RBG-28/2012

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47, 85-034 Bydgoszcz Tel. (52) 345-56-44, Fax (52) 345-56-17 E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 28 listopada 2012r. Znak sprawy: RBG-61-15/12/MB-Sz DECYZJA Nr RBG - 28/2012 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie podejrzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Towarzystwu Przyjaciół Szkół Społecznych nr 101 w Olsztynie z siedzibą w Olsztynie – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – po uprawdopodobnieniu stosowania przez Towarzystwo Przyjaciół Szkół Społecznych nr 101 w Olsztynie z siedzibą w Olsztynie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowień umownych o następującej treści: 1. „W dniu zawarcia niniejszej umowy Opiekunowie uiszczą na rzecz Towarzystwa wpisowe w wysokości 100 % czesnego, określonego w ust. 4 Wpisowe nie podlega zwrotowi” (§ 3 ust. 2 Umowy o sprawowanie opieki w Społecznym Przedszkolu „Stojedynka” w Olsztynie , § 3 ust. 2 Umowy o naukę ) 2. „Strony dopuszczają możliwość rozwiązania umowy przez każdą ze stron wyłącznie z ważnych powodów, za uprzednim jednomiesięcznym wypowiedzeniem, złożonym na piśmie ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego, następującego po miesiącu w którym wypowiedzenie zostało złożone. Za ważne powody strony uznają wyłącznie a) (...) b) (...) c) nieopłacenie czesnego przez okres co najmniej dwóch miesięcy. d) (...). (§ 7 ust. 2 i 3 c) Umowy o sprawowanie opieki w Społecznym Przedszkolu „Stojedynka” w Olsztynie, § 7 ust. 2 i 3 c) Umowy o naukę ), 3. „ W przypadku braku możliwości polubownego rozwiązania, sądem właściwym będzie właściwy rzeczowo sąd w Olsztynie” (§ 10 ust. 2 Umowy o sprawowanie 2 opieki w Społecznym Przedszkolu „Stojedynka” w Olsztynie, § 10 ust. 2 Umowy o naukę ), które mogą być postanowieniami umownymi wpisanymi - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego - do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, co może stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów opisaną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów , i po przyjęciu przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zobowiązania złożonego przez Towarzystwo Przyjaciół Szkół Społecznych nr 101 w Olsztynie z siedzibą w Olsztynie , do zaniechania tych działań poprzez: a) zmianę postanowienia, o którym mowa w punkcie I.1 niniejszej decyzji w ten sposób, że wykreślone zostanie postanowienie o treści: „Wpisowe nie podlega zwrotowi”; b) zmianę postanowienia, o którym mowa w punkcie I.2 niniejszej decyzji w ten sposób, że otrzyma brzmienie: „Strony dopuszczają możliwość rozwiązania umowy przez każdą ze stron wyłącznie z ważnych powodów, za uprzednim jednomiesięcznym wypowiedzeniem, złożonym na piśmie ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego, następującego po miesiącu w którym wypowiedzenie zostało złożone. Za ważne powody strony uznają wyłącznie a) (...) b) (...) c) nieopłacenie czesnego przez okres co najmniej dwóch miesięcy, z tym, że przed dokonaniem wypowiedzenia umowy będzie poprzedzone wezwaniem do zapłaty opłat z wyznaczeniem dodatkowego terminu do ich uiszczenia. d) (...)”; c) zmianę postanowienia, o którym mowa w punkcie I.3 niniejszej decyzji poprzez jego wykreślenie; d) zawarcie aneksów do umów, które zostały zawarte na podstawie wzorców umownych, które zawierają kwestionowane postanowienia, nakłada się na Towarzystwo Przyjaciół Szkół Społecznych nr 101 w Olsztynie z siedzibą w Olsztynie obowiązek wykonania tego zobowiązania w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – nakłada się na Towarzystwo Przyjaciół Szkół Społecznych nr 101 w Olsztynie z siedzibą w Olsztynie obowiązek przedłożenia Prezesowi UOKiK sprawozdania z nałożonych obowiązków, w szczególności dokumentów potwierdzających wykonanie zobowiązania, w terminie do dnia 31 stycznia 2013r. 3 UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKiK lub organ ochrony konkurencji i konsumentów) przeprowadził z urzędu postępowanie wyjaśniające mające na celu wstępne ustalenie, czy wzorce umowne stosowane przez Towarzystwo Przyjaciół Szkół Społecznych nr 101 w Olsztynie (dalej: Towarzystwo, Strona lub skarżony przedsiębiorca) zawierają niedozwolone postanowienia umowne, a co za tym idzie, czy miało miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów uzasadniające podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach, tj. art. 479 38 §1 i art. 479 39 k.p.c. w związku z art. 385 1 -385 3 k.c. oraz mające na celu wstępne ustalenie, czy nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowań w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów poprzez stosowanie postanowień wzorów umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Następnie – Postanowieniem Nr RBG-133/2012 z dnia 3 lipca 2012r. – Prezes UOKiK wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Towarzystwo Przyjaciół Szkół Społecznych nr 101 w Olsztynie z siedzibą w Olsztynie, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowień umownych o następującej treści: 1. „W dniu zawarcia niniejszej umowy Opiekunowie uiszczą na rzecz Towarzystwa wpisowe w wysokości 100 % czesnego, określonego w ust. 4 Wpisowe nie podlega zwrotowi” (§ 3 ust. 2 Umowy o sprawowanie opieki w Społecznym Przedszkolu „Stojedynka” w Olsztynie , § 3 ust. 2 Umowy o naukę ) 2. „Strony dopuszczają możliwość rozwiązania umowy przez każdą ze stron wyłącznie z ważnych powodów, za uprzednim jednomiesięcznym wypowiedzeniem, złożonym na piśmie ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego, następującego po miesiącu w którym wypowiedzenie zostało złożone. Za ważne powody strony uznają wyłącznie a) (...) b) (...) c) nieopłacenie czesnego przez okres co najmniej dwóch miesięcy. d) (...). (§ 7 ust. 2 i 3 c) Umowy o sprawowanie opieki w Społecznym Przedszkolu „Stojedynka” w Olsztynie, § 7 ust. 2 i 3 c) Umowy o naukę ), 3. „ W przypadku braku możliwości polubownego rozwiązania, sądem właściwym będzie właściwy rzeczowo sąd w Olsztynie” (§ 10 ust. 2 Umowy o sprawowanie opieki w Społecznym Przedszkolu „Stojedynka” w Olsztynie, § 10 ust. 2 Umowy o naukę ), które mogą być postanowieniami umownymi wpisanymi - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego - do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, co może stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów opisaną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów [dalej: ustawa o ochronie (…) ]. W toku niniejszego postępowania Prezes UOKiK pismem z dnia 3 lipca 2012r. wezwał Towarzystwo do ustosunkowania się do przedstawionych zarzutów. W odpowiedzi na powyższe, skarżony przedsiębiorca w piśmie z dnia 1 sierpnia 2012r. (doręczonym w dniu 6 sierpnia 2012r.) wniósł o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocześnie Towarzystwo zaproponowało treść zobowiązania. Ostatecznie 4 Strona zobowiązała się do zaniechania stosowania zarzucanej praktyki poprzez: a) zmianę postanowienia, o którym mowa w punkcie I.1 niniejszej decyzji w ten sposób, że wykreślone zostanie postanowienie: „Wpisowe nie podlega zwrotowi”; b) zmianę postanowienia, o którym mowa w punkcie I.2 niniejszej decyzji w ten sposób, że otrzyma brzmienie: „Strony dopuszczają możliwość rozwiązania umowy przez każdą ze stron wyłącznie z ważnych powodów, za uprzednim jednomiesięcznym wypowiedzeniem, złożonym na piśmie ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego, następującego po miesiącu w którym wypowiedzenie zostało złożone. Za ważne powody strony uznają wyłącznie a) (...) b) (...) c) nieopłacenie czesnego przez okres co najmniej dwóch miesięcy, z tym, że przed dokonaniem wypowiedzenia umowy będzie poprzedzone wezwaniem do zapłaty opłat z wyznaczeniem dodatkowego terminu do ich uiszczenia. d) (...)”; c) zmianę postanowienia, o którym mowa w punkcie I.3 niniejszej decyzji poprzez jego wykreślenie; d) zawarcie aneksów do umów, które zostały zawarte na podstawie wzorców umownych, które zawierają kwestionowane postanowienia. Prezes UOKiK zawiadomił Towarzystwo o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy (pismo z dnia 17 października 2012r.). Z powyższego uprawnienia przedsiębiorca skorzystał/nie skorzystał . Prezes UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: Na podstawie zebranych w toku postępowania dokumentów Prezes UOKiK ustalił, iż Towarzystwo Przyjaciół Szkół Społecznych nr 101 w Olsztynie jest wpisane do Rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji i publicznych zakładów opieki zdrowotnej pod numerem KRS 0000025944, prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Olsztynie, VIII Wydział Gospodarczy KRS. Zgodnie z wpisem, celem działania jest wzbogacanie możliwości edukacyjnych dzieci i młodzieży poprzez wydawalnie i wspieranie inicjatyw społecznych dotyczących oświaty i wychowania. (vide : karta ………..). Towarzystwo prowadzi przedszkole, szkołę podstawową oraz gimnazjum które wpisane są do ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonej przez Miasto Olsztyn (vide: karta……) W ramach prowadzonej działalności skarżony przedsiębiorca oferował konsumentom wzorce umowne Umowa o sprawowanie opieki w Społecznym Przedszkolu „Stojedynka” w Olsztynie, Umowa o naukę, w których zamieściło postanowienia umowne o treści: 1. „W dniu zawarcia niniejszej umowy Opiekunowie uiszczą na rzecz Towarzystwa wpisowe w wysokości 100 % czesnego, określonego w ust. 4 Wpisowe nie podlega zwrotowi”; 2. „Strony dopuszczają możliwość rozwiązania umowy przez każdą ze stron wyłącznie z ważnych powodów, za uprzednim jednomiesięcznym wypowiedzeniem, złożonym na piśmie ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego, następującego po miesiącu w którym wypowiedzenie zostało złożone. Za ważne powody strony uznają wyłącznie e) (...) f) (...) g) nieopłacenie czesnego przez okres co najmniej dwóch miesięcy. h) (...); 5 3. „W przypadku braku możliwości polubownego rozwiązania, sądem właściwym będzie właściwy rzeczowo sąd w Olsztynie.” (vide, karty:……) Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes UOKiK zważył, co następuje: Interes publiczny Prezes UOKiK, zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (…) , podejmuje się ochrony interesów konsumentów wyłącznie w interesie publicznym, tzn. wtedy, gdy daną praktyką przedsiębiorcy może być dotknięty każdy konsument w analogicznych okolicznościach. 1 Warunkiem koniecznym do uruchomienia instrumentów określonych w tej ustawie jest zatem zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców naruszają jej przepisy i jednocześnie stanowią zagrożenie dla interesu publicznego, bądź też naruszają ten interes. Niniejsze postępowanie dotyczy podejrzenia stosowania przez Towarzystwo Przyjaciół Szkół Społecznych nr 101 w Olsztynie, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na stosowaniu niedozwolonych postanowień. Praktyka ta mogła zatem dotyczyć wszystkich potencjalnych klientów Towarzystwa, którzy chcieliby skorzystać z jego oferty i zawrzeć umowę o naukę. Oznacza to de facto , że przedmiotowe praktyki mogłyby dotyczyć nieokreślonego z góry kręgu adresatów, a zatem mogły naruszać zbiorowy interes konsumentów. Uznać wobec tego należy, iż niniejsze postępowanie prowadzone było w interesie publicznym. Przedsiębiorca Przepisy art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz. U. z 2010r. Nr 220, poz.1447, z późn. zm.) definiują przedsiębiorcę jako osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą – czyli zgodnie z art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową a także zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły – a także mającą charakter zarobkowy. Towarzystwo Przyjaciół Szkół Społecznych nr 101 w Olsztynie jest stowarzyszeniem działającym w oparciu o wpis do rejestru stowarzyszeń i jako takie prowadzi Społeczne Przedszkole „STOJEDYNKA”, Szkołę Podstawową nr 101 oraz Społeczne Gimnazjum 101, które są wpisane do ewidencji szkół i placówek niepublicznych. System oświaty w Polsce obejmuje – zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity: Dz.U. z 2004r., Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.) – przedszkola, w tym z oddziałami integracyjnymi, przedszkola specjalne oraz inne formy wychowania przedszkolnego; szkoły: a) podstawowe, w tym: specjalne, integracyjne, z oddziałami integracyjnymi i sportowymi, sportowe i mistrzostwa sportowego, b) gimnazja, w tym: specjalne, integracyjne, dwujęzyczne, z oddziałami integracyjnymi, dwujęzycznymi, sportowymi i przysposabiającymi do pracy, sportowe i mistrzostwa sportowego (…). Szkoła i placówka może być szkołą i placówką publiczną albo niepubliczną (art. 5 ust. 1 ww. ustawy). Z kolei, jak głosi preambuła do wymienionej ustawy o systemie oświaty, „oświata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro całego społeczeństwa” . Świadczenie przez przedszkola i szkoły usług 1 Por. Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 stycznia 2009r., sygn. akt: XVII Ama 26/08; 6 edukacyjnych w ramach systemu oświaty jest zatem usługą o charakterze użyteczności publicznej, co potwierdza również wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 lutego 2003 r., sygn. akt XVII Ama 36/02, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdza m. in., iż przedmiotem działania szkoły niepublicznej są usługi o charakterze użyteczności publicznej, tj. edukacja. Status przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy o ochronie (…) potwierdza również w odniesieniu do osób prawnych organizujących lub świadczących usługi o charakterze użyteczności publicznej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt III SK 22/04. Wobec powyższego należy uznać, iż Towarzystwo Przyjaciół Szkół Społecznych nr 101 w Olsztynie – jako osoba prawna świadcząca usługi edukacyjne o charakterze użyteczności publicznej – jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a ustawy o ochronie (…) . I. Przesłanki wydania decyzji zobowiązującej z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie (…) , jeżeli w toku postępowania przed Prezesem UOKiK w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie (…), jednak zobowiąże się on do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes UOKiK może w drodze decyzji nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Istota decyzji zobowiązującej polega na quasi-porozumieniu się przedsiębiorcy z Prezesem UOKiK co do sposobu załatwienia sprawy, będącej przedmiotem postępowania. Porozumienie to opiera się na pośrednim przyznaniu się przedsiębiorcy do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów i zobowiązaniu się do określonego zachowania, które ma prowadzić do zakończenia tych naruszeń i zapobieżenia im w przyszłości, w zamian za odstąpienie Prezesa UOKiK od wydania decyzji z art. 26 lub 27 ustawa o ochronie (…) , stwierdzającej fakt naruszenia zakazu z art. 24 ust.1 ustawy o ochronie (…) oraz od nałożenia kary pieniężnej na przedsiębiorcę. 2 Analiza przepisu art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie (…) pozwala jednoznacznie stwierdzić, że Prezes UOKiK może wydać powyższą decyzję w sytuacji łącznego spełnienia dwóch przesłanek: • uprawdopodobnienia w trakcie postępowania w sprawach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, iż przedsiębiorca stosuje niedozwoloną praktykę, o której mowa w art. 24 ww. ustawy, • zobowiązania przedsiębiorcy do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. Uprawdopodobnienie ( semiplena probatio ) oznacza, że na korzyść Strony postępowania (przedsiębiorcy) odstąpiono od udowodnienia określonych faktów na rzecz uprawdopodobnienia – na podstawie okoliczności sprawy, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że stosuje on określoną w art. 24 ustawy o ochronie (…) praktykę. 3 Uprawdopodobnienia wymagają wszystkie przesłanki zakazu z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) łącznie. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że do wydania decyzji zobowiązującej konieczne jest wystąpienie następujących przesłanek: 2 D. Miąsik [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów Komentarz , Warszawa 2009r., s. 1048; 3 M. Sieradzka [w:] K.Kohutek, M.Sieradzka, U stawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2008, s. 681; 7 1) uprawdopodobnienie bezprawności działania przedsiębiorcy 2) uprawdopodobnienie naruszenia zbiorowego interesu konsumentów 3) złożenie zobowiązania przez przedsiębiorcę Ad.1) Uprawdopodobnienie bezprawności działania Przedmiotem niniejszego postępowania jest uprawdopodobnienie stosowania postanowień, które mogą być niedozwolonymi postanowieniami umownymi wpisanymi do Rejestru, w brzmieniu: 1. „W dniu zawarcia niniejszej umowy Opiekunowie uiszczą na rzecz Towarzystwa wpisowe w wysokości 100 % czesnego, określonego w ust. 4 Wpisowe nie podlega zwrotowi” (§ 3 ust. 2 Umowy o sprawowanie opieki w Społecznym Przedszkolu „Stojedynka” w Olsztynie , § 3 ust. 2 Umowy o naukę ) 2. „Strony dopuszczają możliwość rozwiązania umowy przez każdą ze stron wyłącznie z ważnych powodów, za uprzednim jednomiesięcznym wypowiedzeniem, złożonym na piśmie ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego, następującego po miesiącu w którym wypowiedzenie zostało złożone. Za ważne powody strony uznają wyłącznie e) (...) f) (...) g) nieopłacenie czesnego przez okres co najmniej dwóch miesięcy. h) (...). (§ 7 ust. 2 i 3 c) Umowy o sprawowanie opieki w Społecznym Przedszkolu „Stojedynka” w Olsztynie, § 7 ust. 2 i 3 c) Umowy o naukę ), 3. „W przypadku braku możliwości polubownego rozwiązania, sądem właściwym będzie właściwy rzeczowo sąd w Olsztynie” (§ 10 ust. 2 Umowy o sprawowanie opieki w Społecznym Przedszkolu „Stojedynka” w Olsztynie, § 10 ust. 2 Umowy o naukę ), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) stanowi, że przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Zgodnie z kolejnymi punktami tego przepisu za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego , naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Jak wspomniano wyżej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.), której dokonuje się niezależnie od tego, czy wzorzec był, czy też nie był zastosowany 8 w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Przepis art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., prowadzonego przez Prezesa Urzędu. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Powyższe oznacza, że stosowanie w obrocie z konsumentami postanowień, które zostały wpisane do rejestru jest działaniem bezprawnym. W opinii Prezesa UOKiK, postanowienie umowne o treści: „W dniu zawarcia niniejszej umowy Opiekunowie uiszczą na rzecz Towarzystwa wpisowe w wysokości 100 % czesnego, określonego w ust. 4 Wpisowe nie podlega zwrotowi” , może być tożsame z treścią postanowień wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień umownych pod pozycjami 1297 oraz 2366 Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone , w brzmieniu: "Opłaty w postaci wpisowego oraz czesne nie podlegają zwrotowi" (wyrok SOKiK z dnia 2 kwietnia 2006r., sygn. akt XVII AmC 19/05), "Przy zapisie dziecka do przedszkola pobierana jest jednorazowa, bezzwrotna opłata w wysokości 400 zł. - wpisowe." (wyrok SOKiK z dnia 19 stycznia 2011r. sygn. akt XVII Amc 149/10). Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) stwierdził, iż tego rodzaju zapis stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. i art. 386 3 pkt 12 i 13 k.c. Zdaniem SOKiK tego rodzaju postanowienia rażąco naruszają interesy konsumentów i związane są z zasadami odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań. W ocenie Sądu, „słabsza” strona umowy – konsument, nie może ponosić jednostronnie ujemnych konsekwencji w przypadku rezygnacji z kontynuowania określonego stosunku prawnego (odstąpienia od umowy) w szczególności, gdy 9 strona nie spełniła świadczenia wzajemnego. Ponadto omawiana klauzula wprowadza zasadę, od której nie przewiduje się wyjątków, bowiem w każdym przypadku odstąpienia konsumenta od umowy, nawet jeśli przyczyna odstąpienia leży po stronie przedsiębiorcy (np. rażące naruszenie zasad umowy w zakresie opieki nad dzieckiem, konieczność zamknięcia przedszkola na skutek decyzji właściwych organów administracji lub w następstwie zdarzeń wynikających z działania siły wyższej, wprowadzenie podwyżki opłat niezaakceptowanych przez konsumenta), konsument poniesie negatywne skutki. W zawiązku z powyższym należy uznać, iż klauzula wpisana do rejestru jak i kwestionowany zapis mogą stanowić niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 3 pkt 12 i 13 k.c., bowiem ich celem jest zatrzymanie wniesionego przez konsumenta wpisowego bez względu na przyczynę odstąpienia od umowy, czego skutkiem jest naruszenie interesów ekonomicznych konsumentów. W ocenie Prezesa UOKiK, postanowienie umowne o treści: „Strony dopuszczają możliwość rozwiązania umowy przez każdą ze stron wyłącznie z ważnych powodów, za uprzednim jednomiesięcznym wypowiedzeniem, złożonym na piśmie ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego, następującego po miesiącu w którym wypowiedzenie zostało złożone. Za ważne powody strony uznają wyłącznie a) (...), b) (...), c) nieopłacenie czesnego przez okres co najmniej dwóch miesięcy, d) (...)”, może być tożsame z treścią postanowień wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień umownych pod pozycjami 726 oraz 754 Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone , w brzmieniu: „Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych opłat spowoduje skreślenie z listy studentów” (vide wyrok SOKiK z dnia 27 lutego 2006r., sygn. akt XVII Amc 105/04), ,,Nieopłacenie zajęć w przedstawionych wyżej terminach powoduje skreślenie z listy uczestników bez zwrotu wpłaconej wcześniej kwoty" (vide wyrok SOKiK z dnia 27 marca 2006r., sygn. akt XVII Amc 40/05). W ocenie Prezesa UOKiK, dobre obyczaje we wzajemnych relacjach przedsiębiorcy i konsumentów wymagają, aby w omawianym przypadku zastosowanie znalazł przepis art. 491 § 1 k.c. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, druga strona może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagrożeniem, iż w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniona do odstąpienia od umowy. Dopiero zatem po upływie dodatkowego, wyznaczonego konsumentowi terminu do wykonania świadczenia pieniężnego. przedsiębiorca winien mieć zapewnione prawo do odstąpienia od umowy i skreślenia dziecka z listy wychowanków. Powyższe potwierdza również choćby wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 5 stycznia 2000 r. (sygn. akt I Aca 817/99), w którym sąd orzekł, iż „sama zwłoka w spełnieniu świadczenia nie daje podstaw do odstąpienia od umowy w świetle art. 491 § 11 kc, który warunkuje jego skuteczność od wyznaczenia drugiej stronie odpowiedniego, dodatkowego terminu”. Z uwagi na powyższe, ww. postanowienia mogą kształtować prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy, bowiem przyznają przedsiębiorcy prawo do rozwiązania umowy z konsumentem, bez wezwania go do uiszczenia opłaty. W ocenie Prezesa UOKiK, postanowienie umowne o treści: „W przypadku braku możliwości polubownego rozwiązania, sądem właściwym będzie właściwy rzeczowo sąd w Olsztynie”, może być tożsame z treścią postanowień wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień umownych m.in. pod pozycjami 361 oraz 388 Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone , w brzmieniu: „Jeżeli strony nie dojdą do porozumienia polubownie wówczas reklamacja umowy podlega rozstrzygnięciu przez Sąd właściwy dla 10 Organizatora” (vide wyrok SOKiK z dnia 10 listopada 2004 r., sygn. akt XVII Amc 80/03), „Za sąd właściwy do rozpoznania spraw spornych strony uznają Sąd miejscowo dla Impuls School” (vide wyrok SOKiK z dnia 22 grudnia 2004r. sygn. akt XVII Amc 15/04). Przywołane postanowienie może kształtować prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. rażąco naruszając jego interesy oraz wypełnia znamiona klauzuli, o której mowa w art. 385 1 pkt 23 k.c., albowiem narzuca rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy dla siedziby przedsiębiorcy. Przepis art. 27 k.p.c. wyraża zasadę, iż sprawa powinna być rozpatrywana przez sąd właściwy dla pozwanego. Kwestionowane postanowienie umowne zmienia tę zasadę. Zmiana właściwości miejscowej sądu, choć dopuszczalna, bo w sprawach konsumenckich przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie zastrzegają właściwości wyłącznej, może być klauzulą zakazaną z uwagi na konieczność prowadzenia procesu w odległej miejscowości. Powoduje to bowiem utrudnienia w prowadzeniu obrony, przeprowadzaniu dowodów oraz zwiększa koszty postępowania. Z taką sytuacją będziemy mieli niewątpliwie do czynienia, kiedy konsument będzie występował w sporze po stronie pozwanej. Z uwagi na powyższe, ww. postanowienia mogą kształtować prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy, bowiem narzucają rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy dla siedziby przedsiębiorcy . Mając powyższe na uwadze, uznać należy za uprawdopodobnione, że działanie Towarzystwa mogło być działaniem bezprawnym . Ad.2) Uprawdopodobnienie naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów sformułowała definicję negatywną pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie (…) , że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle art.1 ust.1 ww. ustawy należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego konsumenta będącego kontrahentem przedsiębiorcy. Przedmiotem ochrony nie są zatem interesy indywidualnego konsumenta lub grupy indywidualnych konsumentów, ale wszystkich – aktualnych lub potencjalnych klientów – traktowanych jako grupa uczestników rynku zasługująca na szczególną ochronę (por. wyrok SA w Warszawie z dnia 10 lipca 2008r., sygn. VI ACa 306/08) 4 . Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 września 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01) stwierdził, iż: nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów . W ocenie Prezesa UOKiK, praktyka zarzucana Towarzystwu mogła zatem dotyczyć wszystkich potencjalnych klientów, którzy chcieliby zapisać dziecko do przedszkola, szkoły podstawowej lub gimnazjum. Zatem stroną umowy zawieranej przez skarżonego przedsiębiorcę mogli być zarówno wszyscy aktualni, jak i wszyscy przyszli, potencjalni klienci zamierzający skorzystać z usług edukacyjnych świadczonych przez Towarzystwo. Oznacza to de facto , że 4 D. Miąsik [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa (…), op.cit., s. 962; 11 przedmiotowe praktyki mogłyby dotyczyć nieokreślonego z góry kręgu adresatów, a zatem mogłyby naruszać zbiorowy interes konsumentów. W świetle powyższego, za uprawdopodobnione należy uznać naruszenie przez Towarzystwo zbiorowych interesów konsumentów. Ad.3) Zobowiązanie przedsiębiorcy Oprócz uprawdopodobnienia wyżej omówionych przesłanek, warunkiem pozwalającym na wydanie decyzji zobowiązującej przez Prezesa UOKiK jest przyjęcie przez przedsiębiorcę określonego zobowiązania. Zobowiązanie przedsiębiorcy stanowi jednostronny akt woli, który w sytuacji wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie (…) staje się obowiązkiem prawnym. 5 Zobowiązanie może polegać na podjęciu działania bądź zaniechania, w zależności od tego, jaka postać zachowania przedsiębiorcy będzie niezbędna do zabezpieczenia interesów konsumentów. W przedmiotowej sprawie, wobec faktu złożenia przez Towarzystwo zobowiązania do zmiany postanowienia, o którym mowa w punkcie I.1 niniejszej decyzji w ten sposób, że wykreślone zostanie postanowienie: „Wpisowe nie podlega zwrotowi”; zmiany postanowienia, o którym mowa w punkcie I.2 niniejszej decyzji w ten sposób, że otrzyma brzmienie: „Strony dopuszczają możliwość rozwiązania umowy przez każdą ze stron wyłącznie z ważnych powodów, za uprzednim jednomiesięcznym wypowiedzeniem, złożonym na piśmie ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego, następującego po miesiącu w którym wypowiedzenie zostało złożone. Za ważne powody strony uznają wyłącznie a) (...), b) (...), c) nieopłacenie czesnego przez okres co najmniej dwóch miesięcy, z tym, że przed dokonaniem wypowiedzenia umowy będzie poprzedzone wezwaniem do zapłaty opłat z wyznaczeniem dodatkowego terminu do ich uiszczenia, d) (...)”; zmiany postanowienia, o którym mowa w punkcie I.3 niniejszej decyzji poprzez jego wykreślenie, a także do zawarcia aneksów do umów, które zostały zawarte na podstawie wzorców umownych, które zawierają kwestionowane postanowienia, Prezes UOKiK uznał, iż w tak ustalonych okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, zasadnym będzie przyjęcie zobowiązania Strony i wydanie decyzji zobowiązującej na podstawie art. 28 ustawy o ochronie (…) . W ocenie Prezesa UOKiK zobowiązanie przedstawione przez przedsiębiorcę zmierza do zapobieżenia naruszeniom zbiorowych interesów konsumentów i w sposób wystarczający zabezpieczy interesy konsumentów, stąd wniosek Strony o wydanie decyzji zobowiązującej w zakresie zarzutu z punktu I sentencji decyzji, należało uwzględnić. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. II. Obowiązek składania informacji o stopniu realizacji zobowiązania. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie (…) elementem obligatoryjnym decyzji zobowiązującej jest nałożenie przez Prezesa UOKiK obowiązku składania w terminie wyznaczonym przez organ ochrony konkurencji i konsumentów informacji o stopniu realizacji zobowiązań, m.in. w formie sprawozdania z wykonania nałożonego zobowiązania. Nałożenie zaś obowiązku sprawozdawczego zwalnia Prezesa UOKiK z konieczności monitorowania zachowań przedsiębiorcy 6 , a pozwala skoncentrować się na efekcie końcowym realizacji 5 M.Sieradzka [w:] K.Kohutek, M.Sieradzka, Ustawa (…), op.cit., s. 681-682; 6 D.Miąsik, [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa(…), op.cit., s.1055. 12 zobowiązań, jakim jest sprawozdanie. Towarzystwo powinno przede wszystkim przedłożyć dokumenty potwierdzające dokonanie zmian we wzorcach umownych oraz przedłożyć dowody potwierdzające zawarcie aneksów do umów. Wyznaczony na złożenie sprawozdania termin – 31 stycznia 2013r., jest terminem odpowiednim, wystarczającym do wykonania nałożonego obowiązku. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w punkcie II sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 479 28 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Dorota Karczewska Otrzymują: 1. Towarzystwo Przyjaciół Szkół Społecznych nr 101 w Olsztynie ul. Mroza 25 10 – 692 Olsztyn 2. a/a