RGD-27/2012

RGD. 61-21/12/MLM Gdańsk, dnia 26 listopada 2012 r. Decyzja nr RGD.27/12 I. Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) oraz § 2 pkt 4 i § 5 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. nr 107, poz. 887) – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko przedsiębiorcy: Jacek Jednac Firma Usług Komunalnych „JANPOL” w Jankowie Gdańskim, na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 tej ustawy, działania przedsiębiorcy polegające na stosowaniu we wzorcu umownym Umowa o świadczenie usług komunalnych postanowień, o treści:



Zgłoszenie reklamacji w odniesieniu do usług świadczonych przez Wykonawcę Zleceniodawca jest zobowiązany zgłosić telefonicznie reklamację w terminie 3 dni lub pisemnie 7 dni od daty stwierdzenia uchybień pod rygorem uznania reklamacji za bezskuteczną,



Wykonawca zastrzega sobie prawo zmiany obowiązujących cen w przypadku niezależnego wzrostu kosztów (podwyżka kosztów składowania odpadów, cen paliw, energii). Nowe ceny będą obowiązywały od dnia wzrostu kosztów,



Spory powstałe na tle wykonania niniejszej umowy rozstrzygane będą przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Wykonawcy, które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43 poz. 296 ze zm.) do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone i nakazuje się zaniechania stosowania tej praktyki. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na przedsiębiorcę Jacek Jednac Firma Usług Komunalnych JANPOL w Jankowie Gdańskim w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, w zakresie opisanym w pkt I sentencji niniejszej decyzji, karę pieniężną w wysokości 1.744 zł (słownie: jeden tysiąc siedemset czterdzieści cztery złote), płatną do budżetu państwa. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 264 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obciąża się przedsiębiorcę Jacek Jednac Firma Usług Komunalnych JANPOL w Jankowie Gdańskim kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura UOKiK w Gdańsku 2 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl zobowiązuje się tego przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 11,25 zł (słownie: jedenaście złotych 25/100) w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. U ZASADNIENIE Na podstawie postanowienia nr 150 z dnia 20 czerwca 2012 r., Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej również Prezesem Urzędu) wszczął i prowadził, pod sygnaturą akt: RGD.405-20/12/MLM, postępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy postanowienia umów oraz ogólnych warunkach realizacji umów stosowanych w obrocie konsumenckim przez m.in. przedsiębiorcę Jacek Jednac Firma Usług Komunalnych JANPOL w Jankowie Gdańskim nie naruszają przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) w sposób uzasadniający wszczęcie przeciwko ww. przedsiębiorcy postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W trakcie przedmiotowego postępowania Prezes Urzędu pozyskał m.in. przekazany mu przez przedsiębiorcę Jacek Jednac Firma Usług Komunalnych JANPOL w Jankowie Gdańskim (zwany dalej: JANPOL) wzorzec umowy pod nazwą: Umowa o świadczenie usług komunalnych . Wobec tego, iż analiza tego wzorca pozwala na stwierdzenie, iż niektóre z zapisów w nim zawartych mogą być uznane za tożsame z klauzulami wpisanymi do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zmianami), Prezes Urzędu postanowił o wszczęciu z urzędu, postanowieniem nr 277, z dnia 26 września 2012 r., postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Przedsiębiorcy zarzucono podejmowanie bezprawnych działań godzących w zbiorowe interesy konsumentów, polegających na stosowaniu we wzorcu Umowa o świadczenie usług komunalnych postanowień, o treści: 1. Zgłoszenie reklamacji w odniesieniu do usług świadczonych przez Wykonawcę Zleceniodawca jest zobowiązany zgłosić telefonicznie reklamację w terminie 3 dni lub pisemnie 7 dni od daty stwierdzenia uchybień pod rygorem uznania reklamacji za bezskuteczną, 2. Wykonawca zastrzega sobie prawo zmiany obowiązujących cen w przypadku niezależnego wzrostu kosztów (podwyżka kosztów składowania odpadów, cen paliw, energii). Nowe ceny będą obowiązywały od dnia wzrostu kosztów, 3. Spory powstałe na tle wykonania niniejszej umowy rozstrzygane będą przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Wykonawcy. Do akt sprawy, postanowieniem nr 278 z dnia 26 września 2012 r., włączono następujące dowody uzyskane w trakcie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, tj.: - wypis z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej, - decyzja Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 14 grudnia 2005r., - decyzja Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 5 października 2006r., - Umowa o świadczenie usług komunalnych (wzorzec). 3 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Przedsiębiorca, w odpowiedzi na postawione zarzuty pismem z dnia 2 października 2012 r. przedstawił nowy wzorzec umowny. Ponadto, pismem z dnia 22 października 2012 r., przedsiębiorca poinformował Prezesa Urzędu, m.in. iż: - nowy wzorzec obowiązuje i jest stosowany od dnia 2 października 2012 r . - w chwili obecnej nasze przedsiębiorstwo rozpoczęło procedurę aneksowania umów już zawartych, mając na celu dostosowanie ich do obowiązujących przepisów prawa oraz zaleceń Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, pismem z dnia 12 listopada 2012 r. zawiadomiono JANPOL o zakończeniu zbierania materiału dowodowego. W wyznaczonym terminie przedsiębiorca nie skorzystał z prawa zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny. Jacek Jednac wpisany jest do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP. Zgodnie z informacją w CEIDG przedsiębiorca wpisany jest pod nazwą Firma Usług Komunalnych „JANPOL” Jacek Jednac. Podstawową działalnością gospodarczą wykonywaną przez przedsiębiorcę jest odbiór i wywóz odpadów, innych niż niebezpieczne. JANPOL prowadzi działalność w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości na terenie Gminy Miasta Gdańska, zawierając z konsumentami umowy, w oparciu o opracowany wzorzec. Analiza postanowień umownych wzorca pn. Umowa o świadczenie usług komunalnych , opracowanego i wykorzystywanego przez przedsiębiorcę wskazuje, że zawiera on postanowienia niedozwolone, wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zmianami), tj.: • ,,Wszelkie spory wynikłe z tytułu wykonania zobowiązań związanych z Programem będą rozstrzygane przez sąd właściwy dla siedziby Organizatora" (Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumenta z dnia 13 listopada 2009 roku, sygnatura akt XVII AmC 1027/09, numer postanowienia w rejestrze 2320), • ,,Sądem właściwym dla rozpatrywania wszelkich sporów jest sąd właściwy dla siedziby sprzedającego” (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 kwietnia 2010 roku, sygnatura akt XVII AmC 363/09, numer postanowienia w rejestrze 1950), • "Zleceniodawca może składać w terminie jednego tygodnia reklamację w przypadku opóźnienia w wywozie (tel. 38-06-685)” (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 9 marca 2010 r., sygnatura akt XVII AmC 430/09, numer postanowienia w rejestrze 1976), • „W razie znacznego wzrostu cen towarów i usług cena usługi może zostać podwyższona” (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 kwietnia 2006 roku, sygnatura akt XVII AmC 107/04, numer postanowienia w rejestrze 783), • ,,Zmiana cen za wywóz odpadów komunalnych nie wymaga form aneksu do umowy" (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 9 marca 2010 roku, sygnatura akt XVII AmC 430/09, numer postanowienia w rejestrze 1977). 4 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl P REZES U RZĘDU ZWAŻYŁ , CO NASTĘPUJE . Możliwość rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymaga – w pierwszej kolejności – ustalenia, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego. Zgodnie z brzmieniem art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem jej regulacji jest zapewnienie rozwoju i ochrony konkurencji, a także podejmowana w interesie publicznym ochrona przedsiębiorców narażonych na stosowanie praktyk ograniczających konkurencję i ochrona interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ma zatem charakter publicznoprawny i służy ochronie interesu ogólnospołecznego; w odniesieniu do przedsiębiorców chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy na skutek działań sprzecznych z przepisami prawa naruszony został interes publiczny. Ma to miejsce w szczególności wtedy, gdy określonymi działaniami dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, względnie, gdy wywołują one na rynku niekorzystne zjawiska (wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 24 października 1991 r., sygn. akt XV Amr 8/90). Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, ponieważ wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy na podstawie umów o wywóz odpadów komunalnych, zawierających zakwestionowane postanowienia korzystają lub będą korzystać z usług świadczonych przez przedsiębiorcę zajmującego się świadczeniem usług w zakresie wywozu odpadów. Objęte zarzutem działanie przedsiębiorcy wymierzone jest w szeroki krąg uczestników rynku, ponieważ jest ono skierowane do członków określonej zbiorowości tj. wszystkich rzeczywistych i potencjalnych odbiorców świadczonych przez JANPOL usług. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iż naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednoznaczne z naruszeniem interesu publicznoprawnego. W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem przez przedsiębiorcę interesu publicznoprawnego, co uzasadnia ocenę jego zachowania na rynku w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przedsiębiorcy JANPOL postawiono zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis art. 24 ust. 1 stanowi, że Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego […] . Aby działania przedsiębiorcy mogły zostać uznane za sprzeczne z powołanym wyżej przepisem art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, należy wykazać, że spełniają one łącznie następujące przesłanki: 5 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl – ujawniają się w obrocie konsumenckim, a więc dotyczą relacji przedsiębiorca-konsument, – stanowią działanie bezprawne, – naruszają zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsuemntów i art. 22 1 Kodeksu cywilnego za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej nie związanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. W niniejszej sprawie fakt zawierania przez JANPOL umów odbioru odpadów z konsumentami pozostaje poza sporem, co przesądza o uznaniu, iż pierwsza z ww. przesłanek jest spełniona. Co do drugiej przesłanki, tj. bezprawności, rozumianej jako działania sprzecznego z przepisami prawa podnieść należy, iż przedsiębiorcy postawiony został zarzut naruszenia art. 24 ust 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegający na stosowaniu w umowach zawieranych z konsumentami postanowień wzorca umowy, które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. Zakaz stosowania postanowień wpisanych do Rejestru dotyczy nie tylko tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz również innych przedsiębiorców. Art. 479 43 K.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie, tj. innych przedsiębiorców. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do Rejestru, prowadzonego przez Prezesa Urzędu. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w Rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do Rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż … stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…). W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.i.k. obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…). Nie jest zatem konieczna dokładna oraz literalna identyczność klauzuli wpisanej do Rejestru i klauzuli z nią porównywanej. Stąd też niedozwolone będą również 6 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl postanowienia umów, mieszczące się w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści tak samo godzi w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do Rejestru. W ocenie Prezesa Urzędu postanowienia stosowane przez JANPOL we wzorcu Umowa o świadczenie usług komunalnych mogą wywoływać identyczne skutki prawne, jak klauzule umieszczone w rejestrze niedozwolonych postanowień umownych. Po pierwsze postanowienie wzorca Umowa o świadczenie usług komunalnych, o treści: Zgłoszenie reklamacji w odniesieniu do usług świadczonych przez Wykonawcę Zleceniodawca jest zobowiązany zgłosić telefonicznie reklamację w terminie 3 dni lub pisemnie 7 dni od daty stwierdzenia uchybień pod rygorem uznania reklamacji za bezskuteczną uznać należy, za tożsame z klauzulą umieszczoną w rejestrze, pod poz. 1976, o treści: Zleceniodawca może składać w terminie jednego tygodnia reklamację w przypadku opóźnienia w wywozie (tel. 38-06-685) . Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 9 marca 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 430/09) uznał, że przedmiotowe postanowienie spełnia przesłanki określone w art. 385 3 pkt 2 k.c., gdyż ogranicza odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy. W ocenie Sądu postanowienie to przewiduje rażąco krótki termin na złożenie reklamacji na nienależyte wykonanie umowy przez zleceniobiorcę, a jednocześnie może wywołać u konsumenta mylne wrażenie, że po upływie wyznaczonego terminu traci on prawo dochodzenia roszczeń z tytułu nienależytego wykonania umowy. Postanowienie stosowane przez JANPOL oraz postanowienie wpisane do rejestru pod numerem 1976 mogą zostać uznane za tożsame. Każde z nich ogranicza bowiem odpowiedzialność przedsiębiorcy względem konsumenta za nienależyte wykonanie zobowiązania poprzez ograniczenie prawa konsumenta do składania reklamacji. Podkreślenia wymaga również fakt, iż reklamacje mogą dotyczyć nie tylko nieterminowego lub nienależytego świadczenia usług przez przedsiębiorcę, ale również np. wadliwego ich rozliczenia, a w takim przypadku wprowadzenie rażąco krótkiego terminu na złożenie reklamacji w ciągu 3 dni telefonicznie lub w ciągu 7 dni pisemnie może uniemożliwić konsumentowi dochodzenie jego roszczeń. Dodatkowo, oba porównywane postanowienia zawarte zostały we wzorcach dot. usług wywozu odpadów komunalnych. Po drugie postanowienie wzorca Umowa o świadczenie usług komunalnych, o treści: Wykonawca zastrzega sobie prawo zmiany obowiązujących cen w przypadku niezależnego wzrostu kosztów (podwyżka kosztów składowania odpadów, cen paliw, energii). Nowe ceny będą obowiązywały od dnia wzrostu kosztów uznać należy, za tożsame z następującymi klauzulami abuzownymi: • „W razie znacznego wzrostu cen towarów i usług cena usługi może zostać podwyższona” (Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 kwietnia 2006 roku, sygnatura akt XVII AmC 107/04, numer postanowienia w rejestrze 783), • ,,Zmiana cen za wywóz odpadów komunalnych nie wymaga form aneksu do umowy" (Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 9 marca 2010 7 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl roku, sygnatura akt XVII AmC 430/09, numer postanowienia w rejestrze 1977). Postanowienie jest sprzeczne z art. 384 1 KC w zw. z art. 384 KC. Zgodnie z jego treścią wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym wiąże drugą stronę, jeżeli zostały zachowane wymagania określone w art. 384, a strona nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia. Oznacza to, że przedsiębiorca jest zobowiązany doręczyć konsumentowi każdą zmianę wzorca umownego, a konsumentowi przysługuje w takiej sytuacji prawo wypowiedzenia umowy. W wyroku z dnia 9 marca 2010 r. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumenta stwierdził, że pominięcie w umowie informacji dotyczącej prawa konsumenta do odstąpienia od umowy jest sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz rażąco narusza interesy konsumenta, wprowadzając go w błąd co do przysługujących mu uprawnień. Po trzecie postanowienie, zawarte we wzorcu Umowa o świadczenie usług komunalnych, o treści: Spory powstałe na tle wykonania niniejszej umowy rozstrzygane będą przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Wykonawcy uznać należy, za wywołujące identyczne skutki prawne, jak postanowienia wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone tj: • ,,Wszelkie spory wynikłe z tytułu wykonania zobowiązań związanych z Programem będą rozstrzygane przez sąd właściwy dla siedziby Organizatora" (Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 listopada 2009 roku, sygnatura akt XVII AmC 1027/09, numer postanowienia w rejestrze 2320), • ,,Sądem właściwym dla rozpatrywania wszelkich sporów jest sąd właściwy dla siedziby sprzedającego” (Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 kwietnia 2010 roku, sygnatura akt XVII AmC 363/09, numer postanowienia w rejestrze 1950), • „Spory, mogące wyniknąć na tle realizacji niniejszej umowy będą rozstrzygane przez sąd właściwy dla siedziby Wykonawcy” (Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 kwietnia 2006 roku, sygnatura akt XVII AmC 107/04, numer postanowienia w rejestrze 784). Analiza treści i skutków kwestionowanych postanowień oraz postanowień przywołanych, wpisanych do rejestru, prowadzi do stwierdzenia, iż wszystkie one są/były niezgodne z art. 385 3 pkt 23 Kodeksu Cywilnego, stosownie do którego za niedozwolone uznaje się postanowienie, narzucające rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy. Należy podkreślić, że umowa prorogacyjna opisana w art. 46 kodeksu postępowania cywilnego jest niedopuszczalna w obrocie z konsumentami, z uwagi na treść przywołanego zapisu z kodeksu cywilnego. Mając na uwadze dokonane ustalenia uznać należy, za udowodnione, iż zakwestionowane postanowienia, zawarte we wzorcach stosowanych przez JANPOL, wywołują identyczne skutki prawne, jak wskazane klauzule umieszczone w rejestrze niedozwolonych postanowień umownych, czego nie podważają nieznaczne różnice redakcyjne porównywanych warunków umownych. 8 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów ma miejsce wtedy, gdy działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów jako zbiorowości, to jest, ujawnia się w sytuacji gdy skierowane jest nie tylko do wyodrębnionej indywidualnie grupy konsumentów, lecz szerszego nieograniczonego liczbowo kręgu osób, do których dotarła i dotrzeć może oferta przedsiębiorcy. W rozpatrywanej sprawie wyżej wymienione warunki zostały spełnione. Oferta usług kredytowych, zawierająca niedozwoloną klauzulę, adresowana jest bowiem przez JANPOL, nie do ściśle zindywidualizowanego, konkretnego konsumenta lecz do z góry nieokreślonej, niemożliwej do zidentyfikowania liczby kontrahentów – konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna. Skoro kwestionowane postanowienia wzorca umowy stosowanego przez JANPOL są tożsame z klauzulami wpisanymi do rejestru postanowień uznanych za niedozwolone, to posługiwanie się nimi w obrocie konsumenckim, zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznać należy za działanie bezprawne, stanowiące praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazać zaniechania jej stosowania. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy. Wprawdzie przedsiębiorca podjął pewne działania m.in. poprzez opracowanie nowego wzorca umowy, jednak działań tych nie można uznać za odstąpienie, czy zaniechanie stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Przedsiębiorca w nowym wzorcu umownym, w § 2 pkt 9, przewidział, że …Zleceniodawca jest zobowiązany zgłosić pisemną lub telefoniczną reklamację w terminie 14 dni od daty stwierdzenia uchybień pod rygorem uznania reklamacji za bezskuteczną niezasadną. W ocenie Prezesa Urzędu postanowienie to, mimo dokonanej korekty treści w dalszym ciągu uznać należy za niedozwolone. Zastrzeżenie, że reklamacja złożona po wyznaczonym terminie zostanie uznana za bezskuteczną i niezasadną jest niedopuszczalne. Ponadto wydłużony termin na wniesienie reklamacji z 7 do 14 dni może w pewnych sytuacjach okazać się niewystarczający. Zdaniem Prezesa Urzędu, termin na wniesienie reklamacji powinien wynosić co najmniej 1 miesiąc, przede wszystkim z uwagi na to, że przedmiot reklamacji może dotyczyć np. kwestionowania należności. Przyznanie kontrahentowi przedsiębiorcy/konsumentowi dłuższego czasu na wniesienie reklamacji jest uzasadnione z uwagi na fakt, iż faktury za wykonane usługi wystawiane są raz na kwartał, w tym czasie może także dojść do zmiany cen, o czym konsumenci poprzednio nie byli wcześniej informowani. Okres jaki może upłynąć od wykonania do otrzymania faktury określającej wynagrodzenie przedsiębiorcy za usługi jest wydłużony, stąd też i odbiorcy usług powinien być zagwarantowany odpowiednio dłuższy czas na dokonanie weryfikacji prawidłowości naliczonych należności przedsiębiorcy. Poza tym okres jednego miesiąca na złożenie reklamacji uwzględnia również okoliczności losowe, niezaplanowane wcześniej przez konsumenta, które mogą mieć miejsce, a które mogą uniemożliwić mu skuteczne reklamowanie usługi, w czasie określonym w umowie w szczególności, że JANPOL zastrzegł , iż reklamacje wniesione później uzna za bezskuteczne i niezasadne. 9 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Także i zmiana drugiego z zakwestionowanych postanowień nie eliminuje z obrotu i nie zapobiega naruszeniom zbiorowych interesów konsumentów. Po dokonanych przez przedsiębiorcę zmianach postanowienie § 5 pkt 7 otrzymało brzmienie: Wykonawca zastrzega sobie prawo do podwyższenia należnego mu wynagrodzenia i zmiany obowiązujących cen w przypadku wzrostu kosztów prowadzonej działalności (np. podwyżka kosztów utylizacji odpadów, cen paliw, energii, wzrostu wynagrodzeń, itp.). o czym zostanie powiadomiony Zleceniodawca w formie pisemnej przed planowanym terminem jej wprowadzenia. Postanowienie to jednak w dalszym ciągu, pomimo zmiany, nie przewiduje prawa konsumenta do odstąpienia od umowy, w przypadku wzrostu ceny usługi. Obecnie treść § 7 ust. 5 nowego wzorca przewiduje, że Spory powstałe na tle wykonywania niniejszej umowy rozstrzygane będą przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Zleceniodawcy. Również i dokonana zmiana brzmienia tego postanowienia nie może zostać uznana za zaniechanie praktyki polegającej na stosowaniu we wzorcu umownym niedozwolonego postanowienia. Przedsiębiorca nadal narzuca i wskazuje sąd właściwy do rozpatrzenia ewentualnych sporów. W tych okolicznościach Prezes Urzędu orzeka jak w punkcie I sentencji decyzji. II. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsuemntów Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę stosującego praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu, osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Kara taka może być nałożona bez względu na to, czy przedsiębiorca dopuścił się naruszenia celowo, czy też nieumyślnie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, w tym kar określonych w art. 106 tej ustawy, „należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy”. W punkcie I niniejszej decyzji stwierdzono stosowanie przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, które polegają na posługiwaniu się w obrocie konsumenckim klauzulami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Przepis art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje możliwość nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej w wysokości nie większej niż 10 % przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w 2011 r. wyniósł ….. zł, w związku z czym maksymalna kara, jaka mogłaby w niniejszym przypadku zostać wymierzona to …. zł. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu dokonał w pierwszej kolejności oceny wagi stwierdzonego w niniejszej decyzji naruszenia, która określa wysokość kwoty bazowej kary, będącej odsetkiem uzyskanego przez przedsiębiorcę w 2011 roku przychodu. Oceniając wagę praktyki stosowanej przez JANPOL Prezes Urzędu wziął pod uwagę okoliczność, że opisana praktyka związana jest ze stosowaniem przez przedsiębiorcę, ponad 1 rok, wzorca umowy zawierającego regulacje proponowane konsumentom, co wskazuje na ciągłość zachowania przedsiębiorcy i jego długotrwałość. 10 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Przy ustalaniu wysokości kary Prezes Urzędu wziął również pod uwagę okoliczność, że przedsiębiorca dopuścił się naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów po raz pierwszy. Ponadto, jak wskazano wcześniej, sankcja w postaci nałożenia kary może być na przedsiębiorcę nałożona niezależnie od tego, czy dopuścił się on naruszenia celowo, czy też nieumyślnie. W zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednak jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji przedsiębiorcy naruszenia interesów konsumentów, stąd uznać należy, że działania JANPOL miały charakter nieumyślny. Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności Prezes Urzędu ustalił kwotę bazową na poziomie …..% przychodów przedsiębiorcy. Kara nakładana przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów służy podkreśleniu naganności ocenianego zachowania. Przedsiębiorca, jako profesjonalista, powinien wiedzieć, że określając warunki umowne nie może stosować praktyk godzących w interesy słabszych uczestników rynku, jakimi są konsumenci. Podejmując decyzję o nałożeniu kary i określając jej wysokość Prezes Urzędu wziął pod uwagę wszystkie ww. okoliczności, jak i możliwości finansowe przedsiębiorcy. Orzeczona kara powinna bowiem stanowić dolegliwość dla przedsiębiorcy, tak aby jej nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. Z drugiej strony należy też podkreślić wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanego środka oraz wyrazić nadzieję, że odniesie on spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary, należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. W przedmiotowej sprawie Prezes Urzędu nie stwierdził istnienia przesłanek łagodzących pozwalających na obniżenie wyjściowego poziomu kwoty bazowej, jak i obciążających, skutkujących podwyższeniem kwoty bazowej kary. W świetle powyższych okoliczności wysokość kary ustalono w kwocie 1.744 zł (słownie: jeden tysiąc siedemset czterdzieści cztery złote), co stanowi ok. ….% maksymalnego wymiaru kary. W ocenie Prezesa Urzędu kara wymierzona w tej wysokości jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu, kierując się potrzebą zdecydowanego przeciwdziałania stosowaniu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów uznał, że orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania. W tym przypadku kara powinna spełnić jednak przede wszystkim funkcję prewencyjną i wychowawczą, tak aby zapobiec w przyszłości naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie II sentencji. III. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Niniejsze postępowanie w sprawie stosowania przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego 11 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl wyniku Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie I sentencji decyzji. Prezes Urzędu w przedmiotowej decyzji uznał, że przedsiębiorca dopuścił się stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu ze stroną. W związku z powyższym postanowiono przedsiębiorcę obciążyć kosztami postępowania w wysokości 11,25 zł (słownie: jedenaście złotych 25/100). W związku z tym orzeczono jak w punkcie III sentencji niniejszej decyzji. POUCZENIA: Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O W ARSZAWA 51101010100078782231000000 . Na podstawie art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyznaczył stronie termin 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na uiszczenie kosztów niniejszego postępowania w wysokości 11,25 zł. Powyższą kwotę należy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O W ARSZAWA 511010101000787822 31000000. Stosownie do treści art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z 479 32 § 1 i § 2 Kpc, należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Roman Jarząbek Dyrektor Delegatury UOKiK w Gdańsku