RBG-21/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47, 85-034 Bydgoszcz tel. (52) 345-56-44, fax (52) 345-56-17 E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 4 września 2012r. Znak sprawy: RBG-61-13/12/AS DECYZJA nr RBG – 21/2012 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie podejrzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko SprintAir S.A. z siedzibą Warszawie – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – po uprawdopodobnieniu stosowania przez SprintAir S.A. z siedzibą w Warszawie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na: - zaniechaniu realizacji obowiązku sporządzenia i udostępnienia konsumentom m.in. na stronie internetowej http://www.sprintair.eu regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną przed zawarciem umowy o świadczenie takich usług – wbrew dyspozycji art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 18 lipca 2002r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. Nr 144, poz.1204 z późn. zm.), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów i po przyjęciu przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów złożonego przez SprintAir S.A. z siedzibą w Warszawie zobowiązania do sporządzenia regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną i udostępnienia jego treści na stronie internetowej przedsiębiorcy www.sprintair.eu , nakłada się na SprintAir S.A. obowiązek wykonania tego zobowiązania w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się przedmiotowej decyzji. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – 2 nakłada się na SprintAir S.A. z siedzibą w Warszawie obowiązek przedłożenia Prezesowi UOKiK sprawozdania z nałożonych obowiązków, w szczególności dokumentów potwierdzających wykonanie zobowiązania, w terminie do 31.10.2012r. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ( dalej: Prezes UOKiK lub organ ochrony konkurencji i konsumentów ) przeprowadził z urzędu postępowanie wyjaśniające mające na celu badanie rynku przewozów lotniczych na terenie kraju w zakresie przestrzegania praw konsumentów. Następnie – Postanowieniem Nr RBG-110/2012 z dnia 18 maja 2012r. – Prezes UOKiK wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez SprintAir S.A. z siedzibą w Warszawie, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: - zaniechaniu realizacji obowiązku sporządzenia i udostępnienia konsumentom m.in. na stronie internetowej http://www.sprintair.eu regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną przed zawarciem umowy o świadczenie takich usług – wbrew dyspozycji art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 18 lipca 2002r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U. Nr 144, poz.1204 z późn. zm., dalej: śudeu ), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej: okiku ) W toku niniejszego postępowania Prezes UOKiK pismem z dnia 18 maja 2012r. wezwał Spółkę do ustosunkowania się do przedstawionych zarzutów. W odpowiedzi na powyższe, SprintAir S.A. w piśmie z dnia 11 czerwca 2012r. (data wpływu: 11.06.2012r.) wskazał, iż podziela stanowisko Prezesa UOKiK odnośnie tego, że zaniechanie realizacji obowiązku sporządzenia i udostępnienia konsumentom regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną przed zawarciem umowy o świadczenie takich usług może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 okiku. Spółka wskazała ponadto, iż do niedawna zajmowała się wyłącznie przewozami lotniczymi towarów na rzecz innych przedsiębiorców. Dopiero od 20 czerwca 2011r. zaczęła świadczyć usługi dla konsumentów, polegające na przewozach pasażerskich. W chwili obecnej oferta w tym zakresie skierowana do konsumentów nadal ma ograniczony charakter, bowiem odnosi się do jednej relacji krajowej (Warszawa – Zielona Góra – Warszawa). W związku z tym SprintAir S.A. nie miał świadomości, iż swoim zaniechaniem może naruszać przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Jednocześnie SprintAir S.A. zobowiązał się do sporządzenia regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną i udostępnienia jego treści na swojej stronie internetowej www.sprintair.eu w terminie wskazanym przez Prezesa UOKiK. W związku z tym Spółka wniosła o zastosowanie w przedmiotowej sprawie art. 28 ust. 1 okiku i zadeklarowała dalszą współpracę z Prezesem UOKiK, a także poddanie się obowiązkowi składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązania, o którym mowa w art. 28 ust. 3 okiku. W odpowiedzi na zawiadomienie Prezesa UOKiK z dnia 11 czerwca 2012r. o zakończeniu zbierania materiału dowodowego, SprintAir S.A. w piśmie z dnia 22 czerwca 2012r. (data wpływu: 25.06.2012r.) przedstawiła stanowisko końcowe w oparciu o zebrany materiał dowodowy w sprawie, w którym podtrzymała dotychczasowe stanowisko. 3 Prezes UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: Na podstawie zebranych w toku postępowania dokumentów Prezes UOKiK ustalił, iż spółka SprintAir S.A. z siedzibą w Warszawie jest wpisana do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000320053, prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla M.St. Warszawy, XIII Wydział Gospodarczy KRS. Zgodnie z wpisem, przedmiotem działalności spółki jest m.in. transport lotniczy towarów, transport lotniczy pasażerski ( vide: k. 18-22). Prezes UOKiK ustalił ponadto, że Spółka do niedawna zajmowała się wyłącznie przewozami lotniczymi towarów na rzecz innych przedsiębiorców. Natomiast od 20 czerwca 2011r. zaczęła świadczyć usługi dla konsumentów, polegające na przewozach pasażerskich w zakresie jednej relacji krajowej (Warszawa – Zielona Góra – Warszawa). W związku z prowadzoną działalnością SprintAir S.A. oferował konsumentom m.in. możliwość rezerwacji biletów za pomocą swojej strony internetowej www.sprintair.eu . Prezes UOKiK skontrolował stronę internetową przedsiębiorcy pod kątem zamieszczenia na niej wszystkich wymaganych prawem informacji, o których konsument, przystępując do zawarcia umowy na odległość, wiedzieć powinien. W wyniku tej kontroli zaszło podejrzenie nieumieszczenia regulaminu na stronie internetowej przedsiębiorcy. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes UOKiK zważył, co następuje: Interes publiczny Prezes UOKiK, zgodnie z art. 1 ust. 1 okiku , podejmuje się ochrony interesów konsumentów wyłącznie w interesie publicznym, tzn. wtedy, gdy daną praktyką przedsiębiorcy może być dotknięty każdy konsument w analogicznych okolicznościach. 1 Warunkiem koniecznym do uruchomienia instrumentów określonych w tej ustawie jest zatem zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców naruszają jej przepisy i jednocześnie stanowią zagrożenie dla interesu publicznego, bądź też naruszają ten interes. Niniejsze postępowanie dotyczy podejrzenia stosowania przez SprintAir S.A. z siedzibą w Warszawie, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na zaniechaniu realizacji obowiązku sporządzenia i udostępnienia konsumentom m.in. na stronie internetowej http://www.sprintair.eu regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną. Praktyka ta mogła zatem dotyczyć wszystkich potencjalnych klientów przewoźnika, którzy chcieliby skorzystać z oferty spółki i zarezerwować bilety na lot za pomocą strony internetowej spółki. Oznacza to de facto , że przedmiotowe praktyki mogłyby dotyczyć nieokreślonego z góry kręgu adresatów, a zatem mogły naruszać zbiorowy interes konsumentów. Uznać wobec tego należy, iż niniejsze postępowanie prowadzone było w interesie publicznym. 1 Por. Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 stycznia 2009r., sygn. akt: XVII Ama 26/08; 4 Przedsiębiorca Przepisy art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010r. Nr 220, poz.1447 – j.t. z późn. zm.) definiują przedsiębiorcę jako osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą – czyli zgodnie z art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową a także zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły – a także mającą charakter zarobkowy. SprintAir S.A., będąc spółką prawa handlowego wpisaną do Rejestru Przedsiębiorców KRS pod numerem KRS 0000320053, wykonuje działalność usługową m.in. z zakresu transportu lotniczego, która ma charakter zorganizowany, ciągły i zarobkowy. Wobec powyższego należy uznać, iż SprintAir S.A. spełnia przesłanki, jakich wyżej powołane ustawy wymagają do bycia przedsiębiorcą. W konsekwencji działania skarżonej spółki mogą być poddane ocenie w toku postępowania przed Prezesem UOKiK. I. Przesłanki wydania decyzji zobowiązującej z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zgodnie z art. 28 ust. 1 okiku , jeżeli w toku postępowania przed Prezesem UOKiK w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 okiku, jednak zobowiąże się on do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes UOKiK może w drodze decyzji nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Istota decyzji zobowiązującej polega na quasi-porozumieniu się przedsiębiorcy z Prezesem UOKiK co do sposobu załatwienia sprawy, będącej przedmiotem postępowania. Porozumienie to opiera się na pośrednim przyznaniu się przedsiębiorcy do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów i zobowiązaniu się do określonego zachowania, które ma prowadzić do zakończenia tych naruszeń i zapopobieżenia im w przyszłości, w zamian za odstąpienie Prezesa UOKiK od wydania decyzji z art. 26 lub 27 okiku , stwierdzającej fakt naruszenia zakazu z art. 24 ust.1 okiku oraz od nałożenia kary pieniężnej na przedsiębiorcę. 2 Analiza przepisu art. 28 ust. 1 okiku pozwala jednoznacznie stwierdzić, że Prezes UOKiK może wydać powyższą decyzję w sytuacji łącznego spełnienia dwóch przesłanek: • uprawdopodobnienia w trakcie postępowania w sprawach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, iż przedsiębiorca stosuje niedozwoloną praktykę, o której mowa w art. 24 okiku , 2 D. Miąsik [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów Komentarz , Warszawa 2009r., s. 1048; 5 • zobowiązania przedsiębiorcy do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. Uprawdopodobnienie ( semiplena probatio ) oznacza, że na korzyść Strony postępowania (przedsiębiorcy) odstąpiono od udowodnienia określonych faktów na rzecz uprawdopodobnienia – na podstawie okoliczności sprawy, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że stosuje on określoną w art. 24 okiku praktykę. 3 Uprawdopodobnienia wymagają wszystkie przesłanki zakazu z art. 24 ust. 1 okiku łącznie. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że do wydania decyzji zobowiązującej konieczne jest wystąpienie następujących przesłanek: 1) uprawdopodobnienie bezprawności działania przedsiębiorcy 2) uprawdopodobnienie naruszenia zbiorowego interesu konsumentów 3) złożenie zobowiązania przez przedsiębiorcę Ad.1. Uprawdopodobnienie bezprawności działania Przedmiotem niniejszego postępowania jest uprawdopodobnienie zaniechania realizacji obowiązku sporządzenia i udostępnienia konsumentom m.in. na stronie internetowej http://www.sprintair.eu regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną przed zawarciem umowy o świadczenie takich usług – wbrew dyspozycji art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 18 lipca 2002r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. Nr 144, poz.1204 z późn. zm., dalej: śudeu ), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. okiku. Przepis art. 24 ust. 1 okiku stanowi, iż zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Natomiast art. 24 ust. 2 pkt 2 okiku określa, iż przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Ponadto, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 śudeu usługodawca określa regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną, zwany dalej "regulaminem" oraz nieodpłatnie udostępnia usługobiorcy regulamin przed zawarciem umowy o świadczenie takich usług, a także - na jego żądanie - w taki sposób, który umożliwia pozyskanie, odtwarzanie i utrwalanie treści regulaminu za pomocą systemu teleinformatycznego, którym posługuje się usługobiorca . Wobec powyższego, stwierdzić należy, iż sytuacja taka może być sprzeczna z dyspozycją art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 śudeu. W realiach usług elektronicznych najprostszym sposobem na udostępnienie regulaminu jest umieszczenie go na stronie internetowej przedsiębiorcy. Brak zatem regulaminu na stronie internetowej, w ocenie Prezesa UOKiK, może naruszać prawa konsumentów do pełnej i rzetelnej informacji. Mając powyższe na uwadze, uznać należy za uprawdopodobnione, że działanie SprintAir S.A. mogło być działaniem bezprawnym. 3 M. Sieradzka [w:] K.Kohutek, M.Sieradzka, U stawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2008, s. 681; 6 Ad.2. Uprawdopodobnienie naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów sformułowała definicję negatywną pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając w art. 24 ust. 3 okiku , że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle art. 1 ust. 1 w/w ustawy należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego konsumenta będącego kontrahentem przedsiębiorcy. Przedmiotem ochrony nie są zatem interesy indywidualnego konsumenta lub grupy indywidualnych konsumentów, ale wszystkich – aktualnych lub potencjalnych klientów – traktowanych jako grupa uczestników rynku zasługująca na szczególną ochronę (por. wyrok SA w Warszawie z dnia 10 lipca 2008r., sygn.akt: VI ACa 306/08) 4 . Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 września 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01) stwierdził, iż: nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów . W ocenie Prezesa UOKiK, praktyka zarzucana spółce SprintAir S.A. mogła zatem dotyczyć wszystkich potencjalnych klientów przewoźnika, którzy chcieliby skorzystać z oferty spółki i zarezerwować bilety na lot za pomocą strony internetowej SprintAir S.A. Zatem stroną umowy zawieranej przez przewoźnika mogli być zarówno wszyscy aktualni, jak i wszyscy przyszli, potencjalni klienci zamierzający skorzystać z usług spółki w zakresie świadczonych przez nią usług. Oznacza to de facto , że przedmiotowe praktyki mogłyby dotyczyć nieokreślonego z góry kręgu adresatów, a zatem mogłyby naruszać zbiorowy interes konsumentów. Na poparcie powyższego należy przytoczyć pogląd, jaki zaprezentował Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z 13 stycznia 2009r., zgodnie z którym jeżeli potencjalną daną praktyką przedsiębiorcy może być dotknięty każdy konsument w analogicznych okolicznościach, to ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów (sygn. akt: XVII Ama 26/08). W świetle powyższego, za uprawdopodobnione należy uznać naruszenie przez SprintAir S.A. zbiorowych interesów konsumentów. Ad.3. Zobowiązanie przedsiębiorcy Oprócz uprawdopodobnienia wyżej omówionych przesłanek, warunkiem pozwalającym na wydanie decyzji zobowiązującej przez Prezesa UOKiK jest zobowiązanie się przez przedsiębiorcę do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do 4 D. Miąsik [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa (…), op.cit., s. 962; 7 zapobieżenia naruszeniom. Zobowiązanie przedsiębiorcy stanowi jednostronny akt woli, który w sytuacji wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 okiku staje się obowiązkiem prawnym. 5 Zobowiązanie może polegać na podjęciu działania bądź zaniechania, w zależności od tego, jaka postać zachowania przedsiębiorcy będzie niezbędna do zabezpieczenia interesów konsumentów. W przedmiotowej sprawie, wobec faktu złożenia przez SprintAir S.A. zobowiązania do sporządzenia regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną i udostępnienia jego treści na stronie internetowej przewoźnika, a także deklaracji dalszej współpracy w zakresie dostarczenia wszelkiej niezbędnej dokumentacji, Prezes UOKiK uznał, iż w tak ustalonych okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, zasadnym będzie przyjęcie zobowiązania Strony i wydanie decyzji zobowiązującej na podstawie art. 28 okiku . W ocenie Prezesa UOKiK zobowiązanie przedstawione przez przedsiębiorcę zmierza do zapobieżenia naruszeniom zbiorowych interesów konsumentów i w sposób wystarczający zabezpieczy interesy konsumentów, stąd wniosek Strony o wydanie decyzji zobowiązującej w zakresie zarzutu z punktu I. sentencji decyzji, należało uwzględnić. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. II. Obowiązek składania informacji o stopniu realizacji zobowiązania Stosownie do art. 28 ust. 3 okiku elementem obligatoryjnym decyzji zobowiązującej jest nałożenie przez Prezesa UOKiK obowiązku składania w terminie wyznaczonym przez Prezesa UOKiK informacji o stopniu realizacji zobowiązań, m.in. w formie sprawozdania z wykonania nałożonego zobowiązania. Nałożenie zaś obowiązku sprawozdawczego zwalnia Prezesa UOKiK z konieczności monitorowania zachowań przedsiębiorcy 6 , a pozwala skoncentrować się na efekcie końcowym realizacji zobowiązań, jakim jest sprawozdanie. SprintAir S.A. winien przede wszystkim przedłożyć dokumenty potwierdzające zamieszczenie regulaminu świadczenia usług droga elektroniczną na swojej stronie internetowej. Wyznaczony na złożenie sprawozdania termin 31.10.2012 roku jest terminem odpowiednim, wystarczającym do wykonania nałożonego obowiązku. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w punkcie II sentencji decyzji. Z uwagi na wygaśnięcie pełnomocnictwa, udzielonego przez SprintAir S.A. adwokatowi Piotrowi Ładoń w toku niniejszego postępowania do dnia 31 lipca 2012 roku, decyzję niniejszą doręcza się bezpośrednio na adres spółki (zgodnie z art. 40 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 – j.t. z późn. zm.). 5 M.Sieradzka [w:] K.Kohutek, M.Sieradzka, Ustawa (…), op.cit., s. 681-682; 6 D.Miąsik, [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa(…), op.cit., s.1055. 8 Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Dorota Karczewska Otrzymują: 1. SprintAir S.A. ul. Ruchliwa 22 02 – 182 Warszawa 2. a/a.