RBG-24/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47, 85-034 Bydgoszcz Tel. (52) 345-56-44, Fax (52) 345-56-17 E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 4 października 2012r. Znak sprawy: RBG-61-11/12/MB-Sz DECYZJA Nr RBG – 24/2012 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie podejrzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Polskim Liniom Lotniczym LOT Spółka Akcyjna z siedzibą Warszawie – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – po uprawdopodobnieniu stosowania przez Polskie Linie Lotnicze LOT Spółka Akcyjna z siedzibą Warszawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: 1. stosowaniu we wzorcach umowy: Regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną przez PLL LOT S.A. oraz Załącznik nr 1 do regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną z dnia 4 lipca 2011r. postanowień w brzmieniu: Wszelkie spory wynikające ze świadczenia usług drogą elektroniczną przez PLL LOT na podstawie niniejszego regulaminu będą poddawane jurysdykcji powszechnych sądów polskich, właściwych ze względu na siedzibę PLL LOT, Wszelkie spory związane z usługami świadczonymi drogą elektroniczną przez PLL LOT rozstrzygane są przez sądy powszechne właściwe miejscowo dla siedziby PLL LOT, które mogą stanowić postanowienia umowne wpisane – na podstawie art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.) – do rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2 2. naruszeniu art. 7 ust.1 ustawy z dnia 7 października 1999 roku o języku polskim (tekst jednolity: Dz.U. z 2011 r., Nr 43, poz. 224 z późn. zm.) poprzez brak zamieszczenia na stronie internetowej Polskich Linii Lotniczych LOT S.A. z siedzibą w Warszawie informacji o opłatach dodatkowych w języku polskim, co może stanowić naruszenie przepisu art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, i po przyjęciu przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zobowiązania złożonego przez Polskie Linie Lotnicze LOT Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, do zaniechania tych działań poprzez: a) zmianę postanowienia, o którym mowa w punkcie I.1 niniejszej decyzji w ten sposób, że otrzyma następujące brzmienie: „Wszelkie spory wynikające ze świadczenia usług drogą elektroniczną przez PLL LOT na podstawie niniejszego regulaminu będą rozstrzygane przez właściwe sądy powszechne”, „ Wszelkie spory związane z usługami świadczonymi droga elektroniczną przez PLL LOT będą rozstrzygane przez właściwe sądy powszechne”, b) zamieszczenie na stronie internetowej Polskich Linii Lotniczych LOT Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie informacji o opłatach dodatkowych w języku polskim, nakłada się na Polskie Linie Lotnicze LOT Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie obowiązek wykonania tego zobowiązania w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – nakłada się na Polskie Linie Lotnicze LOT Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie obowiązek przedłożenia Prezesowi UOKiK sprawozdania z nałożonych obowiązków, w szczególności dokumentów potwierdzających wykonanie zobowiązania, w terminie do dnia 15 listopada 2012r. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKiK lub organ ochrony konkurencji i konsumentów) przeprowadził z urzędu postępowanie wyjaśniające mające na celu badanie rynku przewozów lotniczych na terenie kraju w zakresie przestrzegania praw konsumentów. Następnie – Postanowieniem Nr RBG-108/2012 z dnia 18 maja 2012r. – Prezes UOKiK wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Polskie Linie Lotnicze LOT Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie (dalej również: LOT lub Spółka) , praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: 3 1. stosowaniu we wzorcach umowy: Regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną przez PLL LOT S.A. oraz Załącznik nr 1 do regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną z dnia 4 lipca 2011r., postanowień w brzmieniu: Wszelkie spory wynikające ze świadczenia usług drogą elektroniczną przez PLL LOT na podstawie niniejszego regulaminu będą poddawane jurysdykcji powszechnych sądów polskich, właściwych ze względu na siedzibę PLL LOT, Wszelkie spory związane z usługami świadczonymi drogą elektroniczną przez PLL LOT rozstrzygane są przez sądy powszechne właściwe miejscowo dla siedziby PLL LOT, które mogą stanowić postanowienia umowne wpisane – na podstawie art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.) – do rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów [dalej: ustawa o ochronie (…) ], 2. naruszeniu art. 7 ust.1 ustawy z dnia 7 października 1999 roku o języku polskim (tekst jednolity: Dz.U. z 2011 r., Nr 43, poz. 224 z późn. zm.) poprzez brak zamieszczenia na stronie internetowej Polskich Linii Lotniczych LOT S.A. z siedzibą w Warszawie informacji o opłatach dodatkowych w języku polskim, co może stanowić naruszenie przepisu art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku niniejszego postępowania Prezes UOKiK pismem z dnia 18 maja 2012r. wezwał Spółkę do ustosunkowania się do przedstawionych zarzutów. W odpowiedzi na powyższe, LOT w piśmie z dnia 28 maja 2012r. (doręczonym w dniu 4 czerwca 2012r.) wskazał, iż kwestionowane postanowienia dotyczące właściwości sądu nie były nigdy wykorzystywane w praktyce. Odnośnie braku informacji na temat opłat dodatkowych w języku polskim na stronie internetowej, Spółka poinformowała, iż zmierza do usunięcia tego naruszenia i zaakcentowała, iż stwierdzone przez Prezesa UOKiK uchybienie nie miało charakteru celowego. Ponadto w piśmie z dnia 16 lipca 2012r. (doręczonym w dniu 18 lipca 2012) LOT wniósł o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W konsekwencji Spółka zobowiązała się do zmiany kwestionowanego postanowienia we wzorcach umowy: Regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną przez PLL LOT S.A. oraz Załącznik nr 1 do regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną z dnia 4 lipca 2011r. na: „Wszelkie spory wynikające ze świadczenia usług drogą elektroniczną przez PLL LOT na podstawie niniejszego regulaminu będą rozstrzygane przez właściwe sądy powszechne”, „ Wszelkie spory związane z usługami świadczonymi droga elektroniczną przez PLL LOT będą rozstrzygane przez właściwe sądy powszechne”, a także do zamieszczenia na stronie internetowej informacji na temat opłat dodatkowych w języku polskim. Prezes UOKiK zawiadomił Spółkę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy (pismo z dnia 12 września 2012r.). Z powyższego uprawnienia przedsiębiorca nie skorzystał. 4 Prezes UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: Na podstawie zebranych w toku postępowania dokumentów Prezes UOKiK ustalił, iż spółka Polskie Linie Lotnicze LOT Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie jest wpisana do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000056844, prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla M.St. Warszawy, XIII Wydział Gospodarczy KRS. Zgodnie z wpisem, przedmiotem działalności spółki jest m.in. transport lotniczy pasażerski ( vide: k. 32 - 38). W ramach prowadzonej działalności LOT oferował konsumentom m.in. możliwość rezerwacji biletów za pomocą swojej strony internetowej www.lot.com.pl . W związku z powyższym stosował wzorzec umowny Regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną przez PLL LOT S.A. oraz Załącznik nr 1 do regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną z dnia 4 lipca 2011r, w których zamieścił postanowienia umowne o treści: „Wszelkie spory wynikające ze świadczenia usług drogą elektroniczną przez PLL LOT na podstawie niniejszego regulaminu będą poddawane jurysdykcji powszechnych sądów polskich, właściwych ze względu na siedzibę PLL LOT”, „Wszelkie spory związane z usługami świadczonymi drogą elektroniczną przez PLL LOT rozstrzygane są przez sądy powszechne właściwe miejscowo dla siedziby PLL LOT” . Prezes UOKiK skontrolował stronę internetową przedsiębiorcy pod kątem zamieszczenia na niej wszystkich wymaganych prawem informacji. W wyniku tej kontroli zaszło podejrzenie braku zamieszczenia informacji o opłatach dodatkowych w języku polskim. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes UOKiK zważył, co następuje: Interes publiczny Prezes UOKiK, zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (…) , podejmuje się ochrony interesów konsumentów wyłącznie w interesie publicznym, tzn. wtedy, gdy daną praktyką przedsiębiorcy może być dotknięty każdy konsument w analogicznych okolicznościach. 1 Warunkiem koniecznym do uruchomienia instrumentów określonych w tej ustawie jest zatem zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców naruszają jej przepisy i jednocześnie stanowią zagrożenie dla interesu publicznego, bądź też naruszają ten interes. Niniejsze postępowanie dotyczy podejrzenia stosowania przez Polskie Linie Lotnicze LOT Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na stosowaniu niedozwolonego postanowienia umownego oraz na braku zamieszczenia na swojej stronie internetowej informacji na temat opłat dodatkowych w języku polskim. Praktyki te mogły zatem dotyczyć wszystkich potencjalnych klientów przewoźnika, którzy chcieliby skorzystać z oferty spółki i zarezerwować bilety na lot za pomocą strony internetowej spółki, czy też powziąć informację na temat wysokości opłat dodatkowych. Oznacza to de facto , że przedmiotowe praktyki mogłyby dotyczyć nieokreślonego z góry kręgu adresatów, a zatem mogły naruszać zbiorowy interes konsumentów. Uznać wobec tego należy, iż niniejsze postępowanie prowadzone było w interesie publicznym. 1 Por. Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 stycznia 2009r., sygn. akt: XVII Ama 26/08; 5 Przedsiębiorca Przepisy art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz. U. z 2010r. Nr 220, poz.1447, z późn. zm.) definiują przedsiębiorcę jako osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą – czyli zgodnie z art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową a także zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły – a także mającą charakter zarobkowy. Polskie Linie Lotnicze LOT Spółka Akcyjna, będąc spółką prawa handlowego (osobą prawną) wpisaną do Rejestru Przedsiębiorców KRS pod numerem KRS 0000056844, wykonuje działalność usługową m.in. z zakresu transportu lotniczego, która ma charakter zorganizowany, ciągły i zarobkowy. Wobec powyższego należy uznać, iż LOT spełnia przesłanki, jakich wyżej powołane ustawy wymagają do bycia przedsiębiorcą. W konsekwencji działania skarżonej spółki mogą być poddane ocenie w toku postępowania przed Prezesem UOKiK. I. Przesłanki wydania decyzji zobowiązującej z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie (…) , jeżeli w toku postępowania przed Prezesem UOKiK w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie (…), jednak zobowiąże się on do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes UOKiK może w drodze decyzji nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Istota decyzji zobowiązującej polega na quasi-porozumieniu się przedsiębiorcy z Prezesem UOKiK co do sposobu załatwienia sprawy, będącej przedmiotem postępowania. Porozumienie to opiera się na pośrednim przyznaniu się przedsiębiorcy do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów i zobowiązaniu się do określonego zachowania, które ma prowadzić do zakończenia tych naruszeń i zapobieżenia im w przyszłości, w zamian za odstąpienie Prezesa UOKiK od wydania decyzji z art. 26 lub 27 ustawa o ochronie (…) , stwierdzającej fakt naruszenia zakazu z art.24 ust.1 ustawy o ochronie (…) oraz od nałożenia kary pieniężnej na przedsiębiorcę. 2 Analiza przepisu art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie (…) pozwala jednoznacznie stwierdzić, że Prezes UOKiK może wydać powyższą decyzję w sytuacji łącznego spełnienia dwóch przesłanek: • uprawdopodobnienia w trakcie postępowania w sprawach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, iż przedsiębiorca stosuje niedozwoloną praktykę, o której mowa w art. 24 ww. ustawy, • zobowiązania przedsiębiorcy do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. 2 D. Miąsik [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów Komentarz , Warszawa 2009r., s. 1048; 6 Uprawdopodobnienie ( semiplena probatio ) oznacza, że na korzyść Strony postępowania (przedsiębiorcy) odstąpiono od udowodnienia określonych faktów na rzecz uprawdopodobnienia – na podstawie okoliczności sprawy, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że stosuje on określoną w art. 24 ustawy o ochronie (…) praktykę. 3 Uprawdopodobnienia wymagają wszystkie przesłanki zakazu z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) łącznie. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że do wydania decyzji zobowiązującej konieczne jest wystąpienie następujących przesłanek: 1) uprawdopodobnienie bezprawności działania przedsiębiorcy 2) uprawdopodobnienie naruszenia zbiorowego interesu konsumentów 3) złożenie zobowiązania przez przedsiębiorcę Ad.1) Uprawdopodobnienie bezprawności działania Przedmiotem niniejszego postępowania jest uprawdopodobnienie: 1. stosowania we wzorcach umowy: Regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną przez PLL LOT S.A. oraz Załącznik nr 1 do regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną z dnia 4 lipca 2011r., postanowień w brzmieniu: Wszelkie spory wynikające ze świadczenia usług drogą elektroniczną przez PLL LOT na podstawie niniejszego regulaminu będą poddawane jurysdykcji powszechnych sądów polskich, właściwych ze względu na siedzibę PLL LOT, Wszelkie spory związane z usługami świadczonymi drogą elektroniczną przez PLL LOT rozstrzygane są przez sądy powszechne właściwe miejscowo dla siedziby PLL LOT, które mogą stanowić postanowienia umowne wpisane – na podstawie art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.) – do rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów [dalej: ustawa o ochronie (…) ], 2. naruszenia art. 7 ust.1 ustawy z dnia 7 października 1999 roku o języku polskim (tekst jednolity: Dz.U. z 2011 r., Nr 43, poz. 224 z późn. zm.) [dalej: ustawa o języku polskim ] poprzez brak zamieszczenia na stronie internetowej Polskich Linii Lotniczych LOT S.A. z siedzibą w Warszawie informacji o opłatach dodatkowych w języku polskim, co może stanowić naruszenie przepisu art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) stanowi, że przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Zgodnie z kolejnymi punktami tego przepisu za praktykę naruszającą 3 M. Sieradzka [w:] K.Kohutek, M.Sieradzka, U stawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2008, s. 681; 7 zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego , naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Jak wspomniano wyżej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.), której dokonuje się niezależnie od tego, czy wzorzec był, czy też nie był zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Przepis art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., prowadzonego przez Prezesa Urzędu. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Powyższe oznacza, że stosowanie w obrocie z konsumentami postanowień, które zostały wpisane do rejestru jest działaniem bezprawnym. 8 W opinii Prezesa UOKiK, postanowienia umowne o treści: „ Wszelkie spory wynikające ze świadczenia usług drogą elektroniczną przez PLL LOT na podstawie niniejszego regulaminu będą poddawane jurysdykcji powszechnych sądów polskich, właściwych ze względu na siedzibę PLL LOT”, „Wszelkie spory związane z usługami świadczonymi drogą elektroniczną przez PLL LOT rozstrzygane są przez sądy powszechne właściwe miejscowo dla siedziby PLL LOT” , mogą być tożsame z treścią postanowień wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień umownych m.in. pod pozycjami: 371, 1799, 1879, 1995, 2036, 2889 , w brzmieniu: Wszelkie spory związane z usługami świadczonymi przez Allegro na podstawie niniejszego regulaminu będą rozstrzygane przez polskie sądy powszechne właściwe ze względu na siedzibę QXL Poland Sp. z o.o. (vide wyrok SOKiK z dnia 29 grudnia 2004r., sygn. akt: XVII Amc 22/04); Sądem właściwym dla rozpatrywania sporów wynikających z umowy sprzedaży jest sąd właściwy dla siedziby sklepu (vide wyrok SOKiK z dnia 26 czerwca 2009r., sygn. akt: XVII Amc 372/09); Sądem właściwym dla rozpatrywania sporów wynikłych z umowy sprzedaży jest Sąd właściwy dla siedziby Sklepu Internetowego (vide wyrok SOKiK z dnia 21 listopada 2009r., sygn. akt: XVII Amc 518/09); Jeżeli porozumienie nie będzie możliwe sądem właściwym dla rozpatrywania sporów jest sąd właściwy dla siedziby sklepu Pop-Galeria (vide wyrok SOKiK z dnia 6 sierpnia 2009r., sygn. akt: XVII Amc 369/09); Sądem właściwym dla rozpatrywania sporów wynikających z umowy jest sąd właściwy dla siedziby Sklepu (vide wyrok SOKiK z dnia 26 czerwca 2009r., sygn. akt: XVII Amc 360/09); Sądem właściwym dla rozpatrywania sporów wynikających z umowy jest sąd właściwy dla siedziby pozwanego (vide wyrok SOKiK z dnia 23 listopada 2011r., sygn. akt: XVII Amc 3106/11). Zauważyć należy, iż kwestionowane postanowienia wypełniają znamiona klauzuli niedozwolonej wymienionej w art. 385 3 pkt 23 k.c. stanowiącej, że narzucanie rozpoznania sprawy przez Sąd, który wedle ustawy może nie być miejscowo właściwy, jest sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami k.c. Praktyka taka jest także przejawem nadużywania przez przedsiębiorcę uprzywilejowanej pozycji kontraktowej, liczącego na brak świadomości prawnej konsumenta. Przepis art. 27 k.p.c. wyraża zasadę, iż sprawa powinna być rozpatrywana przez sąd właściwy dla pozwanego. Kwestionowane postanowienie umowne wprowadza natomiast właściwość umowną, która zgodnie z art. 46 k.p.c . stanie się właściwością wyłączną. Oznacza to, że w sytuacji, kiedy pozwanym będzie konsument, ustalona właściwość siedziby przewoźnika spowoduje dla niego utrudnienia w prowadzeniu procesu np. w realizacji prawa do obrony, przeprowadzaniu dowodów oraz zwiększy koszty postępowania. Z uwagi na powyższe, ww. postanowienia mogą kształtować prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszać jego interesy, bowiem narzucają właściwość sądu wbrew przepisom prawa. W świetle przepisu art. 24 ustawy o ochronie (…) przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Działania przedsiębiorcy mogą zostać uznane za bezprawne w razie ustalenie, że doszło do naruszenia przepisów innych ustaw, zasad współżycia społecznego oraz dobrych obyczajów. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o języku polskim na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w obrocie z udziałem konsumentów oraz przy wykonywaniu przepisów z zakresu prawa pracy używa się języka polskiego, jeżeli: 1) konsument lub osoba świadcząca pracę ma miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w chwili zawarcia umowy oraz 2) umowa ma być wykonana lub wykonywana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. 9 Prezes UOKiK w toku postępowania wyjaśniającego stwierdził, że informacje dotyczące opłat dodatkowych zostały zamieszczone na stronie internetowej PLL LOT w języku angielskim. Praktyka taka jest sprzeczna z przywołanym przepisem art. 7 ust. 1 ustawy o języku polskim. Zamieszczenie wyżej wskazanych danych w innej, niż polska wersja językowa, utrudnia konsumentom zapoznanie się z wysokością należnych opłat dodatkowych, a także uniemożliwia ustalenie okoliczności, w jakich są one naliczane. Taki stan rzeczy powoduje, iż konsument, zamierzający skorzystać z krajowych połączeń lotniczych, nie ma swobody w podejmowaniu decyzji o wyborze usługi dla niego odpowiedniej. W konsekwencji również nie ma on pełnej wiedzy na temat przysługujących mu praw i nałożonych na niego obowiązków. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż opisywane działanie przewoźnika jawić się może jako sprzeczne z art. 7 ust. 1 ustawy o języku polskim. Mając powyższe na uwadze, uznać należy za uprawdopodobnione, że działanie PLL LOT S.A. mogło być działaniem bezprawnym . Ad.2) Uprawdopodobnienie naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów sformułowała definicję negatywną pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie (…) , że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle art.1 ust.1 ww. ustawy należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego konsumenta będącego kontrahentem przedsiębiorcy. Przedmiotem ochrony nie są zatem interesy indywidualnego konsumenta lub grupy indywidualnych konsumentów, ale wszystkich – aktualnych lub potencjalnych klientów – traktowanych jako grupa uczestników rynku zasługująca na szczególną ochronę (por. wyrok SA w Warszawie z dnia 10 lipca 2008r., sygn. VI ACa 306/08) 4 . Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 września 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01) stwierdził, iż: nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów . W ocenie Prezesa UOKiK, praktyka zarzucana Spółce mogła zatem dotyczyć wszystkich potencjalnych klientów przewoźnika, którzy chcieliby skorzystać z oferty Spółki i zarezerwować bilety na lot za pomocą strony internetowej LOT, czy też sprawdzić informacje na temat wysokości opłat dodatkowych. Zatem stroną umowy zawieranej przez przewoźnika mogli być zarówno wszyscy aktualni, jak i wszyscy przyszli, potencjalni klienci zamierzający skorzystać z usług spółki w zakresie świadczonych przez nią usług. Oznacza to de facto , że przedmiotowe praktyki mogłyby dotyczyć nieokreślonego z góry kręgu adresatów, a zatem mogłyby naruszać zbiorowy interes konsumentów. Na poparcie powyższego należy przytoczyć pogląd, jaki zaprezentował Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z 13 stycznia 2009r., 4 D. Miąsik [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa (…), op.cit., s. 962; 10 zgodnie z którym jeżeli potencjalną daną praktyką przedsiębiorcy może być dotknięty każdy konsument w analogicznych okolicznościach, to ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów (sygn. akt: XVII Ama 26/08). W świetle powyższego, za uprawdopodobnione należy uznać naruszenie przez PLL LOT Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie zbiorowych interesów konsumentów. Ad.3) Zobowiązanie przedsiębiorcy Oprócz uprawdopodobnienia wyżej omówionych przesłanek, warunkiem pozwalającym na wydanie decyzji zobowiązującej przez Prezesa UOKiK jest przyjęcie przez przedsiębiorcę określonego zobowiązania. Zobowiązanie przedsiębiorcy stanowi jednostronny akt woli, który w sytuacji wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie (…) staje się obowiązkiem prawnym. 5 Zobowiązanie może polegać na podjęciu działania bądź zaniechania, w zależności od tego, jaka postać zachowania przedsiębiorcy będzie niezbędna do zabezpieczenia interesów konsumentów. W przedmiotowej sprawie, wobec faktu złożenia przez LOT zobowiązania do zmiany postanowienia, o którym mowa w punkcie I.1 niniejszej decyzji w ten sposób, że otrzyma następujące brzmienie: „Wszelkie spory wynikające ze świadczenia usług drogą elektroniczną przez PLL LOT na podstawie niniejszego regulaminu będą rozstrzygane przez właściwe sądy powszechne”, „ Wszelkie spory związane z usługami świadczonymi droga elektroniczną przez PLL LOT będą rozstrzygane przez właściwe sądy powszechne” oraz zobowiązania do zamieszczenia na stronie internetowej Polskich Linii Lotniczych LOT Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie informacji o opłatach dodatkowych w języku polskim, Prezes UOKiK uznał, iż w tak ustalonych okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, zasadnym będzie przyjęcie zobowiązania Strony i wydanie decyzji zobowiązującej na podstawie art. 28 ustawy o ochronie (…) . W ocenie Prezesa UOKiK zobowiązanie przedstawione przez przedsiębiorcę zmierza do zapobieżenia naruszeniom zbiorowych interesów konsumentów i w sposób wystarczający zabezpieczy interesy konsumentów, stąd wniosek Strony o wydanie decyzji zobowiązującej w zakresie zarzutu z punktu I sentencji decyzji, należało uwzględnić. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. II. Obowiązek składania informacji o stopniu realizacji zobowiązania. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie (…) elementem obligatoryjnym decyzji zobowiązującej jest nałożenie przez Prezesa UOKiK obowiązku składania w terminie wyznaczonym przez Prezesa UOKiK informacji o stopniu realizacji zobowiązań, m.in. w formie sprawozdania z wykonania nałożonego zobowiązania. Nałożenie zaś obowiązku sprawozdawczego zwalnia Prezesa UOKiK z konieczności monitorowania zachowań przedsiębiorcy 6 , a pozwala skoncentrować się na efekcie końcowym realizacji zobowiązań, jakim jest sprawozdanie. LOT winien przede wszystkim przedłożyć dokumenty potwierdzające zamieszczenie na swojej stronie internetowej informacji o opłatach 5 M.Sieradzka [w:] K.Kohutek, M.Sieradzka, Ustawa (…), op.cit., s. 681-682; 6 D.Miąsik, [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa(…), op.cit., s.1055. 11 dodatkowych w języku polskim oraz przedłożyć treść regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną w treści po zmianach wynikających z niniejszej decyzji. Wyznaczony na złożenie sprawozdania termin – 15 listopada 2012r., jest terminem odpowiednim, wystarczającym do wykonania nałożonego obowiązku. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w punkcie II sentencji decyzji. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Dorota Karczewska Otrzymują: 1. Adwokat Rafał Zięba, dr Marek Jeżewski Kochański Zięba Rapala i Partnerzy Sp. j. Pl. Piłsudskiego 1 00 – 078 Warszawa 2. a/a