RKT-21/2012

1 Katowice, dnia 3 września 2012 r. RKT – 61 – 10/12/AD DECYZJA Nr RKT - 21 /2012 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz § 2 pkt 4 i § 5 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Wyższej Szkole Finansów i Prawa z siedzibą w Bielsku – Białej, I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę polegającą na określaniu odsetek karnych w wysokości przewyższającej wysokość odsetek maksymalnych w umowach o świadczenie usług edukacyjnych zawartych z konsumentami: - z wykorzystaniem wzoru „Umowy o świadczenie usług edukacyjnych” obowiązującym od 1 czerwca 2009 r., - z wykorzystaniem wzoru „Umowy o świadczenie usług edukacyjnych” obowiązującym od 1 czerwca 2010 r., - z wykorzystaniem wzoru „Umowy o świadczenie usług edukacyjnych” obowiązującym od 1 czerwca 2011 r., co jest niezgodne z art. 359 § 2 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.), a poprzez to z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszające zbiorowe interesy konsumentów praktyki polegające na stosowaniu we wzorze umowy o świadczenie usług edukacyjnych obowiązującym od 1 czerwca 2010 r. postanowień wzorca umowy, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.), których treść jest następująca: 1. „ Podwyżka, o której mowa w § 8 ust. 2 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zmiany niniejszej umowy. ” (§ 8 ust. 4 wzoru umowy), DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH 2 2. „ Podwyżka, o której mowa w § 11 ust. 1 i 2 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zmiany niniejszej umowy.” (§ 11 ust. 3 wzoru umowy), co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie ich stosowania z dniem 1 czerwca 2011 r. III. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszające zbiorowe interesy konsumentów praktyki polegające na stosowaniu we wzorze umowy o świadczenie usług edukacyjnych obowiązującym od 1 czerwca 2011 r. postanowień wzorca umowy, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.), których treść jest następująca: 1. „ Podwyżka, o której mowa w § 8 ust. 2 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zmiany niniejszej umowy. ” (§ 8 ust. 4 wzorów umów), 2. „ Podwyżka, o której mowa w § 11 ust. 1 i 2 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zmiany niniejszej umowy .” (§ 11 ust. 3 wzorów umów), co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie ich stosowania z dniem 1 czerwca 2012 r. IV. Na podstawie art. 26 ust. 2 w związku z art. 27 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów określa się Wyższej Szkole Finansów i Prawa z siedzibą w Bielsku – Białej środek usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów polegający na zobowiązaniu Wyższej Szkoły Finansów i Prawa z siedzibą w Bielsku – Białej do wyeliminowania ze wszystkich aktualnie obowiązujących umów o świadczenie usług edukacyjnych zawartych przez nią ze studentami z wykorzystaniem wzorców umów obowiązujących od 1 czerwca 2010 r. oraz od 1 czerwca 2011 r. następujących postanowień: 1. „ Podwyżka, o której mowa w § 8 ust. 2 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zmiany niniejszej umowy. ”, co należy uczynić w terminie 4 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji; 2. „Podwyżka, o której mowa w § 11 ust. 1 i 2 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zmiany niniejszej umowy .”, co należy uczynić w terminie 4 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. V. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na Wyższą Szkołę Finansów i Prawa z siedzibą w Bielsku – Białej karę pieniężną w wysokości: 1. 6 566 zł (słownie: sześciu tysięcy pięciuset sześćdziesięciu sześciu złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji, 2. 5 253 zł (słownie: pięciu tysięcy dwustu pięćdziesięciu trzech złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie II oraz III sentencji niniejszej decyzji. 3 VI. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 264 § 1 ustawy z dn. 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), w związku z art. 83 i art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów postanawia się obciążyć Wyższą Szkołę Finansów i Prawa z siedzibą w Bielsku – Białej kosztami przeprowadzonego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i zobowiązać ww. przedsiębiorcę do zwrotu na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 26,30 zł (słownie: dwudziestu sześciu złotych trzydziestu groszy), w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadzono postępowanie wyjaśniające (RKT-405-06/12/AD) w sprawie działalności Wyższej Szkoły Finansów i Prawa z siedzibą w Bielsku – Białej (zwanej dalej także WSFiP lub Uczelnią). W toku przedmiotowego postępowania wyjaśniającego powzięto podejrzenie, iż Uczelnia stosuje praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów opisane w sentencji niniejszej decyzji. W tych okolicznościach, Postanowieniem nr 1 z dnia 15 maja 2012 r. (dowód: karty nr 1 - 2) wszczęto z urzędu przedmiotowe postępowanie administracyjne. W toku niniejszego postępowania Uczelnia wyraziła swe stanowisko w piśmie z dnia 25 maja 2012 r. (dowód; karty nr 46 - 51). W piśmie tym WSFiP nie zgodziła się z przedstawioną jej w Postanowieniu nr 1 o wszczęciu niniejszego postępowania klasyfikacją prawną opisanych w tym postanowieniu czynów. Uczelnia wywodziła, iż na mocy art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane są praktyki będące bezprawnymi działaniami przedsiębiorców, które to naruszają zbiorowy interes konsumentów. W opinii Uczelni bezprawność działania przedsiębiorcy oznacza sprzeczność z obowiązującymi normami prawa, natomiast zbiorowy interes konsumentów należy rozumieć jako określone potrzeby konsumentów uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. W odniesieniu do praktyki opisanej w pkt. I niniejszej decyzji Uczelnia wskazała, że nie podejmowała działań sprzecznych z prawem. Uczelnia oświadczyła, że powoływana regulacja dotycząca odsetek karnych, jako bezwzględnie nieważna z uwagi na sprzeczność z art. 359 § 2 1 k.c. nie była skuteczna w odniesieniu do roszczeń względem studentów. Uczelnia zaznaczyła także, że praktyka ta była przez nią stosowana w wyniku błędu, lecz na skutek samoistnego działania jej władz zaniechano jej stosowania jeszcze przed wszczęciem niniejszego postępowania administracyjnego. Jednocześnie Uczelnia oświadczyła, że ewentualne roszczenia studentów o zwrot nadpłaconych różnic będą przez nią uwzględniane. Uczelnia podała także informację na temat wysokości kwot pobranych tytułem odsetek przewyższających swą wysokością wysokość odsetek maksymalnych. Podsumowując WSFiP wskazała, że na bazie całokształtu okoliczności w zakresie dochodzenia przez nią roszczeń, stwierdzić trzeba, że nie dopuszcza się ona naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Jej działanie nie powodowało ujemnych skutków dla studentów, a czyny przez nią podejmowane nie były sprzeczne z prawem cywilnym (dowód: karty nr 47 – 48). Odnosząc się do zarzutu dotyczącego stosowania postanowień opisanych w pkt. II oraz III sentencji niniejszej decyzji strona podniosła, że przepis art. 24 ust. 2 pkt. 1 ustawy o ochronie 4 konkurencji i konsumentów nie daje odpowiedzi na pytanie, w jakich okolicznościach stosowanie postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone stanowi praktykę naruszającą interesy chronione omawianym aktem prawnym. Uzasadnione w ocenie Uczelni wątpliwości budzą przypadki stosowania przez innych przedsiębiorców klauzul podobnych lub zbliżonych treścią do klauzul wpisanych do rejestru. Uczelnia wskazała również na orzeczenie Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/2003) oraz tego Sądu z dnia 22 sierpnia 2005r. (sygn. akt XVII Ama 21/05) wskazując, że stosowanie klauzul podobnych do umieszczonych w rejestrze nie może być uznawane za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, gdyż w innych okolicznościach, w innej konfiguracji postanowień umowy, dane postanowienia mogą być zgodne z dobrymi obyczajami. Wpis do rejestru obliguje przedsiębiorcę stosującego daną klauzulę do zaniechania jej wykorzystywania, jednakże powinność taka nie ciąży na innych przedsiębiorcach stosujących podobne postanowienia. Uczelnia zwróciła w tych okolicznościach uwagę na koncepcję, zgodnie z którą postanowienie umowne można uznać za tożsame z postanowieniem wpisanym do rejestru, wyłącznie po dokonaniu szczegółowej analizy skutków wynikających z treści postanowienia. Uczelnia zaznaczyła, że w jej ocenie postanowienia kwestionowane w niniejszej sprawie można uznać za tożsame z klauzulą wpisaną do rejestru pod numerem 642 jedynie w przypadku, jeśli zaniecha się analizy okoliczności towarzyszących wprowadzaniu nowej kwoty opłaty. Skutkiem funkcjonowania klauzul zakwestionowanych w punktach II i III jest brak indywidualnego informowania konsumentów o wprowadzonych zmianach (na co wyraźnie wskazał sąd orzekający), co może rodzić ujemne konsekwencje np. w postaci nieświadomego popadnięcia w zadłużenie. Sytuacja taka nie dotyczy jednak studentów WSFiP, gdyż o treści zarządzenia Dyrektora Generalnego studenci są każdorazowo informowani na stronie internetowej Uczelni, z której następuje przekierowanie do logowania w elektronicznym, indywidualnym koncie studenta. Zarządzenie jest także wywieszane w miejscu powszechnie dostępnym na terenie Uczelni oraz jest udostępniane w Dziekanatach. To w ocenie WSFiP gwarantuje przedłożenie do wiadomości studenta rzetelnej informacji o zmianach dotyczących jego sytuacji. Skoro studenci nie zostają pozbawieni indywidualnej informacji o dotyczących go kwestiach, to twierdzenie, że ich interesy zostają naruszone, staje się nieuzasadnione. Dodatkowo Uczelnia zaznaczyła, że podwyżki, o jakich mowa w umowach, nie przybierają charakteru dowolnego, gdyż zmiany są warunkowane wystąpieniem określonych w umowie przesłanek. Precyzyjnie określono także górny pułap podwyżek, a w sytuacji, gdy dojdzie do podwyżki, konsument może odstąpić od umowy. Pismem z dnia 20 lipca 2012 r. strona niniejszego postępowania została zawiadomiona o zakończeniu zbierania materiału dowodowego (dowód: karta nr 75) i w wyznaczonym terminie skorzystała z przysługującego jej prawa do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. W piśmie z dnia 1 sierpnia 2012 r. (dowód: karty nr 77 – 79) Uczelnia podtrzymała przedstawione przez siebie w toku postępowania stanowisko, wniosła o umorzenie prowadzonego wobec niej postępowania, a ewentualnie o wydanie decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów stwierdzającej jednocześnie zaniechanie jej stosowania. W piśmie tym Uczelnia zastrzegła także, że pomimo, iż zaniechanie działań będących przedmiotem postępowania nastąpiło jeszcze przed jego wszczęciem, pragnie skorzystać z możliwości przewidzianej w przepisie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zobowiązując się do podejmowania działań zmierzających do zapobieżenia wystąpienia naruszeń praw konsumenta w przyszłości. 5 Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: Wyższa Szkoła Finansów i Prawa z siedzibą w Bielsku – Białej prowadzi działalność na podstawie wpisu do rejestru uczelni niepublicznych i związków uczelni niepublicznych pod liczbą porządkową 67 (dowód: karta nr 8). Wcześniejsza nazwa Uczelni, to Wyższa Szkoła Bankowości i Finansów (dowód: karta nr 9). Uczelnia zawiera ze studentami umowy o świadczenie usług edukacyjnych. Na każdy rok akademicki jest wprowadzany w życie nowy wzór umowy, jednakże wszystkie przedstawione wzorce są w swej treści do siebie bardzo zbliżone. W toku niniejszego postępowania administracyjnego zgromadzono: - wzór umowy o świadczenie usług edukacyjnych (dowód: karta nr 24) obowiązujący w roku akademickim 2009 / 2010 wprowadzony w życie Zarządzeniem nr 2 / 2009 Dyrektora Generalnego Wyższej Szkoły Bankowości i Finansów w Bielsku – Białej w sprawie opłat obowiązujących studentów studiów licencjackich, inżynierskich i magisterskich w Wyższej Szkole Bankowości i Finansów w Bielsku – Białej od roku akademickiego 2009 / 2010 obowiązującym od 1 czerwca 2009 r. (dowód: karty nr 21 – 23), - wzór umowy o świadczenie usług edukacyjnych (dowód: karta nr 26) obowiązujący w roku akademickim 2009 / 2010 wprowadzony w życie Aneksem nr 1 do Zarządzenia nr 2/2009 Dyrektora Generalnego Wyższej Szkoły Bankowości i Finansów w Bielsku – Białej w sprawie opłat obowiązujących studentów studiów licencjackich, inżynierskich i magisterskich w Wyższej Szkole Bankowości i Finansów w Bielsku – Białej od roku akademickiego 2009 / 2010 obowiązującym od 21 lipca 2009 r. (dowód: karta nr 25). Wzór ten, od wzorca wprowadzonego w życie 1 czerwca 2009r. różnił się jedynie wprowadzoną do wyboru nazwą kolejnego kierunku, jaki został uruchomiony w Uczelni i zastąpił on wzorzec wprowadzony Zarządzeniem nr 2 / 2009, - wzór umowy o świadczenie usług edukacyjnych (dowód: karta nr 31) obowiązujący w roku akademickim 2010 / 2011 wprowadzony w życie Zarządzeniem nr 2/2010 Dyrektora Generalnego Wyższej Szkoły Bankowości i Finansów w Bielsku – Białej w sprawie opłat obowiązujących studentów studiów licencjackich, inżynierskich i magisterskich w Wyższej Szkole Bankowości i Finansów w Bielsku – Białej od roku akademickiego 2010 / 2011 obowiązującym od 1 czerwca 2010 r. (dowód: karta nr 29), - wzory umów o świadczenie usług edukacyjnych (dowód: karty nr 16 – 17, 38 - 39) obowiązujące w roku akademickim 2011 / 2012 wprowadzone w życie na mocy Zarządzenia Nr 9/2011 Dyrektora Generalnego Wyższej Szkoły Finansów i Prawa w Bielsku – Białej w sprawie opłat obowiązujących studentów studiów licencjackich, inżynierskich i magisterskich w Wyższej Szkole Finansów i Prawa w Bielsku – Białej od roku akademickiego 2011 / 2012 obowiązującym od 1 czerwca 2011 r. Okoliczność stosowania w obrocie konsumenckim ww. wzorców umów potwierdzają umowy o świadczenie usług edukacyjnych faktycznie zawarte przez Uczelnię ze studentami (dowód: karty nr 10 – 15, 27 - 28, 32 – 33, 43 – 44). W piśmie z dnia 5 kwietnia 2012 r. Uczelnia oświadczyła, że data obowiązywania „wzoru umowy” na dany rok akademicki jest równoznaczna z datą obowiązywania danego Zarządzenia Dyrektora Generalnego (dowód: karty nr 19 – 20). Z akt niniejszej sprawy wynika, że umowy o świadczenie usług edukacyjnych na rzecz konsumentów obejmują następujące postanowienia: 6 - „ Za nieterminowe regulowanie opłat pobierane będą odsetki w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych ” (§ 5 ust. 5 umów zawartych z wykorzystaniem wzorca umowy obowiązującego w roku akademickim 2009 / 2010), - „ Za nieterminowe regulowanie opłat pobierane będą odsetki w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych ” (§ 5 ust. 5 umów zawartych z wykorzystaniem wzorca umowy obowiązującego w roku akademickim 2010 / 2011), - „ Za nieterminowe regulowanie opłat pobierane będą odsetki w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych ” (§ 5 ust. 5 umów zawartych z wykorzystaniem wzorców umowy obowiązujących w roku akademickim 2011 / 2012). W piśmie z dnia 25 maja 2012 r. Uczelnia oświadczyła, że w latach 2009 – 2012 pobrała od 822 studentów łączną kwotę 3 186,98 zł tytułem karnych odsetek w części przekraczającej wysokość odsetek maksymalnych, przy czym największą grupę stanowili studenci (284), u których kwota ww. części mieściła się w granicach poniżej jednego złotego (dowód: karta nr 48). Jednocześnie w toku niniejszego postępowania administracyjnego ustalono, że w stosowanych przez Uczelnię wzorcach umów zawarto następujące klauzule: - „ Podwyżka, o której mowa w § 8 ust. 2 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zmiany niniejszej umowy. ” (§ 8 ust. 4 wzoru umowy obowiązującego w roku akademickim 2010 / 2011), - „ Podwyżka, o której mowa w § 8 ust. 2 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zmiany niniejszej umowy. ” (§ 8 ust. 4 dwóch wzorów umów obowiązujących w roku akademickim 2011 / 2012), - „ Podwyżka, o której mowa w § 11 ust. 1 i 2 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zmiany niniejszej umowy.” (§ 11 ust. 3 wzoru umowy obowiązującego w roku akademickim 2010 / 2011), - „ Podwyżka, o której mowa w § 11 ust. 1 i 2 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zmiany niniejszej umowy .” (§ 11 ust. 3 dwóch wzorów umów obowiązujących w roku akademickim 2011 / 2012). Z dniem 1 czerwca 2012 r. Zarządzeniem nr 09/2012 Dyrektora Generalnego Wyższej Szkoły Finansów i Prawa w Bielsku – Białej w sprawie wprowadzenia wzoru umowy o świadczenie usług edukacyjnych w Wyższej Szkole Finansów i Prawa w Bielsku – Białej od roku akademickiego 2012/2013 wprowadzono w życie nowy wzór umowy o świadczenie usług edukacyjnych obowiązujący w roku akademickim 2012 / 2013 (dowód: karty nr 50 – 51, 63 - 64), którego analiza wykazała, że nie obejmuje on ww. postanowień wskazanych powyżej. Wzór ten obejmował następujące postanowienia (dowód: karty nr 63 – 64): - § 4 ust. 1 zastrzeżono, co następuje: „ Student zobowiązuje się do uczestnictwa w organizowanym przez Uczelnię procesie dydaktycznym, terminowego regulowania opłat związanych z pobieraniem nauki w Uczelni oraz stałego (co najmniej raz w tygodniu) monitorowania osobistego elektronicznego konta studenta (wirtualny dziekanat) ”. - § 5 ust. 5: „ Za nieterminowe regulowanie opłat pobierane będą odsetki umowne w wysokości odsetek maksymalnych określonych w przepisie art. 359 Kodeksu cywilnego ”, - § 8 ust. 4: „ Podwyżka, o której mowa w § 8 ust. 2 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zmiany niniejszej umowy. Informacja o podwyżce jest umieszczana na indywidualnym koncie elektronicznym studenta (tzw. wirtualny dziekanat) oraz przesyłana pocztą elektroniczną”, - § 11 ust. 2: „(...) Przepis § 8 ust. 4 zdanie drugie umowy oraz § 8 ust. 5 stosuje się odpowiednio ”, 7 - § 11 ust. 3: „ Podwyżka, o której mowa w § 11 ust. 1 i 2 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zgody studenta”. W 8 ust. 5 oraz § 11 ust. 3 zastrzeżono ponadto, że student ma prawo do odstąpienia od umowy w przypadku, gdy zostanie poinformowany o planowanych zmianach wysokości należnych Uczelni opłat. W piśmie z dnia 19 czerwca 2012 r. Uczelnia oświadczyła, że ww. wzór umowy podlega dalszej analizie (dowód: karta nr 59). W piśmie z dnia 3 lipca 2012 r. WSFiP poinformowała natomiast, że uaktualniony wzór umowy został przez nią wprowadzony w życie Zarządzeniem Dyrektora Generalnego nr 12/2012. Wzór ten stanowi aktualnie obowiązujący dokument, który będzie stosowany w obrocie prawnym (dowód: karta nr 67). Zarządzenie nr 12 / 2012 Dyrektora Generalnego Wyższej Szkoły Finansów i Prawa w Bielsku – Białej w sprawie wprowadzenia wzoru umowy o świadczenie usług edukacyjnych w Wyższej Szkole Finansów i Prawa w Bielsku – Białej od roku akademickiego 2012 / 2013 obowiązuje od 02. 07. 2012 r. (dowód: karta nr 69). Na jego mocy wprowadzono w życie wzór umowy o świadczenie usług edukacyjnych obowiązujący w roku akademickim 2012 / 2013 (dowód: karty nr 70 – 71), w którym zamieszczono następujące postanowienia: - § 4 ust. 1: „ Student zobowiązuje się do uczestnictwa w organizowanym przez Uczelnię procesie dydaktycznym, terminowego regulowania opłat związanych z pobieraniem nauki w Uczelni oraz stałego (co najmniej raz w tygodniu) monitorowania osobistego elektronicznego konta studenta (wirtualny dziekanat) ”, - § 5 ust. 5: „ Za nieterminowe regulowanie opłat pobierane będą odsetki umowne w wysokości odsetek maksymalnych określonych w przepisie art. 359 Kodeksu cywilnego ”, - § 8 ust. 4: „ Podwyżka, o której mowa w § 8 ust. 2 wchodzi w życie od dnia ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zgody Studenta. Informacja o podwyżce jest umieszczana na indywidualnym koncie elektronicznym studenta (tzw. wirtualny dziekanat) oraz przesyłana pocztą elektroniczną”, - § 11 ust. 3: „ Podwyżka, o której mowa w § 11 ust. 1 i 2 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zgody Studenta. Informacja o podwyżce jest umieszczana na indywidualnym koncie elektronicznym studenta (tzw. wirtualny dziekanat) oraz przesyłana pocztą elektroniczną. (...)”. W 8 ust. 5 oraz § 11 ust. 3 zastrzeżono ponadto, że student ma prawo do odstąpienia od umowy w przypadku, gdy zostanie poinformowany o planowanych zmianach wysokości należnych Uczelni opłat. W 2011 r. Uczelnia uzyskała przychód z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w wysokości 6 566 418,78 zł (słownie sześć milionów pięćset sześćdziesiąt sześć tysięcy czterysta osiemnaście złotych siedemdziesiąt osiem groszy). Prezes Urzędu zważył, co następuje: Ad I - III Naruszenie interesu publicznego Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu 8 jest prowadzona w interesie publicznym. Działania oparte na przepisach niniejszej ustawy są zatem podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzględny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozstrzygnięcia określonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane działania godzą w interesy ogólnospołeczne i dotykają szerokiego kręgu uczestników rynku i poprzez to powodują zaburzenia w jego prawidłowym funkcjonowaniu. Do naruszenia interesu publicznego dochodzi, gdy skutki określonych działań mają charakter powszechny, dotykają wszystkich potencjalnych podmiotów na danym rynku 1 . Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie przedmiotowa przesłanka została spełniona, istniała możliwość poddania zachowania przedsiębiorcy dalszej ocenie pod kątem stosowania przez niego praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, gdyż wiąże się z ochroną interesów wszystkich konsumentów, którzy byli lub mogli stać się kontrahentami Uczelni. W tym stanie rzeczy uznać należy, że w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez przedsiębiorcę interesu publicznoprawnego, co uzasadnia ocenę jego zachowania na rynku w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów Na mocy art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Aby można było stwierdzić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów muszą kumulatywnie zostać spełnione następujące przesłanki: - oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, - praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów, - praktyka musi być bezprawna. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, natomiast stosownie do art. 4 pkt 1 lit. a tej ustawy przez przedsiębiorcę rozumie się także osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizująca lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej Uczelnia wyższa może być stroną postępowania administracyjnego dotyczącego stosowania przez nią praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, gdyż przysługuje jej status przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stanowisko takie znajduje oparcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 3 lipca 2003 r. (III CZP 38/03) stwierdził, że uczelnia niepaństwowa może być uznana za przedsiębiorcę. Sąd Najwyższy orzekł, że „ Odpłatne i systematyczne wykonywanie zajęć dydaktycznych jest wykonywaniem przez osobę prawną we własnym imieniu, zawodowo działalności usługowej w sposób zorganizowany i ciągły. Działalność taka, wykonywana 1 Konrad Kohutek w: „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz”, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008r., strona 47 9 przez uprawnionych pracowników uczelni, charakteryzuje się profesjonalnym charakterem, jest podporządkowana regułom opłacalności i racjonalnego gospodarowania, jest działaniem wykonywanym na własny rachunek uczelni, jako odrębnej osoby prawnej, a nie na rachunek jej założyciela, a ponadto charakteryzuje się niewątpliwie powtarzalnością działań i uczestnictwem w obrocie gospodarczym ”. W wyroku z dnia 7 kwietnia 2004 r. (sygn. akt III SK 22/2004) Sąd Najwyższy wskazał natomiast, że sama ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów zdefiniowała na użytek tej ustawy - pojęcie „przedsiębiorcy” bardzo szeroko, obejmując nim, oprócz podmiotów definiowanych jako przedsiębiorcy w innych ustawach (np. w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) także podmioty, których działalność nie kojarzy się z typową działalnością gospodarczą. Sąd Najwyższy stwierdził, że studenci, którzy korzystają z usług szkoły wyższej niepublicznej odpłatnie, stosownie do zawieranych w tym zakresie umów, są konsumentami w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Orzeczenia te zapadły przed wejściem w życie aktualnie obowiązującej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, niemniej jednak pozostają one aktualne także w obecnym stanie prawnym. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że Wyższa Szkoła Finansów i Prawa z siedzibą w Bielsku – Białej posiada przymiot przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a tym samym może być stroną niniejszego postępowania oraz adresatem przedmiotowej decyzji. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje pojęcia zbiorowych interesów konsumentów, stąd przy ustalaniu jego treści należy odwołać się do orzecznictwa sądowego. Pojęcie zbiorowych interesów konsumentów zostało szeroko omówione przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07). W uzasadnieniu Sąd Najwyższy podał, iż gramatyczna wykładnia tego pojęcia prowadzi do wniosku, że chodzi o zachowanie przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór. Rezultaty tej wykładni modyfikuje zastrzeżenie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że przy konstruowaniu pojęcia „ zbiorowego interesu konsumentów ” nie można opierać się tylko i wyłącznie na tym, czy oceniana praktyka przedsiębiorcy skierowana jest do „ nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów ”. Wystarczające powinno być w jego ocenie ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów, za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Sąd Najwyższy orzekł też, że „ praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy ”. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów jest konieczne, aby działanie przedsiębiorcy zostało skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do pewnego nieoznaczonego kręgu podmiotów. Działanie to jest zatem w stanie wywołać niekorzystne 10 następstwa w odniesieniu do każdego z konsumentów i zagraża ono przynajmniej potencjalnie każdemu z członków zbiorowości konsumentów 2 . W rozważanym przypadku oceniane zachowania przedsiębiorcy oddziałują na zbiorowe interesy konsumentów w sposób opisany w pkt. I - III niniejszej decyzji, co powoduje, że rozważana przesłanka została w tej sprawie spełniona. Oceniane zachowania przedsiębiorcy dotyczą szerokiego kręgu najsłabszych uczestników rynku, jakimi są konsumenci. Dotyczą one wszystkich tych osób, które zawarły z Uczelnią umowy o świadczenie usług edukacyjnych, jak i zagrażają interesom wszystkich jej potencjalnych usługobiorców. Rozważane działania godzą więc w zbiorowe interesy konsumentów. Można je także uznać za zakazane prawem praktyki, gdyż charakteryzują się one cechą trwałości. Sposób godzenia w interesy konsumentów zostanie opisany poniżej. Bezprawność Kolejną przesłanką, która musi zostać spełniona, aby było możliwe stwierdzenie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność rozważanego zachowania. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów może być takie zachowanie przedsiębiorcy, które jako sprzeczne z ustawą szczególną można zaklasyfikować, jako niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i jedno z zachowań przykładowo wymienionych w art. 24 ust. 2 pkt. 1 – 3 ww. ustawy. Dodać należy, że stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawa ta reguluje zasady i tryb przeciwdziałania praktykom naruszającym zbiorowe interesy konsumentów, jeżeli praktyki te wywołują lub mogą wywoływać skutki na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Dla stwierdzenia, że dana praktyka jest niezgodna z art. 24 ww. ustawy wystarczające jest więc wykazanie, że potencjalnie istniało zagrożenie naruszenia interesów konsumentów np. wskutek niedopełnienia określonego obowiązku informacyjnego względem konsumentów i nie jest konieczne faktyczne wystąpienie negatywnego skutku w praktyce. Oznacza to, że wystarczy np. samo zaniechanie udzielenia przez przedsiębiorcę istotnych informacji, nawet jeśli w praktyce konsumenci pozyskali potrzebne im informacje z innego źródła. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „ muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa ” 3 . Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów 4 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki 2 „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów – Komentarz”, pod red. Cezarego Banasińskiego i Eugeniusza Piontka, Lexis Nexis Polska Sp. z o.o., Warszawa 2009r., Wydanie 1, str. 398 3 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. również: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 4 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 11 bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 5 . Podkreślenia wymaga także, że bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 6 . Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Ad I Pierwsza z praktyk poddana ocenie w ramach niniejszego postępowania administracyjnego polega na określaniu odsetek karnych w wysokości przewyższającej wysokość odsetek maksymalnych w umowach o świadczenie usług edukacyjnych zawartych z konsumentami z wykorzystaniem wzoru „Umowy o świadczenie usług edukacyjnych”: - obowiązującym od 1 czerwca 2009 r., - obowiązującym od 1 czerwca 2010 r., - obowiązującym od 1 czerwca 2011 r., co jest niezgodne z art. 359 § 2 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny, a poprzez to z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ustalenia poczynione w toku niniejszego postępowania wykazały, że umowy o świadczenie usług edukacyjnych zawarte przez WSFiP ze studentami z wykorzystaniem ww. wzorców umów zawierają postanowienie o treści „ Za nieterminowe regulowanie opłat pobierane będą odsetki w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych ”. Stosownie do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych (Dz. U. Nr 220, poz. 1434) wysokość odsetek ustawowych ustalono na poziomie 13 % w stosunku rocznym. Skoro w rozważanym przypadku dopuszcza się pobieranie odsetek w wysokości dwukrotnie wyższej, to oznacza to, że Uczelnia zastrzegła na własną rzecz odsetki w wysokości 26 % w stosunku rocznym. Art. 359 § 2 1 k.c. stanowi z kolei, że „ Maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne )”. Od 9 czerwca 2011 r. stopa kredytu lombardowego NBP wynosiła w stosunku rocznym 6% 7 , a więc jej czterokrotność, to 24 % w stosunku rocznym. Od 10 maja 2012 r. wskaźnik ten wynosi 6,25 % 8 , co oznacza, że jego czterokrotność to w rozważanym okresie 25 % w stosunku rocznym. Prosta kalkulacja niezbicie prowadzi więc do wniosku, że wysokość odsetek zastrzeżonych przez Uczelnię przewyższa dopuszczalną wysokość odsetek, w zależności od terminu o 1 do 2 punktów procentowych. Już samo stosowanie w umowach postanowień mówiących o obowiązku zapłaty odsetek karnych w wysokości przewyższającej wysokość odsetek maksymalnych należy uznać za naruszające cytowany powyżej art. 359 § 2 1 k.c. Przepis tan stanowi bowiem o maksymalnej 5 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 6 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r. (sygn. akt I PKN 267/2001). 7 http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/dzienne/stopy_archiwum.htm 8 http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/dzienne/stopy.htm 12 wysokości odsetek wynikających z czynności prawnej, za którą w tym przypadku należy uznać umowę. Tak więc z czynności prawnych podejmowanych przez Uczelnię wynika niezgodna z prawem wysokość odsetek karnych. W swym piśmie z dnia 25 maja 2012 r. Uczelnia podniosła, że w przypadku, gdy wysokość odsetek karnych wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek maksymalnych, to należą się odsetki maksymalne, a co za tym idzie, czynność prawna w niniejszym zakresie jest nieskuteczna. Faktyczne zachowanie Uczelni wskazuje jednak na to, że egzekwowała ona postanowienia umów w zakresie wysokości zastrzeżonych odsetek karnych pobierając od konsumentów opóźniających się ze spełnieniem należnych świadczeń odsetki wyższe, niż maksymalne odsetki dopuszczalne na mocy obowiązujących przepisów prawa cywilnego. Począwszy od roku akademickiego 2009 / 2010 do dnia wydania niniejszej decyzji WSFiP pobrała nienależne odsetki karne w łącznej kwocie 3 186,98 zł od 822 studentów. Wbrew twierdzeniu Uczelni orzec w niniejszym przypadku zatem trzeba, że jej działanie było sprzeczne z art. 359 § 2 1 k.c., a więc było bezprawne . Dla uznania, że przesłanka bezprawności została w niniejszym przypadku spełniona nie ma znaczenia okoliczność, czy Uczelnia działała świadomie, czy pod wpływem błędu i jakimi ewentualnie motywami się kierowała. Orzeczeniu o stwierdzeniu bezprawności działania Uczelni nie sprzeciwiałoby się także ewentualne orzeczenie o zaniechaniu stosowania przez nią zarzucanej jej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Wbrew twierdzeniu WSFiP nie można stwierdzić w okolicznościach niniejszej sprawy, że jej działanie nie powodowało po stronie konsumentów ujemnych skutków. Swym zachowaniem Uczelnia godzi w interesy konsumentów w ten sposób, że nakładała na nich większe ciężary finansowe niż wynikające z przepisów prawa powszechnie obowiązującego i dopuszczalne na mocy prawa. Jak podniosła strona, w większości przypadków wysokość dodatkowych obciążeń finansowych była niewielka. Niemniej jednak zważyć trzeba, że konsumenci zostali narażeni na obowiązek ponoszenia ciężarów, których by nie ponieśli, gdyby Uczelnia działała zgodnie z prawem. W piśmie z dnia 25 maja 2012 r. Uczelnia oświadczyła, że zaniechała stosowania praktyki rozważanej w pkt. I niniejszej decyzji. Zgromadzony materiał dowodowy w tej sprawie nie potwierdza jednak niniejszej okoliczności. Uczelnia wprowadziła wprawdzie w życie z dniem 1 czerwca 2012 r. nowy wzór umowy (zastąpiony wzorem obowiązującym od dnia 2 lipca 2012 r.), w którym w miejsce zakwestionowanej regulacji wprowadzono postanowienie, na mocy którego w razie nieterminowego regulowania przez konsumenta należności pobierane mogą być odsetki maksymalne wynikające z Kodeksu cywilnego, jednakże jednocześnie nie dokonała zmian umów faktycznie zawartych z konsumentami w latach akademickich począwszy od 2009 / 2010. Wobec tego, że już samo stosowanie niezgodnej z prawem regulacji jest bezprawne, to nie można w tej sprawie mówić o zaniechaniu, nawet jeśli faktycznymi działaniami Uczelnia nie zmierzałaby do egzekwowania należności wynikających z odsetek karnych w wysokości przewyższającej wysokość odsetek maksymalnych. O zaniechaniu nie decyduje także deklaracja strony niniejszego postępowania dotycząca uwzględniania w przyszłości wystąpień poszkodowanych studentów o zwrot nienależnie obranych opłat. 13 Wobec spełnienia wszystkich przesłanek wynikających z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, należało orzec, jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Ad II 1 – 2 W toku niniejszego postępowania postawiono Wyższej Szkole Finansów i Prawa w Bielsku – Białej zarzuty stosowania niezgodnych z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na stosowaniu we wzorze umowy o świadczenie usług edukacyjnych wprowadzonym w życie Zarządzeniem nr 2/2010 Dyrektora Generalnego Wyższej Szkoły Bankowości i Finansów w Bielsku – Białej w sprawie opłat obowiązujących studentów studiów licencjackich, inżynierskich i magisterskich w Wyższej Szkole Bankowości i Finansów w Bielsku – Białej od roku akademickiego 2010 / 2011 obowiązującym od 1 czerwca 2010 r. postanowień wzorca umowy, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.), których treść jest następująca: 1. „ Podwyżka, o której mowa w § 8 ust. 2 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zmiany niniejszej umowy. ” (§ 8 ust. 4 wzoru umowy obowiązującego od 1 czerwca 2010r.), 2. „ Podwyżka, o której mowa w § 11 ust. 1 i 2 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zmiany niniejszej umowy”. Oba ww. postanowienia różnią się jedynie odniesieniem do postanowienia umowy, w którym określono rodzaj opłaty, której każde z nich dotyczy. Pierwsze z cytowanych postanowień dotyczy czesnego, a drugie dotyczy opłat dodatkowych, czyli opłat za kształcenie w ramach uzupełniania różnic programowych. Ww. postanowienia uznano za tożsame z postanowieniem wzorca umowy wpisanym do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 października 2005r. (sygn. akt XVII AmC 20/05) pod numerem 642, którego treść jest następująca: „ Wysokość opłat wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie zarządzenia do wiadomości, przed rozpoczęciem roku akademickiego ”. Na mocy ww. klauzuli wysokość opłat należnych uczelni jest określana w zarządzeniu jej władz. Analogicznie, jak ma to miejsce w przypadku dotyczącym WSFiP, studenci nie są indywidualnie informowani o wprowadzanych zmianach istotnych elementów umów o świadczenie usług edukacyjnych. Skutkiem natomiast stosowania powyżej opisanego rozwiązania jest to, że warunki odpłatności za studia nie są zawierane w pisemnych umowach ze studentami, lecz w dokumentach podawanych jedynie do publicznej wiadomości w zwyczajowo przyjęty sposób. W uzasadnieniu do wyroku z dnia 5 października 2005 r. (sygn. akt XVII AmC 20/05) SOKiK orzekł, że postanowienie to nie gwarantuje studentowi rzetelnej informacji o zmianie treści umowy zawartej z uczelnią w zakresie ewentualnej zmiany wysokości opłat, które winien on ponosić. SOKiK wskazał także, że umowa łącząca studenta i uczelnię ma charakter umowy ciągłej i podlega ona rygorom umów konsumenckich określonym w art. 384 i 384 1 k.c. Zgodnie z ich treścią ustalony przez jedną ze stron umowy wzorzec wiąże drugą stronę, jeżeli został jej doręczony przy zawarciu umowy. Dodać trzeba, że wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym wiąże drugą stronę, jeżeli zostały zachowane wymagania określone w art. 384 k.c. (a więc wzorzec został doręczony), a strona 14 nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia. Dalej SOKiK wywodził, że kwestionowane postanowienie jest niezgodne z przywołanymi przepisami k.c, a przyjęty w nim sposób powiadamiania studenta o wysokości opłat poprzez wydanie zarządzenia organu uczelni nie stanowi gwarancji, iż ta informacja z pewnością do niego dotrze, co może rodzić ujemne skutki w postaci powstania u konsumenta zadłużenia w opłatach z powodu braku wiedzy o ich podwyżce. Z tych powodów SOKiK orzekł, że postanowienie to kształtuje prawa i obowiązki studenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami a zarazem rażąco narusza jego interes. Dla możliwości uznania tożsamości klauzul kwestionowanych w niniejszym przypadku z ww. postanowieniem wpisanym do rejestru nie ma znaczenia fakt, że porównywane postanowienia różnią się od siebie w pewnym zakresie pod względem językowym. Podobny jest sens użytych słów, wobec czego redakcja klauzul ma drugorzędne znaczenie. Przede wszystkim jednak skutek stosowania kwestionowanych postanowień jest tożsamy z konsekwencjami stosowania postanowienia wpisanego do rejestru, na które zwracał uwagę SOKiK w swym orzeczeniu. Nie zmienia tej oceny także fakt, że Uczelnia podaje do publicznej wiadomości informacje o wprowadzanych zmianach, gdyż w każdym przypadku informacje te mogą do studentów nie dotrzeć. W zakresie podlegającym ocenie w tym punkcie decyzji obojętny jest też zakres podwyżek w sensie ich wysokości i częstotliwości. W tym miejscu należy wyjaśnić, że Prezes Urzędu może stwierdzić stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na posługiwaniu się postanowieniem wzorca umownego, które zostało wpisane do rejestru, bez względu na to, czy wpis dotyczy tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu jest prowadzone postępowanie, czy też nie (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19 grudnia 2003r. w sprawie o sygn. akt III CZP 95/03, Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29 września 2005r. w sprawie o sygn. akt VI ACa 381/05, Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2005r. w sprawie o sygn. akt VI ACa 760/05). Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrażonym w wyroku z dnia 25 maja 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, iż określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. Trafność wyżej opisanego stanowiska potwierdził również Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06). Przyjęcie zasady formalnej jawności rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone oznacza, że od chwili wpisania do niego określonego postanowienia zakazane jest stosowanie tożsamych postanowień w obrocie konsumenckim i nikt nie może zasłaniać się nieznajomością dokonanych wpisów. Rejestr postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone jest prowadzony przez Prezesa Urzędu. Rejestr ten jest powszechnie dostępny w wersji elektronicznej na stronie internetowej Urzędu. Powyższe uzasadnia stwierdzenie, że Przedsiębiorca był z mocy prawa zobowiązany do powstrzymania się od stosowania ww. postanowienia, które uznano za tożsame z postanowieniem wpisanym do rejestru. Na mocy obu ww. postanowień Uczelnia zastrzega, że podwyżka opłat należnych jej w związku ze świadczonymi usługami edukacyjnymi jest skuteczna z chwilą podania do publicznej wiadomości informacji na ten temat przez władze Uczelni. Z tego wynika, że po 15 pierwsze Uczelnia dokonuje jednostronnej zmiany umowy, gdyż do wprowadzenia zmiany nie jest wymagane złożenie przez konsumenta jakiegokolwiek oświadczenia woli. Po drugie opłaty w wyższej wysokości stają się obowiązujące od razu po ich ogłoszeniu, bez zachowania okresu, w którym konsumenci nie narażeni na konieczność ponoszenia wyższych opłat, mogliby od umowy odstąpić, kończąc jednocześnie określony etap edukacji (np. zaliczając semestr). Ponadto stwierdzić trzeba, że skutkiem stosowania ww. postanowień jest to, że Uczelnia nie dochowuje pisemnej formy zmiany umów o świadczenie usług edukacyjnych w zakresie warunków odpłatności za usługi edukacyjne. Przy zawieraniu umów warunki takie są precyzyjnie określane w umowach, co wypełnia dyspozycję art. 160 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.), jednakże ich zmiana następuje w formie sprzecznej z regułą wynikającą z art. 77 § 1 k.c., który stanowi, że „ Uzupełnienie lub zmiana umowy wymaga zachowania takiej formy, jaką ustawodawca lub strony przewidziały w celu jej zawarcia ”. Powyższe okoliczności przemawiają za koniecznością stwierdzenia, że swym działaniem Uczelnia godzi w zbiorowe interesy konsumentów. W opisanych okolicznościach prawnych i faktycznych niniejszej sprawy orzec należało, że WSFiP dopuściła się naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. Uczelnia stosowała kwestionowane postanowienia wzorca umowy w terminie od 1 czerwca 2010 r. do 31 maja 2011 r. W związku z tym w niniejszym przypadku, na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów orzec należało, że WSFiP stosowała zarzucane jej praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów i zaniechała ich stosowania z dniem 1 czerwca 2011 r. W świetle powyższego należało orzec, jak w punkcie II 1- 2 sentencji niniejszej decyzji. Ad III 1 – 2 W toku niniejszego postępowania administracyjnego postawiono Uczelni również zarzut stosowania niezgodnych z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na stosowaniu we wzorach umów o świadczenie usług edukacyjnych wprowadzonych w życie Zarządzeniem Nr 9/2011 Dyrektora Generalnego Wyższej Szkoły Finansów i Prawa w Bielsku – Białej w sprawie opłat obowiązujących studentów studiów licencjackich, inżynierskich i magisterskich w Wyższej Szkole Finansów i Prawa w Bielsku – Białej od roku akademickiego 2011 / 2012 , postanowień wzorca umowy, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.), których treść jest następująca: 1. „ Podwyżka, o której mowa w § 8 ust. 2 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zmiany niniejszej umowy. ” (§ 8 ust. 4 dwóch wzorów umów obowiązujących), 2. „ Podwyżka, o której mowa w § 11 ust. 1 i 2 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zmiany niniejszej umowy .” (§ 11 ust. 3 dwóch wzorów umów). 16 Ww. postanowienia kwestionowane w pkt. III niniejszej decyzji są identyczne z postanowieniami stosowanymi przez Uczelnię w roku akademickim 2010 / 2011, odnośnie których zarzuty opisano w pkt. II 1 – 2 tej decyzji. Stąd też, w celu uniknięcia zbędnych powtórzeń, uzasadnienie zawarte w pkt. II 1 – 2 niniejszej decyzji należy odnieść do uznania zarzutów wskazanych w pkt. III 1 – 2 przedmiotowej decyzji. Także w zakresie objętym pkt. III 1 – 2, stosownie do art. 27 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu stwierdził, że Uczelnia dopuściła się naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy oraz zaniechała stosowania ww. praktyk. Praktyki opisane w pkt. III decyzji były bowiem stosowane od 1 czerwca 2011 r. i Uczelnia zaniechała ich stosowania z dniem 1 czerwca 2012 r. W świetle powyższego należało orzec, jak w punkcie III 1- 2 sentencji niniejszej decyzji. Ad IV Na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu jest uprawniony do określenia w decyzji administracyjnej środków usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Instrument ten jest dostępny nie tylko wówczas, gdy przedsiębiorca w chwili orzekania stosuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, ale także wtedy, gdy doszło do zaniechania jej stosowania. Na mocy art. 27 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przepis art. 26 ust. 2 tej ustawy stosuje się mianowicie odpowiednio także w przypadku oparcia orzeczenia zawartego w decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 niniejszej ustawy. W niniejszym przypadku skutkiem stosowania przez Uczelnię praktyki opisanej w pkt. II 1 – 2 oraz III 1 - 2 niniejszej decyzji jest funkcjonowanie postanowień tożsamych z klauzulą wpisaną do rejestru pod numerem 642 w umowach faktycznie zawartych z konsumentami. W tych okolicznościach konieczne stało się nakazanie WSFiP usunięcia trwających skutków naruszeń, o jakich mowa w pkt. II i III niniejszej decyzji, tj. nakazanie wyeliminowania z umów faktycznie zawartych z konsumentami postanowień o treści: - „ Podwyżka, o której mowa w § 8 ust. 2 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zmiany niniejszej umowy ”, - „Podwyżka, o której mowa w § 11 ust. 1 i 2 wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia Dyrektora Generalnego i nie wymaga zmiany niniejszej umowy ”. Spełnienie nakazu określonego w niniejszym punkcie decyzji pozwoli na pełne wyeliminowanie nieprawidłowości, a dzięki temu na zrównanie sytuacji prawnej konsumentów, którzy obecnie są związani umowami o świadczenie usług edukacyjnych z Uczelnią, z sytuacją osób, które dopiero w przyszłości zawrą z nią tego typu umowy. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że co prawda aktualnie stosowany wzór umowy o świadczenie usług edukacyjnych obejmuje postanowienia podobne do kwestionowanych w pkt. II oraz III niniejszej decyzji, jednakże zostały one uzupełnione o dodatkowe zastrzeżenia, które sprawiają, że stosowanie tych postanowień nie godzi w interesy konsumentów. Do obecnie obowiązującego wzoru umowy wprowadzono zastrzeżenia, z których wynika obowiązek odbierania przez konsumentów na bieżąco komunikatów zamieszczanych na platformie elektronicznej prowadzonej przez Uczelnię, na której komunikaty dotyczące zmiany wysokości opłat są zamieszczane. Przyjęcie takiego rozwiązania powoduje, że interesy konsumentów nie doznają uszczerbku, pomimo iż działanie takie wciąż może nosić znamiona bezprawności. 17 Zmian umów obecnie obowiązujących, a zawartych z wykorzystaniem wzorców obowiązujących roku akademickim 2010 / 2011 oraz 2011 / 2012 należy dokonać w terminie 4 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. W ocenie Prezesa Urzędu jest to okres wystarczający do tego, aby władze Uczelni podjęły decyzję w kwestii tego, w jakim trybie dokonają zmian oraz do poczynienia w tym zakresie niezbędnych przygotowań polegających np. na zawiadomieniu studentów, przygotowaniu formularzy umów, aneksów do nich itp. Okres ten, przy założeniu, że Uczelnia nie będzie korzystała z przysługującego jej prawa do zastosowania środków odwoławczych od niniejszej decyzji, obejmuje również termin, w którym nastąpi rozpoczęcie kolejnego roku akademickiego, co w ocenie Prezesa Urzędu niewątpliwie umożliwi nawiązanie przez Uczelnię kontaktu ze studentami celem przedłożenia im stosownych dokumentów. Przy dokonywaniu zmian należy zwrócić uwagę na to, aby wdrażany tryb zmian był zgodny z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, a tym samym aby uwzględniał wszystkie prawa konsumentów wiążące się ze zmianą pisemnych umów zawartych z wykorzystaniem wzorców umów. Wnioski Uczelni o zastosowanie wobec niej art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz o umorzenie niniejszego postępowania administracyjnego W piśmie z dnia 1 sierpnia 2012 r. (dowód: karty nr 77 – 79) Uczelnia wniosła o zastosowanie w niniejszej sprawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zobowiązując się do podejmowania w przyszłości działań zmierzających do zapobieżenia wystąpienia w przyszłości naruszeń praw konsumenta. Ustosunkowując się do ww. wniosku Prezes Urzędu pragnie wskazać, że nie jest możliwe uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Po pierwsze Uczelnia wystąpiła z niniejszym wnioskiem po zakończeniu zbierania materiału dowodowego w sprawie, a więc na etapie, kiedy stosowanie przez nią zarzucanych jej praktyk było już udowodnione. Po drugie zobowiązanie składane na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów powinno wprost dotyczyć działań planowanych przez przedsiębiorcę, które to miałyby prowadzić do wyeliminowania z obrotu zarzucanych mu praktyk. W niniejszym przypadku sytuacja taka nie miała miejsca, gdyż Uczelnia podjęła ogólne zobowiązanie do niestosowania w przyszłości praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Z ww. względów wniosek Uczelni o zastosowanie w niniejszej sprawie instytucji przewidzianej w art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie mógł zostać uwzględniony. W swym piśmie z 1 sierpnia 2012 r. Uczelnia wniosła także o umorzenie prowadzonego wobec niej postępowania administracyjnego. W tym miejscu stwierdzić trzeba, że także i ten wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie zaszły w niniejszej sprawie przesłanki umorzenia, gdyż postępowanie w tej sprawie nie stało się bezprzedmiotowe. Istotne jest to, że postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów nie staje się bezprzedmiotowe nawet jeśli przedsiębiorca zaniecha stosowania praktyki, w sprawie której postępowanie to się toczy. W takim przypadku istnieje możliwość orzeczenia co do istoty sprawy i jednoczesnego stwierdzenia, że przedsiębiorca zaniechał stosowania danej praktyki. W tych okolicznościach także i drugi ze wskazanych przez Uczelnię wniosków nie zasługiwał na uwzględnienie. 18 Ad V Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu może skorzystać z uprawnienia do nałożenia na przedsiębiorcę stosującego praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów kary pieniężnej w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Kara taka może być nałożona bez względu na to, czy przedsiębiorca dopuścił się naruszenia umyślnie, czy też nieumyślnie. Z powyższego wynika, że kara może być nałożona bez względu na okoliczność występowania po stronie przedsiębiorcy winy rozumianej jako świadomość bezprawności zachowania. Okoliczność ta jest jednak czynnikiem relewantnym przy miarkowaniu wysokości nakładanej kary pieniężnej 9 . Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, w tym kar określonych w art. 106 tej ustawy, należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Kara nakładana przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów służy podkreśleniu naganności ocenianego zachowania. Przedsiębiorca, jako profesjonalista powinien wiedzieć, że określając warunki umowne nie może stosować bezprawnych postanowień, ani w żaden inny sposób godzić w interesy konsumentów. Orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania, tak aby jej nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. W opinii Prezesa Urzędu należy podkreślić aspekt edukacyjny i wychowawczy zastosowanego środka oraz wyrazić nadzieję, że odniesie on spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. 1. Kara wymierzana w niniejszym przypadku jest nakładana na Uczelnię w związku ze stosowaniem przez nią praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w punkcie I niniejszej decyzji, a polegającej na określaniu w umowach o świadczenie usług edukacyjnych odsetek karnych w wysokości przewyższającej wysokość odsetek maksymalnych. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez Uczelnię w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, tj. w 2011 r., który wyniósł 6 566 418,78 zł (słownie sześć milionów pięćset sześćdziesiąt sześć tysięcy czterysta osiemnaście złotych siedemdziesiąt osiem groszy). W związku z tym maksymalna kara, jaka mogłaby w niniejszym przypadku zostać wymierzona, to kara w wysokości 656 641,87 zł (słownie: sześćset pięćdziesiąt sześć tysięcy sześćset czterdzieści jeden złotych osiemdziesiąt siedem groszy). W oparciu o osiągnięty przez przedsiębiorcę przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą określono na poziomie 0,1 % przychodu, czyli na poziomie 6 566 zł. Praktyka wymieniona w pkt. I tej decyzji ujawnia się na etapie zawierania kontraktu, przy czym jej wpływ ujawnia się na etapie wykonywania kontraktu. Na niekorzyść Uczelni przemawia to, że masowo zawiera ona z konsumentami umowy długoterminowe. Pomimo iż na rynku działa stosunkowo wiele uczelni wyższych, tak publicznych, jak i niepublicznych, to po dokonaniu wyboru jednej z nich i rozpoczęciu studiów w wybranej placówce, trudno 9 Konrad Kohutek w: „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz”, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008r., strona 1027 19 stwierdzić, iż konsument mógłby dowolnie zmienić instytucję, w której będzie się kształcił. Rozważana praktyka ma charakter praktyki długotrwałej, gdyż trwa od czerwca 2009 r., a więc dłużej niż rok. Przy ustalaniu wysokości kwoty bazowej wzięto pod uwagę także to, że kwestionowana praktyka była stosowana w sposób nieumyślny, a z drugiej strony to, że Uczelnia uzyskiwała wskutek jej stosowania pewne korzyści finansowe, których by nie uzyskała, gdyby praktyki nie stosowała. W świetle wyżej opisanych okoliczności wagę rozważanej praktyki określono jako umiarkowaną. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. W sprawie tej nie wystąpiły żadne okoliczności łagodzące, ani obciążające. W tym stanie rzeczy wymiar kwoty bazowej pozostawiono bez zmian. W wyniku obliczeń przeprowadzonych w wyżej opisany sposób, karę pieniężną z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w pkt. I sentencji niniejszej decyzji określono na poziomie 6 566 zł (słownie: sześciu tysięcy pięciuset sześćdziesięciu sześciu złotych), co stanowi 0,1 % przychodu oraz 1% maksymalnego wymiaru kary. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. W tych okolicznościach należało orzec, jak w punkcie V 1 sentencji niniejszej decyzji. 2. Druga z wymierzanych kar jest nakładana na Uczelnię w związku ze stosowaniem przez nią praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów określonych w punkcie II oraz w punkcie III niniejszej decyzji, a polegających na stosowaniu postanowień wzorców umów tożsamych z klauzulą wpisaną do rejestru, na mocy których zmiana warunków finansowych określonych w umowach wchodzi w życie z dniem ogłoszenia zarządzenia władz Uczelni, do czego nie jest wymagana zgoda, a nawet wiedza konsumentów. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez Uczelnię w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, tj. w 2011r., który wyniósł 6 566 418,78 zł (słownie sześć milionów pięćset sześćdziesiąt sześć tysięcy czterysta osiemnaście złotych siedemdziesiąt osiem groszy). W związku z tym maksymalna kara, jaka mogłaby w niniejszym przypadku zostać wymierzona, to kara w wysokości 656 641,87 zł (słownie: sześćset pięćdziesiąt sześć tysięcy sześćset czterdzieści jeden złotych osiemdziesiąt siedem groszy). W oparciu o osiągnięty przez przedsiębiorcę przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą określono na poziomie 0,08 % przychodu, czyli na poziomie 5 253,13 zł Na niekorzyść Uczelni przemawia to, że masowo zawiera ona z konsumentami umowy długoterminowe. Pomimo iż na rynku działa stosunkowo wiele uczelni wyższych, tak publicznych, jak i niepublicznych, to po dokonaniu wyboru jednej z nich i rozpoczęciu studiów w wybranej placówce, trudno stwierdzić, iż konsument mógłby dowolnie zmienić instytucję, w której będzie się kształcił. Rozważane praktyki miały charakter praktyk 20 krótkotrwałych, gdyż każda z nich nie trwała dłużej niż rok. W przypadku praktyk określonych w punkcie II sentencji niniejszej decyzji należało przyjąć, że były one stosowane od 1 czerwca 2010 r. do 31 maja 2011 r., natomiast w przypadku praktyk, których dotyczy punkt III tej decyzji, był to okres od 1 czerwca 2011 r. do 31 maja 2012 r. Przy ustalaniu wysokości kwoty bazowej wzięto pod uwagę także to, że kwestionowane praktyki były stosowane w sposób nieumyślny. Na wysokość kwoty bazowej ponadto miało wpływ to, że dotyczyły one tak istotnej kwestii jak zasady zmiany finansowych warunków umowy oraz to, że przy podjęciu dodatkowych działań konsumenci mogli dotrzeć do nowych warunków, które to były podawane do publicznej wiadomości. W świetle wyżej opisanych okoliczności wagę rozważanej praktyki określono jako umiarkowaną. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. W sprawie tej nie wystąpiły żadne okoliczności łagodzące, ani obciążające. Zauważyć wprawdzie trzeba, że Uczelnia zaniechała stosowania praktyk, w związku ze stosowaniem których jest nakładana niniejsza kara, ale doszło do tego z uwagi na obowiązujący w Uczelni tryb wprowadzania nowych wzorców. W tym stanie rzeczy wymiar kwoty bazowej pozostawiono bez zmian. W wyniku obliczeń przeprowadzonych w wyżej opisany sposób, karę pieniężną z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w pkt. II oraz III sentencji niniejszej decyzji określono na poziomie 5 253 zł (słownie: pięciu tysięcy dwustu pięćdziesięciu trzech złotych), co stanowi 0,08 % przychodu oraz 0,8 % maksymalnego wymiaru kary. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. W tych okolicznościach należało orzec, jak w punkcie V 2 sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Ad VI Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Postępowanie w sprawie stosowania przez Uczelnię praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu w punkcie I - III sentencji decyzji stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu ze stroną. W związku z powyższym postanowiono obciążyć przedsiębiorcę kosztami postępowania w wysokości 26,30 zł (słownie: dwudziestu sześciu złotych trzydziestu groszy). 21 Koszty niniejszego postępowania przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od uprawomocnienie się decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie VI niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego, należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn