RBG-15/2014

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47,85-034 Bydgoszcz Tel. 52 345-56-44, Fax 52 345-56-17 E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 22 sierpnia 2014 r. Znak: RBG-61-05/14/MB-Sz/BS DECYZJA NR RBG - 15/2014 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie podejrzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko Barbarze Przemienieckiej i Wojciechowi Przemienieckiemu – wspólnikom spółki cywilnej Nauka Tańca Przemienieccy.pl w Olsztynie - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów działania Barbary Przemienieckiej i Wojciecha Przemienieckiego – wspólników spółki cywilnej Nauka Tańca Przemienieccy.pl w Olsztynie polegającą na stosowaniu we wzorcu umowy „ Regulamin Szkoły Tańca i Wdzięku B&W Przemienieccy”, postanowień, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), których treść jest następująca: 1. „Szkoła nie ponosi odpowiedzialności za mienie uczestników zajęć (…)” § 1 ust. 9 ww. wzorca; 2. „Zwrot opłaty oraz rozliczenie opłaty na poczet innych zajęć nie są moŜliwe w przypadkach wskazanych w § 1 pkt 21 Regulaminu (W przypadkach losowych zdarzeń dotyczących uczestnika, lecz przez niego niezawinionych, a uniemoŜliwiających mu lub utrudniających w znacznym stopniu wykonanie umowy ze Szkołą Tańca na warunkach określonych niniejszym Regulaminem, istnieje moŜliwość odstępstwa od regulaminu Szkoły Tańca. W takiej sytuacji osoba zainteresowana powinna skontaktować się z Biurem”– § 1 pkt 21 ww. wzorca) § 4 pkt 6 ww. wzorca; 2 3. „Szkoła zastrzega sobie prawo do zmiany Cennika oraz do zmiany niniejszego Regulaminu, o czym poinformuje na stronie internetowej www.przemienieccy.pl” § 5 pkt 2 ww. wzorca, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 1 kwietnia 2014 r. II. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (teks jednolity: Dz. U. 2013 r. Nr 267) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – umarza się postępowanie w sprawie stosowania przez Barbarę Przemieniecką i Wojciecha Przemienieckiego – wspólników spółki cywilnej Nauka Tańca Przemienieccy.pl w Olsztynie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na stosowaniu we wzorcu umowy „ Regulamin Szkoły Tańca i Wdzięku B&W Przemienieccy” , postanowienia w brzmieniu: „Osoby, które nie przestrzegają Regulaminu Szkoły Tańca mogą zostać skreślone z listy uczestników zajęć, co jest równoznaczne z rezygnacją z zajęć przez uczestnika” § 1 pkt 20 ww. wzorca, które stanowi postanowienie umowne wpisane – na podstawie art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.) – do rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. UZASADNIENIE W dniu 28 sierpnia 2013 r. Postanowieniem Nr RBG-210/2013 – Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKiK lub organ ochrony konsumentów) wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające mające na celu wstępne ustalenie, czy wzorce umowne stosowane przez szkoły nauki tańca z obszaru województw kujawsko - pomorskiego i warmińsko - mazurskiego zawierają niedozwolone postanowienia umowne, a co za tym idzie, czy miało miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów uzasadniające podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach, tj. art. 479 38 §1 i art. 479 39 k.p.c. w związku z art. 385 1 -385 3 k.c. oraz mające na celu wstępne ustalenie, czy nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowań w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów poprzez stosowanie postanowień wzorów umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W toku postępowania wyjaśniającego, w związku z wezwaniem Prezesa UOKiK, Barbara Przemieniecka i Wojciech Przemieniecki – wspólnicy spółki cywilnej Nauka Tańca Przemienieccy.pl w Olsztynie (dalej: Barbara Przemieniecka i Wojciech Przemieniecki lub przedsiębiorcy) przedłoŜyli wzorzec umowny „ Regulamin Szkoły Tańca i Wdzięku B&W Przemienieccy” . W wyniku wstępnej kontroli nadesłanego wzorca umownego zaszło podejrzenie stosowania przez przedsiębiorców praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, opisanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r . o ochronie 3 konkurencji i konsumentów [Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.; dalej równieŜ: ustawa o ochronie (…)] , polegającej na zamieszczaniu we wzorcu umownym „ Regulamin Szkoły Tańca i Wdzięku B&W Przemienieccy” postanowień, które są postanowieniami umownymi wpisanymi - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego - do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Mając powyŜsze na uwadze – postanowieniem Nr RBG-46/2014 z dnia 31 stycznia 2014r. – Prezes UOKiK wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, opisanych w sentencji niniejszej decyzji, przeciwko Barbarze Przemienieckiej i Wojciechowi Przemienieckiemu – wspólnikom spółki cywilnej Nauka Tańca Przemienieccy.pl w Olsztynie. W toku niniejszego postępowania Prezes UOKiK wezwał przedsiębiorców do ustosunkowania się do przedstawionych zarzutów oraz do wskazania daty, od której wzywany przedsiębiorcy stosują wzorzec umowy „ Regulamin Szkoły Tańca i Wdzięku B&W Przemienieccy ”. W odpowiedzi na powyŜsze wezwanie Barbara Przemieniecka i Wojciech Przemieniecki, w piśmie z dnia 13 lutego 2014r., wskazali, iŜ nie zdawali sobie sprawy z faktu, Ŝe kwestionowane przez Prezesa UOKiK postanowienia stanowią niedozwolone klauzule umowne. Zaznaczają jednocześnie, iŜ przekonanie o zgodności z prawem przygotowanej regulacji spowodował fakt, Ŝe przed zamieszczeniem Regulaminu na stronie internetowej był on analizowany przez prawnika Wydziału Edukacji Urzędu Miasta Olsztyna, który nie zgłaszał zastrzeŜeń w odniesieniu do kwestionowanych przez Prezesa UOKiK klauzul. Jednocześnie podkreślają, iŜ posiadają długoletnie doświadczenie w prowadzeniu szkoły tańca. Przedsiębiorcy oświadczyli, iŜ niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania przez Prezesa UOKiK zaprzestali stosowania wzorca umowy w brzmieniu zawierającym klauzule niedozwolone wymienione we wskazanym postanowieniu. Jednocześnie, w piśmie z dnia 13 lutego 2014r. przedsiębiorcy podali zmiany jakich dokonali w treści wzorca uwzględniając uwagi przedstawione przez Prezesa UOKiK. W odniesieniu do § 1 ust. 9 wzorca usunięto zdanie pierwsze o treści: „ Szkoła Tańca nie ponosi odpowiedzialności za mienie uczestników zajęć ”. W § 1 usunięto ust. 20 o treści: „ Osoby, które nie przestrzegają Regulaminu Szkoły Tańca mogą zostać skreślone z listy uczestników zajęć, co jest równoznaczne z rezygnacją z zajęć przez uczestnika. ” W § 4 ust. 1 dodano lit. c) przewidujący, Ŝe zwrot opłaty za niewykorzystane zajęcia jest moŜliwy równieŜ „ w razie rezygnacji Uczestnika z kontynuowania kursy, w tym równieŜ wypowiedzenia umowy w związku z ze zmianą Cennika lub Regulaminu. ”. W § 4 ust. 2 zd. 1 dodano zapis: „ lub przedłoŜenia innego dowodu dokonania zapłaty ”. W § 4 usunięto ust. 6: „ Zwrot opłaty oraz zaliczenie opłaty na poczet innych zajęć nie są moŜliwe w przypadkach wskazanych w § 1 pkt 20 Regulaminu. ”. W § 5 ust. 2 przewidziano prawo Szkoły Tańca do dokonywania zmian Regulaminu lub Cennika wyłącznie w przypadku zaistnienia waŜnych przyczyn. Ponadto dodano postanowienie o następującej treści: „ O zmianie i jej przyczynach Szkoła Tańca umieści informacje na stronie internetowej www.przemienieccy.pl. Zmiana Cennika lub Regulaminu wchodzi w Ŝycie po upływie 14 dni od daty otrzymania pisemnej informacji o zmianie Cennika lub Regulaminu, uczestnik moŜe, nie wyraŜając zgody na zmianę Cennika lub Regulaminu , wypowiedzieć umowę ze skutkiem natychmiastowym. Oświadczenie o wypowiedzeniu umowy dokonuje się bądź w formie pisemnej poprzez wysłanie listu poleconego na adres Biura Szkoły, bądź drogą mailową na adres: szkoła@przemienieccy.pl ”. Jako dowód wprowadzenia powyŜszych zmian przedsiębiorcy wskazali Regulamin zamieszczony na stronie internetowej www.przemienieccy.pl. 4 Ponadto, przedsiębiorcy wskazali, iŜ nie są w stanie określić dokładnej daty rozpoczęcia stosowania wzorca umowy „Regulamin Szkoły Tańca i Wdzięku B&W Przemienieccy”. Jednocześnie zaznaczyli, iŜ z całą pewnością regulamin w brzmieniu zakwestionowanym przez Prezesa UOKiK został umieszczony na stronie internetowej www.przemienieccy.pl nie wcześniej niŜ w październiku 2013 r. Prezes UOKiK zawiadomił Spółkę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o moŜliwości zapoznania się z aktami sprawy (pismo z dnia 17 kwietnia 2014 r.). Przedsiębiorca nie skorzystał z powyŜszych uprawnień. Prezes UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: Na podstawie zebranych w toku postępowania dokumentów organ ochrony konsumentów ustalił, iŜ Barbara Przemieniecka prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Nauka Tańca Przemienieccy.pl Barbara Przemieniecka, Wojciech Przemieniecki prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Wojciech Przemieniecki. Barbara Przemieniecka i Wojciech Przemieniecki są wspólnikami spółki cywilnej Nauka Tańca Przemienieccy.pl w Olsztynie (NIP spółki: 7393496590). Z wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, iŜ przedmiotem działalności gospodarczej obu przedsiębiorców są pozostałe formy edukacji artystycznej (85.52.Z). W ramach prowadzonej działalności przedsiębiorcy stosują formularz informacyjny, wzorzec „ Regulamin Studia Tańca Bailamos s.c. Robert Linowski Karolina Linowska Dla grup dziecięcych i młodzieŜowych” Przedmiotowe wzorce stosowane są od października 2013 r. W sprawie praktyki wskazanej w punkcie I.1. sentencji decyzji ocenie poddano klauzulę umowną o treści: „Szkoła nie ponosi odpowiedzialności za mienie uczestników zajęć (…)” § 1 ust. 9 wzorca „ Regulamin Studia Tańca Bailamos s.c. Robert Linowski Karolina Linowska Dla grup dziecięcych i młodzieŜowych” . W sprawie praktyki wskazanej w punkcie I.2. sentencji decyzji ocenie poddano klauzulę umowną o treści: „Zwrot opłaty oraz rozliczenie opłaty na poczet innych zajęć nie są moŜliwe w przypadkach wskazanych w § 1 pkt 21 Regulaminu (W przypadkach losowych zdarzeń dotyczących uczestnika, lecz przez niego niezawinionych, a uniemoŜliwiających mu lub utrudniających w znacznym stopniu wykonanie umowy ze Szkołą Tańca na warunkach określonych niniejszym Regulaminem, istnieje moŜliwość odstępstwa od regulaminu Szkoły Tańca. W takiej sytuacji osoba zainteresowana powinna skontaktować się z Biurem”– § 1 pkt 21 ww. wzorca) § 4 pkt 6 ww. wzorca. W sprawie praktyki wskazanej w punkcie I.3. sentencji decyzji ocenie poddano klauzulę umowną o treści: 5 „Szkoła zastrzega sobie prawo do zmiany Cennika oraz do zmiany niniejszego Regulaminu, o czym poinformuje na stronie internetowej www.przemienieccy.pl” § 5 pkt 2 ww. wzorca. Na podstawie oświadczenia przedsiębiorców zawartego w piśmie z dnia 13 lutego 2014 r., jak równieŜ po zweryfikowaniu przez Prezesa UOKiK treści nowego wzorca umownego przedstawionego przez przedsiębiorców wraz z pismem z dnia 2 kwietnia 2014 r., stwierdzono zaniechanie stosowania praktyk określonych w punktach I.1. - I.3 sentencji niniejszej decyzji z dniem 1 kwietnia 2014 r. Jest to dzień dokonania przez przedsiębiorców wydruku ze strony internetowej www.przemienieccy.pl. wzorca umownego „ Regulamin Studia Tańca Bailamos s.c. Robert Linowski Karolina Linowska Dla grup dziecięcych i młodzieŜowych” uwzględniającego zmiany kwestionowanych przez Prezesa UOKiK postanowień, przedłoŜonego jako dowód dokonania zmian w w/w wzorcu przez przedsiębiorców wraz z pismem z dnia 2 kwietnia 2014 r. W odniesieniu do § 1 ust. 9 wzorca usunięto zdanie pierwsze o treści: „ Szkoła Tańca nie ponosi odpowiedzialności za mienie uczestników zajęć ”. W § 1 usunięto ust. 20 o treści: „ Osoby, które nie przestrzegają Regulaminu Szkoły Tańca mogą zostać skreślone z listy uczestników zajęć, co jest równoznaczne z rezygnacją z zajęć przez uczestnika. ” W § 4 ust. 1 dodano lit. c) przewidujący, Ŝe zwrot opłaty za niewykorzystane zajęcia jest moŜliwy równieŜ „ w razie rezygnacji Uczestnika z kontynuowania kursy, w tym równieŜ wypowiedzenia umowy w związku z ze zmianą Cennika lub Regulaminu. ”. W § 4 ust. 2 zd. 1 dodano zapis: „ lub przedłoŜenia innego dowodu dokonania zapłaty ”. W § 4 usunięto ust. 6: „ Zwrot opłaty oraz zaliczenie opłaty na poczet innych zajęć nie są moŜliwe w przypadkach wskazanych w § 1 pkt 20 Regulaminu. ”. W § 5 ust. 2 wprowadzono postanowienie o zmienionej treści w brzmieniu: „ Z waŜnych przyczyn Szkoła Tańca zastrzega sobie prawo do zmiany Cennika oraz do zmiany niniejszego Regulaminu . O zmianie i jej przyczynach Szkoła Tańca umieści informacje na stronie internetowej www.przemienieccy.pl. Zmiana Cennika lub Regulaminu wchodzi w Ŝycie po upływie 14 dni od daty otrzymania pisemnej informacji o zmianie Cennika lub Regulaminu, uczestnik moŜe, nie wyraŜając zgody na zmianę Cennika lub Regulaminu, wypowiedzieć umowę ze skutkiem natychmiastowym. Oświadczenie o wypowiedzeniu umowy dokonuje się bądź w formie pisemnej poprzez wysłanie listu poleconego na adres Biura Szkoły, bądź drogą mailową na adres: szkoła@przemienieccy.pl ”. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes UOKiK zwaŜył, co następuje: Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy u.o.k.i.k jest uprzednie zbadanie przez organ ochrony konsumentów, czy w danej sprawie zagroŜony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, Ŝe to nastąpiło, pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem organu ochrony konsumentów rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąŜe się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami skarŜonego przedsiębiorcy. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa UOKiK działań przewidzianych w u.o.k.i.k. Przepis art. 24 ust. 1 tejŜe ustawy stanowi, iŜ „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów ”, natomiast art. 24 ust. 2 określa, iŜ „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne 6 działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego; 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji”. Oceny, czy w danym przypadku mamy do czynienia z praktyką określoną w wyŜej wymienionym przepisie naleŜy dokonać na podstawie ustalenia łącznego spełnienia trzech przesłanek, którymi są: - działania przedsiębiorcy, - bezprawność tych działań, - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. Działanie przedsiębiorcy Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie tej jest mowa o przedsiębiorcy, pojmuje się przez to w pierwszej kolejności przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447, z zm.). Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóŜ, a takŜe działalność zawodową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Mając powyŜsze na uwadze, uznać naleŜy, iŜ Barbara Przemieniecka i Wojciech Przemieniecki – prowadzący działalność gospodarczą jako osoby fizyczne w ramach spółki cywilnej Nauka Tańca Przemienieccy.pl w Olsztynie są przedsiębiorcami w rozumieniu art. 4 pkt 1 u.o.k.i.k. Tym samym jego działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawność działań i naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Ad. I. sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 u.o.k.i.k. za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uwaŜa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru. NaleŜy w tym miejscu wskazać, iŜ wzorce umowy wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezaleŜnie od tego, czy wzorzec był, czy teŜ nie był zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje SOKiK i wyłącznie do kompetencji tego Sądu naleŜy uznanie postanowień wzorców umów za niedozwolone. Przepis art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za 7 niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia w rejestrze jest to, Ŝe posłuŜenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, Ŝe od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. PowyŜsze stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu NajwyŜszego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iŜ „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści toŜsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., moŜe być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…) oraz, Ŝe „wpis postanowienia wzorca do rejestru skutkuje tym, Ŝe zakazane jest posługiwanie się wpisaną klauzulą we wszystkich wzorcach umów (…) w oderwaniu od rodzaju umowy lub gałęzi gospodarki, w której umowa została zawarta”. W uzasadnieniu do powyŜszej uchwały Sąd uznał m.in., Ŝe „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.i.k. (w obecnym brzmieniu ustawy jest odpowiednik art. 24 u.o.k.i.k. - przyp. autor) obejmuje równieŜ przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeŜeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, Ŝe jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliŜonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecieŜ tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyŜej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.i.k. znajduje równieŜ uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a takŜe orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej, stąd niedozwolone będą takŜe takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Mając powyŜsze rozwaŜania na uwadze, Prezes UOKiK zakwestionował następujące postanowienia: 1. „Szkoła nie ponosi odpowiedzialności za mienie uczestników zajęć (…)” § 1 ust. 9 wzorca „ Regulamin Studia Tańca Bailamos s.c. Robert Linowski Karolina Linowska Dla grup dziecięcych i młodzieŜowych” . W ocenie Prezesa UOKiK kwestionowany zapis mieści się w hipotezie klauzuli zamieszczonej pod poz. 753 Rejestru, o treści: ”Leader School” nie ponosi odpowiedzialności za rzeczy pozostawione na terenie szkoły” (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, dalej: SOKiK, z dnia 27 marca 2006 r., sygn. akt XVII AmC 40/05). SOKiK uznał tego rodzaju postanowienie przedmiotowe postanowienie za niezgodne z art. 385 1 § 1 k.c. ze względu na fakt, iŜ uwalnia ono przedsiębiorcę od odpowiedzialności za bezpieczeństwo nad mieniem konsumentów w trakcie zajęć. W uzasadnieniu wyroku SOKiK wskazał, iŜ „ obowiązek dochowania naleŜytej staranności powinien ciąŜyć na obu stronach 8 umowy a zastosowanie we wzorcu kwestionowanego postanowienia potwierdza ocenę, Ŝe pozwana dąŜy do całkowitego uwolnienia się od odpowiedzialności za mienie konsumentów. W ocenie Sądu pozostaje to w sprzeczności z istotą zawartej przez strony umowy, poniewaŜ konieczność dbania o bezpieczeństwo swych rzeczy moŜe utrudniać konsumentowi prawidłowe korzystanie i uczestnictwo w zajęciach, jest źródłem dyskomfortu, który moŜe uniemoŜliwić mu osiągnięcie zamierzonego celu. ” Zdaniem Prezesa UOKiK postanowienie stosowane przez przedsiębiorców powoduje identyczne skutki co postanowienie wpisane do Rejestru, bowiem uwalnia przedsiębiorcę od odpowiedzialności za bezpieczeństwo nad mieniem konsumentów w trakcie zajęć. Wobec powyŜszego, porównywane klauzule są toŜsame. 2. „Zwrot opłaty oraz rozliczenie opłaty na poczet innych zajęć nie są moŜliwe w przypadkach wskazanych w § 1 pkt 21 Regulaminu (W przypadkach losowych zdarzeń dotyczących uczestnika, lecz przez niego niezawinionych, a uniemoŜliwiających mu lub utrudniających w znacznym stopniu wykonanie umowy ze Szkołą Tańca na warunkach określonych niniejszym Regulaminem, istnieje moŜliwość odstępstwa od regulaminu Szkoły Tańca. W takiej sytuacji osoba zainteresowana powinna skontaktować się z Biurem”– § 1 pkt 21 ww. wzorca) § 4 pkt 6 ww. wzorca. W ocenie organu ochrony konsumentów kwestionowany zapis mieści się w hipotezie klauzul zamieszczonych pod poz. 727 Rejestru, o treści: ”Przerwanie studiów, ich niepodjęcie lub skreślenie z listy studentów z przyczyn leŜących po stronie studenta powoduje brak moŜliwości zwrotu uiszczonego juŜ czesnego” (wyrok SOKiK z dnia 27 lutego 2006 r., sygn. akt XVII AmC 105/04), pod poz. 972 , o treści: „W przypadku dobrowolnej rezygnacji z kursu lub dyscyplinarnego skreślenia z listy słuchaczy na zasadach określonych w punkcie 6 Ogólnych Warunków Uczestnictwa zwrot opłat wniesionych za kurs nie przysługuje” (wyrok SOKiK z dnia 6 marca 2006 r., sygn. akt XVII AmC 21/05). SOKiK stwierdził, iŜ tego rodzaju zapisy wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenia nie spełnione w całości lub w części, jeŜeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania (art. 385 3 pkt 12 k.c.), a ponadto przewidują utratę prawa Ŝądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niŜ świadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy (art. 385 3 pkt 13 k,.c.). SOKiK stwierdził, iŜ naleŜy mieć na względzie, Ŝe nawet przerwanie studiów (tu kursu), ich niepodjęcie lub skreślenie z listy kursantów z przyczyn leŜących po stronie konsumenta powoduje uszczerbek majątkowy po stronie przedsiębiorcy, to nie uzasadnia to odmowy zwrotu czesnego/opłat. Kompensacie ewentualnej szkodzie wynikającej z tego tytułu, słuŜą roszczenia odszkodowawcze, w tym kary umowne, a takŜe odstępne. Kwestionowane przez Prezesa UOKiK postanowienie tak jak ww. klauzula wpisana do Rejestru, sankcjonują zasadę, iŜ w przypadku rezygnacji konsumenta z zajęć wniesione przez niego opłaty nie podlegają zwrotom. W związku z powyŜszym naleŜy uznać, iŜ kwestionowane zapisy z powyŜszych względów stanowią niedozwolone postanowienie umowne i są toŜsame z ww. klauzulą wpisaną do Rejestru. 3. „Szkoła zastrzega sobie prawo do zmiany Cennika oraz do zmiany niniejszego Regulaminu, o czym poinformuje na stronie internetowej www.przemienieccy.pl” § 5 pkt 2 ww. wzorca. 9 W ocenie Prezesa UOKiK kwestionowany zapis mieści się w hipotezie klauzul zamieszczonych w Rejestrze pod poz. 547 , w brzmieniu : „Zmiana wysokości czesnego w ciągu roku akademickiego, moŜe nastąpić jedynie proporcjonalnie do oficjalnego wskaźnika wzrostu kosztów utrzymania” (wyrok SOKiK z dnia 25 lipca 2005 r., sygn. akt XVII AmC 46/05), pod poz. 848, o treści: „Wysokość odpłatności ustala dyrektor placówki w oparciu o kalkulację kosztów bieŜących. Odpłatność moŜe ulec zmianie w ciągu roku szkolnego” (wyrok SOKiK z dnia 6 lipca 2006r ., sygn. akt XVII AmC 60/05), pod poz. 751 w Rejestrze, w brzmieniu: „ Leader School ” zastrzega sobie prawo do zmian w regulaminie, o czym studenci szkoły będą kaŜdorazowo informowani ” (wyrok SOKiK z dnia 27 marca 2006 r. sygn. akt XVII AmC 40/05), klauzuli zamieszczonej pod poz. 900 w Rejestrze, w brzmieniu: „ Regulamin moŜe ulec zmianie. Wszelkie zmiany w Regulaminie będą podawane do wiadomości na miesiąc przed ich wprowadzeniem i dotyczą wszystkich Studentów uczestniczących w kursach prowadzonych przez Top English School ” (wyrok SOKiK z dnia 7 sierpnia 2006 r. sygn. akt XVII AmC 92/05) oraz klauzuli zamieszczonej pod poz. 933 w Rejestrze, w brzmieniu: „ Gymnasion ma prawo zmiany Regulaminu Klubu. Aktualny regulamin Klubu jest dostępny w recepcji ” uznanego (wyrok SOKiK z dnia 17 listopada 2005 r. sygn. akt XVII AmC 53/05). Odnośnie dwóch pierwszych postanowień SOKiK stwierdził, iŜ tego rodzaju zapisy naruszają art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 20 k.c tj. kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, raŜąco naruszając jego interes bowiem uprawniają kontrahenta konsumenta do podwyŜszania ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy. Zarówno dwa pierwsze z cytowanych postanowień z Rejestru jak stosowane przez przedsiębiorców pozwalają na zmianę wysokości opłat bez moŜliwości negocjacji, czy teŜ odstąpienia od umowy przez konsumenta. Ponadto są sformułowane w sposób ogólny, nie określają w jakich okolicznościach i na jakich warunkach moŜe dojść do zmiany umowy w tym zakresie. W związku z powyŜszym naleŜy uznać, iŜ kwestionowany zapis w zakresie dotyczącym zmiany cennika stanowi niedozwolone postanowienie umowne, bowiem zmierza do uniemoŜliwienia konsumentowi odstąpienia od umowy w przypadku zmiany cennika i jest toŜsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru pod poz. 547 i 848. W odniesieniu do postanowień z pozycji 751 i 900 Rejestru, SOKiK uznał ich treść za niedozwoloną ze względu na przyznanie przedsiębiorcy prawa do jednostronnej zmiany treści postanowień umowy w trakcie jej realizacji, bez podania waŜnej przyczyny wskazanej w umowie. Sąd wskazał, iŜ w takim wypadku konsument nie ma prawa do wypowiedzenia umowy bez ujemnych dla niego skutków. Sąd orzekł, iŜ tak sformułowane postanowienia powodują, Ŝe konsument nie znając przyczyn zmian, ani ich treści i zakresu, wyraŜa zgodę na zmiany i przyjmuje zarazem zobowiązania z nich wynikające. Tym samym postanowienie to wypełnia znamiona niedozwolonej klauzuli umownej, o której mowa w art. 385 3 pkt. 10 k.c. W odniesieniu do ostatniego postanowienia SOKiK w uzasadnieniu wyroku wskazał ponadto, iŜ postanowienie to stanowi niedozwoloną klauzulę umowną w rozumieniu art. 385 3 pkt 4 k.c. gdyŜ nie zapewnia konsumentom moŜliwości zapoznania się ze zmianą treści regulaminu zgodnie z art. 384 § 1 k.c. W świetle uregulowania zawartego w art. 384 § 1 k.c. kaŜda umowa zawierana z uŜyciem wzorca wymaga jego doręczenia drugiej stronie umowy. Sąd zaznaczył, iŜ umowa zawarta przez Pozwaną na podstawie wzorca nie naleŜy do umów zawieranych w drobnych, bieŜących sprawach Ŝycia codziennego, nie odnosi się zatem do niej Ŝaden ze wskazanych w ustawie wyjątków (art. 384 § 2 k.c.). Tym samym koniecznym warunkiem do związania słuchacza treścią wzorca umownego przygotowanego przez Pozwaną jest doręczenie go konsumentowi. Zdaniem Sądu, postanowienie to naleŜy uznać za sprzeczne 10 zarówno z art. 384 § 1 w zw. z art. 384 1 § 1 k.c., ale teŜ z art. 385 1 § 1 k.c. jako godzące w dobre obyczaje i raŜąco naruszające interes konsumenta. W opinii Prezesa UOKiK, zakwestionowane postanowienie stasowane przez Barbarę Przemieniecką i Wojciecha Przemienieckiego w zakresie moŜliwości zmiany regulaminu jest toŜsame z postanowieniami wpisanymi do Rejestru pod poz. 751, 900 i 933. Z treści postanowienia stosowanego przez przedsiębiorców wynika, Ŝe informacje o zmianach postanowień regulaminu dokonywane są bez wskazania waŜnej przyczyny oraz bez przyznania w takim wypadku konsumentowi prawa do wypowiedzenia umowy bez ujemnych dla niego skutków. Ponadto, zgodnie z treścią postanowienia, zmiany są podawane do wiadomości konsumentów jedynie na stronie internetowej przedsiębiorców. Wywołuje to skutek w postaci naruszenia obowiązku doręczania konsumentom wzorców umów. Jednocześnie brak doręczenia konsumentowi wzorca umowy o zmianie warunków wiąŜącej strony umowy moŜe skutkować pozbawieniem konsumenta prawa do wypowiedzenia umowy zagwarantowanego w art. 384 1 k.c. Mając powyŜsze na uwadze, stwierdzić naleŜy, iŜ kwestionowane postanowienie stanowi niedozwolone postanowienie umowne i jest toŜsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru pod poz. 751, 900 i 933. Reasumując, przedmiotowe postanowienia stosowane przez przedsiębiorców na podstawie przyczyn wskazanych powyŜej są toŜsame z klauzulami wpisanymi do rejestru postanowień niedozwolonych. Mając na względzie powyŜsze – w ocenie organu ochrony konsumentów - sporne postanowienia kształtują prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, raŜąco naruszając ich interesy i są toŜsame z klauzulami znajdującymi się juŜ w rejestrze. Wobec tego orzeczono jak w pkt I sentencji decyzji. Przepis art. 105 § 1 k.p.a. stanowi, Ŝe organ administracji państwowej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Przesłanką umorzenia postępowania na podstawie tego przepisu jest więc jego bezprzedmiotowość. Prezes UOKiK doszedł do przekonania, iŜ kwestionowane postanowienie o treści: „Osoby, które nie przestrzegają Regulaminu Szkoły Tańca mogą zostać skreślone z listy uczestników zajęć, co jest równoznaczne z rezygnacją z zajęć przez uczestnika” nie jest toŜsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru pod pozycją 727 oraz pod pozycją 972. PowyŜej wskazane postanowienia wpisane do Rejestru zawierają w swej treści zapisy wyłączające obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub w części, jeŜeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. Zatem juŜ z samej treści postanowień bezpośrednio wynika, iŜ w przypadku rezygnacji przez konsumenta z wykonania umowy, nie będzie moŜliwe uzyskanie zwrotu wniesionych opłat za usługi, które nie zostały na jego rzecz wykonane. W odniesieniu natomiast do postanowienia stosowanego przez przedsiębiorcę w § 1 pkt 20 wzorcu umowy „ Regulamin Szkoły Tańca i Wdzięku B&W Przemienieccy” , naleŜy stwierdzić, iŜ tak „wprost” sformułowane zastrzeŜenie nie występuje. Nie moŜna zatem domniemywać, iŜ konsumentowi w Ŝadnym wypadku nie zostaje zwrócona wniesiona opłata za niewykorzystane zajęcia w razie „ skreślenia z listy uczestników zajęć, co jest równoznaczne z rezygnacją z zajęć” . 11 Biorąc pod uwagę powyŜsze, naleŜy zatem stwierdzić, iŜ w oparciu o brzmienie przywołanego powyŜej postanowienia stosowanego przez przedsiębiorców nie moŜna uznać go za toŜsame z postanowieniami wpisanymi do Rejestru pod pozycją 727 oraz 972. Przeciwne załoŜenie mogłaby zostać poczynione jedynie w oparciu o całościowe ujęcie postanowień zawartych we wzorcu „ Regulamin Szkoły Tańca i Wdzięku B&W Przemienieccy” w zakresie zwrotów opłat za niewykorzystane zajęcia, uwzględniające systematykę dokumentu i ogólnie przyjętą w niej politykę przedsiębiorców w zakresie dokonywania zwrotów wniesionych przez konsumentów opłat w przypadkach braku pełnej realizacji umowy. W związku z powyŜszym, Prezes UOKiK postanowił w drodze decyzji umorzyć postępowanie w ww. zakresie. Treść kwestionowanego zapisu nie wypełnia hipotezy klauzuli wpisanej do Rejestru pod numerem 727 oraz hipotezy klauzuli wpisanej do Rejestru pod numerem 972, a co za tym idzie brak jest toŜsamości klauzuli stosowanej we wzorcu umowy będącym przedmiotem kontroli z postanowieniami wpisanymi do Rejestru. Nadmienić jednak naleŜy, iŜ treść postanowienia zakwestionowanego w postanowieniu Nr RBG-46/2014 z dnia 31 stycznia 2014 r. rodzić mogła wątpliwości co do dokonywania przez przedsiębiorców ewentualnych zwrotów z tytułu niewykorzystanych zajęć, opłat wniesionych przez konsumentów. Z uwagi jednak na fakt niezwłocznego usunięcia przez przedsiębiorców powyŜej wskazanego postanowienia, o czym przedsiębiorcy poinformowali Prezesa UOKiK w pierwszym piśmie, w którym ustosunkowali się do zarzutów przedstawionych w postanowieniu o wszczęciu postępowania, zagroŜenie wystąpienia ewentualnych naruszeń zbiorowych praw konsumentów zostało wyeliminowane. Mając powyŜsze na uwadze, naleŜało orzec jak w pkt II sentencji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 kodeksu postępowania cywilnego od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie, które wnosi się za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia. Z upowaŜnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Piotr Adamczewski