DOK-7/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DAR-411-02/06/PK/DD Warszawa, dnia 18 grudnia 2008 DECYZJA NR DOK 7/08 Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z pó ź n. zm.) w zwi ą zku z art. 80 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.: Dz. U. z 2006r. Nr 157, poz. 1119), w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. 2007, nr 50, poz. 331), Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów umarza post ę powanie antymonopolowe wszcz ę te z urz ę du w dniu 14 wrze ś nia 2006 roku pod zarzutem nadu ż ywania przez Powszechny Zak ł ad Ubezpiecze ń S.A. w Warszawie pozycji dominuj ą cej na krajowym rynku ubezpiecze ń autocasco polegaj ą cego na przeciwdzia ł aniu ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji poprzez zawieranie w umowach ubezpieczenia autocasco postanowie ń , zgodnie z którymi w przypadku naprawy pojazdu marki Skoda lub Peugeot poza sieci ą autoryzowanych warsztatów serwisowych odszkodowanie wyp ł acane jest z potr ą ceniem udzia ł u w ł asnego w wysoko ś ci 20% lub 10% szkody, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Uzasadnienie W dniu 14 wrze ś nia 2006 roku Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: „Prezes Urz ę du” lub „organ antymonopolowy”) wszcz ął z urz ę du post ę powanie antymonopolowe pod zarzutem nadu ż ywania przez Powszechny Zak ł ad Ubezpiecze ń S.A. w Warszawie (dalej: „PZU”) pozycji dominuj ą cej na krajowym rynku ubezpiecze ń autocasco polegaj ą cego na przeciwdzia ł aniu ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji poprzez zawieranie w umowach ubezpieczenia autocasco postanowie ń , zgodnie z którymi w przypadku naprawy pojazdu marki Skoda lub Peugeot poza sieci ą autoryzowanych warsztatów serwisowych odszkodowanie wyp ł acane jest z potr ą ceniem udzia ł u w ł asnego w wysoko ś ci odpowiednio 20% i 10% szkody, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt. 5 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005, nr 244, poz. 2080) (dalej: „ustawa”). Post ę powanie antymonopolowe by ł o poprzedzone post ę powaniem wyja ś niaj ą cym w sprawie badania rynku napraw samochodów w zakresie ubezpieczenia autocasco. Post ę powanie to prowadzono w okresie od kwietnia 2005 roku do czerwca 2006 roku. Powodem wszcz ę cia post ę powania wyja ś niaj ą cego by ł y sygna ł y z rynku – skargi organizacji zrzeszaj ą cych przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść w zakresie napraw pojazdów samochodowych. Zdaniem tych przedsi ę biorców dzia ł ania PZU mog ą skutkowa ć stwarzaniem warsztatom samochodowym zró ż nicowanych warunków konkurencji na rynku likwidacji szkód w ramach ubezpieczenia AC w stosunku do serwisów autoryzowanych. Zapisywanie przez PZU w polisach postanowienia o konieczno ś ci ponoszenia udzia ł u w ł asnego, powoduje, ż e posiadacze samochodów w przypadku likwidacji szkody z ubezpieczenia AC b ę d ą wybiera ć us ł ugi serwisów autoryzowanych. Zgodnie z danymi publikowanymi przez Komisj ę Nadzoru Finansowego udzia ł PZU w rynku ubezpiecze ń autocasco w roku 2005 wynosi ł 61%, przekracza ł zatem próg ustanowiony w ustawie, pozwalaj ą cy przyj ąć domniemanie posiadania przez przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej. Bior ą c pod uwag ę , ż e zgodnie z ustalonym orzecznictwem mo ż liwa jest sytuacja, gdy dominant wywiera nacisk na uczestników rynków niezdominowanych, je ż eli na rynku zdominowanym wyst ę puj ą mi ę dzy nim a tymi uczestnikami relacje zale ż no ś ci, Prezes Urz ę du wszcz ął post ę powanie antymonopolowe pod zarzutem wskazanym w sentencji. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2008 Prezes Urz ę du zaliczy ł w poczet post ę powania dowodowego dokumenty przed ł o ż one w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym w sprawie badania rynku napraw samochodów w zakresie ubezpieczenia autocasco (AC), w tym okre ś lenia jego struktury i stopnia koncentracji prowadzone pod sygn. DAR-401-02/05/DL i DAR-401-02/05/EK/KO. Pismem z dnia 20 czerwca 2008 roku PZU poinformowa ł o o wycofaniu si ę ze stosowania w umowach ubezpieczenia udzia ł u w ł asnego w szkodach naprawianych poza autoryzowanymi stacjami obs ł ugi od dnia 1 czerwca 2008, zarówno je ś li chodzi o samochody marki Skoda jak i Peugeot. Pismem z dnia 25 listopada 2008 r. Prezes Urz ę du zawiadomi ł PZU o zamkni ę ciu post ę powania dowodowego. Po zapoznaniu si ę z ca ł o ś ci ą materia ł u dowodowego strona pismem z dnia 9 grudnia 2008 przedstawi ł a swoje ostateczne stanowisko w sprawie. Prezes Urz ę du ustali ł i zwa ż y ł co nast ę puje: Ubezpieczenie autocasco nale ż y do ubezpiecze ń dobrowolnych. Umowa zawierana jest pomi ę dzy zak ł adem ubezpiecze ń a w ł a ś cicielem pojazdu. Ubezpieczenie gwarantuje wyp ł at ę odszkodowania, gdy nast ą pi uszkodzenie pojazdu lub jego wyposa ż enia wskutek zderzenia z innym pojazdem, osobami, zwierz ę tami lub przedmiotami, dzia ł ania osób trzecich, zdarze ń losowych takich jak powód ź , po ż ar, dzia ł ania czynników termicznych lub chemicznych, kradzie ż y pojazdu, jego cz ęś ci lub wyposa ż enia, uszkodzenia pojazdu po kradzie ż y lub próbie kradzie ż y. Umowa ubezpieczenia AC samochodu jest zawierana najcz ęś ciej razem z ubezpieczeniem odpowiedzialno ś ci cywilnej. Mo ż e by ć tak ż e zawarta w ramach pakietów ubezpiecze ń komunikacyjnych. Wiele zak ł adów ubezpieczeniowych dzia ł aj ą cych na polskim rynku oferuje mo ż liwo ść zawarcia umów ubezpiecze ń komunikacyjnych w pakiecie, który mo ż e naby ć w ł a ś ciciel samochodu dowolnej marki i w dowolnym roku jego u ż ytkowania. Cz ę st ą praktyk ą jest tak ż e zawieranie umów o wspó ł pracy pomi ę dzy zak ł adem ubezpieczeniowym a producentem samochodów, których celem jest stworzenie pakietów ubezpiecze ń komunikacyjnych dla nabywców nowych samochodów okre ś lonej marki. W przypadku oferty PZU skonstruowanej dla nabywców samochodów Skoda i Peugeot pakiet ubezpiecze ń komunikacyjnych obejmuje: - obowi ą zkowe ubezpieczenie odpowiedzialno ś ci cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu na terytorium RP, - ubezpieczenie odpowiedzialno ś ci cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagranicznym, - ubezpieczenie autocasco w ruchu krajowym i zagranicznym, - ubezpieczenie nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków kierowcy i pasa ż erów pojazdu mechanicznego, - ubezpieczenie Assistance Polska na terytorium RP. 2 Warunki ubezpieczenia pakietowego, w tym ubezpieczenia AC, dla nabywców samochodów danej marki s ą korzystniejsze dla klienta ni ż warunki, na jakich zawierane s ą umowy tego ubezpieczania w pakietach ubezpiecze ń komunikacyjnych standardowo oferowanych przez zak ł ady ubezpiecze ń wszystkim klientom oraz w przypadku zawierania umowy na tylko jeden rodzaj ubezpieczenia (np. gdy klient postanawia zakupi ć u danego ubezpieczyciela polis ę wy łą cznie na ubezpieczenie AC). W przypadku pakietowego ubezpieczenia AC oferowanego w przez PZU, udogodnienia polegaj ą m. in. na utrzymywaniu sta ł ej, fakturowej warto ś ci samochodu przez pierwsze 6 miesi ę cy od jego zakupu oraz braku wp ł ywu szkodowo ś ci w samochodzie klienta na wysoko ść sk ł adki ubezpieczenia na kolejny rok. PZU oferuje produkt w postaci pakietu ubezpiecze ń komunikacyjnych zainteresowanym t ą form ą ubezpiecze ń nabywcom i posiadaczom samochodów marki Skoda nowych i u ż ywanych (do pi ą tego roku eksploatacji) na podstawie umowy generalnej z dnia 31 stycznia 2001 zawartej przez PZU ze Skoda Auto Polska SA w Poznaniu. W za łą czniku nr 2 do tej umowy 1 zatytu ł owanym „Warunki merytoryczne zawierania umów ubezpieczenia” wprowadzony zosta ł w §1 pkt 3.2 ust 6 zapis, zgodnie z którym, w przypadku naprawy pojazdu w sieci autoryzowanych warsztatów serwisowych Skoda Auto Polska S.A. odszkodowanie wyp ł acane jest na podstawie z ł o ż onych i zatwierdzonych faktur potwierdzaj ą cych fakt dokonania naprawy w wysoko ś ci 100. Natomiast w przypadku naprawy pojazdu poza sieci ą autoryzowanych warsztatów serwisowych Skoda Auto Polska SA – odszkodowanie jest wyp ł acane z potr ą ceniem udzia ł u w ł asnego w wysoko ś ci 20% warto ś ci szkody. Postanowienia te dotyczy ł y likwidacji szkód powsta ł ych w pojazdach marki Skoda z umów ubezpiecze ń AC zawartych po dniu 15 stycznia 2005 w formie pakietowej. Na podstawie zawartego ze Skod ą w dniu 3 stycznia 2005 „Porozumienia o wspó ł pracy w zakresie obs ł ugi likwidacyjnej szkód” PZU zobowi ą za ł o si ę [TAJEMNICA PRZEDSI Ę BIORSTWA – za łą cznik nr 1 do Decyzji]. Natomiast wspó ł praca pomi ę dzy PZU a Peugeot Polska Sp. z o.o. w Warszawie dotycz ą ca oferowania pakietu ubezpiecze ń komunikacyjnych zainteresowanym t ą form ą ubezpiecze ń nabywcom i posiadaczom samochodów marki Peugeot nowych i u ż ywanych (do pi ą tego roku eksploatacji) prowadzona by ł a na podstawie Umowy o wspó ł pracy w zakresie ubezpiecze ń komunikacyjnych OC, AC, NW, Assistance Polska, Zielona Karta zawartej pomi ę dzy PZU a Peugeot Polska dnia 25 marca 2004. W §5 pkt 11 ww. umowy zapisano, i ż w przypadku naprawy pojazdu marki Peugeot w autoryzowanej sieci dealerskiej – odszkodowanie wyp ł acane jest w wysoko ś ci 100% natomiast w przypadku naprawy pojazdu poza autoryzowan ą sieci ą dealersk ą Peugeot – odszkodowanie wyp ł acane jest z potr ą ceniem udzia ł u w ł asnego w wysoko ś ci 10% warto ś ci szkody. Pomi ę dzy PZU a Peugeotem obowi ą zywa ł a Umowa ramowa z grudnia 2006 r. Równie ż w tej umowie w §4 pkt 1.8 znalaz ł o si ę postanowienie o takiej samej tre ś ci jak w poprzednio obowi ą zuj ą cej umowie, odnosz ą ce si ę do ubezpieczenia pakietowego AC samochodów marki Peugeot do pi ą tego roku eksploatacji. Oferowanie przez PZU pakietu ubezpiecze ń na warunkach okre ś lonych w umowach z producentami nie oznacza jednak, ż e nabywca samochodu Skoda lub Peugeot nie mo ż e, je ś li chce, zawrze ć umowy ubezpieczenia swojego samochodu w innym zak ł adzie ubezpieczeniowym na zwyk ł ych warunkach. 1 Za łą cznik ten zosta ł wprowadzony Aneksem nr 6 do umowy generalnej, podpisanym przez strony dnia 3 stycznia 2005 roku 3 Na podstawie zgromadzonego w toku post ę powania materia ł u dowodowego Prezes Urz ę du ustali ł , i ż ewentualny skutek w postaci kierowania klientów do warsztatów autoryzowanych Skoda i Peugeot zachodzi ł by nawet w sytuacji, gdyby tego typu umowa zosta ł a zawarta przez tych producentów z zak ł adem ubezpieczeniowym posiadaj ą cym mniejszy udzia ł w rynku. Fakt posiadania pozycji dominuj ą cej na rynku AC nie by ł zatem czynnikiem determinuj ą cym kwestionowane zachowanie PZU. Ewentualne utrudnienia w konkurowaniu przez warsztaty nieautoryzowane z autoryzowanymi wynikaj ą raczej z faktu, i ż du ż a ilo ść klientów nabywaj ą cych nowe samochody Skoda czy Peugeot, przy okazji zakupu samochodu decyduje si ę na proponowany przez producenta pakiet ubezpiecze ń . Znaczenie ma tu zatem nie si ł a rynkowa PZU, lecz producentów samochodów. Decyduj ą cy wp ł yw na decyzj ę klienta salonu samochodowego o zawarciu umowy ubezpieczenia ma bowiem w tym przypadku nie „to ż samo ść ” zak ł adu ubezpieczeniowego, lecz „to ż samo ść ” producenta samochodu, na który decyduje si ę konsument. Innymi s ł owy, klient nabywaj ą cy nowy samochód, decyduje si ę na dane ubezpieczenie nie dlatego, ż e jest lub chce sta ć si ę klientem konkretnego zak ł adu ubezpieczeniowego, ale dlatego, ż e zdecydowa ł si ę by ć klientem okre ś lonego producenta samochodów (a korzystne ubezpieczenie jest do tego samochodu „dodatkiem”). Mo ż na przyj ąć , ż e dla wielu nabywców nowych samochodów Skoda i Peugeot to, jaki zak ł ad ubezpiecze ń zapewnia ubezpieczenie pakietowe samochodu marki na która si ę zdecydowali, ma drugorz ę dne, je ś li nie wr ę cz nik ł e, znaczenie. Reasumuj ą c, nale ż y raz jeszcze wskaza ć , ż e w tych okoliczno ś ciach faktycznych znaczenie dla sytuacji na rynku napraw samochodowych ma nie pozycja PZU na rynku ubezpiecze ń AC, lecz udzia ł spó ł ek Skody i Peugeot na rynku sprzeda ż y samochodów. Brak jest zatem w niniejszej sprawie zwi ą zku pomi ę dzy posiadan ą przez PZU pozycj ą dominuj ą c ą , a ewentualnym ograniczeniem konkurencji na rynku napraw samochodowych. Mimo ż e PZU posiada pozycj ę dominuj ą c ą na rynku wskazanym w postanowieniu o wszcz ę ciu post ę powania jako rynek w ł a ś ciwy (rynek ubezpiecze ń autocasco), to jej dzia ł anie (czyli zawieranie ww. umów z producentami samochodów) nie mie ś ci si ę w hipotezie normy wynikaj ą cej z art. 8 ustawy. Norma ta zakazuje bowiem nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej. Natomiast dzia ł anie PZU nie mo ż e by ć zakwalifikowane jako nadu ż ywanie pozycji, i to nie ze wzgl ę du na fakt niespe ł nienia, której ś z przes ł anek wskazanych w art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy, lecz ze wzgl ę du na fakt, ż e zwi ą zane z nim ewentualne niekorzystne dla konkurencji skutki nie wynikaj ą z posiadania si ł y rynkowej przez tego przedsi ę biorc ę . Za nadu ż ycie pozycji dominuj ą cej mo ż na uzna ć dzia ł ania przedsi ę biorcy, które: - wp ł ywaj ą lub mog ą wp ł ywa ć na struktur ę rynku, na którym konkurencja ju ż zosta ł a os ł abiona na skutek funkcjonowania przedsi ę biorcy dominuj ą cego i które os ł abiaj ą zdolno ść jego istniej ą cych konkurentów do utrzymania lub rozwoju ich s ł abej ju ż pozycji rynkowej lub - oddzia ł uj ą na interesy kontrahentów lub konsumentów w stopniu niemo ż liwym do zaistnienia w przypadku, gdyby podejmuj ą cy je przedsi ę biorca (dominant) dzia ł a ł w warunkach wolnej konkurencji. Jak wynika z powy ż szego, kwalifikacja dzia ł ania przedsi ę biorcy jako naruszaj ą cego zakaz nadu ż ywania pozycji mo ż liwa jest tylko wówczas, gdy skutki dla rynku pozostaj ą w zwi ą zku z posiadan ą przez przedsi ę biorc ę si łą rynkow ą . Natomiast dla oceny okoliczno ś ci w rozpatrywanej sprawie fakt posiadania przez PZU pozycji dominuj ą cej na rynku nie ma, jak wykazano wy ż ej, ż adnego znaczenia. Wobec tego nalezy uzna ć , ż e dzia ł anie PZU nie powinno by ć badane pod k ą tem naruszenia art. 8 ustawy. Bezprzedmiotowo ść post ę powania administracyjnego, o której stanowi art. 105 kpa oznacza, ż e brak jest którego ś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie mo ż na wyda ć decyzji za ł atwiaj ą cej spraw ę co do istoty. Zgodnie z orzecznictwem NSA z 4 bezprzedmiotowo ś ci ą post ę powania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Oznacza to, i ż wszystkie elementy badanego stanu prawnego i faktycznego s ą tego rodzaju, ż e niepotrzebne jest post ę powanie maj ą ce na celu wyja ś nienie wszystkich tych okoliczno ś ci w sprawie 2 . Przes ł anka bezprzedmiotowo ś ci mo ż e istnie ć jeszcze przed wszcz ę ciem post ę powania i zosta ć ujawniona dopiero w tocz ą cym si ę post ę powaniu. Nie istniej ą przepisy zabraniaj ą ce ograniczania konkurencji „w ogólny sposób”, które mo ż na by stosowa ć abstrahuj ą c od rodzaju praktyki, o któr ą przedsi ę biorca jest podejrzany. Dokonana przez Prezesa Urz ę du kwalifikacja czynu ma zatem decyduj ą ce znaczenie dla oceny, czy dzia ł anie przedsi ę biorcy jest albo czy nie jest zgodne z prawem antymonopolowym. Jak ustali ł Prezes Urz ę du w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia ze stanem faktycznym, który móg ł by by ć badany pod k ą tem naruszenia art. 8 ustawy. W tej sytuacji badanie zaistnienia przes ł anek koniecznych do stwierdzenia stosowania okre ś lonego rodzaju praktyki (w tym przypadku wskazanych w art. 8 ust.2 pkt 5 ustawy) nie jest zasadne. Nale ż y uzna ć , ż e w takiej sytuacji mamy do czynienia z bezprzedmiotowo ś ci ą post ę powania antymonopolowego, gdy ż brak jest sprawy administracyjnej, dla rozpatrzenia której post ę powanie zosta ł o wszcz ę te 3 . W tej sytuacji, skoro nie mo ż na uzna ć , ż e zaistnia ł stan faktyczny przewidziany przez ustawodawc ę , upowa ż niaj ą cy organ do wydania decyzji administracyjnej, brak jest podstaw dla dalszego prowadzenia post ę powania w niniejszej sprawie. Post ę powanie nale ż y zatem uzna ć za bezprzedmiotowe i umorzy ć . Bior ą c powy ż sze pod uwag ę orzeka si ę jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 15 grudnia 2000 (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm) w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. 2007, nr 50, poz. 331 ze zm.), w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. od decyzji Prezesa Urz ę du przys ł uguje stronom odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Departamentu Ochrony Konkurencji Monika Bychowska Otrzymuje: Pan Mariusz Królak, pe ł nomocnik Powszechny Zak ł ad Ubezpiecze ń S.A. Al. Jana Paw ł a II 24 00-133 Warszawa 2 wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 1995 r., SA/ Ł d 2424/94, ONSA 1996/2/80 3 por. wyrok SN z dnia 9 listopada 1995 r., III ARN 50/1995, OSNP 1996/11/150 5