RBG-22/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47, 85-034 Bydgoszcz Tel. 52 345-56-44, Fax 52 345-56-17 E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 6 grudnia 2011r. Znak: RBG-61-07/11/MB-Sz DECYZJA Nr RBG -22/2011 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje się za naruszające zbiorowe interesy konsumentów praktyki , stosowane przez Szymona Grudzińskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe „AMER-TOUR” w Inowrocławiu, polegające na: 1. zamieszczeniu we wzorcu umownym Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży AMER-TOUR postanowień umownych o następującej treści: • „Przy dokonywaniu jakichkolwiek zwrotów pieniężnych Zamawiającemu nie przysługują odsetki od wypłaconych kwot”. „Od zwracanych kwot nie przysługują odsetki”; • „Jeżeli Zamawiający rezygnuje z organizacji imprezy turystycznej, ponosi następujące koszty: a) W przypadku rezygnacji powyżej 30 dni przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 10% wartości imprezy; b) W przypadku rezygnacji pomiędzy 29 a 20 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 20% wartości imprezy; c) W przypadku rezygnacji pomiędzy 19 a 15 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 40% wartości imprezy; d) W przypadku rezygnacji pomiędzy 14 a 7 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 60% wartości imprezy; e) W przypadku rezygnacji pomiędzy 6 a 1 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 90% wartości imprezy; f) W przypadku rezygnacji poniżej 1 dnia przed datą rozpoczęcia imprezy lub w przypadku nie rozpoczęcia podróży przez uczestnika potrącane jest do 100% wartości imprezy”; 2 • „Zamawiający odpowiada za wyrządzone przez siebie i Uczestników szkody, za które ma obowiązek zapłacić w miejscu ich powstania z własnych środków”; • „Zamawiającemu/Uczestnikowi nie przysługuje zwrot wartości utraconych świadczeń, których nie wykorzystał z przyczyn leżących po jego stronie (np. skrócenie lub przerwanie podróży, nieszczęśliwy wypadek, choroba, zabłądzenie lub spóźnienie się na miejsce zbiórki, odmowa wyjazdu lub wyjazdu ze strony służb granicznych, brak ważności dokumentów)”; • „Organizator nie dokonuje zwrotu świadczeń, które nie zostały w pełni wykorzystane z przyczyn leżących po stronie Zamawiającego/ Uczestnika lub, jeżeli w czasie trwania imprezy następuje zmiana programu z przyczyn niezależnych od Organizatora”; które są postanowieniami umownymi wpisanymi - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego - do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów , 2. bezprawnym działaniu poprzez stosowanie we wzorcu umownym Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży AMER-TOUR postanowień o treści: • „Organizator niezwłocznie zawiadamia Zamawiającego o wszelkich zmianach umowy, które został zmuszony dokonać z przyczyn od siebie niezależnych przed rozpoczęciem imprezy. Zamawiający winien niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 3 dni od otrzymania zawiadomienia o zmianie umowy, poinformować Organizatora czy przyjmuje proponowaną zmianę umowy czy odstępuje od Umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych opłat. Brak odpowiedzi od Zamawiającego w powyższym terminie, uważa się za akceptację zmienionych warunków” , co stanowi naruszenie art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004, Nr 223, poz. 2268); • „Jeżeli wady nie zostaną usunięte w trakcie trwania imprezy zamawiający ma prawo złożyć reklamację Organizatorowi w terminie 7 dni od dnia zakończenia imprezy w formie pisemnej. Podstawą rozpatrzenia reklamacji jest kopia pisemnej reklamacji, potwierdzona przez pilota/rezydenta w trakcie trwania imprezy” , co stanowi naruszenie art. 16 b ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004, Nr 223, poz. 2268), a co za tym idzie stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów opisaną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, i stwierdza się zaniechanie ich stosowania z dniem 18 lipca 2011r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, w związku ze stwierdzeniem stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w pkt I niniejszej decyzji – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – 3 nakłada się na Szymona Grudzińskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe „AMER-TOUR” w Inowrocławiu , kary pieniężne w wysokości: 1) 2 356 zł (słownie: dwa tysiące trzysta pięćdziesiąt sześć złotych) z tytułu naruszenia zakazu o jakim mowa 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w zakresie opisanym w punkcie I.1 sentencji decyzji, płatna do budżetu państwa, 2) 1 178 zł (słownie: jeden tysiąc sto siedemdziesiąt osiem złotych) z tytułu naruszenia zakazu o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w zakresie opisanym w punkcie I.2 sentencji decyzji, płatna do budżetu państwa. UZASADNIENIE W związku z działaniami Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKiK) związanymi z kontrolą wzorców umownych stosowanych przez organizatorów turystyki, Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy przeprowadziła czynności kontrolne dotyczące działalności Szymona Grudzińskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe „AMER-TOUR” w Inowrocławiu (dalej: Szymon Grudziński, AMER-TOUR lub skarżony przedsiębiorca). Prezes UOKiK w toku postępowania wyjaśniającego wstępnie ustalił, iż działalność przedsiębiorcy może odbywać się z naruszeniem przepisów prawa, uzasadniającym wszczęcie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W dniu 3 czerwca 2011r. – Postanowieniem Nr RBG-92/2011 – Prezes UOKiK wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Szymona Grudzińskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe „AMER- TOUR” w Inowrocławiu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: 1. zamieszczeniu we wzorcu umownym Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży AMER-TOUR postanowień umownych o następującej treści: • „Przy dokonywaniu jakichkolwiek zwrotów pieniężnych Zamawiającemu nie przysługują odsetki od wypłaconych kwot”. „Od zwracanych kwot nie przysługują odsetki”; • „Jeżeli Zamawiający rezygnuje z organizacji imprezy turystycznej, ponosi następujące koszty: a) W przypadku rezygnacji powyżej 30 dni przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 10% wartości imprezy; b) W przypadku rezygnacji pomiędzy 29 a 20 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 20% wartości imprezy; c) W przypadku rezygnacji pomiędzy 19 a 15 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 40% wartości imprezy; d) W przypadku rezygnacji pomiędzy 14 a 7 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 60% wartości imprezy; e) W przypadku rezygnacji pomiędzy 6 a 1 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 90% wartości imprezy; f) W przypadku rezygnacji poniżej 1 dnia przed datą rozpoczęcia imprezy lub w przypadku nie rozpoczęcia podróży przez uczestnika potrącane jest do 100% wartości imprezy”; • „Zamawiający odpowiada za wyrządzone przez siebie i Uczestników szkody, za które ma obowiązek zapłacić w miejscu ich powstania z własnych środków”; 4 • „Zamawiającemu/Uczestnikowi nie przysługuje zwrot wartości utraconych świadczeń, których nie wykorzystał z przyczyn leżących po jego stronie (np. skrócenie lub przerwanie podróży, nieszczęśliwy wypadek, choroba, zabłądzenie lub spóźnienie się na miejsce zbiórki, odmowa wyjazdu lub wyjazdu ze strony służb granicznych, brak ważności dokumentów)”; • „Organizator nie dokonuje zwrotu świadczeń, które nie zostały w pełni wykorzystane z przyczyn leżących po stronie Zamawiającego/ Uczestnika lub, jeżeli w czasie trwania imprezy następuje zmiana programu z przyczyn niezależnych od Organizatora”; które są postanowieniami umownymi wpisanymi - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego - do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów . 2. bezprawnym działaniu poprzez stosowanie we wzorcu umownym Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży AMER-TOUR postanowień o treści: • „Organizator niezwłocznie zawiadamia Zamawiającego o wszelkich zmianach umowy, które został zmuszony dokonać z przyczyn od siebie niezależnych przed rozpoczęciem imprezy. Zamawiający winien niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 3 dni od otrzymania zawiadomienia o zmianie umowy, poinformować Organizatora czy przyjmuje proponowaną zmianę umowy czy odstępuje od Umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych opłat. Brak odpowiedzi od Zamawiającego w powyższym terminie, uważa się za akceptację zmienionych warunków” , co może stanowić naruszenie art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004, Nr 223, poz. 2268); • „Jeżeli wady nie zostaną usunięte w trakcie trwania imprezy zamawiający ma prawo złożyć reklamację Organizatorowi w terminie 7 dni od dnia zakończenia imprezy w formie pisemnej. Podstawą rozpatrzenia reklamacji jest kopia pisemnej reklamacji, potwierdzona przez pilota/rezydenta w trakcie trwania imprezy” , co może stanowić naruszenie art. 16 b ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004, Nr 223, poz. 2268), a co za tym idzie może stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów opisaną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku niniejszego postępowania skarżony przedsiębiorca pismem z dnia 17 czerwca 2011r. odniósł się do postawionych zarzutów. Szymon Grudziński wyjaśnił, iż nie był świadomy istnienia Rejestru niedozwolonych postanowień umownych i jednocześnie zobowiązał się do monitorowania wpisów w rejestrze oraz dokonywania aktualizacji stosowanego wzorca umownego. Ponadto poinformował, iż dokonał zmian zapisów we wzorcu umownym, nowe warunki uczestnictwa obowiązują od dnia 17 czerwca 2011r., na dowód czego załączono treść wzorca umownego. W wyniku zwrócenia przez Prezesa UOKiK uwagi skarżonemu przedsiębiorcy, iż pomimo wskazania usunięcia wszystkich kwestionowanych zapisów, w przedłożonym wzorcu umownym nadal znajdowało się jedno z postanowień, AMER-TOUR wraz z pismem z dnia 19 lipca 2011r. przedłożyło wzorzec umowny, z którego wyeliminowano wszystkie kwestionowane przez Prezes UOKiK zapisy. Pismem z dnia 20 września 2011r. poinformowano, iż nowy wzorzec umowny wprowadzono do obrotu z konsumentami w dniu 18 lipca 2011r., załącznikiem do ww. pisma były kopie zawartych umów. Ponadto Szymon Grudziński przedstawił informacje na temat przychodu osiągniętego w poprzednim roku rozliczeniowym. 5 Prezes UOKiK zawiadomił Spółkę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy (pismo z dnia 20 października 2011r.). Z powyższego uprawnienia skarżony przedsiębiorca nie skorzystał. Prezes UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: Szymon Grudziński jest przedsiębiorcą wpisanym do Ewidencji Działalności Gospodarczej prowadzonej przez Burmistrza Pakości pod numerem 1841 (prowadzenie działalności przedsiębiorca rozpoczął w dniu 22 października 2003r.). Zgodnie z wpisem, przedmiotem działalności przedsiębiorcy jest m.in. działalność związana z turystyką (dowód: Zaświadczenie o zmianie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, karta 9). Prowadzona działalność ma ogólnokrajowy zasięg terytorialny (oferowanie swoich usług przez stronę internetową). W związku z prowadzoną działalnością, Szymon Grudziński wprowadził i stosował wzorzec umowny Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży AMER-TOUR, który zawierał m.in. następujące zapisy: 1. „Przy dokonywaniu jakichkolwiek zwrotów pieniężnych Zamawiającemu nie przysługują odsetki od wypłaconych kwot”. „Od zwracanych kwot nie przysługują odsetki”; 2. „Jeżeli Zamawiający rezygnuje z organizacji imprezy turystycznej, ponosi następujące koszty: a) W przypadku rezygnacji powyżej 30 dni przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 10% wartości imprezy; b) W przypadku rezygnacji pomiędzy 29 a 20 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 20% wartości imprezy; c) W przypadku rezygnacji pomiędzy 19 a 15 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 40% wartości imprezy; d) W przypadku rezygnacji pomiędzy 14 a 7 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 60% wartości imprezy; e) W przypadku rezygnacji pomiędzy 6 a 1 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 90% wartości imprezy; f) W przypadku rezygnacji poniżej 1 dnia przed datą rozpoczęcia imprezy lub w przypadku nie rozpoczęcia podróży przez uczestnika potrącane jest do 100% wartości imprezy”; 3. „Zamawiający odpowiada za wyrządzone przez siebie i Uczestników szkody, za które ma obowiązek zapłacić w miejscu ich powstania z własnych środków”; 4. „Zamawiającemu/Uczestnikowi nie przysługuje zwrot wartości utraconych świadczeń, których nie wykorzystał z przyczyn leżących po jego stronie (np. skrócenie lub przerwanie podróży, nieszczęśliwy wypadek, choroba, zabłądzenie lub spóźnienie się na miejsce zbiórki, odmowa wyjazdu lub wyjazdu ze strony służb granicznych, brak ważności dokumentów)”; 5. „Organizator nie dokonuje zwrotu świadczeń, które nie zostały w pełni wykorzystane z przyczyn leżących po stronie Zamawiającego/ Uczestnika lub, jeżeli w czasie trwania imprezy następuje zmiana programu z przyczyn niezależnych od Organizatora”; 6. „Organizator niezwłocznie zawiadamia Zamawiającego o wszelkich zmianach umowy, które został zmuszony dokonać z przyczyn od siebie niezależnych przed rozpoczęciem imprezy. Zamawiający winien niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 3 dni od otrzymania zawiadomienia o zmianie umowy, poinformować Organizatora czy przyjmuje proponowaną zmianę umowy czy odstępuje od 6 Umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych opłat. Brak odpowiedzi od Zamawiającego w powyższym terminie, uważa się za akceptację zmienionych warunków” , 7. „Jeżeli wady nie zostaną usunięte w trakcie trwania imprezy zamawiający ma prawo złożyć reklamację Organizatorowi w terminie 7 dni od dnia zakończenia imprezy w formie pisemnej. Podstawą rozpatrzenia reklamacji jest kopia pisemnej reklamacji, potwierdzona przez pilota/rezydenta w trakcie trwania imprezy” . (dowód: wzorzec umowny, karta 7-8) Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes UOKiK zważył, co następuje: Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa UOKiK, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło, pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsiębiorców i konsument ó w. Zdaniem Prezesa UOKiK, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami skarżonego przedsiębiorcy. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie (…) . Przepis art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, iż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ” , natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (…). Oceny, czy w danym przypadku mamy do czynienia z praktyką określoną w ww. przepisie, możemy dokonać na podstawie ustalenia łącznego spełnienia trzech przesłanek, którymi są: - działania przedsiębiorcy, - bezprawność tych działań, - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. Działanie przedsiębiorcy Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy rozumie się przez to przedsiębiorcę w znaczeniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz.U. z 2010r., Nr 220, poz. 1447, z późn. zm.) [dalej również: ustawa o swobodzie działalności gospodarczej], a także: a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej; b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu; c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji; d) związek przedsiębiorców (…). Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, 7 handlową, budowlaną, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Szymon Grudziński jest przedsiębiorcą wpisanym do Ewidencji Działalności Gospodarczej prowadzonej przez Burmistrza Pakości. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza wykonywana jest w sposób zorganizowany, ciągły i ma charakter zarobkowy. Wobec powyższego, należy stwierdzić, iż Szymon Grudziński jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) . Bezprawność działań i naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Ad I.1 Jak wspomniano wyżej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego . Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy wzorzec był, czy też nie był zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Przepis art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…) oraz, że „wpis postanowienia wzorca do rejestru skutkuje tym, że zakazane jest posługiwanie się wpisaną klauzulą we wszystkich wzorcach umów (…) w oderwaniu od rodzaju umowy lub gałęzi gospodarki, w której umowa została zawarta”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. 8 W wyroku z dnia 21 października 2004r r. (sygn. akt XVII Amc 127/03) SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod poz. 438 Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „Przy dokonywaniu jakichkolwiek zwrotów pieniężnych uczestnikowi nie przysługują odsetki od wpłaconych kwot”. Zarówno postanowienia wzorca o treści: „Przy dokonywaniu jakichkolwiek zwrotów pieniężnych Zamawiającemu nie przysługują odsetki od wypłaconych kwot”; „Od zwracanych kwot nie przysługują odsetki” jak i postanowienie wpisane do rejestru pod poz. 438 stanowią niedozwolone postanowienie, o którym mowa w art. 385 1 § 1 k.c. tj. kształtują prawa obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interes, bowiem przyznanie sobie przez organizatora imprezy turystycznej uprawnienia do zwrotu kwot bez odsetek nie jest niczym uzasadnione. Należy zauważyć, iż w sytuacji, kiedy zwrot środków pieniężnych konsumentowi nastąpi po terminie, niewątpliwie prawo do odsetek mu przysługuje (art. 481 k.c.). Natomiast świetle cytowanej klauzuli możemy mieć do czynienia z sytuacją, kiedy przedsiębiorca będzie mógł w nieograniczonym czasie korzystać ze środków konsumenta, nie płacąc z tego tytułu odsetek. Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, iż cytowane zapisy są wyrazem nierównorzędnego, nierzetelnego traktowania konsumenta jako partnera umowy, godzącego w sposób rażący w jego interesy ekonomiczne. Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, iż zarówno klauzula wpisana do rejestru jak i kwestionowany zapis zmierzają do pozbawienia konsumenta możliwości naliczania odsetek od kwot, które nie zostały zwrócone w terminie, co narusza interesy ekonomiczne konsumentów. Z powyższych względów porównywane zapisy należy uznać za tożsame. W wyroku z dnia 23 lutego 2006r. (sygn. akt XVII Amc 6/05) SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod poz. 767 Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „ Natura Tour” z uwagi na poniesione koszty dokona potrąceń w sposób określony niniejszymi warunkami (…) 10% ceny imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpiła w terminie od 49 dni do 30 dni przed rozpoczęciem imprezy, 30% ceny imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpiła w terminie od 29 dni do 21 dni przed rozpoczęciem imprezy, 60% ceny imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpiła w terminie od 20 dni do 15 dni przed rozpoczęciem imprezy, 90% ceny imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpiła w terminie od 14 dni do 6 dni przed rozpoczęciem imprezy, 100% ceny imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpiła w terminie od 5 dni i krócej przed rozpoczęciem imprezy, Klient będzie zobowiązany od zapłaty na rzecz Natura Tour opłaty manipulacyjnej w wysokości 50 pln w przypadku dokonania zmiany terminu imprezy”. Zarówno postanowienia wzorca o treści: „Jeżeli Zamawiający rezygnuje z organizacji imprezy turystycznej, ponosi następujące koszty: a) W przypadku rezygnacji powyżej 30 dni przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 10% wartości imprezy; b) W przypadku rezygnacji pomiędzy 29 a 20 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 20% wartości imprezy; c) W przypadku rezygnacji pomiędzy 19 a 15 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 40% wartości imprezy; d) W przypadku rezygnacji pomiędzy 14 a 7 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 60% wartości imprezy; e) W przypadku rezygnacji pomiędzy 6 a 1 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy potrącane jest 90% wartości imprezy; f) W przypadku rezygnacji poniżej 1 dnia przed datą rozpoczęcia imprezy lub w przypadku nie rozpoczęcia podróży przez uczestnika potrącane jest do 100% wartości imprezy”, jak i postanowienie wpisane do rejestru pod poz. 767 stanowią niedozwolone postanowienie umowne, o którym mowa w art. 385 3 pkt 12 k.c., albowiem wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości bądź w części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. Zgodnie z brzmieniem ww. postanowień organizator ma prawo zatrzymać część, a nawet całość świadczenia spełnionego przez konsumenta w sytuacji, gdy sam zostaje zwolniony z wykonania świadczenia wzajemnego. Tego typu zapisy powodują sprzeczne z zasadą ekwiwalentności świadczeń nierównomierne rozłożenie praw i obowiązków stron umowy. Ponadto niniejsze postanowienia stanowią również niedozwoloną klauzulę zdefiniowaną w art. 385 3 pkt 16 k.c., albowiem nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z wykonania umowy. Obowiązek zapłaty ustalonej ryczałtowo sumy na wypadek rezygnacji z umowy został - zgodnie z brzmieniem tych postanowień - nałożony wyłącznie na konsumenta. Powoduje to zabronioną w obrocie konsumenckim asymetrię w rozkładzie obciążeń 9 stron, wynikających z faktu wypowiedzenia umowy. W efekcie ryzyko związane z wykonaniem umowy zostało przerzucone na konsumenta. Przedsiębiorca ma prawo do potrącenia kosztów w przypadku rezygnacji konsumenta z usługi. Jednakże kwota podlegająca potrąceniu powinna zostać ustalona w oparciu o indywidualne rozliczenie z konsumentem, z uwzględnieniem rzeczywistej straty poniesionej przez przedsiębiorcę. Wobec powyższego, w ocenie Prezesa UOKiK nie znajdują dostatecznego uzasadnienia postanowienia umowne, które pozwalają na automatyczne, sztywno ustalone ryczałtowe potrącenie odpowiedniej części wypłaconych przez konsumenta kwot, w oderwaniu od rzeczywiście ponoszonej straty w wyniku rezygnacji przez niego z imprezy turystycznej. Takie klauzule umowne mają prowadzić do zatrzymania przez usługodawcę kwot przekraczających realną stratę i stanowiących nieuzasadniony zysk (tak również Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 maja 2005r. (sygn. akt VI ACa 15/05, niepubl.). Nie jest oczywiście wykluczone, iż w niektórych sytuacjach koszty rezygnacji uczestnika z imprezy wyliczone według zasad ogólnych (na podstawie art. 471 k.c.) mogą przekroczyć kwotę ryczałtu ustalonego w kwestionowanym postanowieniu. Niemniej jednak - w ocenie Prezesa UOKiK - w większości przypadków koszty takie nie powstaną, albowiem organizator turystki ma możliwość sprzedania uczestnictwa w imprezie innemu klientowi, albo odwołania imprezy - bez żadnych sankcji finansowych - z powodu zgłoszenia się mniejszej liczby uczestników (art. 14 ust. 7 ustawy o usługach turystycznych). Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, iż zarówno klauzula wpisana do rejestru jak i kwestionowany zapis zmierzają do wyłączenia obowiązku zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości bądź w części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania, co godzi w interesy ekonomiczne konsumentów. Z powyższych względów porównywane zapisy należy uznać za tożsame. W wyroku z dnia 23 lutego 2006r. (sygn. akt XVII Amc 6/05) SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod poz. 768 Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „Uczestnicy odpowiadają za wyrządzone szkody z własnej winy, za które mają obowiązek zapłacić niezwłocznie z własnych środków w miejscu ich powstania”. Zarówno postanowienia wzorca o treści: „Zamawiający odpowiada za wyrządzone przez siebie i Uczestników szkody, za które ma obowiązek zapłacić w miejscu ich powstania z własnych środków” jak i postanowienie wpisane do rejestru pod poz. 768 stanowią niedozwolone postanowienie, o którym mowa w art. 385 1 § 1 k.c., albowiem nierównorzędnie określają prawa i obowiązki uczestnika imprezy nakładając na niego obowiązek niezwłocznego naprawienia szkody podczas gdy nie przewiduje takiego obowiązku dla organizatora imprezy. Żądanie naprawienia szkody wyrządzonej przez uczestnika imprezy lub przez osoby niepełnoletnie pozostające pod jego nadzorem, może być zgłaszane po zakończeniu imprezy. Konsument może nie mieć możliwości zapłaty w miejsce wyrządzenia szkody, a obciążenie go kosztami może utrudnić lub uniemożliwić korzystanie z imprezy. W przypadku organizatora jego odpowiedzialność odszkodowawcza rozpoczyna się dopiero po zakończeniu imprezy, w następstwie pozytywnego rozpatrzenia reklamacji. Z tych względów kwestionowany zapis jest niedozwolonym postanowieniem umownym w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. Z uwagi na powyższe należy uznać, iż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa UOKiK zmierzają do nałożenia na konsumenta obowiązku natychmiastowego naprawienia szkody mimo, że takiego obowiązku nie nałożono na przedsiębiorcę, co godzi w interesy ekonomiczne konsumentów. Z powyższych względów porównywane zapisy należy uznać za tożsame. W wyroku z dnia 1 czerwca 2006r. (sygn. akt XVII Amc 95/05) SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod poz. 980 Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „Klientowi nie przysługuje zwrot wartości świadczeń, których nie wykorzystał z przyczyn nieleżących po stronie organizatora lub z powodu przerwania jego udziału w imprezie przez służby graniczne lub policję”; w wyroku z dnia 10 listopada 2004r. (sygn. akt XVII Amc 81/03) SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod poz. 1009 Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za 10 niedozwolone, o treści: „W przypadku, gdy uczestnik nie stawi się na miejsce zbiórki w wyznaczonym terminie i miejscu lub gdy zrezygnuje z imprezy w trakcie jej trwania, nie przysługuje mu zwrot kosztów podróży lub należności za niewykorzystane świadczenia”. Zarówno postanowienia wzorca o treści: „ Zamawiającemu/Uczestnikowi nie przysługuje zwrot wartości utraconych świadczeń, których nie wykorzystał z przyczyn leżących po jego stronie (np. skrócenie lub przerwanie podróży, nieszczęśliwy wypadek, choroba, zabłądzenie lub spóźnienie się na miejsce zbiórki, odmowa wyjazdu lub wyjazdu ze strony służb granicznych, brak ważności dokumentów)” jak i postanowienie wpisane do rejestru pod poz. 980 i 1009 stanowią niedozwolone postanowienie, o którym mowa w art. 385 3 pkt 12 k.c., bowiem wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zwarcia umowy lub jej wykonania. Cytowane postanowienia wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi opłaty za świadczenia, które nie zostały przez niego wykorzystane, tym samym pozbawiają konsumenta możliwości zwrotu kwoty za niewykorzystane świadczenie objęte umową. Cena imprezy jest sumą opłat za poszczególne świadczenia realizowane na rzecz klienta. W przypadku niewykorzystania przez konsumenta któregokolwiek ze świadczeń, organizator nie realizując tego świadczenia albo oszczędza z powodu niewykonania świadczenia kwotę wpłaconą przez klienta, albo odzyska jakąś część kosztów jakie planował ponieść na realizację tego świadczenia. Prezes UOKiK pragnie wskazać, iż przyczyny dla których konsument nie skorzystał ze świadczenia mogą być od niego niezależne (np. choroba), stąd okoliczności niewykorzystania świadczenia przez konsumenta powinny zawsze być brane pod uwagę. Należy zauważyć, zapisy stosowanego przez organizatora wzorca umownego pozwalają mu na uwolnienie się od odpowiedzialności za zdarzenia, które nastąpiły z przyczyn od niego niezależnych. Powyższe wskazuje na nierównorzędne traktowanie konsumenta, poprzez uznanie, iż każda przyczyna niewykorzystania świadczenia będzie leżała po jego stronie. Ponadto należy mieć na uwadze, iż niewykorzystanie świadczenia przez danego klienta nie zawsze wiąże się ze stratą dla organizatora (np. ze świadczenia skorzysta inny klient, który wniesie stosowną opłatę). Z uwagi na powyższe należy uznać, iż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa UOKiK zmierzają do wyłączenia obowiązku zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za niewykorzystane w całości lub części świadczenia, jeżeli konsument nie wykorzysta świadczenia, co godzi w jego interesy ekonomiczne. Z powyższych względów porównywane zapisy należy uznać za tożsame. W wyroku z dnia 1 czerwca 2006r. (sygn. akt XVII Amc 95/05) SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod poz. 980 Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „Klientowi nie przysługuje zwrot wartości świadczeń, których nie wykorzystał z przyczyn nieleżących po stronie organizatora lub z powodu przerwania jego udziału w imprezie przez służby graniczne lub policję”; w wyroku z dnia 18 marca 2008r. (sygn. akt XVII Amc 286/08) SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod poz. 1611 Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: B.P. Sopot Travel Sp. z o.o. nie dokonuje zwrotu wartości niezrealizowanych świadczeń, jeżeli w czasie trwania imprezy następuje zmiana programu z przyczyn niezależnych od Organizatora. Zorganizowanie świadczeń zastępczych o tym samym standardzie nie stanowi wady usług. Klient z tego powodu nie może zgłaszać roszczeń do Organizatora". Zarówno postanowienia wzorca o treści: „Organizator nie dokonuje zwrotu świadczeń, które nie zostały w pełni wykorzystane z przyczyn leżących po stronie Zamawiającego/ Uczestnika lub, jeżeli w czasie trwania imprezy następuje zmiana programu z przyczyn niezależnych od Organizatora” jak i postanowienie wpisane do rejestru pod poz. 980 i 1611 stanowią niedozwolone postanowienie, o którym mowa w art. 385 3 pkt 12 k.c., bowiem wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zwarcia umowy lub jej wykonania. Cytowane postanowienia wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi opłaty za świadczenia, które nie zostały przez niego wykorzystane, tym samym pozbawiają konsumenta możliwości zwrotu kwoty za niewykorzystane świadczenie objęte umową. Cena imprezy jest sumą opłat za poszczególne świadczenia realizowane na rzecz klienta. W przypadku niewykorzystania przez konsumenta któregokolwiek ze świadczeń, organizator nie realizując tego świadczenia albo oszczędza z powodu niewykonania świadczenia kwotę wpłaconą przez klienta, albo odzyska jakąś część kosztów jakie planował ponieść na realizację tego świadczenia. 11 W niniejszym stanie faktycznym, będziemy mieli do czynienia z sytuacją, kiedy organizator dokonuje w trakcie trwania imprezy turystycznej zmiany programu. Zgodnie z art. 16 a ustawy o usługach turystycznych organizator turystyki, który w czasie trwania danej imprezy turystycznej nie wykonuje przewidzianych w umowie usług, stanowiących istotną część programu tej imprezy, jest obowiązany, bez obciążania klienta dodatkowymi kosztami, wykonać w ramach tej imprezy odpowiednie świadczenia zastępcze. Jeżeli jakość świadczenia zastępczego jest niższa od jakości usługi określonej w programie imprezy turystycznej, klient może żądać odpowiedniego obniżenia ceny imprezy. Natomiast jeżeli wykonanie świadczeń zastępczych, o których mowa powyżej, jest niemożliwe albo klient z uzasadnionych powodów nie wyraził na nie zgody i odstąpił od umowy, organizator turystyki jest obowiązany, bez obciążania klienta dodatkowymi kosztami z tego tytułu, zapewnić mu powrót do miejsca rozpoczęcia imprezy turystycznej lub do innego uzgodnionego miejsca w warunkach nie gorszych niż określone w umowie. W razie odstąpienia od umowy, organizator turystyki nie może żądać od klienta żadnych dodatkowych świadczeń z tego tytułu, w szczególności zapłaty kary umownej. Klient może żą dać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy. Należy przy tym wskazać, iż ustawodawca nie rozróżnia przyczyn dokonywanych zmian (zależne od przedsiębiorcy, czy też niezależne), stąd należy uznać, iż w każdym przypadku organizator powinien zastosować procedurę wskazaną w omawianym przepisie. Mając na względzie powyższe, należy zauważyć, iż zapis stosowany przez Szymona Grudzińskiego pozbawia konsumentów możliwości dochodzenia praw wynikających z ww. przepisu ustawy o usługach turystycznych. Ponadto Prezes UOKiK pragnie wskazać, iż niewykorzystanie świadczenia przez konsumenta może wynikać właśnie ze zmiany programu imprezy turystycznej bądź z przyczyn od niego niezależnych (np. z powodu choroby). Ponadto należy mieć na uwadze, iż niewykorzystanie świadczenia przez danego klienta nie zawsze wiąże się ze stratą dla organizatora (np. ze świadczenia skorzysta inny klient, który wniesie stosowną opłatę). Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, iż zarówno klauzula wpisana do rejestru jak i kwestionowany zapis zmierzają do wyłączenia obowiązku zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za niewykorzystane w całości lub części świadczenia, jeżeli konsument zrezygnuje z zwarcia umowy lub jej wykonania, w przypadku zmiany programu imprezy turystycznej, co godzi w interesy ekonomiczne konsumentów. Z powyższych względów porównywane zapisy należy uznać za tożsame. Konkludując, Prezes UOKiK dokonując oceny, czy powyższe postanowienia stosowane przez AMER-TOUR mieszczą się w hipotezach klauzul wpisanych do rejestru postanowień umownych uwzględnił dwa kryteria tożsamości klauzul kwestionowanych z klauzulami wpisanymi do rejestru, a mianowicie: kryterium tożsamości stosunków prawnych , których dotyczy klauzula kwestionowana i klauzula wpisana do rejestru, a także kryterium tożsamości treści klauzuli kwestionowanej z treścią klauzuli uznanej przez SOKiK za abuzywne . Badanie tożsamości stosunków prawnych odbyło się w oparciu o kryterium branży, w jakiej działa przedsiębiorca, który stosuje we wzorcach umów w obrocie konsumenckim kwestionowane postanowienia umowne oraz w jakiej działał przedsiębiorca, którego postanowienie umowne zostało wpisane do rejestru (turystyka). Przy badaniu zaś tożsamości treści klauzuli kwestionowanej z treścią klauzuli wpisanej do rejestru, Prezes UOKiK wziął pod uwagę kryterium celu, jakiemu służy kwestionowana klauzula, a co za tym idzie, jakie skutki wywołuje lub może wywołać dla konsumentów. W konsekwencji Prezes UOKiK stwierdził, iż analizowana klauzula mieści się w hipotezach klauzul wpisanych do rejestru. Czynniki, które przesądziły o uznaniu tożsamości badanych klauzul z klauzulami rejestrowymi to zatem nie jedynie brzmienie klauzul, a cel, jakiemu służy kwestionowana klauzula, kontekst umieszczenia klauzuli w rejestrze, a także kryterium podobieństwa stanu faktycznego, będącego podstawą oceny abuzywności danej klauzuli. W myśl art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Mówiąc o „zbiorowym interesie konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie (…) nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta 12 może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów będących klientami AMER-TOUR, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nim umowę o organizację imprezy turystycznej. Tak więc, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie przedsiębiorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Reasumując, skoro wykazano powyżej, iż kwestionowane zapisy wzorca umownego Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży AMER-TOUR są tożsame z klauzulami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, to posługiwanie się nimi w obrocie konsumenckim uznać należy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W związku ze spełnieniem przesłanek wynikających z art. 24 ust 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...) należało zachowanie wymienionego przedsiębiorcy uznać za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Ad I.2 W świetle przepisu art. 24 ustawa o ochronie (…) przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Działania przedsiębiorcy mogą zostać uznane za bezprawne w razie ustalenia, że doszło do naruszenia przepisów innych ustaw, zasad współżycia społecznego oraz dobrych obyczajów. W ocenie Prezesa UOKiK zapis o treści: „ Organizator niezwłocznie zawiadamia Zamawiającego o wszelkich zmianach umowy, które został zmuszony dokonać z przyczyn od siebie niezależnych przed rozpoczęciem imprezy. Zamawiający winien niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 3 dni od otrzymania zawiadomienia o zmianie umowy, poinformować Organizatora czy przyjmuje proponowaną zmianę umowy czy odstępuje od Umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych opłat. Brak odpowiedzi od Zamawiającego w powyższym terminie, uważa się za akceptację zmienionych warunków” , narusza art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych. Zgodnie z brzmieniem ww. przepisu organizator, który przed rozpoczęciem imprezy turystycznej jest zmuszony, z przyczyn od niego niezależnych, zmienić istotne warunki umowy z klientem, z zastrzeżeniem art. 17, powinien niezwłocznie o tym powiadomić klienta. W takiej sytuacji klient powinien niezwłocznie poinformować organizatora, czy: 1) przyjmuje proponowaną zmianę umowy albo 2) odstępuje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń i bez obowiązku zapłaty kary umownej. Kwestionowany zapis wbrew ustawowemu zapisowi (ustawodawca posługuje się zwrotem „niezwłocznie”) wprowadza termin trzydniowy do wyrażenia przez konsumenta opinii o zmianach dokonanych przez organizatora. Organizator przyjął domniemanie, iż brak odpowiedzi klienta na pisemne zawiadomienie wystosowane przez Organizatora o zmianie istotnych warunków umowy, równoznaczne jest z zaakceptowaniem przez klienta zaistniałych zmian. Artykuł 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych regulujący obowiązki stron w razie zmiany warunków umowy nie daje podstaw do przyjęcia takiego domniemania. W każdym przypadku klient ma prawo i zarazem obowiązek opowiedzieć się, czy przyjmuje nowe warunki, czy też rezygnuje z imprezy. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż zapis cytowanego postanowienia jest sprzeczny z art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych. W ocenie Prezesa UOKiK zapis o treści: „Jeżeli wady nie zostaną usunięte w trakcie trwania imprezy zamawiający ma prawo złożyć reklamację Organizatorowi w terminie 7 dni od dnia zakończenia imprezy w formie pisemnej. Podstawą rozpatrzenia reklamacji jest kopia pisemnej 13 reklamacji, potwierdzona przez pilota/rezydenta w trakcie trwania imprezy” , narusza art. 16 b ust. 3 ustawy o usługach turystycznych. Zgodnie z treścią ww. przepisu niezależnie od zawiadomienia, o którym mowa w ust. 1, klient może złożyć organizatorowi turystyki reklamację zawierającą wskazanie uchybienia w sposobie wykonania umowy oraz określenie swojego żądania, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia zakończenia imprezy. Natomiast w ust. 1 cytowanego przepisu ustawodawca wskazał, iż jeżel i w trakcie imprezy turystycznej klient stwierdza wadliwe wykonywanie umowy, powinien niezwłocznie zawiadomić o tym wykonawcę usługi oraz organizatora turystyki, w sposób odpowiedni dla rodzaju usługi. Mając powyższe na względzie należy podkreślić, iż złożenie przez konsumenta uwag (reklamacji) w trakcie trwania imprezy turystycznej jest możliwością, z której skorzystać może ale nie musi. Stąd warunkowanie rozpatrzenia reklamacji złożonej po zakończeniu imprezy od uprzedniego jej złożenia w trakcie imprezy i potwierdzenia przez pilota/rezydenta, należy uznać za nieuzasadnione, sprzeczne z regulacją ustawową. Ponadto Prezes Urzędu pragnie wskazać, iż zgodnie z brzmieniem cytowanego wyżej przepisu, termin do wniesienia reklamacji wynosi 30 dni od zakończenia imprezy, natomiast organizator zastrzegł termin 7 dni. Z uwagi na powyższe, należy stwierdzić, iż zapis cytowanego postanowienia jest sprzeczny z art. 16 b ust. 3 ustawy o usługach turystycznych. Jednakże zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W związku z rozpoczęciem oferowania przez skarżonego przedsiębiorcę nowego wzorca umownego zmienionego w zakresie postanowień z punktu I.1 i I.2 sentencji decyzji, Prezes UOKiK wydał decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 18 lipca 2011r., w dacie wprowadzenia do obrotu prawnego nowego wzorca umownego, z którego wyeliminowano kwestionowane zapisy. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. Ad II Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) Prezes UOKiK ma kompetencje do ukarania przedsiębiorcy poprzez nałożenie na niego kary pieniężnej w wysokości do 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeśli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Nakładanie kar pieniężnych w świetle wyżej przywołanego przepisu odbywa się co prawda na zasadzie fakultatywności, niemniej jednak – jak określa się w doktrynie – stosowanie kar pieniężnych powinno mieć miejsce w przypadkach dostatecznie wykształconych w praktyce reguł stosowania przepisów dotyczących naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. 1 Podkreślić należy, iż rynek usług turystycznych był już kilkakrotnie kompleksowo badany przez Prezesa UOKiK. Należy wskazać, iż w jawnym Rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone znajduje się obecnie ponad 2500 klauzul, aż ponad 700 dotyczy samej branży turystycznej. Dochowując zatem należytej staranności, skarżony przedsiębiorca na bieżąco winien monitorować ten rejestr, aby wyeliminować ze stosowanych przez niego wzorców klauzule, które kształtują prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają ich interesy (art. 385 1 k.c. i nast.). Jeżeli tego nie czyni i stosuje względem swoich kontrahentów – konsumentów klauzule abuzywne, jego działanie uznać należy za zawinione. 1 M. Król - Bogomilska [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009, str. 1614. 14 Prezes UOKiK podejmując decyzję o nałożeniu kary w niniejszej sprawie wziął pod uwagę, iż nie występują szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie od wymierzenia kary (vide wyrok SOKiK z dnia 16 czerwca 2010r. sygn. akt XVII AmA 150/09, niepubl.). Mając na względzie powyższe oraz stan faktyczny niniejszej sprawy, Prezes UOKiK postanowił skorzystać z uprawnienia do nałożenia kary pieniężnej z tytułu naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie (…) nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniona jest wysokość kar nakładanych na przedsiębiorców. W art. 111 przykładowo jedynie wskazano, iż Prezes UOKiK winien wziąć pod uwagę okres, stopień, okoliczności naruszenia przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenia przepisów ustawy. Ponadto orzecznictwo wskazuje, że w przypadku kar przesłankami, które należy brać pod uwagę, są m.in.: potencjał ekonomiczny przedsiębiorcy, dopuszczalny poziom kary wynikający z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osiągnąć (por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2000 r., sygn. akt I CKN 793/98 LexPolonica nr 390244). Wskazać również należy, że kara pieniężna może być nałożona na przedsiębiorcę niezależnie od tego, czy dopuścił się naruszenia przepisów ustawy umyślnie, czy też nieumyślnie. Nałożona przez organ ochrony konkurencji i konsumentów kara powinna ponadto pełnić funkcję represyjną (tj. stanowić dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), a także prewencyjną, dyscyplinującą (tj. zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości). W zależności od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala się funkcję prewencyjną lub represyjną za wiodącą. W roku 2010 przedsiębiorca osiągnął przychód w wysokości – 1 308 766,83 zł, co ustalono na podstawie złożonych przez niego dokumentów (karta 31 - 33). Przychód z działalności touroperatora stanowi ok. 66% przychodu całkowitego. Maksymalny wymiar kary jaki można nałożyć na przedsiębiorcę wynosi 130 876,68 zł – 10% osiągniętego przychodu w roku 2010. Ad II.1 Podstawą obliczenia wysokości kary był przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w 2010r., tj. w roku poprzedzającym rok nałożenia kary pieniężnej, tj. kwota 1 308 766,83 zł. Zarzucana w pkt I.1 sentencji niniejszej decyzji praktyka polega na stosowaniu pięciu niedozwolonych postanowień umownych. Każde z postanowień stosowanych przez AMER-TOUR w istotny sposób wpływa na sytuację prawną konsumentów. Pierwsze postanowienie zmierza do pozbawienia konsumenta możliwości naliczania odsetek od kwot, które nie zostały zwrócone w terminie. Drugie zmierza do wyłączenia obowiązku zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości bądź w części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. Trzeci zapis zmierza do nałożenia na konsumenta obowiązku natychmiastowego naprawienia szkody. Czwarte postanowienie zmierza wyłączenia obowiązku zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za niewykorzystane w całości lub części świadczenia. Natomiast ostatnie zmierza do wyłączenia obowiązku zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za niewykorzystane w całości lub części świadczenia, jeżeli konsument zrezygnuje z zwarcia umowy lub jej wykonania, w przypadku zmiany programu imprezy turystycznej. Wszystkie kwestionowane postanowienia naruszają interesy ekonomiczne konsumentów. W tym miejscu podkreślić należy, iż pojęcie „stosowania”, o którym mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) nie wiąże się z faktem wykonywania postanowienia wpisanego do umowy, ale z faktem samego umieszczenia w umowie takiego postanowienia, które zostało wpisane do Rejestru (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2004r. VI ACa 399/2004). Jak wskazuje się w doktrynie, „godzenie” w interesy konsumentów - w świetle art. 24 ustawy o ochronie (…) - obejmuje zarówno naruszenie jak i zagrożenie. W jego zakresie mieści się również narażenie na uszczerbek interesów konsumentów. 2 2 M. Sieradzka, [w:] Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , K. Kohutek, M. Sieradzka (red.), Wolters Kluwer business, Warszawa 2008, s. 590-591. 15 W związku z powyższym, oraz mając na uwadze okres stosowania praktyk (od 13 stycznia 2010r. do dnia 18 lipca 2011r.) Prezes UOKiK uznał, iż natura naruszenia i kumulacja naruszeń polegających na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej na poziomie 0,2% (2 617,53) przychodu uzyskanego przez przedsiębiorcę w 2010 r. Prezes UOKiK określając wymiar kar, uwzględnił także brak uprzedniego naruszenia przez skarżonego przedsiębiorcę ustawy o ochronie (…) , jak również okoliczności łagodzące leżące po stronie przedsiębiorcy, w postaci zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w punkcie I.1 sentencji decyzji, niezwłocznie po wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie. W związku z tym, karę obniżono o 30%. Natomiast zasięg ogólnokrajowy prowadzonej działalności gospodarczej stanowił okoliczność obciążającą, powodującą zwiększenie kary o 20%. W konsekwencji wyżej obliczoną kwotę bazową należało obniżyć o 10% (261, 75 zł). W związku z powyższym, Prezes UOKiK postanowił nałożyć na AMER-TOUR karę w wysokości 2 356 zł , co odpowiada około 0,18 % przychodu przedsiębiorcy osiągniętego w 2010r. i równocześnie stanowi około 1,8 % kary maksymalnej. Kara w takim wymiarze jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie (…) i współmierna do możliwości finansowych przedsiębiorcy. Organ ochrony konkurencji i konsumentów uznał, że orzeczona kara prawidłowo spełni zarówno funkcję represyjną, jak i swoje zadanie w zakresie prewencji generalnej i indywidualnej, zapobiegając stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości zarówno przez samego przedsiębiorcę, jak i przez innych świadczących usługi turystyczne. Ad II.2 Podstawą obliczenia wysokości kary był przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w 2010r., tj. w roku poprzedzającym rok nałożenia kary pieniężnej, tj. kwota 1 308 766,83 zł. W pkt I.2 sentencji niniejszej decyzji stwierdzono stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającą na bezprawnym działaniu poprzez stosowanie we wzorcu umownym stosowanie postanowień o treści: - „Organizator niezwłocznie zawiadamia Zamawiającego o wszelkich zmianach umowy, które został zmuszony dokonać z przyczyn od siebie niezależnych przed rozpoczęciem imprezy. Zamawiający winien niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 3 dni od otrzymania zawiadomienia o zmianie umowy, poinformować Organizatora czy przyjmuje proponowaną zmianę umowy czy odstępuje od Umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych opłat. Brak odpowiedzi od Zamawiającego w powyższym terminie, uważa się za akceptację zmienionych warunków”, które stanowi stanowić naruszenie art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych, - „Jeżeli wady nie zostaną usunięte w trakcie trwania imprezy zamawiający ma prawo złożyć reklamację Organizatorowi w terminie 7 dni od dnia zakończenia imprezy w formie pisemnej. Podstawą rozpatrzenia reklamacji jest kopia pisemnej reklamacji, potwierdzona przez pilota/rezydenta w trakcie trwania imprezy” , co stanowi naruszenie art. 16 b ust. 3 ustawy o usługach turystycznych. W związku z powyższym, Prezes UOKiK uznał, iż natura naruszenia na etapie zawarcia kontraktu z wpływem na wykonanie oraz ponad roczne stosowanie praktyki uzasadniają ustalenie wyjściowego poziomu kary pieniężnej na poziomie 0,1% przychodu uzyskanego przez skarżonego przedsiębiorcę w 2010r., tj. kwotę 1 308,76 zł. Prezes UOKiK określając wymiar kar, uwzględnił także brak uprzedniego naruszenia przez skarżonego przedsiębiorcę ustawy o ochronie (…) , jak również okoliczności łagodzące leżące po stronie przedsiębiorcy, w postaci zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w punkcie I.2 sentencji decyzji, niezwłocznie po wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie. W związku z tym, karę obniżono o 30%. Natomiast zasięg ogólnokrajowy prowadzonej działalności gospodarczej stanowił okoliczność obciążającą, powodującą zwiększenie kary o 20%. W konsekwencji wyżej obliczoną kwotę bazową należało obniżyć o 10% (130,87 zł). 16 W związku z powyższym, Prezes UOKiK postanowił nałożyć na AMER-TOUR karę w wysokości 1 178 zł , co odpowiada około 0,09 % przychodu przedsiębiorcy osiągniętemu w 2010r. i równocześnie stanowi około 0,9 % kary maksymalnej. Kara w takim wymiarze jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie (…) i współmierna do możliwości finansowych przedsiębiorcy. Organ ochrony konkurencji i konsumentów uznał, że orzeczona kara prawidłowo spełni zarówno funkcję represyjną, jak i swoje zadanie w zakresie prewencji generalnej i indywidualnej, zapobiegając stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości zarówno przez samego przedsiębiorcę, jak i przez innych świadczących usługi turystyczne. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak punkcie II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 §2 k.p.c. od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Dorota Karczewska Otrzymują: 1. Szymon Grudziński PHU AMER-TOUR ul. Krzyżanowskiego 2/2 88 - 170 Pakość 2. a/a