajmowana przez przedsi ę biorc ę na rynku nadawania programów telewizyjnych ma bezpo ś redni wp ł yw na jego pozycj ę zajmowan ą na rynku rozpowszechniania reklam telewizyjnych. Oznacza to, i ż im wi ę ksza jest ogl ą dalno ść programu danego przedsi ę biorcy, tym wi ę ksze s ą jego przychody z reklam. Jak wynika z powy ż szego, na rynku nadawania programów telewizyjnych, nadawcy konkuruj ą mi ę dzy sob ą o udzia ł w ogl ą dalno ś ci, natomiast na rynku rozpowszechniania reklam telewizyjnych nadawcy konkuruj ą o przychody z reklam. Charakterystyczn ą i trwa łą cech ą rynku nadawania ogólnodost ę pnych programów telewizyjnych jest to, i ż TVP zajmuje na nim pozycj ę lidera, którego udzia ł w rynku znacznie odbiega od udzia ł ów konkurentów. TVP osi ą ga udzia ł y w ogl ą dalno ś ci (telewizji ogólnodost ę pnej) znacznie przewy ż szaj ą ce udzia ł y w ogl ą dalno ś ci swoich konkurentów. W wi ę kszo ś ci zbadanych przez Prezesa Urz ę du w 2001 r. przypadkach udzia ł y te wynosi ł y ponad 40%. Dodatkowo brak jest jakichkolwiek czynników, które wskazywa ł yby na to, i ż tak wysoki udzia ł TVP w ogl ą dalno ś ci (telewizji ogólnodost ę pnej) w 2001 r. móg ł w 2005 r. zmniejszy ć si ę na tyle, by w sposób znacz ą cy wp ł yn ąć na sytuacj ę na rynku i tym samym zmieni ć na nim struktur ę konkurencji. Przewaga TVP nad obecnymi jej konkurentami na rynku telewizji ogólnodost ę pnej (TVN i Polsat) przejawia si ę m. in. w tym, i ż TVP nadaje kilka wzajemnie skoordynowanych i uzupe ł niaj ą cych si ę kana ł ów ogólnodost ę pnych (TVP1, TVP2, TVP3) oraz posiada wi ę kszy zasi ę g techniczny. Dodatkowo dla potencjalnych konkurentów jedn ą z barier wej ś cia na rynek nadawania ogólnodost ę pnych programów telewizyjnych jest konieczno ść uzyskania koncesji przyznawanej przez Przewodnicz ą cego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Udzia ł y w ogl ą dalno ś ci wraz z pozosta ł ymi czynnikami tj. wielo ś ci ą kana ł ów i zasi ę giem technicznym ś wiadcz ą o posiadaniu przez TVP pozycji dominuj ą cej na rynku 24 nadawania programów telewizyjnych co ma bezpo ś redni wp ł yw na jej pozycj ę na rynku rozpowszechniania reklam telewizyjnych w telewizji ogólnodost ę pnej. Kolejn ą cech ą polskiego rynku rozpowszechniania reklam telewizyjnych w telewizji ogólnodost ę pnej jest to, ż e TVP zwyczajowo ustala poziom cen, do których dostosowuj ą si ę inni nadawcy telewizyjni. Na rynku wykszta ł ci ł si ę i przyj ął mechanizm, zgodnie z którym TVP – jako lider cenowy – kszta ł tuje ceny emisji reklam. Tym samym, stacje o mniejszej ogl ą dalno ś ci, a wi ę c mniej skuteczne w docieraniu do grup docelowych, aby sta ć si ę atrakcyjnym medium dla reklamodawców, zmuszone s ą – odpowiednio do swoich wyników ogl ą dalno ś ci – obni ż a ć ceny emisji reklam. W nast ę pstwie powy ż szego mechanizmu, TVP ustalaj ą c swój cennik wp ł ywa na poziom cen u konkurentów. Maksymalizacja zysków ze sprzeda ż y reklam, do której d ążą nadawcy, sprawia, i ż dopasowuj ą oni swoje oferty do potrzeb reklamodawców. Udzia ł w ogl ą dalno ś ci na rynku nadawania programów telewizyjnych jest czynnikiem decyduj ą cym o sukcesie nadawców na rynku reklam telewizyjnych. Z przeprowadzonej przez Prezesa Urz ę du analizy porównawczej przychodów osi ą gni ę tych przez TVP, Polsat i TVN ze sprzeda ż y reklam w roku 2001 wynika, i ż TVP na rynku rozpowszechniania reklam telewizyjnych w telewizji ogólnodost ę pnej zajmuje pozycj ę dominuj ą c ą . Ponadto, nie jest wykluczone, i ż w przypadku TVP ma zastosowanie tzw. „trippen efekt”. Efekt taki ma miejsce wtedy, gdy jeden nadawca ma udzia ł w rynku istotnie wi ę kszy ni ż jego konkurenci. W zwi ą zku z tym, reklamodawcy zak ł adaj ą , i ż kupuj ą c czas reklamowy u wiod ą cego na rynku nadawcy osi ą gn ą wi ę ksz ą widowni ę i ż e efektywno ść ich wydatków na reklam ę b ę dzie wy ż sza. W konsekwencji kieruj ą si ę oni raczej do TVP. Taki mechanizm sprawia, i ż rynek dzia ł a na rzecz najwi ę kszego nadawcy czyli TVP, co prawdopodobnie przyczyni si ę do tego, i ż TVP b ę dzie przez d ł u ż szy czas podmiotem dominuj ą cym na rynku. Na podstawie ustale ń dokonanych w decyzjach: Nr DDI-110/2002 z dnia 16 grudnia 2002 r. oraz Nr DDI-111/2002 z dnia 16 grudnia 2002 r., Prezes Urz ę du uzna ł , i ż na polskim rynku nadawania ogólnodost ę pnych programów telewizyjnych powi ą zanym z rynkiem rozpowszechniania reklamy telewizyjnej TVP posiada pozycj ę lidera, a z du ż ym prawdopodobie ń stwem mo ż na stwierdzi ć , ż e jest to pozycja dominuj ą ca. Uczestnikami tych rynków s ą równie ż m. in. TVN i telewizja Polsat. Dok ł adne okre ś lenie pozycji TVP by ł oby konieczne, gdyby post ę powanie wyja ś niaj ą ce uprawdopodobni ł oby antymonopolowy charakter dzia ł a ń TVP, OBOP i PBS zarzucany przez Wnioskodawc ę . Samo posiadanie przez 25 przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej nie stanowi naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Dopiero wykorzystanie pozycji dominuj ą cej w celu ograniczenia konkurencji na rynku powoduje, i ż dzia ł anie to mog ą stanowi ć praktyk ę naruszaj ą c ą konkurencj ę i by ć zakazane. Jednak, jak uzna ł Prezes Urz ę du, zarzucane przez Wnioskodawc ę dzia ł ania TVP, OBOP i PBS nie maj ą charakteru antymonopolowego (co b ę dzie wykazane poni ż ej), nie dosz ł o równie ż do zagro ż enia lub naruszenia interesu publicznego, st ą d nie jest konieczne okre ś lanie dok ł adnej pozycji TVP ju ż na etapie post ę powania wyja ś niaj ą cego. By ł oby to konieczne w przypadku wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego. W ocenie organu antymonopolowego - opartej na informacjach zawartych we wniosku oraz uzyskanych w trakcie post ę powania wyja ś niaj ą cego - w sposób oczywisty wynika, ż e nie naruszono zakazu okre ś lonego w art. 8 ust. 2 pkt. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , czyli ż e TVP nie nadu ż y ł a posiadanej pozycji dominuj ą cej poprzez przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do rozwoju konkurencji, a przez to nie zamkn ęł a rynku bada ń opinii i rynku (w tym bada ń wyborczych 2005) dla innych nadawców telewizyjnych, w tym TVN. Prezes Urz ę du podkre ś la, i ż zgodnie z ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów , posiadanie pozycji dominuj ą cej nie jest zakazane. Zakazane jest dopiero jej nadu ż ywanie. St ą d przyjmuj ą c, i ż TVP posiada na rynku wskazanym przez Wnioskodawc ę pozycj ę dominuj ą c ą , w celu wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego nale ż y uprawdopodobni ć zarzut nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej. Na podstawie zebranego w czasie post ę powania wyja ś niaj ą cego materia ł u dowodowego, Prezes Urz ę du stwierdza, i ż TVP og ł aszaj ą c powy ż szy przetarg i specyfikacj ę istotnych warunków zamówienia dzia ł a ł a zgodnie z procedurami wynikaj ą cymi z przepisów ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówie ń publicznych (Dz.U. 2004, Nr 19, poz. 177 ze zm.). Przetarg ten by ł skierowany do wszystkich przedsi ę biorców z ca ł ej Unii Europejskiej, zawiera ł jednakowe dla wszystkich warunki i wymagania, w zwi ą zku z czym nie istnieje ż adne podejrzenie ograniczania w ten sposób dost ę pu do rynku lub eliminowania z rynku jakichkolwiek przedsi ę biorców. W przetargu tym OBOP i PBS jako jedyny oferent wyst ą pi ł y jako konsorcjum i z ł o ż y ł y wspólna ofert ę . Z informacji uzyskanych przez Prezesa Urz ę du w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym wynika, i ż umowa pomi ę dzy TVP a OBOP i PBS zosta ł a podpisana w ł a ś nie w wyniku przeprowadzonego przez TVP przetargu na wykonanie badania „Szacunkowych wyników wyborów parlamentarnych i prezydenckich w roku 2005 oraz 26 w przypadku kiedy w dniu wyborów parlamentarnych lub prezydenckich odb ę dzie si ę referendum w sprawie Traktatu Konstytucyjnego Unii Europejskiej szacunkowych wyników tego referendum”. Umieszczenie przez TVP w specyfikacji przetargowej warunku zawarcia umowy na wy łą czno ść , by ł o uzasadnione i racjonalne ze wzgl ę dów ekonomicznych przedsi ę biorcy, nie stanowi ł o równie ż prze ł amania ogólnie stosowanej na rynku praktyki zawierania umów, co zosta ł o wykazane jako oczywiste w ustaleniach Prezesa Urz ę du. Zawarcia na powy ż szej podstawie umowy TVP z OBOP i PBS nie mo ż na uzna ć za niezgodne z prawem. Dzia ł aj ą cy na rynku bada ń opinii i rynku, konkurencyjny wzgl ę dem OBOP i PBS, o ś rodek badawczy – GfK Polonia z powodzeniem przeprowadzi ł a badanie opinii wyborczych exit poll na rzecz TVN. Potencjalnie konkurencyjne o ś rodki badawcze by ł y równie ż gotowe do przeprowadzenia takiego badania w przypadku otrzymania zlecenia. Fakt zawarcia umowy na wy łą czno ść w obliczu zaprezentowanych powy ż ej informacji dotycz ą cych du ż ej konkurencji na rynku bada ń opinii i rynku równie ż nie mo ż e by ć uznany za zamkni ę cie rynku bada ń wyborczych dla innych nadawców. Prezes Urz ę du stwierdza, ż e w przedmiotowej sprawie w sposób oczywisty z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez Prezesa Urz ę du informacji wynika, ż e TVP, nie nadu ż y ł a posiadanej pozycji dominuj ą cej na polskim rynku nadawania ogólnodost ę pnych programów telewizyjnych i powi ą zanym z rynkiem rynku rozpowszechniania reklamy telewizyjnej poprzez przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do rozwoju konkurencji, a przez to nie ograniczy ł a dost ę pu do polskiego rynku bada ń opinii i rynku innym nadawcom telewizyjnym, w tym TVN lub wydawcom prasy. Podkre ś lenia po raz kolejny wymaga fakt, ż e konkurenci TVP mogli zawrze ć umow ę na przeprowadzenia bada ń wyborczych 2005 z innymi przedsi ę biorcami dzia ł aj ą cymi na rynku badania opinii i rynku. Jednocze ś nie zawierana w tego rodzaju umowach klauzula wy łą czno ś ci wyników bada ń jest normaln ą (nie budz ą c ą w ą tpliwo ś ci) cech ą kontraktowania. Nie mo ż na zarzuci ć TVP nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej w sytuacji, gdy ponosi ona du ż e koszty zleconej us ł ugi, a nast ę pnie jej wyniki w postaci bada ń wyborczych zastrzega sobie na wy łą czno ść . Odnosz ą c si ę do powy ż szego, Prezes Urz ę du stwierdza, i ż dzia ł anie TVP w zakresie zawarcia umowy pomi ę dzy TVP a OBOP i PBS, zapewniaj ą cej wy łą czno ść wyników bada ń na rzecz zamawiaj ą cego – TVP, nie stanowi podstawy do wszcz ę cia post ę powania 27 antymonopolowego pod zarzutem naruszenia przez TVP przepisu art. 8 ust. 2 pkt. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Konkluduj ą c nale ż y stwierdzi ć , ż e zarzuty TVN dotycz ą ce zawarcia porozumienia pomi ę dzy TVP a OBOP i PBS ograniczaj ą cego dost ę p do rynku lub eliminowaniu z rynku przedsi ę biorców nieobj ę tych porozumieniem, zmowy przetargowej oraz nadu ż ywania przez TVP pozycji dominuj ą cej, którego skutkiem jest zamkni ę cie rynku bada ń wyborczych 2005 dla innych nadawców telewizyjnych w sposób oczywisty nie spe ł niaj ą przes ł anek art. 8 i art. 5 ustawy (w zakresie nie wy łą czonym art. 6 i 7 ustawy). W trakcie post ę powania wyja ś niaj ą cego przeprowadzonego przez Prezesa Urz ę du zosta ł o jednoznacznie wykazane, ż e w przypadku zawierania umów na przeprowadzenie bada ń opinii publicznej (w tym bada ń exit poll), klauzula wy łą czno ś ci jest ich immanentn ą cech ą . Jest ona uzasadniona ekonomicznie. Je ż eli zleceniodawca p ł aci zleceniobiorcy okre ś lona (du żą ) kwot ę za przeprowadzenie badania, to jest rzecz ą oczywist ą , ż e wyniku tego badania s ą jego w ł asno ś ci ą i nie dopu ś ci, aby by ł y one udost ę pniane przez zleceniobiorc ę innym zainteresowanym. Jednocze ś nie, post ę powanie wykaza ł o, ż e na rynku obecnych jest wiele firm, które s ą w stanie w krótkim czasie przygotowa ć i przeprowadzi ć takie badanie (dowód: TVN zawar ł o umow ę za przeprowadzenie bada ń przedwyborczych 2005 z GFK Polonia we wrze ś niu 2005 r.). Pomi ę dzy TVP a OBOP i PBS nie istnia ł a równie ż zmowa przetargowa, bowiem specyfikacja przetargu organizowanego przez TVP by ł a ogólnie znana, przy tym nie zawiera ł a ż adnych zapisów, które wskazywa ł yby na zawarcie porozumienia przetargowego. Klauzula wy łą czno ś ci zawarta w tej specyfikacji, jak wcze ś niej wykazano, równie ż nie budzi zastrze ż e ń . W odniesieniu do zarzutu nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej przez TVP poprzez zamkni ę cie rynku bada ń wyborczych 2005 dla innych nadawców telewizyjnych nale ż y stwierdzi ć , ż e taki zarzut móg ł by znale źć swoje potwierdzenie, jedynie w sytuacji, gdyby specyfikacja warunków przetargu organizowanego przez TVP zawiera ł a zapisy skutkuj ą ce zamkni ę ciem tego rynku. Uznaj ą c zapis dotycz ą cy wy łą czno ś ci przeprowadzenia bada ń dla TVP za uzasadniony ekonomicznie, co wykazano powy ż ej, nale ż y stwierdzi ć , ż e specyfikacja nie nosi ł a znamion nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej przez tego przedsi ę biorc ę . 28 Prezes Urz ę du, odmawiaj ą c wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego, odmawia równie ż wydania decyzji na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , wnioskowanej przez TVN. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji. Zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 ustawy kodeks post ę powania cywilnego , od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w terminie dwutygodniowym od dnia dor ę czenia decyzji, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów p.o. ZAST Ę PCY DYREKTORA Departamentu Ochrony Konkurencji El ż bieta Witkowska-Grochowalska Otrzymuje: Piotr Walter Prezes Zarz ą du TVN S.A. ul. Wiertnicza 166 02-952 Warszawa 29