DOZIK-9/2018

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl P REZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUM ENTÓW MAREK NIECHCIAŁ Warszawa, 31 grudnia 2018 r. wersja jawna DO Z I K - 2.611.6. 20 17. JS Decyzja nr DO Z IK - 9 /2018 I. Na podstawie art. 23b ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2 007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 798 ze zm. ) , po przeprowa dzeniu postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone , Prez es Urzędu Ochrony Konkure ncji i Konsumentów uznaje postanowienia wzorców umów stosowane przez Deutsche Bank Pol ska Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie we wzorcach umów, aneksach do umów kredytów i pożyczek hipotecznych denominowanych do walut obcych o treści: A. „Kursy wymiany walut w Tabeli Kursów ustalane są prze z Bank w każdym Dniu Roboczym w oparciu o średni kurs z rynku walutowego (FOREX), ustalany najpóźniej do godziny 9.30 czasu obowiązującego w Polsce („Kurs Bazowy”). Kurs kupna ustalany jest w oparciu o wzór: Kurs Kupna = 2*Kurs Bazowy/(2+Spread Walutowy wyrażony w procentach), a kurs sprzedaży w oparciu o wzór: Kurs Sprzedaży = Kurs Bazow y + (Spread Walutowy wyrażony w procentach*Kurs Kupna)/2. Wartość Spreadu Walutowego wyrażonego w procentach na dzień zawarcia Umowy w ynosi dla waluty CHF: […], Euro: […], USD: […], GBP: […] i może ona ulec zmianie w drodze jednostronnego oświadczenia Banku na zasadach określonych w punkcie 5.4 poniżej. Spread Walutowy wyrażony w procentach jest równy stosunkowi spreadu walutowego wyrażo nego kwotowo, stanowiącego różnicę pomiędzy kursem sprzedaży a kursem kupna waluty obcej określanych w Tabeli Kursów („Sp read Walutowy”) do kursu kupna” w zw. z: [5.4] B. „Bank jest uprawniony do zmiany – nie częściej niż raz w miesiącu kalendarzowym – wys okości Spreadu Walutowego wyrażonego w procentach na podstawie przesłanek określonych w punkcie 4.7. Regulaminu Produktowego, o wartość wyrażonej w punktach procentowych zmiany określony ch w tym postanowieniu podstaw” [ postanowienia umowne stosowane w nas tępujących wzorcach umów: - wzorzec Umowy kredytu mieszkaniowego i konsolidacyjnego z dnia 4 stycznia 2016 r., - wzorzec Umowy kredytu mieszkaniowego i konsolidacyjnego z dnia 25 maja 2018 r., 2 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl - wzorzec aneksu (dla umów zawartych od dnia 1 kwietnia 2009 r. ), - wzorzec aneksu (dla umów zawartych od dnia 1 si erpnia 2008 r. do dnia 31 marca 2009 r.), - wzorzec aneksu (dla umów zawartych od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 31 lipca 2008 r.), - wzorzec aneksu obowiązującego dla umów zawartych z DB 24 w latach 200 1 - 2002 ] , [4.7] „Poza okolicznościami przewidzianymi w pozostałych Warunkach Kredytu oraz przy uwzględnieniu postanowień pkt 1.4.2.3. Regulaminu Kredytowego, Bank jest uprawniony do zmiany – nie częściej niż raz w miesiącu kalendarzowym – wysokości Opłat i Prowizji określonych Tabeli Prowizji i Opłat na podstawie i w stosunku do: a) Wzrostu inflacji w stopniu ogłaszanym przez GUS, co najmniej o 0,1%, b) Zmiany wskaźnika cen dóbr inwestycyjnych publikowanych przez GUS, co najmniej o 0,1%, c) Wzrostu rzeczywistych kos ztów obsługi danej usługi na skutek niezależnych od Banku czynników zewnętrznych, w szczególności: wzrostu cen opłat pocztowych i telekomunikacyjnych, rozliczeń międzybankowych koniecznych do wykonania danej usługi, energii, wejście w życie nowych regulacj i prawnych powodujących wzrost kosztów świadczonej usługi o co najmniej 1%, d) Zmiany stóp procentowych kredytów udzielanych bankom przez Narodowy Bank Polski o co najmniej 0,01%, e) Zmiany poziomu rezerw obowiązkowych ustalonych przez Narodowy Bank Polski lub w ysokości ich ewentualnego oprocentowania, co najmniej o 0,01%, f) Zmiany stawek oprocentowania lokat na rynku międzybankowym (międzybankowych stóp referencyjnych, wywołana czynnikami regulacyjnymi), co najmniej o 0,01%, g) Zmiany wysokości obowiązkowych opłat wn oszonych przez banki na rzecz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, co najmniej o 0,01%, h) Zmiany rentowności instrumentów rynku pieniężnego i kapitałowego (w tym np. bonów skarbowych i obligacji Skarbu Państwa), co najmniej o 0,01%” [ postanowienie umowne stoso wane w następujących wzorcach umów: - Regulamin Produktowy dla kredytu mieszkaniowego i kredytu konsolidacyjnego Deutsche Bank Polska S.A. z dnia 27 listopada 2015 r. (obowiązujący dla umów zawartych na podstawie decyzji kredytowych wydanych od dnia 27 lis topa da 2015 r. do dnia 3 lipca 2016 r.), - Regulamin Produktowy dla kredytu mieszkaniowego i kredytu konsolidacyjnego z dnia 4 lipca 2016 r. (obowiązujący dla umów zawartych od dnia 1 sierpnia 2008 r. do dnia 21 lipca 2017 r.), - Regulamin Produktowy dla k redytu mieszkaniowego i kredytu konsolidacyjnego z dnia 9 kwietnia 2018 r. (obowiązujący dla umów zawartych od dnia 9 kwietni a 2018 r. do dnia dzisiejszego)], 3 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl za niedozwolone postanowienia umowne , o których mowa w art. 385 1 § 1 usta wy z dnia 23 kwietnia 1 964 r. - Kodeks cywilny ( tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1025 ze zm. ), co stanowi naruszenie art. 23a ustawy z dnia 16 lutego 2 007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 798 ze zm. ) , i zakazuje ich wykorzystywania . II. Na podstawie art. 23b ust. 2 us tawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 798 z e zm. ) , po przeprowadzeniu postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone , Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na Deutsche Bank Polska Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie środki usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a ww. ustawy , w ten sposób, że: a) Deutsche Bank Polska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie w terminie nie późn iej niż 3 (trzech) miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji , poinformuje wszystkich konsumentów, będących stronami um ów zawartych na podstawie wzorców, których postanowienia zosta ły uznane za niedozwolone, o uznaniu ich za niedozwolone i sku tkach z tego wynikających. Przy czym informacja przekazywana konsumentom będzie: - w warstwie wizualnej - sporządzona czcionką w roz miarze co najmniej 11, kolorze czarnym i rodzaju Times New Roman , - dostarczona konsumentom za pomocą listów poleconych, - składała się z następującej treści: „Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w decyzji nr DO Z IK - 9 /2018 z dnia 31 grudnia 2018 r. uznał za niedozwo lone postanowienia wzorców umów stosowane przez Deutsche Bank Polska Spółkę Akcyjną z siedzibą w Wars zawie i zakazał ich wykorzystywania, o treści: A. „Kursy wymiany walut w Tabeli Kursów ustalane są prze z Bank w każdym Dniu Roboczym w oparciu o średni kurs z rynku walutowego (FOREX), ustalany najpóźniej do godziny 9.30 czasu obowiązującego w Polsce („Kur s Bazowy”). Kurs kupna ustalany jest w oparciu o wzór: Kurs Kupna = 2*Kurs Bazowy/(2+Spread Walutowy wyrażony w procentach ), a kurs sprzedaży w oparciu o wzór: Kurs Sprzedaży = Kurs Bazow y + (Spread Walutowy wyrażony w procentach*Kurs Kupna)/2. Wartość Spr eadu Walutowego wyrażonego w procentach na dzień zawarcia Umowy wynosi dla waluty CHF: […], Euro: […], USD: […], GBP: […] i może ona ulec zmianie w drodze jednostronnego oświadczenia Banku na zasadach określonych w punkcie 5.4 poniżej. Spread Walutowy wyra żony w procentach jest równy stosunkowi spreadu walutowego wyrażonego kwotowo, stanowiącego różnicę pomiędzy kursem sprzedaży a kursem kupna waluty obcej określanych w Tabeli Kursów („Sp read Walutowy”) do kursu kupna” w zw. z: [5.4] B. „Bank jest uprawnion y do zmiany – nie częściej niż raz w miesiącu kalendarzowym – wysokości Spreadu Walutowego wyrażonego w procentach na podstawie przesłanek określonych w punkcie 4.7. Regulaminu Produktowego, o wartość wyrażonej w punktach procentowych zmiany określonych w tym postanowieniu podstaw”, 4 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl [4.7] „Poza okolicznościami przewidzianymi w pozostałych Warunkach Kredytu oraz przy uwzględnieniu postanowień pkt 1.4.2.3. Regulaminu Kredytowego, Bank jest uprawniony do zmiany – nie częściej niż raz w miesiącu kalendarzowym – wysokości Opłat i Prowizji określonych Tabeli Prowizji i Opłat na podstawie i w stosunku do: a) Wzrostu inflacji w stopniu ogłaszanym przez GUS, co najmniej o 0,1%, b) Zmiany wskaźnika cen dóbr inwestycyjnych publikowanych przez GUS, co najmniej o 0,1%, c) Wzrost u rzeczywistych kosztów obsługi danej usługi na skutek niezależnych od Banku czynników zewnętrznych, w szczególności: wzrostu cen opłat pocztowych i telekomunikacyjnych, rozliczeń międzybankowych koniecznych do wykonania danej usługi, energii, wejście w ży cie nowych regulacji prawnych powodujących wzrost kosztów świadczonej usługi o co najmniej 1%, d) Zmiany stóp procentowych kredytów udzielanych bankom przez Narodowy Bank Polski o co najmniej 0,01%, e) Zmiany poziomu rezerw obowiązkowych ustalonych przez Narodow y Bank Polski lub wysokości ich ewentualnego oprocentowania, co najmniej o 0,01%, f) Zmiany stawek oprocentowania lokat na rynku międzybankowym (międzybankowych stóp referencyjnych, wywołana czynnikami regulacyjnymi), co najmniej o 0,01%, g) Zmiany wysokości obo wiązkowych opłat wnoszonych przez banki na rzecz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, co najmniej o 0,01%, h) Zmiany rentowności instrumentów rynku pieniężnego i kapitałowego (w tym np. bonów skarbowych i obligacji Skarbu Państwa), co najmniej o 0,01%”. Prawomoc na decyzja o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone ma skutek wobec przedsiębiorcy, co do którego stwierdzono stosowanie niedozwolonego postanowienia umownego oraz wobec wszystkich konsumentów, którzy zawarli z nim umowę na podstawie wzorca wsk azanego w decyzji. Treść decyzji nr DO Z IK - 9 /2018 dostępna jest na stronie www.deutschebank.pl . Decyzja jest prawomocna”; b) Deutsche Bank Polska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawi e zamieści, na własny koszt – w terminie nie później niż 1 (jednego) miesią ca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji – informację o treści wskazanej w pkt IIa tiret 3. ( trzeci ) , na stronie internetowej Deutsche Bank Polska Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie (w dacie wydania niniejszej decyzji jest to strona internetow a: www.deutschebank.pl ) w ten sposób, że powyższa informacja zostanie umieszczona na stronie głównej oraz będzie utrzymywana na niej przez okres 4 (czterech) miesięcy. III. Na podstawie art. 23b ust. 3 us tawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 798 ze zm. ) , po przeprowadzeniu po st ępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone , Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na Deutsche Bank Polska Spółkę Akcyjną z si edzibą w Warszawie obowiązek publikacji wer sji jawnej niniejszej decyzji w całości, na koszt Deutsche Bank Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie, na stronie internetowej tego przedsiębiorcy (w dacie wydania niniejszej decyzji jest to strona internetowa: w ww.deutschebank.pl ), w terminie nie później niż 1 (jednego) miesiąca od 5 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, w ten sposób, że odnośnik do treści wersji jawnej decyzji powinien zostać umieszczony na stronie głównej i opisany w następujący sposób: „D ecyzja Prezesa UOKiK nr DO Z IK - 9 /2018 . Decyzja prawomocna”, oraz utrzymywania jej na przedmiotowej stronie internetowej przez okres 4 ( czterech ) miesięcy. I V. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 3a ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i kons umentów (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 798 ze zm. ) , Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na Deutsche Bank Polska Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie , płatną do budżetu państwa, karę pieniężną w wysokości 6 982 145 zł (słownie: sześ ć milionów dziewięćset osiemdziesiąt dwa tysiąc e sto czterdzieści pięć złotych ) , z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie określonym w pkt I niniejszej decyzji. V . Na podstawie art. 77 ust . 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 798 ze zm.) oraz na podstawie art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 201 8 r. poz . 2096 ze zm. ) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2 007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów obciąża Deutsche Bank Polska Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie ko sztami postępowania opisanego w pkt I sentencji niniejszej decyzji w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone w kwocie 54,60 zł (słownie: pięćdziesiąt cztery złote sześćdziesiąt groszy ) i zobowiązuje Deutsche Bank Polska Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie do zwrotu tych kosztów Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej także „Prezes Urzędu”, „Prezes UOKiK”) przepr owadził postępowanie wyjaśniające (sygn. DDK - 404 - 502/16) w sprawie wstępnego ustalenia, czy w związku ze stosowaniem we wzorca ch umów wykorzystywanych przez b anki klauzul dotyczących sposobu ustalania wysokości kursów kupna i sprzedaży walut obcych, nastąp iło naruszenie uzasadniające wsz częcie postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, stosownie do art. 23a ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsume ntów (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 798 ze zm. ; dale j także „uokik”). Podstawę do wszczęcia postępowania stanowiły informacje otrzymane przez Prezesa Urzędu od konsumentów, będących stroną umów o kredyty hipoteczne waloryzowane i denominowane odnoszące się do walut obcych, dotyczące dowolności w ustalaniu p rzez b anki kursów kupna i sprzedaży walut obcych. W toku p rowadzonego postępowania, pismami z dnia 10 czerwca 2016 r. i 18 lipca 2016 r. , Prezes Urzędu wezwał Deutsche Bank Polska Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie (dalej także „Bank” , „przedsiębiorca” , „Spółka” ) do p rzekazani a informacji, czy we wzorcach umów kredytów hipotecznych waloryzowanych /denominowanych do walut obcych lub w załącznikach do nich (m.in. regulaminach, tabelach) bądź we wzorcach aneksów stosowanych przez Bank po dniu 17 kwi etnia 201 6 r., zamieszczane są postanowieni a umowne dotyczące sposobu ust alania wysokości kursów kupna i sprzedaży walut obcych 6 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl oraz czy konsumenci mogą zweryfikować na po d stawie ww. postanowień poprawność wyliczeń stosowanych przez Bank. Dodatkowo Prezes Urzędu we zwał Bank do przekazania treści odpowiednich wzorców umów wraz z załącznikami. W odpowiedzi, pismami z dnia 5 lipca 2016 r. oraz 27 lipca 2016 r. , Bank przekazał m.in. następujące stanowisko: - W ofercie Banku znajdowały i znajdują się wyłącznie kredyty hi poteczne denominowane (wyrażone) w walucie obcej, z tym, że fizyczny transfer środków na konto sprzedającego nieruchomość wskazaną w umowie kredytu hipotecznego zwykle następował w walucie polskiej w wyniku zawartej transakcji walutowej pomiędzy bankiem a kredytobiorcą, jako że umowy sprzedaży finansowanej nieruchomości b yły wyrażane w walucie polskiej; - Bank nie oferuje, jak w również w przeszłości nigdy nie miał w swojej ofercie kredytów hipotecznych waloryzowanych (indeksowanych) do żadnej z walut obcyc h. Wszystkie kredyty hipoteczne w CHF i EUR oferowane przez Bank konsumentom, były kredytami denominowanymi do franka szwajcarskiego oraz euro ; - Kredyty CHF nie znajdują się aktualnie w standardowej ofercie Banku. Są one udzielane obecnie wyłącznie klie n tom zarabiającym w tej walucie; - W umowach kredytów hipotecznych denominowanych do walut obcych wykorzystywanych po dniu 17 kwietnia 2016 r. Bank stosował i stosuje postanowienia umowne dotyczące sposobu ustalania wysokości kursów kupna i sprzedaży walut obcych o treści: „Kursy wymiany walut w Tabeli Kursów ustalane są przez Bank w każdym Dniu Roboczym w oparciu o średni kurs z rynku walutowego (FOREX), ustalany najpóźniej do godziny 9.30 czasu obowiązującego w Polsce („Kurs Bazow y”). Kurs kupna ustalany j est w oparciu o wzór: Kurs Kupna = 2*Kurs Bazowy/(2+Spread Walutowy wyr ażony w procentach), a kurs sprzedaży w oparciu o wzór: Kurs Sprzedaży = Kurs Bazowy + (Spread Walutowy wyrażony w procentach*Kurs Kupna)/2. Wartość Spreadu Walutowego wyrażonego w proc entach na dzień zawarcia Umowy wynosi dla waluty CHF: […], Euro: […], USD: […], GBP: […] i może ona ulec zmianie w drodze jednostronnego oświadczenia Banku na zasadach określonych w punkcie 5.4 poni żej. Spread Walutowy wyrażony w procentach jest równy stos unkowi spreadu walutowego wyrażonego kwotowo, stanowiącego różnicę pomiędzy kursem sprzedaży a kursem kupna waluty obcej określanych w Tabeli Kursów („Spread Walutowy”) do kursu kupna”. - Klienci mogą zweryfikować poprawność wyliczeń sporz ądzonych przez Ba nk w oparciu o zapisy umowy kredytu oraz dane dotyczące wysokości kursów kupna i sprzedaży walut obcych dostępne na stronie internetowej Banku, w Oddziałach Banku, za pośrednictwem Teleserwisu lub bankowości elektronicznej. Szczegółową kalkulację klient mo że przeprowadzić samodzielnie na podstawie wzorów zawartych w umowie kredytowej oraz danych o kursach udostępnianych przez Bank. Jednocześnie w załączeniu do pisma z dnia 27 lipca 2016 r. Bank przekazał wzorce umów o nazwach: „Umowa kredytu”, „Regulamin pr oduktowy dla kredytu mieszkaniowego i kredytu konsolidacyjnego Deutsche Bank S.A.”, „Umowa kredytu”, „Regulamin produktowy dla kredytu mieszkaniowego i kredytu konsolidacyjnego Deutsche Bank S.A.”, „Aneks nr … do umowy kredytu nr … z dnia … r.”, „Ane ks nr … do umowy kredytu nr … z dnia … r.”, „Aneks nr … do umowy kredytu nr … z dnia … r.”, „Aneks nr … do umowy kredytu nr … z dnia … r.”. 7 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl W pismach z dnia 17 sierpnia 2016 r. i 20 września 2016 r. Prezes Urzędu wezwał Bank do przekazania informacji dotyczących sposobu ustalania przez Bank wysokości kursów kupna i sprzedaży walut obcych. W odpowiedzi, pismami z dnia 2 września 2016 r. oraz 5 października 2016 r. , Bank przekazał m.in. następujące stanowisko : - Tabela Kursów ustalana i publikowana jest w godzinach porannych, w przedziale czasowym 8.30 - 9.30 . Klienci mogą zweryfikować daty i godziny publikacji tabel poprzez sprawdzenie ich na stronie internetowej Banku (publikacja t abel). W dokumentacji kredytowej zamieszczona jest informacja o tym, że Tabela Kursów ustalana jest przez Bank w oparciu o średni kurs z rynku walutowego ustalany najpóźniej do godziny 9.30, natomiast precyzyjna godzina opublikowania Tabeli Kursów w danym dniu prezentowana na stronie internetowej Banku, dokładnie wskazuje konsumentom czas tej publikacji. Czas sporządzania Tabeli Kursów przez Bank waha się w wąskim przedziale od 5 do 15 minut, bezpośrednio poprzedzającym godzinę publikacji na stronie interne towej Banku; - Kredytobiorca zna wysokość spreadu wyrażonego w procentach od momentu zawarcia umowy. Bank jest uprawniony do zmiany wysokości spreadu w przypadku zaistnienia przesłanek zmiany wskazanych w pkt 4. 7 a – h Regulaminu Produktowego; - Zmiany tre ści wskazanych za pisów nie były i nie są możliwe; - Sformułowanie „FOREX” oznacza rynek walutowy , w ramach którego banki, instytucje finansowe, banki centralne, rządy i duże korporacje dokonują operacji wymiany walutowej. Dlatego też wyrażenie „FOREX” nie jest w tym przypadku wskazaniem jakiegoś konkretnego serwisu, tylko nazwą rynku walutowego. „Średni kurs z rynku walutowego (FOREX)” jest średnią arytmetyczną kursów kupna i kursów sprzedaży, które obserwowane są na rynku walutowym. Analogicznie jak ma to miejsce np. w kantorach, kursy walut przedstawione są za pomocą kursów kupna danej waluty oraz kursów sprzedaży. Wiedza na temat kursów kupna i sprzedaży na rynku walutowym „FOREX” jest ogólnie dostępna na wielu bezpłatnych stronach internetowych, do który ch osoby fizyczne mają bezpośredni dostęp. W związku z powyższym, postanowieniem z dnia 15 maja 2017 r. Prezes Urzędu wszczął wobec Banku postępowanie w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone w związku ze stosowaniem przez Bank we wzorc ach umów, aneksach do umów kredytów i pożyczek hipotecznych denominowanych do walut obcych, postanowień umownych o treści: A. „Kursy wymiany walut w Tabeli Kursów ustalane są prze z Bank w każdym Dniu Roboczym w oparciu o średni kurs z rynku walutowego (FO REX), ustalany najpóźniej do godziny 9.30 czasu obowiązującego w Polsce („Kurs Bazowy”). Kurs kupna ustalany jest w oparciu o wzór: Kurs Kupna = 2*Kurs Bazowy/(2+Spread Walutowy wyrażony w procentach), a kurs sprzedaży w oparciu o wzór: Kurs Sprzedaży = Ku rs Bazow y + (Spread Walutowy wyrażony w procentach*Kurs Kupna)/2. Wartość Spreadu Walutowego wyrażonego w procentach na dzień zawarcia Umowy wynosi dla waluty CHF: […], Euro: […], USD: […], GBP: […] i może ona ulec zmianie w drodze jednostronnego oświadcze nia Banku na zasadach określonych w punkcie 5.4 poniżej. Spread Walutowy wyrażony w procentach jest równy stosunkowi spreadu walutowego wyrażonego kwotowo, stanowiącego różnicę pomiędzy kursem sprzedaży a kursem kupna waluty obcej określanych w Tabeli Kurs ów („Sp read Walutowy”) do kursu kupna” w zw. z: 8 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl [5.4] B. „Bank jest uprawniony do zmiany – nie częściej niż raz w miesiącu kalendarzowym – wysokości Spreadu Walutowego wyrażonego w procentach na podstawie przesłanek określonych w punkcie 4.7. Regulaminu Pr oduktowego, o wartość wyrażonej w punktach procentowych zmiany określonych w tym postanowieniu podstaw”, [4.7] „Poza okolicznościami przewidzianymi w pozostałych Warunkach Kredytu oraz przy uwzględnieniu postanowień pkt 1.4.2.3. Regulaminu Kredytowego, Ban k jest uprawniony do zmiany – nie częściej niż raz w miesiącu kalendarzowym – wysokości Opłat i Prowizji określonych Tabeli Prowizji i Opłat na podstawie i w stosunku do: a) Wzrostu inflacji w stopniu ogłaszanym przez GUS, co najmniej o 0,1%, b) Zmiany wskaźnika cen dóbr inwestycyjnych publikowanych przez GUS, co najmniej o 0,1%, c) Wzrostu rzeczywistych kosztów obsługi danej usługi na skutek niezależnych od Banku czynników zewnętrznych, w szczególności: wzrostu cen opłat pocztowych i telekomunikacyjnych, rozliczeń międzybankowych koniecznych do wykonania danej usługi, energii, wejście w życie nowych regulacji prawnych powodujących wzrost kosztów świadczonej usługi o co najmniej 1%, d) Zmiany stóp procentowych kredytów udzielanych bankom przez Narodowy Bank Polski o co najmniej 0,01%, e) Zmiany poziomu rezerw obowiązkowych ustalonych przez Narodowy Bank Polski lub wysokości ich ewentualnego oprocentowania, co najmniej o 0,01%, f) Zmiany stawek oprocentowania lokat na rynku międzybankowym (międzybankowych stóp referencyjnych, w ywołana czynnikami regulacyjnymi), co najmniej o 0,01%, g) Zmiany wysokości obowiązkowych opłat wnoszonych przez banki na rzecz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, co najmniej o 0,01%, h) Zmiany rentowności instrumentów rynku pieniężnego i kapitałowego (w tym np. bonów skarbowych i obligacji Skarbu Państwa), co najmniej o 0,01%”, które to postanowienia mogą zostać uznane na za niedozwolone postanowienia umowne, o których mowa w art. 385 1 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2 018 r. poz. 1025 ze zm. ; dalej także „kc”). Tym sam ym postanowieniem Prezes Urzędu zaliczył w poczet dowodów w przedmiotowym postępowaniu materiał dowodowy zebrany w trakcie postępowania wyjaśniającego o sygn. DDK - 404 - 502/16. W odpowiedzi, Bank pismem z dn ia 8 czerwca 2017 r., odniósł się do postanowieni a o wszczęciu postępowania, wskazując m.in., że: - Bank uznaje zarzuty w całości za bezzasadne oraz wnosi o wydanie decyzji o u morzeniu postępowania w całości; - Kwestionowane przez UOKiK postanowienia wzorc a umownego po pierwsze nie kształtują praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ani też nie naruszają (a tym bardziej nie naruszają rażąco) praw konsumenta, zaś po drugie dotyczą jednoznacznego określenia świadczenia głównego tj. ceny za transakcje walutowe; 9 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl - UOKiK nie jest uprawniony do kwestionowania zasad kształtowania przez Bank ceny (wynagrodzenia) za oferowane przez siebie produkty lub świadczone usługi. Tabela Kursów jest ogólnie stosowanym przez Bank cennikiem, określając ym cenę oferowaną przez Bank w odniesieniu do konkretnych transakcji, a sposób jej kształtowania objęty jest chronioną konstytucyjnie swobodą Banku w kształtowaniu swojego zachowan ia rynkowego i polityki cenowej; - Zakwestionowane postanowienia umowne nie nakładają na klientów jakiegokolwiek obowiązku (nie kształtują jego obowiązków) – w oparciu o wzorzec umowny to klient dokonuje swobodnego wyboru, czy na warunkach cenowych (kursie wymiany) oferowanych przez Bank chce dokonać z nim konkretnej transakcji. Z akwestionowane postanowienia nie nakładają na klienta ani obowiązku spłacania kredytu w walucie polskiej, ani też obowiązku nabywania w Banku waluty obcej celem spłaty kredytu (nie wpływają na zakres świadczeń wynikających z umowy kredytu walutowego); nie jest to nawet świadczenie uboczne dla waluty kredytu – sposób ustalania kursów nie jest elementem stosunku kredytu, lecz niezależnej od kredytu usługi wymiany wal ut, którą Bank oferuje klientom; - Wzorzec umowny znalazł się w dokumentacji umownej Banku w z wiązku z wykonaniem postanowień ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie w dniu 26 sierpnia 2011 r. oraz poprzedzających ją rekomendacji Komisji Nadzoru Finansowego. Klient posiada z mocy ustawy prawo do spłaty kredytów w walucie obcej. Klient może zatem całkowicie uniezależnić się od kursu wymiany walut obcych stosowanych w Banku w zakresie spłaty kredytu. Po wejściu w życie nowelizacji walutowej dalsze korzystanie z rachunku złotowe go do spłaty kredytu należy rozpatrywać w kategoriach świadomej decyzji konsumenta o skorzystaniu z transakcji nabycia waluty w banku. Klient ma wolny wybór – może nabywać walutę do spłaty kredytu od innych podmiotów lub też korzystać z usługi wymiany ofer owanej przez Bank po cenach obowiązujących w Bank u dla danego typu transakcji; - Ustawodawca wymaga od banków jedynie poinformowania klienta o sposobie i te rminie ustalania kursu walut ( nie samego spreadu walutowego). Ustawa nie wymaga również ustalania sp readu walutowego w taki sposób, aby konsument zawsze miał możliwość sprawdzenia jego prawidłowości oraz wysokośc i swoich obciążeń na przyszłość. W piśmie z dnia 29 września 2017 r. Prezes Urzędu wezwał Bank do wskazania daty dziennej, od której zakwestiono wane postanowienia umowne są stosowane przez Bank we wzorcach umów, aneksach do umów kredytów i pożyczek hipotecznych denominowanych do walut obcych. W odpowiedzi, pismem z dnia 24 października 2017 r. , Bank poinformował, że postanowienie umowne o treści: „Kursy wymiany walut w Tabeli Kursów ustalane są przez Bank w każdym Dniu Roboczym w oparciu o średni kurs z rynku walutowego (FOREX), ustalany najpóźniej do godziny 9.30 czasu obowiązującego w Polsce („Kurs Bazowy”). Kurs kupna ustalany jest w oparciu o w zór: Kurs Kupna = 2*Kurs Bazow y/(2+Spread Walutowy wyrażony w procentach), a kurs sprzedaży w oparciu o wzór: Kurs Sprzedaży = Kurs Bazowy + (Spread Walutowy wyrażony w procentach*Kurs Kupna)/2. Wartość Spreadu Walutowego wyrażonego w procentach na dzień z awarcia Umowy wynosi dla waluty CHF: […], Euro: […], USD: […], GBP: […] i może ona ulec zmianie w drodze jednostronnego oświadczenia Banku na zasadach określonych w punkcie 5.4 poni żej. Spread Walutowy wyrażony w procentach jest równy stosunkowi spreadu wa lutowego wyrażonego kwotowo, stanowiącego różnicę pomiędzy kursem 10 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl sprzedaży a kursem kupna waluty obcej określanych w Tabeli Kursów („Spread Walutowy”) do kursu kupna” jest stosowane w dokumentacji umownej Banku od dnia 2 listopada 2015 r. Postanowienie um owne o treści: „Bank jest uprawniony do zmiany – nie częściej niż raz w miesiącu kalendarzowym – wysokości Spreadu Walutowego wyrażonego w procentach na podstawie przesłanek określonych w punkcie 4.7. Regulaminu Produktowego, o wartość wyrażonej w punktac h procentowych zmiany określonych w tym postanowieniu podstaw” jest stosowane w dokumentacji umownej Banku od dnia 1 kwietnia 2009 r. Natomiast postanowienie umowne o treści: „Poza okolicznościami przewidzianymi w pozostałych Warunkach Kredytu oraz przy uw zględnieniu postanowień pkt 1.4.2.3. Regulaminu Kredytowego, Bank jest uprawniony do zmiany – nie częściej niż raz w miesiącu kalendarzowym – wysokości Opłat i Prowizji określonych Tabeli Prowizji i Opłat na podstawie i w stosunku do: a) Wzrostu inflacji w st opniu ogłaszanym przez GUS, co najmniej o 0,1%, b) Zmiany wskaźnika cen dóbr inwestycyjnych publikowanych przez GUS, co najmniej o 0,1%, c) Wzrostu rzeczywistych kosztów obsługi danej usługi na skutek niezależnych od Banku czynników zewnętrznych, w szczególności : wzrostu cen opłat pocztowych i telekomunikacyjnych, rozliczeń międzybankowych koniecznych do wykonania danej usługi, energii, wejście w życie nowych regulacji prawnych powodujących wzrost kosztów świadczonej usługi o co najmniej 1%, d) Zmiany stóp procentow ych kredytów udzielanych bankom przez Narodowy Bank Polski o co najmniej 0,01%, e) Zmiany poziomu rezerw obowiązkowych ustalonych przez Narodowy Bank Polski lub wysokości ich ewentualnego oprocentowania, co najmniej o 0,01%, f) Zmiany stawek oprocentowania lokat na rynku międzybankowym (międzybankowych stóp referencyjnych, wywołana czynnikami regulacyjnymi), co najmniej o 0,01%, g) Zmiany wysokości obowiązkowych opłat wnoszonych przez banki na rzecz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, co najmniej o 0,01%, h) Zmiany rento wności instrumentów rynku pieniężnego i kapitałowego (w tym np. bonów skarbowych i obligacji Skarbu Państwa), co najmniej o 0,01%” jest stosowane w dokumentacji Banku od dnia 16 kwietnia 2012 r. Mając na uwadze nakaz należytego i wyczerpującego informowan ia strony o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy wyrażony w art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. ; dalej także „kpa”), Prezes UOKiK pismem z dnia 31 stycznia 2018 r. poin formował Bank o ustaleniach poczynionych w toku postępowania wszczętego postanowieniem z dnia 15 maja 2017 r. w sprawie o uznanie postanowień wzor ca umowy za niedozwolone oraz o planowanym rozstrzygnięciu. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 16 lutego 2018 r. , B ank ponownie wyraził swoje stanowisko, wskazując, że m.in.: 11 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl - Prezes UOKiK nie posiada kompetencji do kontroli cen. Tymczasem kwestionowanie sposobu funkcjonowania Tabeli Kursów jest w istocie kontrolowaniem sposobu ustalania cennika przez Bank. Tabela Kur sów Banku ma charakter dokumentu ogólnego i stanowi określenie cen stosowanych przez Bank w danym dniu do dokonywania samodzielnych prawnie i ekonomicznie czynności (usług) z zakresu obrotu dewizowego (kupna i sprzedaży walut). Tabela Kursów jest cennikiem , który Bank co do zas ady może swobodnie kształtować; - Prezes UOKiK przyjmuje nieprawidłowe założenie, że warunkiem legalności klauzuli umownej dotyczącej ustalania kursów walut jest to, aby konsument, po lekturze danych postanowień, mógł sam, w szczególn ości nie dysponując żadną fachową wiedzą ani narzędziami, dokonać ustalenia kursu, który znajdzie zastosowanie do rozliczeń w jego przypadku, jak również skontrolować poprawność kursów; - Nie istnieje jeden „poprawny” kurs walutowy. Rynek walutowy kształto wany jest przez tysiące czy też miliony transakcji, z których każda ma swoją cenę. Oczekiwanie, że Bank będzie stosował specjalne algorytmy na potrzeby ustalenia kursów w tabeli kursu, tylko dlatego, że tabela ta znajduje zastosowanie m.in. do transakcji z wiązanych z udzielonymi kredytami, pozbawione jest jakiejkolwiek podstawy prawnej; - W przypadku spłaty kredytów walutowych konsumenci już na dwa dni robocze przed terminem spłaty raty kredytu znają dokładny kurs, po którym rata ta zostanie przeliczona (je żeli konsument nie zdecydował się na spłatę kredytu w walucie kredytu). Na podstawie badanej dokumentacji umownej konsument otrzymuje bowiem w rzeczywistości coś znacznie więcej – nie tylko procedurę, której poprawność może skontrolować, ale konkretny kurs , który może porównać z innymi kursami na rynku i podjąć decyzję, czy jest on dla niego satysfakcjonujący; - Konsument nie musi posiadać kompetencji do „przewidzenia” kursu walutowego, bo ten zależy od obiektywnych zdarzeń na rynku finansowym. Konsument ni e ma obowiązku skorzystać z wymiany walut po kursie z Tabeli Kursów Banku. Walutę na potrzeby spłaty kredytu może bowiem nabyć w innym banku, kantorze ( w tym kantorze internetowym) lub skorzysta ć z własnych środków walutowych; - Ustalając Tabelę na cały dz ień (niejako „z góry”) , bank ponosi pełne ryzyko walutowe w tym czasie, a klient niczym nie jest związany i ma pełną swobodę co do wyboru źródła nabycia waluty. Prowadzi to do istnienia asyme trii ryzyka na niekorzyść Banku; - Zadaniem Prezesa UOKiK nie jes t doskonalenie klauzul stosow anych przez przedsiębiorców, lecz eliminowanie klauzul niedozwolonych. Klauzula w brzmieniu stosowanym przez Bank nie narusza dobrych obyczajów ani interesów konsumentów i nie może zostać uznana za abuzywną; - Przepisy prawa d opuszczają jednostronne modyfikowanie umowy przez kontrahenta konsumenta, jeżeli modyfikacja taka następuje z ważnych przyczyn. W przypadku zakwestionowanej klauzuli wa żne przyczyny zmiany wysokości s preadu w alutowego zostały wyczerpująco i za pomocą zamkn iętego katalogu wskazane. Konsument ma pewność co do maksymalnej liczby zmian, jak również co do wysokości zmian (mogą odpowiadać sumie zmian od dokonania ostatniej zmiany s preadu w alutowego) i to jest całkowicie wystarczające z punktu widzenia ochrony jeg o interesów. W piśmie z dnia 12 lipca 2018 r. Prezes Urzędu wezwał Bank do przekazania nazw i treści wszystkich wzorców umów – aneksów do umów kredytów i pożyczek hipotecznych denominowanych do walut obcych, stosowanych przez Bank po dniu 17 kwietnia 2016 r., 12 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl wraz ze wskazaniem okresu ich obowiązywania, w których zamieszczane są postanowienia umowne o treści zakwes tionowanej przez Prezesa Urzędu. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 27 lipca 2018 r. , Bank poinformował, że klauzule o treści: „Kursy wymiany walut w Tabeli Kursów ustalane są przez Bank w każdym Dniu Roboczym w oparciu o średni kurs z rynku walutowego (FOREX), ustalany najpóźniej do godziny 9.30 czasu obowiązującego w Polsce („Kurs Bazowy”). Kurs kupna ustalany jest w oparciu o wzór: Kurs Kupna = 2*Kur s Bazow y/(2+Spread Walutowy wyrażony w procentach), a kurs sprzedaży w oparciu o wzór: Kurs Sprzedaży = Kurs Bazowy + (Spread Walutowy wyrażony w procentach*Kurs Kupna)/2. Wartość Spreadu Walutowego wyrażonego w procentach na dzień zawarcia Umowy wynosi dl a waluty CHF: […], Euro: […], USD: […], GBP: […] i może ona ulec zmianie w drodze jednostronnego oświadczenia Banku na zasadach określonych w punkcie 5.4 poniżej. Spread Walutowy wyrażony w procentach jest równy stosunkowi spreadu walutowego wyrażonego kwo towo, stanowiącego różnicę pomiędzy kursem sprzedaży a kursem kupna waluty obcej określanych w Tabeli Kursów („Spread Walutowy”) do kursu kupna” oraz „Bank jest uprawniony do zmiany – nie częściej niż raz w miesiącu kalendarzowym – wysokości Spreadu Waluto wego wyrażonego w procentach na podstawie przesłanek określonych w punkcie 4.7. Regulaminu Produktowego, o wartość wyrażonej w punktach procentowych zmiany określonych w tym postanowieniu podstaw” były/są stosowane przez Bank w następujących wzorcach umów: - wzorzec Umowy kredytu mieszkaniowego i konsolidacyjnego z dnia 4 stycznia 2016 r. (obowiązujący do dnia 3 lipca 2016 r.), - wzorzec Umowy kredytu mieszkaniowego i konsolidacyjnego z dnia 25 maja 2018 r. (obowiązujący aktualnie), - wzorzec aneksu (dla um ów zawartych od dnia 1 kwietnia 2009 r.), - wzorzec aneksu (dla umów zawartych od dnia 1 sierpni a 2008 r. do dnia 31 marca 2009 r.), - wzorzec aneksu (dla umów zawartych od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 31 lipca 2008 r.), - wzorzec aneksu obowiązującego dla umów zawartych z DB 24 w latach 2001 - 2002. Natomiast postanowienie umowne o treści: „Poza okolicznościami przewidzianymi w pozostałych Warunkach Kredytu oraz przy uwzględnieniu postanowień pkt 1.4.2.3. Regulaminu Kredytowego, Bank jest uprawniony do zm iany – nie częściej niż raz w miesiącu kalendarzowym – wysokości Opłat i Prowizji określonych Tabeli Prowizji i Opłat na podstawie i w stosunku do: a) Wzrostu inflacji w stopniu ogłaszanym przez GUS, co najmniej o 0,1%, b) Zmiany wskaźnika cen dóbr inwestycyjnyc h publikowanych przez GUS, co najmniej o 0,1%, c) Wzrostu rzeczywistych kosztów obsługi danej usługi na skutek niezależnych od Banku czynników zewnętrznych, w szczególności: wzrostu cen opłat pocztowych i telekomunikacyjnych, rozliczeń międzybankowych koniecz nych do wykonania danej usługi, energii, wejście w życie nowych regulacji prawnych powodujących wzrost kosztów świadczonej usługi o co najmniej 1%, 13 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl d) Zmiany stóp procentowych kredytów udzielanych bankom przez Narodowy Bank Polski o co najmniej 0,01%, e) Zmiany poziomu rezerw obowiązkowych ustalonych przez Narodowy Bank Polski lub wysokości ich ewentualnego oprocentowania, co najmniej o 0,01%, f) Zmiany stawek oprocentowania lokat na rynku międzybankowym (międzybankowych stóp referencyjnych, wywołana czynnikami regu lacyjnymi), co najmniej o 0,01%, g) Zmiany wysokości obowiązkowych opłat wnoszonych przez banki na rzecz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, co najmniej o 0,01%, h) Zmiany rentowności instrumentów rynku pieniężnego i kapitałowego (w tym np. bonów skarbowych i obli gacji Skarbu Państwa), co najmniej o 0,01%”, stosowana była/jest przez Bank w następujących wz orcach umów: - Regulamin Produktowy dla kredytu mieszkaniowego i konsolidacyjnego Deutsche Bank Polska S.A. z dnia 27 listopada 2015 r. (obowiązujący dla umów zaw artych na podstawie decyzji kredytowych wydanych od dnia 27 listopada 2015 r. do dnia 3 lipca 2016 r.), - Regulamin Produktowy dla kredytu mieszkaniowego i konso lidacyjnego z dnia 4 lipca 2016 r. (obowiązujący dla umów zawartych od dnia 1 sierpnia 2008 r. do dni a 21 lipca 2017 r.) , - Regulamin Produktowy dla kredytu mieszkaniowego i konsolidacyjnego z dnia 9 kwietnia 2018 r. (obowiązujący dla umów zawartych od dnia 9 kwietnia 2018 r. do dnia dzisiejszego). Pismem z dnia 11 grudnia 2018 r. Prezes U rzędu zawi adomił Bank o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w niniejszym postępowaniu oraz o możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy. Strona skorzystała z przysługującego jej uprawnienia. Prezes Urzędu ustalił, co następuje . Deut sche Bank Polska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie jest przedsiębiorcą wpisanym do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przez Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie XII Wydział Gospodarczy pod numerem: 22493. Przedmiotem działalno ści Banku jest m.in. pośrednictwo pieniężne oraz f inansowa działalność usługowa. (dowód: informacja odpowiadająca odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców Kraj owego Rejestru Sądowego Spółki) W ramach prowadzonej działalność gospodarczej Bank udziela ł kredytów hipotecznych denominowanych do walut obcych. (dowód: karta nr 5) We wzorach umów kredytów hipotecznych denominowanych do walut obcych, stosowanych przez Bank po dniu 17 kwietnia 2016 r., znajdowały się postanowienia umowne o treści: „Kursy wymia ny walut w Tabeli Kursów ustalane są przez Bank w każdym Dniu Roboczym w oparciu o średni kurs z rynku walutowego (FOREX), ustalany najpóźniej do godziny 9.30 czasu obowiązującego w Polsce („Kurs Bazowy”). Kurs kupna ustalany jest w oparciu o wzór: Kurs Ku pna = 2*Kurs Bazow y/(2+Spread Walutowy wyrażony w procentach), a kurs sprzedaży w oparciu o wzór: Kurs Sprzedaży = Kurs Bazowy + (Spread Walutowy wyrażony 14 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl w procentach*Kurs Kupna)/2. Wartość Spreadu Walutowego wyrażonego w procentach na dzień zawarcia Umow y wynosi dla waluty CHF: […], Euro: […], USD: […], GBP: […] i może ona ulec zmianie w drodze jednostronnego oświadczenia Banku na zasadach określonych w punkcie 5.4 poni żej. Spread Walutowy wyrażony w procentach jest równy stosunkowi spreadu walutowego wyr ażonego kwotowo, stanowiącego różnicę pomiędzy kursem sprzedaży a kursem kupna waluty obcej określanych w Tabeli Kursów („Spread Walutowy”) do kursu kupna” (pkt 5.3 „ Umowy kredytu ” ; § 2 pkt 7 „ Aneks nr … do umowy kredytu nr … z dnia … r. ” ; § 2 pkt 6 „ Anek s nr … do umowy kredytu nr … z dnia … r. ” ; § 2 pkt 7 „ Aneks nr … do umowy kredytu nr … z dnia … r. ”; § 2 pkt 8 „Aneks do umowy kredytu nr … z dnia … r.” ) . Omawiane postanowienie umowne jest stosowane w dokumentacji umownej Ba nku od dnia 2 listopada 2015 r. Jednocześnie w ww. wzorcach znajdowało się postanowienie umowne o treści: „ Bank jest uprawniony do zmiany – nie częściej niż raz w miesiącu kalendarzowym – wysokości Spreadu Walutowego wyrażonego w procentach na podstawie przesłanek określonych w punkcie 4 .7. Regulaminu Produktowego, o wartość wyrażonej w punktach procentowych zmiany określonych w tym postanowieniu podstaw ” ( pkt 5.4 „ Umowy kredytu ” ; § 2 pkt 8 „Aneks nr … do umowy kredytu nr … z dnia … r.”; § 2 pkt 7 „Aneks nr … do umowy kredytu nr … z dnia … r.”; § 2 pkt 7 „Aneks nr … do umowy kredytu nr … z dnia … r.”; § 2 pkt 8 „Aneks do umowy kredytu nr … z dnia … r.”) . Wyżej wskazane postanowienie umowne jest stosowane w dokumentacji umownej Banku od dnia 1 kwietnia 2009 r. W ww. wzorcach znajdowało się również postanowienie umowne o treści: „Poza okolicznościami przewidzianymi w pozostałych Warunkach Kredytu oraz przy uwzględnieniu postanowień pkt 1.4.2.3. Regulaminu Kredytowego, Bank jest uprawniony do zmiany – nie częściej niż raz w miesiącu kalendarz owym – wysokości Opłat i Prowizji określonych Tabeli Prowizji i Opłat na podstawie i w stosunku do: a) Wzrostu inflacji w stopniu ogłaszanym przez GUS, co najmniej o 0,1%, b) Zmiany wskaźnika cen dóbr inwestycyjnych publikowanych przez GUS, co najmniej o 0,1%, c) W zrostu rzeczywistych kosztów obsługi danej usługi na skutek niezależnych od Banku czynników zewnętrznych, w szczególności: wzrostu cen opłat pocztowych i telekomunikacyjnych, rozliczeń międzybankowych koniecznych do wykonania danej usługi, energii, wejście w życie nowych regulacji prawnych powodujących wzrost kosztów świadczonej usługi o co najmniej 1%, d) Zmiany stóp procentowych kredytów udzielanych bankom przez Narodowy Bank Polski o co najmniej 0,01%, e) Zmiany poziomu rezerw obowiązkowych ustalonych przez Na rodowy Bank Polski lub wysokości ich ewentualnego oprocentowania, co najmniej o 0,01%, f) Zmiany stawek oprocentowania lokat na rynku międzybankowym (międzybankowych stóp referencyjnych, wywołana czynnikami regulacyjnymi), co najmniej o 0,01%, g) Zmiany wysokośc i obowiązkowych opłat wnoszonych przez banki na rzecz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, co najmniej o 0,01%, 15 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl h) Zmiany rentowności instrumentów rynku pieniężnego i kapitałowego (w tym np. bonów skarbowych i obligacji Skarbu Państwa), co najmniej o 0,01%” (pkt 4.7 „Regulaminu produktowego dla kredytu mieszkaniowego i kredytu konsolidacyjnego Deutsche Bank Polska S.A.”; § 2 pkt 7 „Aneks nr … do umowy kredytu nr … z dnia … r.”; § 2 pkt 8 „Aneks do umowy kredytu nr … z dnia … r.”) . Przytoczone postanowienie umowne jest stosowane w dokumentacji umownej Ban ku od dnia 16 kwietnia 2012 r. (dowód: karty nr 10 - 51 , karty nr 176 - 178, karty nr 219 - 223 ) Postanowienia umow ne o treści: „Kursy wymiany walut w Tabeli Kursów ustalane są przez Bank w każdym Dniu Roboczym w oparciu o średni kurs z rynku walutowego (FOREX), ustalany najpóźniej do godziny 9.30 czasu obowiązującego w Polsce („Kurs Bazowy”). Kurs kupna ustalany jest w oparciu o wzór: Kurs Kupna = 2*Kurs Bazow y/(2+Spread Walutowy wyrażony w procentach), a kurs sprzedaży w oparciu o wzór: Kurs Sprzedaży = Kurs Bazowy + (Spread Walutowy wyrażony w procentach*Kurs Kupna)/2. Wartość Spreadu Walutowego wyrażonego w procenta ch na dzień zawarcia Umowy wynosi dla waluty CHF: […], Euro: […], USD: […], GBP: […] i może ona ulec zmianie w drodze jednostronnego oświadczenia Banku na zasadach określonych w punkcie 5.4 poni żej. Spread Walutowy wyrażony w procentach jest równy stosunko wi spreadu walutowego wyrażonego kwotowo, stanowiącego różnicę pomiędzy kursem sprzedaży a kursem kupna waluty obcej określanych w Tabeli Kursów („Spread Walutowy”) do kursu kupna” oraz: „Bank jest uprawniony do zmiany – nie częściej niż raz w miesiącu kal endarzowym – wysokości Spreadu Walutowego wyrażonego w procentach na podstawie przesłanek określonych w punkcie 4.7. Regulaminu Produktowego, o wartość wyrażonej w punktach procentowych zmiany określonych w tym postanowieniu podstaw” były/są stosowane prze z Bank w następujących wzorcach umów: - wzorzec Umowy kredytu mieszkaniowego i konsolidacyjnego z dnia 4 stycznia 2016 r. (obowiązujący do dnia 3 lipca 2016 r.), - wzorzec Umowy kredytu mieszkaniowego i konsolidacyjnego z dnia 25 maja 2018 r. (obowiązujący aktualnie), - wzorzec aneksu (dla umów zawartych od dnia 1 kwietnia 2009 r.), - wzorzec aneksu (dla umów zawartych od dnia 1 sierpni a 2008 r. do dnia 31 marca 2009 r.), - wzorzec aneksu (dla umów zawartych od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 31 lipca 2008 r.), - wzorzec aneksu obowiązującego dla umów zawartych z DB 24 w latach 2001 - 2002. Natomiast postanowienie umowne o treści: „Poza okolicznościami przewidzianymi w pozostałych Warunkach Kredytu oraz przy uwzględnieniu postanowień pkt 1.4.2.3. Regulaminu Kredyto wego, Bank jest uprawniony do zmiany – nie częściej niż raz w miesiącu kalendarzowym – wysokości Opłat i Prowizji określonych Tabeli Prowizji i Opłat na podstawie i w stosunku do: a) Wzrostu inflacji w stopniu ogłaszanym przez GUS, co najmniej o 0,1%, 16 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl b) Zmiany wskaźnika cen dóbr inwestycyjnych publikowanych przez GUS, co najmniej o 0,1%, c) Wzrostu rzeczywistych kosztów obsługi danej usługi na skutek niezależnych od Banku czynników zewnętrznych, w szczególności: wzrostu cen opłat pocztowych i telekomunikacyjnych, r ozliczeń międzybankowych koniecznych do wykonania danej usługi, energii, wejście w życie nowych regulacji prawnych powodujących wzrost kosztów świadczonej usługi o co najmniej 1%, d) Zmiany stóp procentowych kredytów udzielanych bankom przez Narodowy Bank Pol ski o co najmniej 0,01%, e) Zmiany poziomu rezerw obowiązkowych ustalonych przez Narodowy Bank Polski lub wysokości ich ewentualnego oprocentowania, co najmniej o 0,01%, f) Zmiany stawek oprocentowania lokat na rynku międzybankowym (międzybankowych stóp referenc yjnych, wywołana czynnikami regulacyjnymi), co najmniej o 0,01%, g) Zmiany wysokości obowiązkowych opłat wnoszonych przez banki na rzecz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, co najmniej o 0,01%, h) Zmiany rentowności instrumentów rynku pieniężnego i kapitałowego (w tym np. bonów skarbowych i obligacji Skarbu Państwa), co najmniej o 0,01%”, stosowana była/jest przez Bank w następujących wzorcach umów: - Regulamin Produktowy dla kredytu mieszkaniowego i kredytu konsolidacyjnego Deutsche Bank Polska S.A. z dnia 27 list opada 2015 r. (obowiązujący dla umów zawartych na podstawie decyzji kredytowych wydanych od dnia 27 listopa da 2015 r. do dnia 3 lipca 2016 r.), - Regulamin Produktowy dla kredytu mieszkaniowego i kredytu konso lidacyjnego z dnia 4 lipca 2016 r. (obowiązując y dla umów zawartych od dnia 1 sierpni a 2008 r. do dnia 21 lipca 2017 r.), - Regulamin Produktowy dla kredytu mieszkaniowego i kredytu konsolidacyjnego z dnia 9 kwietnia 2018 r. (obowiązujący dla umów zawartych od dnia 9 kwietnia 2018 r. do dnia dzisiejsze go). (dowód: karty nr 219 - 223 ) Prezes Urzędu zważył, co następuje . Naruszenie interesu publicznego Stosownie do przepisu art. 1 ust. 1 uokik, ochr ona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań P rezesa Urzędu prowadzona jest w in teresie publicznym. Naruszenie interesu publicznego stanowi podstawę do rozstrzygnięcia przez Prezesa Urzędu sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Interes publiczny zostaje naruszony w szczególności wówczas, gdy określony mi działaniami przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, 17 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl względnie, gdy wywołują one na rynku niekorzystne z jawiska, powodując zaburzenia w jego prawidłowym funkcjonowaniu 1 . W ocenie Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter pub liczny, gdyż wiąże się z ochroną praw potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów, którzy mogli być narażeni na stosowanie przez Bank we wzorcach umów niedozwolonych postanowień umownych. Działania Banku nie dotyczą interesów poszczególnych osób, który ch sprawy miałyby charakter jednostkowy, indywidu alny i niedający się porównać z innymi, ale kręgu konsumentów, którzy mogli zawrzeć umowę w oparciu o wzorzec umowny, w którym zamieszczone zostały niedozwolone postanowienia umowne . Należy jednocześnie pod kreślić, że przepisy art. 385 1 kc i art. 385 2 kc stanowią implementację Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich 2 (dalej także „Dyrektywa”). Interpretacji przytoczonych przepisów kodeksu cyw ilnego należy zatem dokonywać w odniesieniu do uregulowań zawartych we wskazanej Dyrektywie. Zgodnie z postanowieniami Dyrektywy, obowiązkiem Państw Członkowskich jest zapewnienie, aby umowy zawierane z konsumentami nie zawierały nieuczciwych warunków 3 . Na leży zatem mieć na uwadze, że interes publiczny w niniejszej sprawie wyraża się także per se w konieczności zapewnienia i zagwarantowania, by we wzorcach umów stosowanych w relacjach z konsumentami nie były stosowane niedozwolone postanowienia umowne. Jak słusznie zauważył Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 października 2012 r. (sygn. akt I CZ 135/12), celem kontroli abstrakcyjnej jest ochrona interesu publicznego w postaci zbiorowego interesu konsumentów 4 . Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie ma mie jsce naruszenie przez Bank interesu publicznego, możliwe jest poddanie kwestionowanych działań Banku ocenie w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad I. Ocena zachowania Banku w aspekcie naruszenia zakazu stosowania we wzorcach u mów zawieranych z konsumentami nied ozwolonych postanowień umownych Zgodnie z przepisem art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postano wień umownych, o których mowa w art. 385 1 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Jednocześnie art. 385 1 § 1 stanowi, że p ostanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie d otyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. 1 por. wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 24 października 1991 r., sygn. akt XVII Amr 8/90. 2 Dyrektyw a Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich , Dz.U.UE.L.1993.95.29. 3 Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, preambuła . 4 Tak też: uchwała składu si edmiu sędziów Sądu Najwyższego z d nia 20 listopada 2015 r ., sygn. akt III CZP 17/15 : „ P ostępowanie w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone służy ochronie zbiorowego interesu konsumentów jako elementu interesu publicznego ”. 18 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl A zatem, dla stwierdzenia stosowania przez przedsiębiorcę we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolo nych postanowień umownych niezbędne jest wykazanie kumulatywnego spełnienia poniższych przesłanek: - kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy, - postanowienia stosowane we wzorcach umów przez przedsiębiorcę nie są indywidualnie uzgodnione, - postanowienia nie dotyczą sformułowanych w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron, - postanowienie stosowane we wzorcach umów przez przedsiębiorcę kształt uje prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, - postanowienie stos owane przez przedsiębiorcę kształt uje prawa i obowiązki konsumentów rażąco naruszając ich interesy. Zgodnie z przepisem art. 22 1 kc, za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działa lnością gospodarczą lub zawodową. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej także „TSUE”) 5 , status konsumenta ma charakter obiektywny – niezależny od ewentualnej wiedzy , doświadczenia, inteligencji i wykształce nia danej osoby fizycznej. Oznacza to, że przepisy nie wykluczają uznania za konsumenta osób, które wykonują zawód np. prawnika, lekarza lub ekonomisty. Status przedsiębiorcy Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 uokik w związku z art. 196 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo przedsiębiorców oraz inne ustawy dotyczące działalności gospodarczej (Dz. U. z 2018 r., poz. 650), ilekroć w ustawie tej jest mowa przedsiębiorcy, pojmuje się przez to w pierws zej kolejności przedsię biorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gos podarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2168 ze zm.). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacy jna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wy twórczą, handlową, budowlaną, usługową ora z poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Deutsche Bank Polska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie jest spółką prawa han dlowego wpisaną do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przez Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie XII Wydział Gospodarczy pod numerem: 22493. Przedmiotem działalności Banku jest m.in. pośrednictwo pieniężne oraz finansowa działalno ść usługowa. Nie ulega zatem wątpliwości, że Bank posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powoływanego powyżej art. 4 pkt 1 uokik. Tym samym, Bank przy wykonywaniu działalności gospodarczej, podlega rygorom określonym w u stawie o ochronie konkurencji 5 m.in. wyrok TSUE z dnia 3 września 2015 r. w sprawie o sygn. C - 110/14, pkt. 21; postanowienie TSU E z dnia 19 listopada 2015 r. w sprawie o sygn. C - 74/15, pkt 27. 19 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl i konsumentów, a jego działania mogą być oceniane w aspekcie naruszenia zakazu stosowania we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień umownych. Postanowienia stosowane we wzorcach umów przez Bank nie są indywidualnie uzgodnione W przypadku postępowania w sprawie stosowania we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień umownych przesłanka braku indywidualnego uzgodnienia nie ma znaczenia wobec abstrakcyjnego charakteru kontroli postanowienia wzorca umowy. P rezes UOKiK nie bada w niniejszym postępowaniu konkretnych stosunków istnieją cych pomiędzy kontrahentami, lecz wzorce umów i treść hipotetycznych stosunków, jakie powstałyby pomiędzy Bankiem a potencjalnym konsumentem. Nie ma zatem znaczenia, czy jakaś kon kretna umowa była między stronami negocjowana ani nawet czy wzorzec był, czy też nie był zastosowany przy zawieraniu jakiejkolwiek konkretnej umowy. Indywidualne negocjowanie może się bowiem odbywać jedynie w toku zawierania konkretnej umowy z konsumentem w indywidualnej sprawie i z założenia nie może dotyczyć kontroli abstrakcyjnej wzorca umownego 6 . Kontrola abstrakcyjna obejmuje wzorzec, nie zaś konkretną umowę. Istotny jest zatem fakt, że Bank wprowadził oceniany wzorzec umowy do obrotu poprzez wystąpien ie z ofertą zawarcia umowy z jego wykorzystaniem. Jednocześnie Bank w piśmie z dnia 2 września 2016 r. wskazał, że zmiana przez konsumentów treści postanowień umownych dotyczących sposobu ustalania wysokości kursów walut obcych nie jest możliwa. Podkreślen ia wymaga, że stosownie do przepisu art. 3 ust. 2 Dyrektywy, warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał wpływu na ich treść, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsume ntowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Fakt, że niektóre aspekty warunku lub jeden szczególny warunek były negocjowane indywidualnie, nie wyłącza stosowania niniejszego artykułu do pozostałej części umowy, jeżeli ogólna ocena umowy wska zuje na to, że została ona sporządzona w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Główne świadczenia stron W świetle art. 385 1 § 1 kc nie można uznać za niedozwolone tych postanowień umowy, które określają główne świadczenia stron, chyba że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Analiza treści zakwestionowanych postanowień umownych wymaga więc również rozważenia , czy postanowienia umowne określające zasady ustalania wysokośc i kursów kupna i sprzedaży walut obcych , można uznać za postanow ienia określające główne świadczenia stron. Dopiero w przypadku stwierdzenia, że postanowienia regulują główne świadczenia stron, należy rozważyć, czy zostały one sformułowane w sposób jednoznaczny. Należy jednocześnie wskazać, że zgodnie ze stanowiskiem S ądu Najwyższego 7 , „zasięg odnośnego pojęcia musi być zawsze ustalany w konkretnym przypadku, z uwzględnieniem wszystkich postanowień oraz celu zawieranej umowy. Chodzi tu o określenie świadczeń 6 T ak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2016 r. , sygn. akt VI ACa 222/15 . 7 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2017 r ., sygn. akt IV CSK 285/16 . 20 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl decydujących o istocie związania stron umową, czyli o to, co d la stron umowy jest najważniejsze. Pojęcie to należy zatem interpretować raczej wąsko, w nawiązaniu do elementów umowy kluczowych przedmiotowo. Przemawia za tym treść przepisu, która nie odnosi się do świadczeń „dotyczących głównych postanowień”, ale „okre ślających” te postanowienia” . Za główne świadczenia stron umowy kredytu i umowy pożyczki, stosownie do przepisu art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe ( tekst jedn. Dz. U. 2018 poz. 2187 ze zm. ) , należy uznać oddanie do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel oraz zobowiązanie kredytobiorcy do korzystania z niej na warunkach określon ych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu . W ocenie Prezesa Urzędu, przedmiotowe postanowienia nie określają zatem głównych świadczeń stron. Jednocześnie w wyroku z dnia 22 stycznia 2016 r. (sygn. akt I CSK 1049/14) Sąd Najwyższy wprost wskazał, że „ postanowienia bankowego wzorca umownego zawierającego uprawnienie banku do przeliczania sumy wykorzystanego przez kredytobiorcę kredytu do waluty obcej (klauzul a tzw. spreadu walutowego) nie określają głównych świadczeń stron w rozumieniu art. 385 1 § 1 zdanie drugie kc ” 8 . Postanowienia umowne zakwestionowane w niniejszej sprawie , regulujące zasa dy ustalania kursów dewiz obowiązujące w Banku, choć związane z głów nymi świadczeniami stron stosunku umownego, odnoszą się jedynie do tego, jak ma być ustalana ich wysokość. Mając na względzie ugruntowane orzecznictwo w powyższym zakresie, nie sposób podzielić opinii Banku wyrażonej w piśmie z dnia 8 czerwca 2017 r., że analizowane postanowienia umowne dotyczą jednoznacznego określenia świadczenia głównego, tj. ceny za transakcje walutowe. Należy uznać, że nie ma znaczenia na gruncie niniejszej sprawy okoliczność (którą podniósł Bank w toku postępowania – m.in. w pi smach z dnia 8 czerwca 2017 r. oraz 16 lutego 2018 r. ), że Tabela Kursów ma charakter ogólny i odnosi się również do innych usług z zakresu obrotu dewizowego . Istotne z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy jest to, że wysokość rat kredytów i pożyczek należnych d o spłaty jest ustalana w oparciu o dane zamieszczane w Tabeli Kursów sporządzanej przez Bank . Kształtowa nie praw i obowiązków konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami W dotychczasowym orzecznictwie dotyczącym uznawania postanowień umowy za nie dozwolone kluczowym orzeczeniem, powoływanym w uzasadnieniach wielu późniejszych wyroków, jest wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r. (sygn. akt I CK 832/04) 9 . Sąd Najwyższy dokonał w nim wykładni art. 385 1 kc wskazując, że rażące naruszenie inter esów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym, natomiast działanie wbrew dobrym obyczajom wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które god zą w równowagę kontraktową tego stosunku. Obie formuły prawne służą do oceny 8 Stanowisko takie wynika rów nież z innych orzeczeń Sądu Najwyższego: m.in. wyrok z dnia 14 lipca 2017 r., sygn. akt II CSK 803/16; wyrok z dnia 1 marca 2017 r. , sygn. akt IV CSK 285/16 . 9 W yrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r. , sygn. akt I CK 832/04 , dostępne: Lex nr 159111. 21 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl tego, czy standardowe klauzule umowne zawarte we wzorcu umownym przekraczają zakreślone przez ustawodawcę granice rzetelności kontraktowej twórcy wzorca w zakresie kształtowania p raw i obowiązków stron konsumenckiego stosunku obligacyjnego. W ujęciu proponowanym przez Sąd Najwyższy, wyznacznikiem dobrych obyczajów jest interes konsumenta w stosunku umownym z przedsiębiorcą. W ocenie Prezesa Urzędu, d obrym obyczajem na gruncie nini ejszej sprawy jest kształtowanie przez przedsiębiorcę treści postanowień umownych stosowanych we wzorcach umów zawieranych z konsumentami w sposób zapewniający rów nomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między stronami stosunku umownego oraz niewykorzys tywanie przez przedsiębiorcę silniejszej pozycji poprzez ustanawianie warunków umownych niekorzystnych dla konsumentów . Za naruszenie dobrych obyczajów Prezes UOKiK przyjmuje tworzenie postanowień umownych uprawniających Bank do dowolnego ustalania wysokoś ci kursów wymiany walut na potrzeby dokonywania rozliczeń kredytowych. Analizowane w niniejszym stanie faktycznym postanowienia pozwalają Bankowi wpływa ć na wysokość świadczeń ustalonych w umowach . Kursy walut , po których przeliczane są r aty kapitałowo - ods etkowe kredytów , określane są k ażdorazowo w Tabeli kursów sporządzanej przez Bank, przy czym sposób ustalenia tych kursów jest niejasny, a dodatkowo zależy od czynników arbitralnie przyjętych przez Bank. Oznacza to, że w omawianym przypadku przedsiębiorcy została przyznana jednostronna możliwość ustalania kryteriów oddziałujących na wysokość świadczenia konsumentów . Zgodnie z „Kodeksem Etyki Bankowej” 10 , Bank w stosunkach z Klientami i przy wykonywaniu czynności na rzecz Klientów, powinien działać zgodnie z zawartymi umowami, w granicach dobrze pojętego interesu własnego i z uwzględnieniem interesów Klientów. Bank nie może wykorzystywać swego profesjonalizmu w sposób naruszający interesy Klientów (pkt 1.3). Do poszanowania ochrony interesów klientów odwołuje się także „Kanon Dobrych Praktyk Rynku Finansowego” 11 rekomendowany przez Komisję Nadzoru Finansowego. Jedną z zasad wyrażonych w Kanonie jest ta, zgodnie z którą podmiot finansowy działa uczciwie i rozważnie, z poszanowaniem słusznego interesu klientów i dobra rynku finansowego, oraz nie nadużywa swojej dominującej pozycji wynikającej z przewagi zasobów, w tym kwalifikacji lub kompetencji osób działających w jego imieniu (pkt 1 Uczciwość). Rażące naruszenie interesów konsumentów Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 stycznia 2016 r. (sygn. akt I CSK 125/15), „ocena, czy dane postanowienie wzorca umowy, kształtując prawa i obowiązki konsumenta, „rażąco” narusza interesy konsumenta (art. 385 1 § 1 kc ), uzależniona jest od tego, czy wynikająca z tego po stanowienia nierównowaga praw i obowiązków stron (nierównowaga kontraktowa) na niekorzyść konsumenta jest istotna, znacząca . (…) Znacząca nierównowaga kontraktowa na niekorzyść konsu menta pozostaje sprzeczna z dobrymi obyczajami (wymogami dobrej wiary, por . art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13), gdy można rozsądnie założyć, że kontrahent konsumenta, traktu jący go w sposób sprawiedliwy 10 Kodeks Etyki Bankowej (Zasady Dobrej Praktyki Bankowej) p rzyjęty na XXV Walnym Zgromadzeniu ZBP w dniu 18 kwietnia 2013 r. 11 Uchwała Nr 99/08 Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 18 marca 2008 r. w sprawie rekomendacji stosowania Kanonu Dobrych Praktyk Rynku Finansowego. 22 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl i słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji klauzulę będącą źródłem tej nierównowagi”. W tym miejscu p odkreślenia wymaga , że konsumenci są faktycznie słabszą stroną stosunku umownego w relacji z przedsiębiorcą – w tym przypadku bankiem. Przewaga banku polega m.in. na możliwości k ształtowania postanowień wzorców um ów stosowanych w obrocie z konsumentami . K onsument posiada jedynie możliwość podjęcia decyzji, czy do umowy przystąpić. Należy również mieć na uwadze, że charakter um ów kredytu/pożyczki hipotecznej odnoszących się do walu t obcych wiąże się ze znacznym skomplikowaniem, a dodatkowo nabycie tego typu produktów pociąga za sobą długotrwałe zobowiązania finansowe po stronie konsumentów . W związku z powyższym, konieczne jest , aby ponoszone przez konsumentów koszty związane z zaw arciem i wykonywaniem um ów, oparte były na obiektywnych i dostę pnych dla nich kryteriach. S posób ich ustalania musi być możliwy do zweryfikowania przez konsumentów pod kątem prawidłowości. Prezes Urzędu stoi na stanowisku, że przedsiębiorca powinien zapewn ić konsumentom możliwość przewidze nia, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, konsekwencji ekonomicznych wynikających dla ni ch z danego postanowienia umownego 12 . Nie sposób zatem zgodzić się z argumentem Banku (wyrażonym m.in. w piśmie z dnia 16 l utego 2018 r.), iż nieprawidłowe jest założenie, że istotnym jest, aby konsument – po lekturze d anych postanowień – mógł sam, w szczególności nie dysponując żadną fachową wiedzą ani narzędziami, dokonać ustalenia kursu, który znajduje zastosowanie do rozli czeń w jego przypadku. W tym zakresie należy ponownie podkreślić, że status konsumenta ma charakter obiektywny – niezależny od ewentualnej wiedzy, doświadczenia, inteligencji i wykształcenia danej osoby fizycznej 13 . Prezes Urzędu wskazuje, że postanowienia umowne stosowane przez Bank mogą godzić w interesy ekonomiczne konsumentów. Jak już zostało wskazane, omawiane klauzule regulują zasady ustalania kursów walut obcych, w oparciu o które wyliczana jest wysokość rat kapitałowo - odsetkowych wymaganych od konsum entów. Bank w piśmie z dnia 8 czerwca 2017 r. wskazał, że klient posiada z mocy ustawy prawo do spłaty kredytów w walucie obcej. W ocenie Banku , klient może całkowicie uniezależnić się od kursu wymiany walut obcych stosowanych w Banku w zakresie spłaty kre dytu. Zgodnie ze stanowiskiem Przedsiębiorcy , po wejściu w życie nowelizacji walutowej dalsze korzystanie z rachunku złotowego do spłaty kredytu należy rozpatrywać w kategoriach świadomej decyzji konsumenta o skorzystaniu z transakcji nabycia waluty w Bank u - kredytodawcy. Bank wskazał jednocześnie, że klient ma zawsze wolny wybór – może nabywać walutę do spłaty kredytu od innych podmiotów lub skorzystać z usługi wymiany oferowanej przez Bank po cenach obowiązujących w Banku dla danego typu transakcji. Odno sząc się do argumentów prezentowanych przez Bank, należy wskazać, że przedsiębiorcy nie mogą tłumaczyć i usprawiedliwiać stosowania niedozwolonych postanowień umownych we wzorcach umów tym, że konsumenci mogliby skorzystać z innych rozwiązań przyznanych na mocy obowiązujących regulacji prawnych. Co nie mniej istotne, okoliczności podnoszone przez Bank takie jak: ewentualna możliwość spłaty przez 12 Tak też: w yrok TSUE z dnia 23 kwietnia 2015 r. , sygn. C - 96/14 , pkt 41; wyrok TSUE z dnia 20 września 2018 r. , sygn. C - 51/17 , pkt 78. 13 Tak też : w yrok Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2017 r. , sygn. akt IV CSK 483/16 oraz orzecznict wo przywo łane w przypisie 5 . n iniejszej d ecyzji. 23 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl konsumenta rat kredytu bezpośrednio w walucie kredytu (wykonywanie umowy), istnienie regulacji prawnych, nie mają znaczenia wobec charakteru kontroli dokonywanej przez Prezesa Urzędu. Jeszcze raz trzeba podkreślić, że kontrola abstrakcyjna oznacza kontrolę dokonywaną w oderwaniu od konkretnych stosunków umownych i okoliczności ich powstania 14 . Na marginesie, należy ws kazać uwagę, że zgodnie z orzecznictwem TSUE 15 oraz powszechnie prezentowanym przez Prezesa Urzędu stanowiskiem 16 , niedozwolone postanowienia umowne nie wiążą konsumentów już od momentu zawarcia umowy, natomiast dla oceny ewentualnej abuzywności danego posta nowienia umownego bez znaczenia pozostaje sposób jego wykonywania. Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r. (sygn. III CZP 29/17) uznał , że sądy powinny dokonywać oceny nieuczciwego charakteru postanowień umowy na moment zawarcia umowy, a nie rozpatrywać to, w jaki sposób umowy są lub były wykonywane w oparciu o dane niedozwolone postanowienie umowne 17 . Niezależnie od powyższego, Bank w piśmie z dnia 8 czerwca 2017 r. podniósł, że zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia umowne n ie nakładają na klientów jakiegokolwiek obowiązku – nie kształtują ich obowiązków, gdyż w oparciu o analizowany wzorzec umowny klient dokonuje swobodnego wyboru, czy na warunkach cenowych oferowanych przez Bank chce dokonać z nim konkretnej transakcji. W ocenie Prezesa Urzędu, zakwestionowane w niniejszym postępowaniu klauzule nakładające na konsumentów konieczność spłaty rat kapitałowo - odsetkowych po uprzednim ich przeliczeniu według określonego kursu walut bez wątpienia kształtują obowiązki konsumentów w tym zakresie. Dokonując wykładni literalnej pojęcia „kształtowania” należy rozumieć je jako „wpływanie na coś 18 ”. Jed nocześnie postanowienia umowne regulujące sposób wyliczania wysokości kursów walut dopełniają treść postanowień nakładających na konsumentó w obowiązek spłaty rat kapitałowo - odsetkowych, łącznie określając zasady wykonywania umowy kredytu i kształtując obowiązki konsumentów w tym zakresie. Co nie mniej istotne, należy również zwrócić uwagę, że Bank posługuje się w niniejszym przypadku wzorc am i umowy – aneks ami i regulaminami do umów kredytów i pożycz ek hipoteczn ych denominowanych do walut obcych. W doktrynie pod poj ęciem „ wzorca umowy ” rozumie się „ przygotowane z góry przez proponenta, przed zawarciem umowy, postanowienia kształtujące treść st osunku prawnego wiążącego strony ” 19 . Oznacza to, że 14 Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2015 r., sygn. akt III CZP 17/15. 15 Np . wyrok TSUE z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawach połączonych o sygn. C - 154/15, C - 307/15 i C - 308/15 , pkt 6; wy rok TSUE z dnia 26 stycznia 2017 r. , sygn. C - 421/14, pkt 61 ; wyrok TSUE z dnia 14 marca 2013 r., sygn. C - 415/11, pkt 7. 16 Stanowisko wielokrotnie wyrażane przez Prezesa Urzędu w wydawanych istotnych poglądach (dostępne pod adresem: https://uokik.gov.pl/istotny_poglad_w_sprawie.php ), Komunikat prasowy z dnia 10 kwietnia 2017 r. (dostępny pod adresem: https://finanse.uokik.gov.pl/chf/kalendarium /kredyty - hipoteczne - wyrazone - w - walutach - obcych - dzialania - uokik. - odpowiedzi - na - najczestsze - pytania - konsumentow ), komunikat prasowy z dn ia 9 maja 2017 r. (dostępny pod adresem: https://finanse.uokik.gov.pl/ufk/kalendarium/stanowisko - prezesa - uokik). 17 Uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r. (syg n. III CZP 29/17): „ Oceny, czy postanowienie umo wne jest niedozwolone (art. 385 1 § 1 k.c.), dokonuje si ę wed ł u g stanu z chwili zawarcia umowy ” . 18 https://sjp.pwn.pl/slowniki/kszta%C5%82towa%C4%87.html . 19 A. Rzetecka - Gil, Komentarz do art.384 Kodeksu cywilnego , dostępne: Lex. 24 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl celem stosowania w relacjach z konsumentami wzorców umów jest ukształtowanie w jakiś s posób treści stosunku prawnego. I. A Stosowane przez Bank kursy walut wyznaczane są w oparciu o średni kurs z rynku walu towego (FOREX), ustalany najpóźniej do godziny 9.30 czasu obowiązującego w Polsce (tzw. „Kurs Bazowy”). Na wstępie należy zauważyć, że brak jest definicji sformułowania „średniego kursu z rynku walutowego”. Pojęcie to nie znajduje odzwierciedlenia w przepi sach prawa ani w innych obiektywnych i dostępnych źródłach informacji. Omawiane wyrażenie pozostawia wątpliwości interpretacyjne. Co prawda w toku postępowania Bank wskazał, że poprzez rynek walutowy należy rozumieć FOREX, jednak w postanowie niu nie został o sprecyzowane, w którym dokładnie miejscu konsument może samodzielnie znaleźć opublikowane kursy walut obcych stanowiące źródło ustalania kursów walut w Banku i z jakiego konkretnie serwisu (lub strony internetowej) Bank korzysta. Należy bowiem mieć na uw adze, że pojęcie FOREX, jak Bank sam podnosił w toku postępow ania, oznacza rynek walutowy, w ramach którego banki, inwestorzy, instytucje finansowe, banki centralne, rządy i duże korporacje dokonują operacji wymiany walutowej. Wyrażenie FOREX nie jest zate m wskazaniem konkretnego serwisu, tylko ogólną nazwą rynku walutowego. Oznacza to, że Bank posługuje się niejednoznacznym, niezrozumiałym i niejasnym dla konsumentów wyrażeniem. Konsumenci nie mają możliwości, na podstawie kwestionowanych klauzul, samodzie lnego ustalenia, w oparciu o które konkretnie serwisy Bank dokonuje wyliczeń. Nie mogą oni zatem zweryfikować prawdziwości i poprawności danych prezentowanych przez Bank. Rodzi to uzasadnione ryzyko, że kursy dewiz są ust alane przez Bank w arbitralny i nie przewidywalny dla konsumentów sposób. W ocenie Prezesa Urzędu, Bank ustalając kursy walut obcych, po których przeliczane są raty kapitałowo - odsetkowe kredytu, musi opierać się na obiektywnych, dostępnych i możliwych do zweryfikowania przez konsumenta danyc h. Co nie mniej istotne, kwestionowane postanowienie określa, że kursy wymiany walut wyznaczane są na podstawie kursu ustalanego najpóźniej do godziny 9.30. Bank, poprzez posłużenie się sformułowaniem „najpóźniej do godziny 9.30”, przyznał sobie możliwość dowolnego i arbitralnego wyboru danych, na podstawie których wyznacza kursy walut obowiązujące Bank. Rodzi to uzasadnione ryzyko, że Bank będzie wybierał takie dane, które będą najbardziej korzystne ekonomicznie właśnie dla niego. Jednocześnie postanowien ia zawarte we wzorcu aneksu nie precyzują, kiedy dokładnie sporządzana i publikowana jest Tabela kursów walut. Z informacji przekazanych przez Bank wynika, że „Tabela ustalana i publikowana jest w godzinach porannych”, jednak we wzorcach umowy nie znajdują się postanowienia, które pozwoliłyby ustalić konkretny, dokładny moment sporządzania i publikowania Tabeli. W konsekwe ncji konsumenci nie otrzymują w odpowiednim momencie informacji na temat tego, w oparciu o które dane zostaną dokonane przeliczenia rat k apitałowo - odsetkowych. W piśmie z dnia 8 czerwca 2017 r. Bank podniósł, że po nosi całość ryzyka związanego z rozwojem sytuacji rynkowej w ciągu dnia. W ocenie Prezesa Urzędu, omawiane twierdzenie nie jest zgodne z prawdą. Należy bowiem wskazać, że w sytua cji, gdy kursy walut zmienią się po godzinie 9:30 20 na korzyść konsumentów , to nie ma ją on i żadnej gwarancji, że Bank zmodyfikuje obowiązującą Tabelę. Bank natomiast zabezpiecza się 20 Zgodnie z zakwestionowanym po stanowieniem , Bank ust ala kursy walut najpóźniej do godziny 9:30. 25 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl przed zmianami kursów walut chociażby w ten sposób, że ustanawia spread wal utowy, który stanowi pewnego rodzaju zysk Banku. I. B Należy również mieć na uwadze, że na mocy za kwestionowanych klauzul Bank zastrzegł, że wartość spreadu walutowego może ulec zmianie w drodze jednostronnego oświadczenia Banku oraz, że „Bank jest uprawni ony do zmiany – nie częściej niż raz w miesiącu kalendarzowym – w ysokości Spreadu Walutowego (...) ”. Oznacza to, że na podstawie przytoczonych postanowień, Bank przyznaje sobie prawo do jednostronnej zmiany istotnego parametru umowy, natomiast konsument ni e ma żadnego wpływu na tę decyzję. Bank wskazuje jedynie, że wysokość spreadu walutowego może zostać zmieniona nie częściej niż raz w miesiącu kalendarzowym. Jednocześnie Bank nie konkretyzuje, jaka mogłaby być wysokość spreadu walutowego przy każdorazowej zmianie, podając konsumentowi jedynie jego wartość na dzień zawarcia umowy. Bank zastrzegł, że jest uprawniony do zmiany wysokości spreadu walutowego na podstawie określonych czynników (m.in. zmiany wskaźnika cen dóbr inwestycyjnych publikowanych przez G US, wzrostu rzeczywistych kosztów obsługi danej usługi na skutek niezależnych od Banku czynników zewnętrznych, zmiany stawek oprocentowania lokat na rynku międzybankowym – międzybankowych stóp referencyjnych, wywołanej czynnikami regulacyjnymi). W pierwsze j kolejności należy jednak zwrócić uwagę, że nigdzie nie zostało wskazane, w jaki sposób zmiana każdej z przesłanek określonych w pkt 4.7. Regulaminu Produktowego wpływa w rzeczywistości i faktycznie na wysokość spreadu (w szczególności, jaka jest zależnoś ć między wyszczególnionymi przez Bank w pkt 4.7. a - h okolicznościami a wysokością spreadu walutowego). Rodzi to uzasadnione ryzyko, że wysokość spreadu będzie ustalana przez Bank w sposób dowolny. Należy również podkreślić, że przesłanki przewidziane przez Bank umożliwiające dokonywanie zmiany wartości spreadu walutowego dotyczą element ów niezwiązanych bezpośrednio z pobieraną przez Bank od konsumentów z tego tytułu opłatą. Należy mieć na uwadze, że Bank dokonuje zmian wysokości spreadu walutowego w oparciu o czynniki takie jak np. wzrost rzeczywistych kosztów obsługi danej usługi na skutek niezależnych od Banku czynników zewnętrznych, w szczególności: wzrost cen opłat pocztowych i telekomunikacyjnych, rozliczeń międzybankowych koniecznych do wykonania danej usługi, energii, wejście w życie nowych regulacji prawnych powodujących wzrost kosztów świadczonej usługi. W ocenie Prezesa Urzędu, omawiane zmiany (uzależnione od czynników zewnętrznych) mogą być trudne do weryfikacji przez konsumentów pod kątem zasadnoś ci i prawidłowości. Niezależnie od powyższego, należy również wskazać, że Bank posługuje się w ww. postanowieniu Regulaminu Kredytowego pojęciami niejasnymi, niejednoznacznymi i nieokreślonymi, np. „w szczególności”, „rynek międzybankowy”, „rozliczenia mi ędzybankowe”. Pojęcia te pozostawiają wątpliwości interpretacyjne. Co za tym idzie, nie są one dostępne w żadnych obiektywnych źródłach, a w konsekwencji są niemożliwe do zw eryfikowania przez konsumentów. Zastrzeżenia Prezesa Urzędu budzi także sformułowan ie „zmiana” w odniesieniu do poszczególnych mierników, które pozwal a Bankowi przyjąć, że zarówno w przypadku wzrostu, jak i obniżenia wysokości danego czynnika, jest on uprawniony do dokonywania zmian wysokości spreadu walutowego na niekorzyść konsumenta. Innymi słowy – nawet w przypadku, gdy np. wysokości obowiązkowych opłat wnoszonych przez banki na rzecz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego ulegną obniżeniu, Bank ma prawo przyjąć, że taka okoliczność wpływa na niekorzyść konsumenta i na tej podstawie podwyżs zyć wysokość 26 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl s preadu walutowego. Jednocześnie konsumenci nie mają żadnej gwarancji, że Bank dokona zmian wysokości spreadu walutowego, która będzie ekonomicz nie korzystna właśnie dla nich. Należy również zwrócić uwagę na to, że Bank nie wskazał, w odniesie niu do jakiego momentu omawiane czynniki miałyby podlegać ocenie. Nie został bowiem określony początkowy moment, w odniesieniu do którego należałoby dokonać porównania wysokości danych czynników. Nie zostało wskazane np. w jakim odstępie będzie weryfikowa ny wzrost inflacji – czy ta zmiana będzie porównywana każdego miesiąca danego roku względem tego miesiąca ubiegłego roku, czy też może każdego roku względem roku poprzedniego albo (analogicznie) dnia. Omawiane rozwiązanie przyznaje Bankowi możliwość dokony wania zmiany wysokości spreadu walutowego z dużą częstotliwością. Co więcej, poziom zmiany czynników wskazany w pkt d - h został przez Bank ustalony jako 0,01%. Wydaje się jednak, że możliwość modyfikacji omawianych okoliczności o tak niewielką wysokość, nie stanowi istotnej przyczyny uzasadniającej zmianę wysokości spreadu walutowego. W piśmie z dnia 8 czerwca 2017 r. Bank wskazał, że nigdy nie nadużywał kwestionowanych postanowień ani też nie wykorzystywał ich celem przyznania sobie jakichkolwiek należnych korzyści. Odnosząc się do argumentu Banku, Prezes Urzędu zwraca uwagę, że podnoszona okoliczność nie ma znaczenia na gruncie niniejszej sprawy (w szczególności biorąc pod uwagę abstrakcyjny charakter kontroli postanowień przeprowadzanej przez Prezesa Urzę du). W związku z powyższym, w ocenie Prezesa Urzędu, postanowienia umowne zakwestionowane w pkt I. A i pkt I. B sentencji niniejszej decyzji kształt ują prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Oma wiane klauzule wprowadzają nieusprawiedliwioną dysproporcję praw na niekorzyść konsumentów. Analizowane postanowienia przyznają Bankowi uprawnienie do dokonywania arbitralnych, nieprzewidywalnych i dowolnych zmian czynników wpływających na wysokość rat kap itałowo - odsetkowych, do których sp łaty zobowiązani są konsumenci. Wobec powyższego, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt I sentencji niniejszej decyzji. Ad II . Rozstrzygnięcie o środkach usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu stosowania we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień umownych Przepis art. 23b ust. 2 uokik daje Prezesowi Urzędu m ożliwość określenia w decyzji , o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone i zakazującą jego wykorzystywania , środków usunięcia tr wających skutków naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a uokik. Prezes Urzędu może w szczególnoś ci zobowiązać przedsiębiorcę do poinformowania konsumentów, będących stron ą umów z awartych na podstawie wzorca, o którym mowa w art. 23b ust. 1, o uznaniu z a niedozwolone postanowienia tego wzorca - w sposób określony w decyzji oraz złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia o treści i w formie określonej w decyzji. Jak wskazuje się w doktrynie 21 , trwające skutki naruszenia zakazu stosowania niedozw o lonych postanowień wzorca umowy polegają przede wszystkim na dalszym 21 M. Prętki, A. Wiercińska - Krużewska , Komentarz do art. 23(b) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów [w:] Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz pod red. A. Stawicki , E. Stawicki, 2016 , dostęp ne: LEX. 27 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl istnieniu (stosowaniu) zakazanych postanowień w zawartych umowach oraz na braku świadomości konsumentów, że postanowienia te są wobec nich bezskuteczne. Jak ustalił Prezes Urzędu w toku niniejszego postępowania, Bank nadal stosuje we wzorcach umów zakwestionowane postanowienia umowne. Środki usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu stosowania niedozwolonych postanowień wzorca umowy powinny być powinny być proporcjonalne do wagi i ro dzaju naruszenia oraz konieczne do usunięcia jego skutków . W pkt II decyzji P rezes Urzędu zobowiązał Bank do: a) poinformowania w terminie nie później niż 3 (trzech) miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, wszystkich konsumentów, będących stronami umów zawartych na podstawie wzorców, których postanowienia zostały uznane za niedozwolone, o uznaniu ich za niedozwolone i skutkach z tego wynikających. Przy czym informacja przekazywana konsumentom będzie: - w warstwie wizualnej - sporządzona cz cionką w rozmiarze co najmniej 11, kolorze czarnym i rodzaju Times New Roman, - dostarczona konsumentom za pomocą listów poleconych, - składała się z następującej treści: „Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w decyzji nr DOZIK - 9 /2018 z dnia 31 grudnia 2018 r. uznał za niedozwo lone postanowienia wzorców umów stosowane przez Deutsche Bank Polska Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie i zakazał ich wykorzystywania, o treści: A. „Kursy wymiany walut w Tabeli Kursów ustalane są przez Bank w każdym Dn iu Roboczym w oparciu o średni kurs z rynku walutowego (FOREX), ustalany najpóźniej do godziny 9.30 czasu obowiązującego w Polsce („Kurs Bazowy”). Kurs kupna ustalany jest w oparciu o wzór: Kurs Kupna = 2*Kurs Bazowy/(2+Spread Walutowy wyrażony w procentac h), a kurs sprzedaży w oparciu o wzór: Kurs Sprzedaży = Kurs Bazowy + (Spread Walutowy wyrażony w procentach*Kurs Kupna)/2. Wartość Spreadu Walutowego wyrażonego w procentach na dzień zawarcia Umowy wynosi dla waluty CHF: […], Euro: […], USD: […], GBP: […] i może ona ulec zmianie w drodze jednostronnego oświadczenia Banku na zasadach określonych w punkcie 5.4 poniżej. Spread Walutowy wyrażony w procentach jest równy stosunkowi spreadu walutowego wyrażonego kwotowo, stanowiącego różnicę pomiędzy kursem sprze daży a kursem kupna waluty obcej określanych w Tabeli Kursów („Sp read Walutowy”) do kursu kupna” w zw. z: [5.4] B. „Bank jest uprawniony do zmiany – nie częściej niż raz w miesiącu kalendarzowym – wysokości Spreadu Walutowego wyrażonego w procentach na pod stawie przesłanek określonych w punkcie 4.7. Regulaminu Produktowego, o wartość wyrażonej w punktach procentowych zmiany określonych w tym postanowieniu podstaw”, [4.7] „Poza okolicznościami przewidzianymi w pozostałych Warunkach Kredytu oraz przy uwzględ nieniu postanowień pkt 1.4.2.3. Regulaminu Kredytowego, Bank jest uprawniony 28 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl do zmiany – nie częściej niż raz w miesiącu kalendarzowym – wysokości Opłat i Prowizji określonych Tabeli Prowizji i Opłat na podstawie i w stosunku do: a) Wzrostu inflacji w stopniu ogłaszanym przez GUS, co najmniej o 0,1%, b) Zmiany wskaźnika cen dóbr inwestycyjnych publikowanych przez GUS, co najmniej o 0,1%, c) Wzrostu rzeczywistych kosztów obsługi danej usługi na skutek niezależnych od Banku czynników zewnętrznych, w szczególności: wzr ostu cen opłat pocztowych i telekomunikacyjnych, rozliczeń międzybankowych koniecznych do wykonania danej usługi, energii, wejście w życie nowych regulacji prawnych powodujących wzrost kosztów świadczonej usługi o co najmniej 1%, d) Zmiany stóp procentowych k redytów udzielanych bankom przez Narodowy Bank Polski o co najmniej 0,01%, e) Zmiany poziomu rezerw obowiązkowych ustalonych przez Narodowy Bank Polski lub wysokości ich ewentualnego oprocentowania, co najmniej o 0,01%, f) Zmiany stawek oprocentowania lokat na r ynku międzybankowym (międzybankowych stóp referencyjnych, wywołana czynnikami regulacyjnymi), co najmniej o 0,01%, g) Zmiany wysokości obowiązkowych opłat wnoszonych przez banki na rzecz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, co najmniej o 0,01%, h) Zmiany rentownośc i instrumentów rynku pieniężnego i kapitałowego (w tym np. bonów skarbowych i obligacji Skarbu Państwa), co najmniej o 0,01%”. Prawomocna decyzja o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone ma skutek wobec przedsiębiorcy, co do którego stwierdzono stosowanie niedozwolonego postanowienia umownego oraz wobec wszystkich konsumentów, którzy zawarli z nim umowę na podstawie wzorca wskazanego w decyzji. Treść decyzji nr DOZIK - 9 /2018 dostępna jest na stronie www.deutschebank.pl. Decyzja jest prawomocna”; b) zamieszczenia, na własny koszt – w terminie nie później niż 1 (jednego) miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji – informację o treści wskazanej w pkt IIa tiret 3. (trzeci), na stronie internetowej Deutsche Bank Polska Spółki Akcyjnej z s iedzibą w Warszawie (w dacie wydania niniejszej decyzji jest to strona internetowa: www.deutschebank.pl ) w ten sposób, że powyższa informacja zostanie umieszczona na stronie głównej oraz będzie utrzymywana na niej przez okres 4 (czterech) miesięcy . W oceni e Prezesa Urzędu, celowe i konieczne jest skierowanie od każdego z konsumentów , będących stroną um ów zawartych na podstawie wzorców , któr ych postanowienia zostały uznane za niedozwolone, jasnego i zroz umiałego komunikatu o uznaniu omawianych klauzul za abu zywne . Należy mieć na uwadze, że ja k najszersze rozpowszechnienie komunikatu spełni zarówno funkcję wychowawczą wobec konsumentów, jak i funkcję prewencyjną wobec innych przedsiębiorców. Publikacja komunikatu dodatkowo na stronie internetowej Banku ma stan owić czytelną i jednoznaczną informację dla przedsiębiorców, że nieakceptowana jest sytuacja, w której przedsiębiorcy tworzą postanowienia wzorców umów, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku . Mając na uwadze powyższe, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt II roz strzygnięcia niniejszej decyzji. 29 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Ad III . Rozstrzygnięcie o obowiązku publikacji decyzji Zgodnie z art. 23b ust. 3 uokik, w decyzji o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone i zakazującą jego wykorzystywania, Prezes Urzędu może nakazać publikację decyzji w całości lub w części, z zaznaczeniem, cz y decyzja ta jest prawomocna, w określonej w niej formie, na koszt przedsiębiorcy . Rozpowszechnienie treści decyzji pełni funkcję wychowawczą wobec konsumentów oraz funkcję prewencyjną wobec inn ych przedsiębiorców 22 . Prezes Urzędu nałożył na Bank obowiązek publikacji wersji jawnej niniejszej decyzji w całości, na koszt Banku, na stronie internetowej tego przedsiębiorcy (w dacie wydania niniejszej decyzji jest to strona internetowa: www.deutscheba nk.pl), w terminie nie później niż 1 (jednego) miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, w ten sposób, że odnośnik do treści wersji jawnej decyzji powinien zostać umieszczony na stronie głównej i opisany w następujący sposób: „Decyzja Prezes a UOKiK nr DOZIK - 9 /2018. Decyzja prawomocna”, oraz utrzymywania jej na przedmiotowej stronie internetowej przez okres 4 (czterech) miesięcy . W ocenie Prezesa Urzędu obowiązek publikacyjny pozwoli przekazać możliwie najszerszemu kręgowi odb iorców - konsumentó w informację o postanowieniach wzorców umów uznanych za niedozwolone i skutkach z tego wynikających . Podkreślenia wymaga, że omawiany obowiązek zrealizuje również funkcję prewencyjną - zniechęcającą Bank oraz innych przedsiębiorców do stosowania niedozwolo nych postanowień we wzorcach umów . Mając na uwadze powyższe, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt III rozstrzygnięcia niniejszej decyzji. Ad I V . Rozstrzygnięcie o karze pieniężnej Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 3a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Pr ezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodz e decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10 % obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie, dopuścił się naruszenia za kazu określonego w art. 2 3a ustawy. Z powołanego przepisu wynika, że kara pieniężna za naruszenie zakazu stosowania we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postano wień umownych, o których mowa w art. 385 1 § 1 kc , ma charakter fakultatywny. O tym, czy w konkretnej sprawie zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje, w ramach uznania administracyjnego, Prezes Urzędu. W niniej szej sprawie Prezes Urzędu uznał za zasadne skorzystanie z przysługującego mu na mocy przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uprawnienia do nałożenia kary pieniężnej na Bank za stosowanie we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwol onych postanowień umownych, o których mowa w pkt I rozstrzygnięcia niniejszej decyzji. Zdaniem Prezesa Urzędu, okoliczności nin iejszej sprawy – w szczególności produkty, których dotyczą zakwestionowane postanowienia umowne, a także negatywne skutki ich st osowania dla prawidłowego zabezpieczenia interesów ekonomicznych konsumentów - wskazują na celowość zastosowania tego środka represji. Prezes Urzędu, uznając za 22 Postanowienie Sądu Najwyższ ego z dnia 23 kwietnia 2015 r., sygn. a kt III SK 61/14, dostępne: LEX nr 1712832 . 30 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl zasadne nałożenie kary na Bank, kierował się założeniem, że sankcja ta musi spełniać zarówno fu nkcję represyjną, jak i prewencyjną. Nałożenie kary pieniężnej służyć będzie jako środek odstraszający Deutsche Bank Polska S.A. od stosowania niedozwolonych postanowień wzorców umów w przyszłości (prewencja indywidualna). Rozstrzygnięcie o karze ma być sy gnałem dla innych profesjonalnych uczestników rynku usług finansowych, że tego typu klauzule nie mogą być stosowane - pod rygorem sankcji finansowej (prewencja ogólna). Kara pieniężna spełni również funkcję represyjną - s tanowić będzie dolegliwość dla S tro ny niniejszego postępowania uzasadnioną stwierdzeniem naruszenia interesów konsumentów. Należy zwrócić uwagę, że przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary . Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów te okoliczności, które Prezes Urzędu ma obowiązek uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej. Są to w szczególności: okoliczności naruszenia przepisów ustawy, uprzedn ie naruszenie przepisów ustawy, a także: okres, stopień oraz skutki rynkowe naruszenia przepisów ustawy, przy czym stopień naruszenia Prezes Urzędu ocenia biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące natury naruszenia, działalności przedsiębiorcy, która stanowi ła przedmiot naruszenia (art. 111 ust. 1 pkt 1 uokik). Stosownie do art. 111 ust. 2 uokik, ustalając wysokość kar pieniężnych, Prezes Urzędu bierze również pod uwagę okoliczności łagodzące lub obciążające, które wystąpiły w sprawie. Okolicznościami łagodz ącymi, wskazanymi w art. 111 ust. 3 pkt 2 uokik są w szczególności: dobrowolne usunięcie skutków naruszenia, zaniechanie stosowania zakazanej praktyki przed wszczęciem postępowania lub niezwłocznie po jego wszczęciu, podjęcie z własnej inicjatywy działań w celu zaprzestania naruszenia lub usunięcia jego skutków oraz współpraca z Prezesem Urzędu w toku postępowania, w szczególności przyczynienie się do szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania. Wśród zamkniętego katalogu okoliczności obciążających art. 111 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymienia: znaczny zasięg terytorialny naruszenia lub jego skutków, znaczne korzyści uzyskane przez przedsiębiorcę w związku z dokonanym naruszeniem, dokonanie uprzednio podobnego naruszenia oraz umyślność naruszenia. Umyślność Zgodnie z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kara pieniężna może być nałożona, gdy do naruszenia przepisów tej ustawy doszło choćby nieumyślnie. W świetle obowiązujących przepisów prawa, stwie rdzenie nawet nieumyślnego naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów daje zatem podstawę do nałożenia kary pieniężnej. Ocena zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na nie umyślne naruszenie przez Bank zakazu określoneg o w art. 2 3a uokik. W niniejszej sprawie brak jest dowodów wskazujących na to, że Bank miał lub musiał mieć świadomość niedozwolonego charakteru stosowanych postan owień umownych. Niemniej jednak podkreślenia wymaga, że na profesjonalnych uczestnikach rynku spoczywa obowiązek dochowania należytej staranności przy ocenie zgodności ich działań z obowiązującymi przepisami prawa. Bank bez wątpienia posiada zasoby finansowe, kadrowe i ekonomiczne pozwalające na konstruowanie treści wzorców umów przy uwzg lędnieniu szacunku do konsumentów . Przedsiębiorca ustalając t reść wzorców umów wykorzystywanych 31 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl w relacjach z konsumentami, powinien dokonać analizy i weryfikacj i zawartych w nich postanowień pod kątem możliwości kształtowania praw i obowiązków konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający ich interesy . Z tego względu, w ocenie Prezesa Urzędu , zachowanie przedsiębiorcy było efektem niedołożenia przez niego należytej staranności, jakiej należałoby oczekiwać od profesjonalnego uczestnika obr otu gospodarczego. Mając na uwadze wskazane powyżej okoliczności, Prezes Urzędu uznał, że naruszenie dokonane przez Bank, określone w pkt I sentencji niniejszej decyzji , nie było umyślne. Zasady kalkulacji kary Stosownie do art. 106 ust. 3 pkt 1 uokik o brót, o którym mowa w art. 106 ust. 1 uokik, oblicza się jako sumę przychodów wykazanych w rachunku zysków i strat - w przypadku przedsiębiorcy sporządzającego taki rachunek na podstawie przepisów o rachunkowości. Podstawą obliczenia wysokości kary w ninie jszym postępowaniu stanowi potwierdzony rachunkiem zysków i str at obrót Banku osiągnięty w 2017 r., który wyniósł 1.396.429.000 zł (słownie: jeden miliard trzysta dziewięćdziesiąt sześć milionów czterysta dwadzieścia dziewięć tysięcy złotych). Ustalenie wy sokości kary pieniężnej ma charakter wieloetapowy. Ustalając wysokość nakładanej kary pieniężnej, należy uwzględnić w szczególności okoliczności naruszenia przepisów ustawy, uprzednie naruszenie przepisów ustawy, a także okres, stopień oraz skutki rynkowe naruszenia. Na tej podstawie ustalona zostaje kwota bazowa. W dalszej kolejności należy rozważyć, czy w sprawie występują okoliczności obciążające i łagodzące oraz jaki powinny mieć wpł yw na wysokość kary. Okoliczności naruszenia przepisów ustawy Okolicz ności naruszenia została już szczegółowo opisana w poprzedniej części niniejszej decyzji. Zakwestionowan e przez Prez esa Urzędu działanie Banku polega ło na stosowaniu we wzorcach umów, aneksach do umów kredytu i pożyczek hipotecznych denominowanych do walut obcych, niedozwolonych postanowień umownych. Uprzednie naruszenie Należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 111 ust. 1 uokik, Prezes Urzędu, ustalając wysokość nakładanej kary pieniężnej, uwzględnia m.in. uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Dotychcz as Prezes Urzędu wydał następującą decyzję w sprawie stosowania przez Bank praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów: tj. Decyzja nr RBG - 4/2018 z dnia 13 marca 2018 r. Prezes Urzędu uznał za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów d ziałanie Banku polegające na informowaniu konsumentów, którzy są stroną umowy o usługę płatniczą oraz posiadają dostęp do systemu bankowości elektronicznej db easyNET i nie zmienili domyślnej formy przesyłania powiadomień, o proponowanych zmianach warunków umowy o usługę płatniczą w trakcie jej trwania wyłącznie za pomocą wiadomości elektronicznych przesyłanych w ramach systemu bankowości elektronicznej, które nie stanowią trwałego nośnika informacji w rozumieniu art. 2 pkt 30 ustawy z dnia 19 sierpnia 32 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 2011 r. o usługach płatniczych, co stanowi naruszenie obowiązku o którym mowa w art. 29 ust. 1 i 3 w zw. z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 201 1 r. o usługach płatniczych i w konsekwencji narusza art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsu mentów oraz stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 15 września 2016 r. Treść powyższ ej decyzji dostępna jest na stronie internetowej UOKiK pod adresem: www.uokik.gov.pl . Okres stosowania Okres stosowania zak westionowanych postanowień wzorców umów , za którego początek przyjmuje dzień wejścia w życie nowelizacji ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (tj. 17 kwietnia 2016 r.) przyznającej Prezesowi Urzędu uprawnienie w zakresie rozstrzygania o niedozwolony m charakterze postanowienia wzorca umowy i zakazie jego dalszego wykorzystywania , przekracza 12 miesięcy, co należy uznać za okres długotrwały. Stopień i skutki naruszenia (z uwzględnieniem okoliczności dotyczących natury naruszenia oraz działalności prze dsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia) W ocenie Prezesa Urzędu, stopień naruszenia przez Bank przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest znaczny. I stotą zachowania Banku jest bowiem działanie polegające na wykorzystaniu silniejsz ej pozycji poprzez stosowanie we wzorcach umów niedozwolonych postanowień umownych oraz w konsekwencji wprowadzenie daleko idącej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumentów. Należy jednocześnie mieć na uwadze, że kwestionowane postanowienia u mowne dotyczą umów kredytów i pożyczek hipotecznych odnoszących się do walut obcych. Prezes Urzędu wziął pod uwagę, że nabycie omawianych produktów pociąga za sobą istotne i długotrwałe zobowiązania finansowe po stronie konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu , w niniejszym przypadku na konsumentów, poza ryzykiem kursowym, mogło zostać przerzucone ryzyko dowolnego kształtowania przez Bank kursów wymiany walut obcych . W przypadku umów kredytów i pożyczek hipoteczny ch jest to o tyle istotne, że kredytobiorcy są n arażeni na to ryzyko przez wiele lat trwania umowy. Nie może ulegać wątpliwości, że opisane zak łócenie równowagi stron umowy może w sposób rażący narusza ć ekonomiczny interes konsumentów. Należy również mieć na uwadze, że Bank – jako profesjonalista i inst ytucja zaufania p ublicznego - w stosunkach z konsumentami powinien działać w sposób niewykorzystujący swojej silniejszej pozycji oraz dbać o równomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków stosunku umownego. Dokonując oceny wagi naruszenia, Prezes Urzędu uw zględnił okoliczność, że postanowienia umowne stosowane przez Bank mogą godzić przede wszystkim w interesy ekonomiczne konsumentów. Jak już zostało wskazane, omawiane klauzule określają zasady ustalania kursów walut obcych, w oparciu o które wyliczana jest wysokość rat kapitałowo - odsetko wych wymaganych od konsumentów. Wyliczenie kwoty bazowej kary Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności, Prezes Urzędu ustalił kwotę bazową kary na 0,5 % obrot u osiągniętego przez Bank w 2017 r. Spółka osiągnęła w 201 7 r. obrót w wysokości 1.396.429.000 zł, a zatem kwota bazowa kary wynosi 6 982 145 zł. 33 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Okoliczności łagodzące i obciążające Zgodnie z art. 111 ust. 3 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, okolicznościami łagodzącymi są w szczególności: dobrowolne usunięcie skutków naruszenia, zaniechanie stosowania zakazanej praktyki przed wszczęciem postępowania lub niezwłocznie po jego wszczęciu, podjęcie z własnej inicjatywy działań w celu zaprzestania naruszenia lub usunięcia jego skutków oraz współp raca z Prezesem Urzędu w toku postępowania, w szczególności przyczynienie się do szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania. Wśród zamkniętego katalogu okoliczności obciążających art. 111 ust. 4 pkt 2 ustawy wymienia: znaczny zasięg terytorialny na ruszenia lub jego skutków, znaczne korzyści uzyskane przez przedsiębiorcę w związku z dokonanym naruszeniem, dokonanie uprzednio podobnego naruszenia oraz umyślność naruszenia. W niniejszej sprawie Prezes Urzędu nie zidentyfikował ani okoliczności łagodząc ych, ani okoliczności obciążających. Obliczenie kary W związku z tym, nałożona na Bank kara (po zaokrągleniu do pełnego złotego) wynosi 6 982 145 zł (słownie: sześć milionów dziewięćset osiemdziesiąt dwa tysiące sto czterdzieści pięć złotych ), co stanowi 0,5 % obrot u osiągniętego przez Bank w 2017 r. i 5 % maksymalnej kary, która mogłaby zostać nałożona na Spółkę na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 3a uokik. Podsumowanie Nakładając niniejszą decyzją karę pieniężną za naruszenie przepisów ustawy o ochronie ko nkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu kierował się p rzesłankami wskazanymi w art. 106 oraz art. 111 uokik. Kara w powyższej wysokości jest w ocenie Prezesa Urzędu adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkur encji i konsumentów. Prezes Urzędu wziął pod uwagę, że kara ta spełni funkcję prewencyjną (zarówno w ujęciu ogólnym, jak i indywidualnym) oraz funkcję represyjną. Wobec powyższego, Prezes UOKiK orzekł jak w pkt I V rozs trzygnięcia niniejszej decyzji. Zgodn ie z art. 112 ust. 3 uokik, karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Ad V . Koszty postępowania Z godnie z art. 80 uokik, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. Jednocześnie zgodnie z art. 77 ust. 1 uokik, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Zgodnie z art. 263 § 1 kpa, do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56 kpa, a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczania stronom pism urzędowych. Zgodnie z art. 264 § 1 kpa , jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze 34 Urząd Och rony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 55 60 424 < fax: 22 55 60 458 doik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl postanowieni a wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. W wynik u przeprowadzonego postępowania, Prezes Urzędu w pkt I rozstrzygnięcia niniejszej decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy o ochronie ko nkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną ze S troną postępowania. W związku z powyższym, postanowiono obciążyć S tronę postępowania kosztami postępowania w wysokości 54,60 zł (słownie: pięćdz iesiąt cztery złote sześćdziesiąt groszy) . Koszty niniejszego postępowania określone w pkt V rozstrzygnięcia niniejszej decyzji Bank obowiązany jest wpłacić w terminie 14 dni od uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na kon to Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów NBP o/o Warszawa nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Wobec powyższego, Prezes Urzędu orze kł jak w sentencji niniejszej d ecyzji. Pouczenie Na podstawie art. 81 ust. 1 uokik w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – K odeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1360 ze zm. ; dalej także „ Kodeks postępowania cywilnego ” ) od niniejszej decyzji przysługuje Stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w termini e miesiąca od dnia jej doręczenia, które wnosi się za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w pkt V rozstrzygnięcia niniejszej decyzji, na podstawie art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 479 32 § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego i art. 264 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przysługuje zażale nie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji za pośrednictwem Prez esa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. z up. PREZESA Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ZASTĘPCA DYREKTORA Departamentu Ochrony Zbiorowych Interesów Konsumentów Artur Zwaliński Otrzymuje: 1. (…) 2. a/a