RBG-3/2015

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKU RENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47, 85 -034 Bydgoszcz tel. (052) 345-56-44, Fax (052) 345-56-17 E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, 6 marca 2015r. RBG-411-02/13/PD DECYZJA NR RBG - 3/2015 Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2013.267 j.t. ze zm.) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochroni e konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) umarza się w całości jako bezprzedmiotowe postępowanie antymonopolowe wszczęte w sprawie podejrzenia stosowania przez Aeroklub Polski z siedzibą w Warszawie praktyki ograniczającej konkurencję polegającej na nadużywaniu pozycji dominującej na regionalnym rynku udostępniania lotnisk i lądowisk w województwie warmińsko -mazurskim w celu świadczenia usług szkolenia lotniczego poprzez odmowę wyrażenia zgody na udostępnienie lotniska w Olsztynie/Dajtkach celem stacjonowania innym niż Aeroklub Warmińsko - Mazurski z siedzibą w Olsztynie przedsiębiorcom prowadzącym szkolenia lotnicze, co uniemożliwia im świadczenie usług szkolenia lotniczego na tym lotnisku, co może stanowić pra ktykę określoną w art. 9 u st. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Uzasadnienie W dniu 12 czerwca 2012r. do Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy wpłynęło pismo Pana Aleksandra Mathia – Prezesa Zarządu spółki ALEKSANDER AIR -MARINE Sp. z o.o. z siedzibą w Majdach (dalej też: Air - Marine, Spółka, Zawiadamiający) zawierające zawiadomienie o odmowie ze strony Aeroklubu Polskiego z siedzibą w Warszawie wyrażenia zgody na stacjonowanie na terenie lotniska Olsztyn/Dajtki w celu świadczenia usług samolotowego szkolenia lotniczego. Do zawiadomienia Spółka dołączyła wniosek z dnia 4 kwietnia 2012r. w sprawie udostępnienia lotniska w Olsztynie/Dajtkach oraz odpowiedź Aeroklubu Polskiego z siedzibą w Warszawie (dalej także : AP, Aeroklub Polski) W zwi ązku z tym, w dniu 14 czerwca 2012r. wszczęto postępowanie wyjaśniające mające na celu wstępne ustalenie, czy na skutek działań Aeroklubu Polskiego z siedzibą w Warszawie i Aeroklubu Warmińsko - Mazurskiego z siedzibą w Olsztynie (dalej także: AWM) , polegających na ograniczeniu przedsiębiorcy zajmującemu się szkoleniami lotniczymi stacjonowania na terenie lotniska Olsztyn/Dajtki nastąpiło naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie zakazu st osowania praktyk ograniczających konkurencję. W toku postępowania wyjaśniającego dokonano ustaleń faktycznych, które dały podstawy do wszczęcia w dniu 27 maja 2013r. postępowania antymonopolowego w związku 2 z podejrzeniem stosowania przez AP praktyki o graniczającej konkurencję polegającej na nadużywaniu pozycji dominującej na rynku udostępniania lotniska Olsztyn/Dajtki w celu świadczenia usług szkolenia lotniczego poprzez odmowę wyrażenia zgody na udostępnienie tego lotniska celem stacjonowania innym ni ż AWM przedsiębiorcom prowadzącym szkolenia lotnicze, co uniemożliwia im świadczenie usług szkolenia lotniczego na tym lotnisku, co może stanowić praktykę określoną w art. 9 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.; dalej: okiku ). W toku postępowania antymonopolowego uzyskano stanowisko AP z dnia 17 czerwca 2013r. (k. 63-71). W ocenie AP skarga Air- Marine jest bezzasadna. AP podniósł przede wszystkim, że jest użytkownikiem wieczystym terenów, na któ rych posadowione jest lotnisko Olsztyn /Dajtki. Użytkowanie wieczyste jest zaś prawem rzeczowym zbliżonym do prawa własności. Zgodnie z art. 233 k.c., w granicach w nim oznaczonych, użytkownik wieczysty podobnie jak właściciel, może korzystać z gruntu z wyłączeniem innych osób oraz może swoim prawem rozporządzać. W ocenie AP, oznacza to, że inne osoby obowiązane są powstrzymać się od wszelkiej ingerencji w sferę uprawnień użytkownika/właściciela. Wyjątki od niedopuszczalności tego rodzaju ingerencji określone są w ustawie. Wyjątki te, zdaniem AP, przewidziane zostały np. w art. 142 k.c. oraz art. 149 k.c. AP podniósł także, że powszechny jest pogląd, iż właścicielowi (użytkownikowi) wszystko wolno, czego mu wprost nie zabroniono i powołał się w tym zakresie na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 1993r., w sprawie P. 6/92, w którym stwierdzono , m.in., że prawo własności traktowane jest w naszym systemie prawnym jako prawo podmiotowe o najszerszej treści i w porównaniu z innymi prawami - jako prawo najsilniejsze w stosunku do rzeczy. Trybunał Konstytucyjny wskazał przy tym na ograniczenia tego prawa wynikające z ustawy z 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarze miast oraz niektórych osiedli (Dz.U. Nr 35, poz. 240), której podstawowe uregulowania w tym zakresie przejęły nieobowiązujące już ustawy z 6 lipca 1972r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 27, poz. 192 ze zm.), a następnie ustawa z 29 kwietnia 198 5r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn. Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.). Przykładem aktualnych ograniczeń w tym zakresie jest art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 z p óźn. zm.), a ponadto art. 12 ust. 4 ustawy z 10 kwietnia 2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2008r. Nr 193, poz. 1194 ze zm.), a także us tawa z 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U. Nr 64, poz. 592 ze zm.). AP powołał się także na pogląd zawarty w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 1980r. w sprawie III CZP 45/80, z którego wynika, że użytkowanie wieczyste jest t ym szczególnym prawem, które zapewnia dopuszczalną w danych warunkach pełnię uprawnień względem rzeczy. Choć przepis nie zdefiniował prawa własności/użytkowania wieczystego przez wyczerpujące wyliczenie uprawnień, to jednak wyliczył uprawnienia zasadnicze, a przede wszystkim uprawnienie do korzystania z rzeczy. Wynika z tego, że użytkownik wieczysty może rzecz posiadać i używać jej, czerpać z niej pożytki, korzyści, i nikt nie może mu w tym przeszkadzać. Większość ograniczeń prawa własności ma charakter p ublicznoprawny (administracyjny) i wynika z różnych przepisów prawa administracyjnego. AP, powołując się na stanowisko wyrażone w: Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe, Rudnicki Stanisław, Rudnicki Grzegorz, 3 Autor k omentarza do ks. DRUGA tyt. I dz. II art. 140: Stanisław Rudnicki , wskazał, że najdalej idące ograniczenia prawa własności zawierają m.in. ustawy: z 23 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.), z 18 lipca 2001r. - Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.), z 27 kwietnia 2001r. - Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 ze zm.), z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), z 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220 ze zm.), z 4 lutego 1994r. - Prawo geologiczne i górnicze (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947 ze zm.), z 7 lipca 1994r. - Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623 ze zm.), z 3 lutego 1995r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1266 ze zm.). Z powyższych argumentów AP wyprowadził wniosek, że ustawa z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów nie stanowi podstawy do ograniczenia pra wa użytkowania wieczystego do przedmiotowych gruntów, przysługującego Aeroklubowi Polskiemu. Wniosek ten, w ocenie AP, wzmacnia jego stanowisko, które wynika także z przepisów ustawy z dnia 3 lipca 2002r. – Prawo lotnicze (tekst jedn. Dz.U. z 2012 Nr 933 z późn. zm; dalej: plu ). Zdaniem AP, skarga Air-Marine stanowi li tylko próbę wymuszenia na Aeroklubie Polskim aby udostępnił swoje lotniska (nie będące przecież lotniskiem użytku publicznego) obcemu podmiotowi - na jednostronnie określonych przez ten podm iot zasadach. Gdyby podzielić argumentację skarżącego, doprowadziłoby to do anarchii na rynku lotniczym, a nadto byłoby sprzeczne z przepisami dot. ochrony własności/użytkowania wieczystego, a nade wszystko - i co istotne w niniejszej sprawie - z przepisami ustawy z dnia 3 lipca 2002 roku Prawo lotnicze. W dalszej części wyjaśnień AP wskazał na treść art. 3 okiku, zgodnie z którym przepisów tej ustawy nie stosuje się do ograniczeń konkurencji dopuszczonych na podstawie odrębnych ustaw. W ocenie AP, odniesienie tegoż przepisu do przepisów plu , w szczególności w zakresie, w jakim regulują one status lotnisk użytku wyłącznego oraz lotnisk użytku publicznego, prowadzi do wniosku, że zawiadomienie Air -Marine jest bezzasadne. Zdaniem AP, okiku stosuje się tylko do tzw. lotnisk użytku publicznego, nie zaś lotnisk użytku wyłącznego, jakim jest lotnisko Olsztyn/Dajtki. Wprost stanowią o tym przepisy plu , w tym m.in. art. 67 ust. 2, art. 180 ust. 2, art. 180 ust. 4 pkt, 3, w świetle art. 54, 59 i in. plu . Jedynie w s tosunku do lotnisk użytku publicznego ustawodawca nakazał aby „warunki korzystania z lotnisk użytku publicznego, w tym opłaty za to korzystanie, mogły być zróżnicowane wyłącznie w sposób niepowodujący dyskryminacji użytkowników i zapewniający zachowanie zasad uczciwej konkurencji, w szczególności ze względu na rodzaje i charakterystyki statków powietrznych oraz charakter wykonywanych operacji lotniczych”. Jednocześnie plu przewiduje, że owo korzystanie/decyzyjność w tym zakresie ze strony zarządzającego lotniskiem użytku wyłącznego nie jest owymi zasadami obostrzona. W ocenie AP, ustawodawca świadomie i racjonalnie dokonał rozróżnienia pod względem konieczności stosowania zasad uczciwej konkurencji na lotniskach użytku publicznego i wyłącznego. W końcowej części stanowiska AP podkreślił, że lotnisko/lądowisko dla celów deklarowanych przez skarżącego może założyć każdy, kto wykaże się m.in. „prawem dysponowania nieruchomością”, również Air -Marine - tj. bez przeszkód (przejawów 4 dyskryminacji), analogicznie j ak to ma miejsce w innych państwach Unii Europejskiej, w prostej obecnie procedurze regulowanej Prawem lotniczym. Na marginesie, AP wskazał, że lotnisko Olsztyn/Dajtki jest oddalone od siedziby Air - Marine o 16 km. W odległości zaś 12 km znajduje się zarejestrowane i działające lądowisko w Gryźlinach, którego właścicielem jest Powiat Olsztyński i Gmina Stawiguda. Nietrafne są zatem twierdzenia o braku możliwości powstania konkurencji, itp. W piśmie z dnia 24 sierpnia 2012r. (k. 54) AP podniósł, że według j ego informacji, Air- Marine nie posiada wymaganych prawnie zezwoleń na prowadzenie działalności szkoleniowej (nie jest wpisany do rejestru podmiotów szkolących prowadzonego przez ULC). Postanowieniami nr RBG-151/2014 z dnia 16 lipca 2014r. i nr RBG-236/2014 z dnia 8 grudnia 2014r. załączono w poczet materiału dowodowego, zgromadzone w toku prowadzonego przez Prezesa UOKiK postępowania wyjaśniającego mającego na celu badanie krajowego rynku podmiotów zarządzających lotniskami, dokumenty stanowiące wypełnione ankiety od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą w zakresie świadczenia usług samolotowych szkoleń lotniczych oraz podmiotów prowadzących działalność gospodarczą polegającą na zarządzaniu lotniskami. Lista tych podmiotów została szczegółowo wymie niona w treści postanowień . Pismem z dnia 8 grudnia 2014 r. Prezes UOKiK zawiadomił Aeroklub Polski o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz możliwości zapoznania się z aktami sprawy , który z przysługującego prawa nie skorzystał. Organ antymon opolowy ustalił następujący stan faktyczny: I. U czestnicy rynku właściwego Aeroklub Polski Aeroklub Polski z siedzibą w Warszawie jest Polskim Związkiem Sportowym zarejestrowanym w Krajowym Rejestrze Sądowym – Rejestrze Stowarzyszeń, Innych Organizacji Sp ołecznych i Zawodowych, Fundacji oraz Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej oraz Rejestrze Przedsiębiorców od dnia 12 lipca 2002 roku pod numerem KRS 0000122672. AP posiada status organizacji pożytku publicznego na podstawie postanowienia Sądu Rejonoweg o dla m.st. Warszawy w Warszawie XII Wydział Gospodarczy KRS z dnia 24 lutego 2009 roku i prowadzi działalność statutową polegającą m.in. na działalności klubów sportowych, transporcie lotniczym pasażerskim i towarów, wynajmie i dzierżawie środków transpor tu lotniczego, działalności usługowej wspomagającej transport lotniczy, działalności obiektów sportowych i pozostałej działalności związanej ze sportem, rozrywką i rekreacją. Aeroklub Polski zarządza lotniskiem w Olsztynie/Dajtkach. (k. 54) Aeroklub Warm ińsko -Mazurski Aeroklub Warmińsko -Mazurski z siedzibą w Olsztynie jest terenową jednostką organizacyjną Aeroklubu Polskiego zarejestrowaną w Krajowym Rejestrze Sądowym – Rejestrze Stowarzyszeń, Innych Organizacji Społecznych i Zawodowych, Fundacji oraz P ublicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej pod numerem KRS 0000024740. AWM posiada osobowość prawną, a celem jego działania jest propagowanie i rozwijanie lotnictwa 5 polskiego, a zwłaszcza szkolenia i sportów lotniczych; koordynacja i wspieranie działalności sta tutowej swoich członków; reprezentowanie interesów swoich członków wobec władz, instytucji krajowych i międzynarodowych; prezentowanie sportów lotniczych na arenie międzynarodowej; wspieranie inicjatyw, szkolenia i działalności lotniczej dzieci i młodzieży ; rozpowszechnianie wiedzy i umiejętności lotniczych w społeczeństwie jako elementu edukacji narodowej; działanie na rzecz gospodarki i kultury narodowej, bezpieczeństwa i obronności kraju, zapobieganie klęskom żywiołowym i ekologicznym oraz zagrożeniom cywilizacyjnym. Aeroklub Warmińsko - Mazurski jest głównym użytkownikiem lotniska w Olsztynie/Dajtkach. Na lotnisku w Olsztynie/Dajtkach AWM, który posiada certyfikat Ośrodka Szkolenia Lotniczego wydany przez ULC: PL/FTO-156 oraz PL/CTO- 156 świadczy szereg usług w zakresie szkoleń lotniczych m.in. do następujących licencji, świadectw kwalifikacji i uprawnień samolotowych: szkolenie do licencji pilota turystycznego samolotowego - PPL(A), szkolenie do licencji pilota zawodowego samolotowego - CPL(A), szkolenie do uzyskania licencji pilota szybowcowego – PL(G), szkolenie do świadectwa kwalifikacji pilota samolotu ultralekkiego – UAP, szkolenie specjalistyczne na samolotach ultralekkich UAP w zakresie przeszkolenia na nowy typ samolotu ultralekkiego. AWM j ako podmiot szkolący oświadczył, że byłby w stanie transportować statki powietrzne w celu przeprowadzania szkolenia lotniczego na trenie całej Polski, ale uzależnione byłoby to od potrzeb uczestników szkolenia i ich liczby. Liczba uczestników szkolenia wpływałaby bowiem na opłacalność przedsięwzięcia. AWM w zakresie wykonywania działalności szkoleniowej stacjonuje na lotnisku w Olsztynie/Dajtkach, przy ul. Sielskiej 24. (k. 12- 13) Samoloty będące własnością lub dzierżawione przez AWM są hangarowane na lot nisku w Olsztynie/Dajtkach (ankieta C). Aleksander Air-Marine Spółka Aleksander Air - Marine Sp. z o.o. z siedzibą w Majdach jest wpisana do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000334431. Jedynym wspólnikiem Spółki oraz Prezesem Zarządu jest Aleksander Viktor Mathia. Przedmiotem działalności Spółki wg. odpisu z KRS jest m.in. naprawa i konserwacja statków powietrznych i kosmicznych; produkcja statków powietrznych, statków kosmicznych i podobnych maszyn, transport lotniczy pasa żerski; transport lotniczy towarów; działalność usługowa wspomagająca transport lotniczy, wypożyczanie i dzierżawa środków transportu lotniczego; pozaszkolne formy edukacji sportowej oraz zajęć sportowych i rekreacyjnych; pozostałe pozaszkolne formy edukac ji, gdzie indziej niesklasyfikowane. Spółka posiada certyfikat w zakresie obsługi ultralekkich statków powietrznych nr 026 USP/C/2011. Ponadto Spółka jest od dnia 25 lipca 2012r. wpisana do rejestru ośrodków szkolenia pod numerem wpisu 63RPS-07/2012 w zak resie szkoleń UAP – szkolenie teoretyczne i praktyczne do świadectwa kwalifikacji pilota samolotu ultralekkiego oraz UAGP – szkolenie teoretyczne i praktycznego świadectwa kwalifikacji pilota wiatrakowca ultralekkiego. 6 II. Uwarunkowania prawne W przedmiotowej sprawie zastosowanie mają m.in. przepisy ww. ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze, która reguluje stosunki prawne z zakresu lotnictwa cywilnego. Starty, lądowania i naziemny lub nawodny ruch statków powietrznych w zakresie lotnictwa cywilnego odbywają się głównie na lotniskach. Zgodnie z art. 2 pkt 4 plu lotniskiem jest wydzielony obszar na lądzie, wodzie lub innej powierzchni w całości lub w części przeznaczony do wykonywania startów, lądowań i naziemnego lub nawodnego ruchu statków powietrznych, wraz ze znajdującymi się w jego granicach obiektami i urządzeniami budowlanymi o charakterze trwałym, wpisany do rejestru lotnisk. Art. 54 ust. 1 plu rozróżnia , ze względu na dostępność dla użytkowników dwie podstawowe kategorie lotnisk. Pi erwszą z nich stanowią lotniska użytku publicznego określone w art. 54 ust. 2 plu jako lotniska otwarte dla wszystkich statków powietrznych w terminach i godzinach ustalonych przez zarządzającego danym lotniskiem i podanych do publicznej wiadomości. W prak tyce na lotniskach użytku publicznego działają przede wszystkim porty lotnicze wykorzystywane do lotów handlowych. Lotniska te podlegają bardzo surowym wymogom dotyczącym m.in. zapewnienia bezpieczeństwa. Drugą kategorię stanowią lotniska użytku wyłączneg o . Dostępność lotnisk użytku wyłącznego jest ograniczona w stosunku do lotnisk użytku publicznego ze względu na cel lotu . Mianowicie dopuszcza się wykonywanie z lotnisk użytku wyłącznego następujących lotów: - przewozów czarterowych, wykonywanych wyłącznie śmigłowcami oraz samolotami o maksymalnej masie startowej (MTOM) poniżej 10 000 kg lub o liczbie miejsc pasażerskich poniżej 20; - lokalnych; - innych niż loty, o których mowa w pkt 1 i 2, niebędących lotami handlowymi. Zgodnie z art. 54 ust. 3 plu lotnis kiem użytku wyłącznego jest lotnisko wykorzystywane przez zarządzającego tym lotniskiem, użytkowników lotniska wymienionych w dokumentacji rejestracyjnej tego lotniska oraz za zgodą zarządzającego lotniskiem - przez innych użytkowników lotniska. Najczęściej są to lotniska niewielkie, o znaczeniu lokalnym, wykorzystywane do celów sportowo -rekreacyjnych. Operacje lotnicze wykonywane są także na lądowiskach , które zgodnie z art. 2 pkt 5 plu są obszarami na lądzie, wodzie lub innej powierzchni, które mogą być w całości lub w części wykorzystywane do startów i lądowań naziemnego lub nawodnego ruchu statków powietrznych. Zgodnie z art. 93 plu na lądowiskach mogą być wykonywane starty i lądowania statków powietrznych, których parametry techniczne i eksploatacyjne pozwalają na bezpieczne wykorzystywanie lądowisk w celach: - przewozów czarterowych i lotów lokalnych wykonywanych wyłącznie samolotami z napędem śmigłowym o maksymalnej masie startowej (MTOM) do 5700 kg włącznie lub o liczbie miejsc pasażerskich poniżej 10, śmigłowcami, statkami powietrznymi bez napędu oraz aerostatami; - lotów innych niż loty, o których mowa w pkt 1, niebędących lotami handlowy mi. Lądowiska podlegają wpisowi do ewidencji lądowisk, prowadzonej przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, na wniosek zgłaszającego lądowisko posiadającego zgodę posiadacza nieruchomości, na której znajduje się lądowisko, po uzyskaniu pozytywnej opinii i nstytucji zapewniającej służby ruchu lotniczego i właściwej miejscowo gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta). Starty i lądowania statków powietrznych mogą być 7 wykonywane na lądowiskach tylko za zgodą zgłaszającego lądowisko i zgodnie z instrukcją operacyjną lądowiska. Przyjmuje się rozróżnienie w zakresie lotów na: komercyjny przewóz lotniczy , usługi lotnicze inne niż przewóz lotniczy oraz usługi szkoleniowe . Takie rozróżnienie wynika również z przepisów Unii Europejskiej, w szczególności z rozporzą dzenia (EWG) nr 3922/91 z dnia 16 grudnia 1991 r. w sprawie harmonizacji wymagań technicznych i procedur administracyjnych w dziedzinie lotnictwa cywilnego (Dz.Urz. WE L 373 z 31.12.1991, str. 4, z późn. zm.; Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 7, t. 1, str. 348, z późn. zm.). Natomiast „loty rekreacyjne” rozumiane potocznie jako „loty na użytek własny” mogą być wykonywane przez każdego użytkownika statku powietrznego. Do prowadzenia działalności polegającej na świadczeniu usług samolotowych szkoleń lotniczych niezbędne jest spełnienie kilku warunków. Przede wszystkim są to umiejętności kadry potwierdzone stosownymi certyfikatami. Zgodnie z art. 95a plu wykonywanie działalności szkoleniowej w zakresie prowadzenia szkolenia personelu lotniczego w ce lu uzyskania świadectwa kwalifikacji członka personelu lotniczego oraz wpisywanych do niego uprawnień, z wyjątkiem prowadzenia szkolenia lotniczego w celu uzyskania świadectwa kwalifikacji informatora służby informacji powietrznej oraz informatora lotniskowej służby informacji powietrznej, jest działalnością regulowaną w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej i podlega wpisowi do rejestru podmiotów szkolących na podstawie pisemnego wniosku. Działalność szkoleniową w zakresie objętym obowiązkiem wpisu do rejestru podmiotów szkolących może wykonywać przedsiębiorca, w tym przedsiębiorca z innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który wykonuje działalność gospodarczą zgodnie z obowiązującymi w tym państwi e przepisami, a na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej czasowo oferuje lub świadczy usługę, który oświadcza, że wykonywanie działalności objętej wpisem do rejestru podmiotów szkolących nie zagraża bezpieczeństwu w ruchu lotniczym oraz bezpieczeństwu i porządkowi publicznemu. Wniosek o wpis do rejestru musi zawierać w szczególności: datę planowanego rozpoczęcia działalności szkoleniowej ; imię, nazwisko, adres, numer telefonu instruktora pilotażu oraz jego kwalifikacje; nazwę i adres lotniska lub lądowiska, na którym będzie prowadzone szkolenie ; spis statków powietrznych używanych do szkolenia, jeżeli podlegają wpisowi do ewidencji, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 33 ust. 2; informację o rodzajach szkoleń, jakie będą prowadzone w ośrodku . Uprawnienia podmiotu szkolącego wynikające z dokonanego wpisu do rejestru nie przechodzą na podmioty powstałe w wyniku jego podziału albo łączenia się z innymi podmiotami. Jak wynika z przywołanych wyżej treści wniosku o wpis do rejestru podmiotów szko lących, do prowadzenia działalności szkoleniowej na samolotach niezbędny jest dostęp do infrastruktury lotniska (możliwość korzystania z pasa startowego). W praktyce, dostęp ten możliwy jest na podstawie odpłatnej dzierżawy lub budowy własnej infrastruktur y. W toku postępowania antymonopolowego uzyskano stanowisko Urzędu Lotnictwa Cywilnego (dalej: ULC) stanowiące odpowiedź na przedstawione zagadnienia istotne z punktu widzenia przedmiotu prowadzonego postępowania administracyjnego związane z udostępnianiem lotnisk dla potencjalnych użytkowników . 8 W odpowiedzi ULC poinformował, że, zgodnie z art. 54 ust. 2 plu, lotniskiem użytku publicznego jest lotnisko otwarte dla wszystkich statków powietrznych w terminach i godzinach ustalonych przez zarządzającego t ym lotniskiem i podanych do publicznej wiadomości. Zgodnie zaś z art. 54 ust. 3 plu lotniskiem użytku wyłącznego jest lotnisko wykorzystywane przez zarządzającego tym lotniskiem, użytkowników wymienionych w dokumentacji rejestracyjnej tego lotniska oraz za zgodą zarządzającego lotniskiem — przez innych użytkowników lotniska. Zgodnie z art. 93 ust. 4 plu starty i lądowania statków powietrznych mogą być wykonywane na lądowiskach tylko za zgodą zgłaszającego lądowisko i zgodnie z instrukcją operacyjną lądowisk a. W opinii ULC, wskazana wyżej ustawa wskazuje jednoznacznie, że korzystanie zarówno z lotnisk użytku wyłącznego przez podmioty inne niż zarządzający lotniskiem i użytkowników wymienionych w dokumentacji rejestracyjnej tego lotniska jak i z lądowisk wym aga zgody odpowiednio zarządzającego lotniskiem i zgłaszającego lądowisko. Wyjątkiem są sytuacje, opisane w art. 66 ust 3 plu, zgodnie z którym zarządzający lotniskiem nie może odmówić zezwolenia na lądowanie przymusowe statku powietrznego znajdującego się w niebezpieczeństwie lub statku powietrznego wykonującego lot w celu ochrony życia lub zdrowia ludzi, poszukiwania lub ratownictwa, w celu zapobiegania skutkom klęsk żywiołowych lub ich usunięcia, a także na lot w ramach działań bezpośrednio związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa publicznego i z obronnością państwa. Ustawa - Prawo lotnicze nie określa zasad , jakimi ma kierować się zarządzający lotniskiem użytku wyłącznego wydając zgodę na wykonanie lotów z lotniska którym zarządza, pozostawiając mu w tym zakresie swobodę decyzji. Jednakże, zarządzający lotniskiem użytku wyłącznego powinien odmówić zgody na wykonanie lotu w celu innym niż te, o których mowa w w/w art. 54 ust. 5 plu , niezależnie od podmiotu, który miałby taki lot wykonać tj. lotu: - nie b ędącego przewozem czarterowym, wykonywanym wyłącznie śmigłowcem oraz samolotem o maksymalnej masie startowej (MTOM) poniżej 10000 kg lub o liczbie miejsc pasażerskich poniżej 20; - nie będącego lotem lokalnym oraz - nie będącego lotem innym niż wyżej wymienione i jednocześnie nie będącego lotem handlowym. Podobnie sprawę wyjaśnia ULC w przypadku lądowisk, a mianowicie, zgodnie z art. 93 ust. 1 plu lądowiska mogą być wykorzystywane w celu wykonania: - przewozów czarterowych i lotów lokalnych wykonywanych wyłącznie samolotami z napędem śmigłowym o maksymalnej masie startowej (MTOM) do 5700 kg włącznie lub o liczbie miejsc pasażerskich poniżej 10, śmigłowcami, statkami powietrznymi bez napędu oraz aerostatami; - lotów innych niż loty, o których mowa wyżej, niebędących lotami handlowymi. Tym samym, w ocenie ULC zgłaszający lądowisko ma zgodnie z plu swobodę w zakresie wydawania zgody na wykonywanie startów i lądowań z lądowiska, o ile lot ten będzie wykonany zgodnie z instrukcją operacyjną lądowiska i w celu wy konania lotów, o których mowa powyżej. Mając na uwadze powyższe ULC wyraził pogląd, że plu nie reguluje kwestii zasad, jakimi ma kierować się zarządzający lotniskiem użytku wyłącznego albo zgłaszający lądowisko przy udzielaniu zgody na korzystanie z lotniska albo lądowiska. 9 III. Charakterystyka świadczenia usług samolotowych szkoleń lotniczych na lotniskach i lądowiskach w Polsce Województwo kujawsko -pomorskie W województwie kujawsko - pomorskim pozyskano informacje od 5 podmiotów przeprowadzających samolotowe szkolenia lotnicze. Uzyskano informację od Aeroklubu Pomorskiego z siedzibą w Toruniu, Aeroklubu Nadwiślańskiego z siedzibą w Lisich Kątach Grudziądzu i Aeroklubu Kujawskiego z siedzibą w Inowrocławiu dotyczące miejsca zamieszkania klientów Aeroklubów, którzy skorzystali z ich usług samolotowych szkoleń lotniczych. Aerokluby, które podały dane na temat swoich klientów świadczą usługi szkoleń lotniczych na lotniskach, na których mieszczą się ich siedziby tj. w Inowrocławiu, w Toruniu i Grudziądzu - Lisie Kąty. Pozostałe dwa podmioty świadczące usługi szkoleń lotniczych, mające siedziby na terenie województwa kujawsko - pomorskiego świadczą usługi na obiektach w Toruniu i Watorowie. Obiekty, na których przedsiębiorcy ci świadczą usługi szkoleniowe mieszczą się w miejscowościach, gdzie zlokalizowane są prowadzone przez nich szkoły lotnicze. W roku 2011 ankietowane podmioty świadczyły usługi dla 72 konsumentów. 59% z nich pochodziło z obszaru województwa kujawsko -pomorskiego, zaś 41% z pozostałej części kraju. W 2012 roku szkolono 79 konsumentów, z których 65 % pochodziło z obszaru województwa kujawsko - pomorskiego, zaś 35% z pozostałej części kraju. W 2013 roku z kolei szkolono 85 klientów, z których połowa p ochodzi ła z obszaru województwa kujawsko-pomorskiego, za ś druga połowa z pozostałej części kraju. Aeroklub Nadwiślański z siedzibą w Grudziądzu związany jest nie tylko z okolicznymi miejscowościami z województwa kujawsko - pomorskiego, ale także z okolicami Trójmiasta. Zauważyć jednocześnie należy, że odległość między Grudziądzem a Trójmiastem wynosi ok. 100 km , a te dwa ośrodki miejskie połączone są autostradą A1. Dane z tego ośrodka szkolenia wpłynęły znacznie na wyniki procentowe, ponieważ wielu klientów zamieszkujący Trójmiasto, wykorzystując wspomniane połączenie drogowe korzystało także z usług Aeroklubu Nadwiślańskiego z siedzibą w Grudziądzu. Spośród odpytywanych przedsiębiorców jeden oświadczył, że byłby skłonny transportować samoloty na inne lotnisko w celu prowadzenia tam zajęć praktycznych. Woj ewództwo warmińsko -mazurskie W województwie warmińsko - mazurskim pozyskano informacje od 3 podmiotów przeprowadzających samolotowe szkolenia lotnicze, w tym od dwóch aeroklubów – Aeroklubu Warmińsko - Mazurskiego świadczącego usługi szkoleniowe na lotnisku w Olsztynie/Dajtkach oraz Aeroklubu Elbląskiego świadczącego usługi na lotnisku w Elblągu. Przedsiębiorcy ci mają siedziby lub bazy szkoleniowe bardzo blisko lotnisk, na których świadczą swoje usługi lub też siedziby i bazy te mieszczą się na tych lotnisk ach jak to jest w przypadku aeroklubów. W roku 2011 ankietowane podmioty świadczyły usługi dla 64 konsumentów. 86% z obszaru wojew ództwa warmińsko -mazurskiego, 14% zaś z pozostałej części kraju. W 2012 roku szkolono 53 konsumentów, z których 81% pochodz iło z obszaru wojewó dztwa warmińsko -mazurskiego, 19 % z pozostałej części kraju. W 2013 roku z kolei szkolono 64 10 klientów, z których 70 % pochodziło z obszaru województwa , 30% zaś z pozostałej części kraju lub wyjątkowo z zagranicy. Aeroklub Elbląski świadczy usługi szkoleń lotniczych na lotnisku w Elblągu. Należy zauważyć, że Aeroklub ma siedzibę na lotnisku w Elbląg u , które jest oddalone od Trójmiasta o ok. 60 km. Na pytanie ankietowe dotyczące miejscowości, z których pochodzą jego klienci, którzy skorzystali z usług szkoleniowych w latach 2011 - 2013 Aeroklub Elbląski udzielił ogólnej odpowiedzi, iż pochodzili oni z Elbląga i okolic oraz Trójmiasta. Na taka strukturę klientów Aeroklubu wpływa niewątpliwie nieduża odległość Elbląga od Trójmiasta. Aeroklub Warmińsko - Mazurski wyraził gotowość transportowania samolotów na inne lotniska, ale tylko w zależności od liczebności grupy. Jednocześnie AWM oświadczył, że nie jest zainteresowany przeniesieniem działalności gospodarczej na inne lotnisko, gdyż na innym l otnisku poniósł by zbyt wysokie koszty wynajmu/stworzenia infrastruktury. Województwo wielkopolskie W województwie wielkopolskim uzyskano informacje od 9 podmiotów zajmujących się świadczeniem usług w zakresie samolotowych szkoleń lotniczych. Wśród nich znalazły się 4 aerokluby mające siedziby na terenie tego województwa i 5 innych przedsiębiorców. Obiekty, na jakich świadczą oni powyższe usługi to lotniska Poznań - Kobylnica i Poznań - Ławica, Leszno - Strzyżewice, Bednary, Ostrów Wielkopolski - Michałków, lądowisko Konin - Kazimierz Biskupi oraz lądowisko Zerniki Gądki. Ośmiu przedsiębiorców podało informacje na temat miejscowości lub powiatu, z których pochodzą ich klienci korzystający w latach 2011- 2013 z usług samolotowych szkoleń lotniczych. Jeden aeroklub wskazał, że świadczy te usługi jedynie dla członków aeroklubu. Wszyscy przedsiębiorcy świadczą usługi szkoleniowe na lotniskach, na których mieszczą się siedziby ich szkół lotniczych lub też na lotnikach w obrębie tej samej miejscowości, jak to ma miej sce w przypadku Poznania. Informacje przekazane przez 8 przedsiębiorców pozwalają wyprowadzić następujące zbiorcze dane na temat obszaru, z jakiego pochodzą ich klienci zainteresowani szkoleniami lotniczymi na samolotach. W roku 2011 ankietowane podmioty świadczyły usługi dla 167 konsumentów. 87 % z nich pochodziło z obszaru województwa wielkopolskiego , 13% z pozostałej części kraju. W 2012 roku szkolono 148 konsumentów, z których 86% pochodziło z obszaru województwa , 14% z pozostałej części kraju. W 2013 roku z kolei szkolono 174 klientów, z których 78 % pochodziło z obszaru województwa, zaś 22% z pozostałej części kraju lub wyjątkowo z zagranicy. W yjątkową ofertę posiada przedsiębiorca działający na lotnisku Poznań Ławica. Strona internetowa tej firmy s zkoleniowej jest domyślnie skonstruowana w języku angielskim, a z informacji, jakim klientom świadczy usługi wynika, że jest nastawiona na klientów zagranicznych. Sprzyja temu także fakt, iż swe usługi świadczy na lotnisku użytku publicznego w Poznaniu. Po tencjalni konsumenci zagraniczni mają zatem łatwy dostęp do bazy szkoleniowej f irmy. Szkoła ta działa od 2013r. Dane przestawione przez tego przedsiębiorcę spowodowały, że wzrósł w danych statystycznych odsetek klientów pochodzących z obszaru poza wojewódz twem wielkopolskim w tym z zagranicy. Zdecydowana większość ankietowanych przedsiębiorców stwierdziła, że nie jest zainteresowana lub nie ma możliwości przeniesienia działalności na inne lotnisko w kraju . Wynika to głównie ze związania danego przedsiębiorcy z danym obiektem (lotniskiem użytku wyłącznego lub lądowiskiem) i lokalizacją siedziby firmy w okolicach tego obiektu . Jako powody wskazywane są także miejsca zamieszkania osób zatrudnionych w danym 11 przedsiębiorstwie lub ich właścicieli. Jeden z przeds iębiorców wyraził pogląd, iż mógłby transportować samoloty na inne lotniska, jednak obecnie nie jest tym zainteresowany. Województwo mazowieckie W województwie mazowieckim uzyskano informacje od 7 podmiotów zajmujących się świadczeniem usług w zakres ie samolotowych szkoleń lotniczych. Wśród nich znalazły się 2 aerokluby mające siedziby na terenie tego województwa i 5 innych przedsiębiorców. Obiekty, na jakich świadczą oni powyższe usługi to lotniska Warszawa -Babice, Warszawa- Modlin, Płock i Piastów -Je dlińsk. Sześciu przedsiębiorców podało informacje na temat liczby klientów korzystających w latach 2011 - 2013 z usług samolotowych szkoleń lotniczych oraz miejscowości lub powiatów, z których oni pochodzą. Co do zasady wszyscy ankietowani przedsiębiorcy świadczą usługi szkoleniowe na lotniskach, na których mieszczą się siedziby ich szkół lotniczych lub też na lotniskach w obrębie tej samej miejscowości, tj. Warszawy (lotniska Warszawa -Modlin i Warszawa- Babice). Wyjątek stanowi jeden z przedsiębiorców, którego siedziba mieści się w Kielcach, a świadczy on usługi praktyczne na lotnisku Warszawa - Modlin. Oświadczył on, że mógłby transportować samoloty na inne lotnisko w odległości kilkunastu - kilkudziesięciu kilometrów. Zebrane dane pozwalają wyprowadzić następujące wnioski na temat obszaru, z jakiego pochodzą ich klienci zainteresowani szkoleniami lotniczymi na samolotach. W roku 2011 ankietowane podmioty świadczyły usługi dla 273 konsumentów. 71 % z nich pochodziło z obszaru województwa mazowieckiego , 29% z poz ostałej części kraju lub z zagranicy. W 2012 roku szkolono 329 konsumentów, z których 74 % pochodziło z obszaru województwa, zaś 26% z pozostałej części kraju lub z zagranicy. W 2013 roku z kolei szkolono 381 klientów, z których 7 4 % pochodziło z obszaru wo jewództwa, zaś 26% z pozostałej części kraju lub z zagranicy. Województwo lubelskie W województwie lubelskim uzyskano informacje od czterech przedsiębiorców prowadzących samolotowe szkolenia lotnicze. Wszyscy ankietowani przedsiębiorcy świadczą usługi szkoleniowe na lotniskach, na których mieszczą się siedziby ich szkół lotniczych lub w bliskiej odległości do szkoły (Depułtycze Królewskie). Aeroklub Świdnik podał, iż w latach 2011 - 2013 świadczył usługi dla odpowiednio 8, 10 i 10 klientów. W 2011 roku wszyscy pochodzili z obszaru województwa . W 2012 roku 80% podchodziła z obszaru województwa, zaś 20% z pozostałej części kraju. W 2013 roku z kolei 70% pochodziło z obszaru województwa, zaś 30% z pozostałej części kraju. Aeroklub Lubelski, świadczący usługi na lotnisku Radawiec, podał ogólnie, iż w większości klientami są osoby z woj. lubelskiego ze względu m.in. na odległość od miejsca pracy/ zamieszkania do lotniska. Na lądowisku akademickim Depułtycze Królewskie osoby szkolone są przez Państwową Wyższą Szkołę Zawodową w Chełmie . Są to studenci tej uczelni pochodzący z różnych obszarów kraju. Województwo śląskie W województwie śląskim uzyskano informacje od trzech ankietowanych przedsiębiorców prowadzących samolotowe szkolenia lotnicze. Podmioty świadczące usługi 12 na terenie województwa śląskiego to dwa aerokluby (Bielsko - Bialski i Śląski) oraz Górska Szkoła Szybowcowa Aeroklubu Polskiego. Aeroklub Bielsko- Bialski świadczy usługi na lotnisku Bielko - Biała -Aleksandrowice, Aeroklub Śląski na lotnisku Katowice- Muchowiec, zaś Górska Szkoła Szybowcowa Aeroklubu Polskiego na lotnisku Żar koło Żywca. Podobnie zatem jak w powyższych przypadkach szkoły lotnicze zlokalizowane są na lotnisku/lądowisku lub blisko lotniska/lądowiska, na którym świadczą usługi szk oleniowe na samolotach. W 2011 roku powyższe podmioty szkoliły 171 konsumentów, z których 90% pochodziło z obszaru województwa , 10 % z pozostałe części kraju. W 2012 roku powyższe podmioty szkoliły 150 konsumentów, z których 92 % pochodziło z obszaru wojew ództwa, zaś 8% z pozostałej części kraju. W 2013 roku z kolei szkolono 144 konsumentów, z których 9 8 % pochodziło z obszaru województwa, zaś 2% z pozostałej części kraju. Pozostałe województwa Z pozostałej części kraju zankietowano sześć podmiotów prowadzących lotniczą działalność szkoleniową na samolotach. Było to pięć aeroklubów i jeden przedsiębiorca nie związany z aeroklubem. Przedsiębiorca ten świadczy usługi szkoleniowe na samolotach w zakresie, który nie jest dostępny w wielu szkołach lotniczych oraz wydaje się być nastawiony na klientów zagranicznych. Licencje, jakie można uzyskać w tej szkole lotniczej to: licencja pilota zawodowego CPL(A), uprawnienia do lotów na samolotach wielosilnikowych – MEP(L), uprawnienia do lotów wg przyrządów – IR(A) , uprawnienia do lotów nocnych – NVFR, uprawnienia instruktora samolotowego – FI(A). Możliwości takie daje mu także prowadzenie szkoleń na lotnisku użytku publicznego Łódź Lublinek, które umożliwia korzystanie z pasa startowego z nawierzchnią sztuczną. Dużą popularnością wśród zagranicznych klientów tego przedsiębiorcy cieszą się właśnie szkolenia typu: NVFR, FI, IR, MEPL. Sam przedsiębiorca oświadczył, że kalkulując ceny uwzględnia także poziom cen w UE i USA. Z tych obszarów pochodzą bowiem jego klienci. Wysokością opłat za szkolenia przedsiębiorca ten stara się konkurować tylko z ośrodkami szkoleniowymi z UE, zaś jako największych konkurentów postrzega ośrodki szkolenia z USA, z uwagi na stosowane tam niskie ceny szkoleń. Dane o klientach przedstawione przez tego przedsiębiorcę w sposób decydujący wpłynęły na dane statystyczne odnośnie obszarów, z jakich pochodzą klienci szkół lotniczych w kraju, ponieważ większość z nich pochodziła z zagranicy, co nie zdarza się często w przypadków innych szkół lotniczy ch. W 2011 roku wskazane wyżej podmioty szkoliły 128 konsumentów, z których 48% pochodziło z obszaru województwa, w którym mieści się szkoła lotnicza, zaś 52% z pozostałej części kraju , lub z zagranicy . W 2012 roku powyższe podmioty szkoliły 226 konsumen tów, z których 33 % pochodziło z obszaru województwa, w którym mieści się szkoła lotnicza, zaś 6 7% z pozostałej części kraju , lub z zagranicy. W 2013 roku z kolei szkolono 321 konsumentów, z których 17 % pochodziło z obszaru województwa, w którym mieści się szkoła lotnicza, zaś 83 % z pozostałej części kraju , lub z zagranicy. Wszystkie ankietowane aerokluby stacjonują na obiektach, na których prowadzą szkolenia lotnicze. 13 Wyniki badania pogrupowano co do zasady na województwa, aby ująć je w grupy, a także poddać analizie tezę, iż rynek właściwy może pokrywać się z administracyjnym podziałem kraju 1 . Podsumowując, z pozyskanych danych wynika, że zdecydowana większość konsumentów korzysta z usług szkoleń lotniczych zlokalizowanych na obszarze województwa, z którego pochodzą . Niewielkie odstępstwa od tej reguły wynikają z przypadków dobrej możliwości transportu ze szkołą lotniczą spoza województwa, bliskiej odległości szkoły zlokalizowanej w sąsiednim województwie, lub też z profilu klientów na których dana szkoła lotnicza jest nastawiona (np. klienci zagraniczni). Analizę statystyczną powyższych danych przedstawionych wyżej prezentują poniższe tabele. Tabela nr 1 Rok 2011 Łączna liczba konsumentów Obszar województwa Pozostał a część kraju (wyjątkowo zagrani ca) Kujawsko - pomorskie 72 42 ( 59% ) 30 ( 41% ) Warmińsko - mazurskie 64 55 ( 86% ) 9 ( 14% ) Mazowieckie 273 194 ( 71% ) 79 ( 29% ) Śląskie 171 154 ( 90% ) 17 ( 10% ) Lubelskie 8 8 ( 100% ) 0 ( 0% ) Wielkopolskie 167 145 ( 87% ) 22 ( 13% ) Pozostałe województwa 128 61 ( 48 % ) 67 ( 52% ) Razem 883 659 (74%) 224 (26%) Tabela nr 2 Rok 2012 Łączna liczba konsumentów Obszar województwa Pozostał a część kraju (wyjątkowo zagranica) Kujawsko - pomorskie 79 51 ( 65% ) 28 ( 35% ) Warmińsko - mazurskie 53 43 ( 81% ) 10 ( 19% ) Mazowieckie 329 243 ( 74% ) 86 ( 26% ) Śląskie 150 138 ( 92% ) 12 ( 8% ) Lubelskie 10 8 ( 80% ) 2 ( 20% ) Wielkopolskie 148 127 ( 86% ) 21 ( 14% ) Pozostałe 226 75 ( 33% ) 151 ( 67% ) 1 por. wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 19 listopada 1991r., sygn. Akt XVII Amr 12/91 14 województwa Razem 995 685 (69 % ) 310 (31 % ) Tabela nr 3 Rok 2013 Łączna liczba konsumentów Obsz ar województwa Pozostał a część kraju (wyjątkowo zagranica) Kujawsko - pomorskie 85 43 ( 5 1 % ) 42 ( 49 % ) Warmińsko - mazurskie 64 4 5 ( 71% ) 19 ( 29% ) Mazowieckie 381 282 ( 74% ) 99 ( 26% ) Śląskie 144 141 ( 98% ) 3 ( 2% ) Lubelskie 10 7 ( 70% ) 3 ( 30% ) Wielkopolskie 16 0 125 ( 78% ) 35 ( 22% ) Pozostałe województwa 321 55 ( 17% ) 266 ( 83% ) Razem 1165 69 8 (60 % ) 46 7 (40 % ) IV. Obiekty infrastruktury lotniczej w województwie warmińsko -mazurskim W województwie warmińsko -mazurskim i stnieją co najmniej cztery obiekty, które m ogłyby być wykorzystywane do prowadzenia działalności szkoleniowej na samolotach: lotnisko użytku wyłącznego w Olsztynie/Dajtkach, lotnisko użytku wyłącznego Kętrzyn - Wilamowo , lotnisko użytku wyłącznego w Elblągu i lądowisko w Gryźlinach . Na terenie województwa mieści się ponadto teren po byłym lotnisku wojskowym w Ornecie . Lotnisko w Olsztynie/Dajtkach Lotnisko w Olsztynie/Dajtkach jest zarządzane przez Aeroklub Polski i należy do kategorii lotnisk użytku wyłącznego , o której mowa w art. 54 ust. 3 plu. Lotnisko w Olsztynie/Dajtkach, wpisane zostało do rejestru lotnisk cywilnych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego pod numerem 0687/31 (świadectwo rejestracji lotniska nr CZLC -3b- 7350/6/70 z dnia 3 września 1970r.) – numer rejestracyjny - EPOD 2 . Właścicielem terenu, na którym posadowione jest lotnisko j est Gmina Olsztyn zaś użytkownikiem wieczystym oraz zarządzającym tym lotniskiem jest Aeroklub Polski. Głównym użytkownikiem lotniska w Olsztynie/Dajtkach jest AWM. Pozostałymi użytkownikami są Lotnicze Pogotowie Ratunkowe i EADS PZL Warszawa - Okęcie S.A. (k. 54) Lotnisko w Olsztynie/Dajkach dysponuje dwiema drogami startowymi: as faltową z oświetleniem krawędziowym i progowym oraz trawiastą. Wśród infrastruktury lotniska 2 źródło: oficjalna strona internetowa Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywil nego www.ulc.gov.pl 15 można wskazać wyciągarkę szybowcową, hangary oraz budynek aeroklubu z salą szkoleniową . Z infrastruktury lotniska korzystają: - SP ZOZ Lotnicze Pogotowie Ratunkowe – służba zdrowia – loty HEMS; - Airbus Military Polska Zakład Usług Agrolotniczych – usługi agrolotnicze; - Cumulus Wojciech Mackiewicz – usługi agrolotnicze; - Visimind Ltd Sp.z o.o. – usługi lotnicze (pomiary); - Geodis Brno, spol. sl. o. – usługi lotnicze (pomiary); - Interfreight Międzynarodowa Logistyka Transportowa – transport lotniczy (przesyłki). Użytkownicy lotniska ponoszą opłaty za operacje lotnicze wg cennika, zatwierdzonego przez Zarząd Aeroklubu Warmińsko - Mazurskiego. Stawki zróżnicowane są według typu statku powietrznego i jego masy. Stali użytkownicy, zamiast opłat za każdą operację lotniczą, mogą płacić stawki ryczałtowe za miesiąc lub rok. Wszyscy użytkownicy są traktowani w tym zakresie równo. Obowiązuje jeden cennik, tak więc podmioty prowadzące szkolenia lotnicze płacą takie same stawki, jak pozostali użytkownicy. Lotnisko w Kętrzynie (Wilamo wo) Lotnisko w Kętrzynie -Wilamowo jest zarządzane przez Aeroklub Krainy Jezior z siedzibą w Giżycku i również należy do kategorii lotnisk użytku wyłącznego, o której mowa w art. 54 ust. 3 plu. Lotnisko w Kętrzynie -Wilamowo , wpisane zostało do rejestru l otnisk cywilnych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego pod numerem 0687/ 43 – numer rejestracyjny - EPKE 3 . Właściciel ami terenu, na którym posadowione jest lotnisko są osoby prywatne. Głównym użytkownikiem lotniska w Kętrzynie -Wilamowo jest Aeroklub Krainy Jezior. Ponadto użytkownikiem lotniska jest spółka INVEST MAZURY Sp. z o.o. z siedzibą w Giżycku, która prowadzi działalność w zakresie szkoleń lotniczych. Lotnisko w Kętrzynie -Wilamowo dysponuje jedną d rog ą startow ą trawiastą. Wśród infrastruktury lotniska można wskazać wyciągarkę szybowcową, hangary oraz budynek aeroklubu z salą szkoleniową. Z infrastruktury lotniska korzysta ponadto spółka CONSOR&BROKERS Sp. z o.o., kt ó ra prowadzi działal no ść usł ugowo- turystyczną . Aeroklub Krainy Jezior nie pobiera opł at za korzystanie z lotniska. Lotnisko w Elblągu Lotnisko w Elblągu jest zarządzane przez Aeroklub Polski i należy do kategorii lotnisk użytku wyłącznego, o której mowa w art. 54 ust. 3 plu. Lotnisko w Elblągu , wp isane zostało do rejestru lotnisk cywilnych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego pod numerem 0687/ 44 – numer rejestracyjny - EPEL 4 . Właścicielem terenu, na którym posadowione jest lotnisko j est Miasto Elbląg zaś użytkownikiem wieczystym Ae roklub Elbląski. Głównym użytkownikiem lotniska w Elblągu jest Aeroklub Elbląski. 3 źródło: oficjalna strona internetowa Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego www.ulc.gov.pl 4 źródło: oficjalna strona internetowa Prezesa Urzędu Lotnictwa Cy wilnego www.ulc.gov.pl 16 Lotnisko w Elblągu dysponuje dwiema drogami startowymi o nawierzchni trawiastej. Zabudowa lotniska to : hangary oraz obiekty techniczne zlokalizowane w północno -zachodniej c zęści terenu lotniska (źródło: http://www.lotnisko.home.pl/archiwum/2007/4-5/elblag.pdf). Aeroklub Polski nie pobiera opłat za korzystanie z lotniska w Elblągu. Lądowisko w Gryźlinach Lądowisko w Gryźlinach posiada drogę startową o nawierzchni naturalnej trawiastej. Lądowisko w Gryźlinach, zgodnie z oświadczeniem Powiatu Olsztyńskiego podlega eksploatacji całorocznej. Na lądowisku znajduje się następująca infrastruktura: - kontenerowy budynek obsługi lotniska - posiada dwa pomieszczenia biurowe, hal, k tóry może też służyć jako salka szkolenia teoretycznego dla grupy około 5 osób, wc, - hangar samolotowy, - płyty postoju samolotów - 3 szt (nawierzchnia sztuczna 9 m x 3 m), - kontenerowa stacja paliw, - płyta tankowania samolotów (nawierzchnia sztuczna 20 m x 20 m), - droga kołowania bez nawierzchni sztucznej . Lądowisko jest przeznaczone do wykonywania operacji lotniczych statków powietrznych o masie startowej do 5700 kg. Na lądowisku głównie operują samoloty ultralekkie oraz samoloty i śmigłowce General Aviation. Teren, na którym posadowione jest lądowisko stanowi współwłasność Gminy Stawiguda oraz Powiatu Olsztyńskiego. Od 2005r. Aleksander Mathia stara się o wyrażenie zgody przez Gminę Stawiguda na wydzielenie i umożliwienia mu nabycia na własność działki ok. 1 ha w Gryźlinach oraz o udostępnienie drogi kołowania do płyty lotniskowej z wydzielonej działki, a także wydzierżawienie do 5 miejsc postoju samolotów na terenie płyty lotniskowej w ogrodzeniu ok. 700m 2 gruntu. W 2007 roku Aleksand er Mathia wniósł o wydzierżawienie działki na płycie lotniska w Gryźlinach na okres nie krótszy niż 10 lat z możliwością późniejszego wykupienia z przeznaczeniem postawienia hangaru samolotowego z zapleczem socjalnym i warsztatem remontowo- usługowym samolotów. Przedsiębiorca wskazał, że krótszy okres dzierżawienia bez możliwości wykupienia nie zabezpiecza stabilnego i efektywnego funkcjonowania firmy. Gmina Stawiguda nie wyraziła zgody na długoterminową dzierżawę w celu zabudowy dzierżawionego gruntu, podnosząc (po uzgodnieniu ze Starostwem Powiatowym w Olsztynie jako współwłaścicielem nieruchomości), iż w interesie właścicieli jest wydzielenie geodezyjne działki, a w dalszej kolejności jej sprzedaż w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Gmina Stawiguda poinformowała także Starostwo, iż do czasu przedłożenia radnym Gminy Stawiguda koncepcji zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości sprawa wieloletniej dzierżawy nie będzie rozpatrywana. Koncepcja zagospodarowania terenu lotniska w Gryźlinach został a przedstawiona przez Starostwo Powiatowe w Olsztynie pismem z dnia 24 lipca 2008 roku. W 2009 roku z kolei Gmina Stawiguda podjęła uchwałę w sprawie wyrażenia zgody na wydzierżawienie w drodze bezprzetargowej części lotniska w Gryźlinach. Treścią uchwały wyrażono zgodę na wydzierżawienie działki w drodze bezprzetargowej na okres 10 lat (część terenu lotniska w Gryźlinach). Rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia 30 kwietnia 2009 roku (znak: PN.09 11.162/09) Wojewoda Warmińsko - Mazurski stwierdził nieważność uchwały Rady Gminy Stawiguda 17 z 2009 roku ze względu na istotne naruszenie prawa. Wojewoda wskazał, iż uchwała rażąco narusza art. 37 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami. Po ponownym wniosku o wydzierżawienie działki na płycie lotniska w Gryźlinach Gmina Stawiguda poinformowała skarżącego, że w roku 2010 będzie opracowywany miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego obejmujący obszar lotniska w Gryźlinach i wniosek Aleksandra Mathia zostanie rozpatrzony przy opracowywaniu zagospodarowania przestrzennego obejmującego teren lotniska w Gryźlinach. Jednakże, po ponownym wniosku Aleksandra Mathia, Gmina zajęła stanowisko, że do czasu uzgodnienia kto i w jakiej formie będzie zarządzał lotniskiem w Gryźlinach, wszelkie podani a dotyczące w/w nieruchomości nie będą przez Gminę opiniowane. Aktualnie, w celu utrzymania użytków zielonych na terenie lądowiska, za zgodą Gminy Stawiguda, na okres jednego roku, wydzierżawiona została część gruntów Powiatowemu Centrum Edu kacyjnemu Łęgucki Młyn Spółka z o.o. Spółka ze 100% udziałem Powiatu Olsztyńskiego nie prowadzi działalności lotniczej. Przedmiot dzierżawy wykorzystywany jest przez Spółkę do wykonywania zadań o charakterze użyteczności publicznej w zakresie edukacji publicznej, kultury fizycznej i turystyki oraz na cele rolne. Byłe lotnisko wojskowe w Ornecie Z ustaleń poczynionych w toku niniejszego postępowania administracyjnego dotyczących lotniska w Ornecie wynika z kolei, że lotnisko to nie jest zarejestrowane jako lotnisko użytku wyłącznego. Teren stanowiący do pewnego momentu obszar obejmujący m.in. pole robocze lotniska wojskowego został najpierw przekazany przez Ministerstwo Obrony Narodowej na rzecz Agencji Mienia Wojskowego, która z kolei zagospodarowała ten teren w dr odze sprzedaży na rzecz podmiotu prywatnego. Obecnie tereny te są we władaniu Agencji Nieruchomości Rolnych. Tereny znajdujące się w bezpośrednim sąsiedztwie pasa startowego są dzierżawione na rzecz podmiotów zajmujących się uprawą rolną natomiast sam pas startowy nie jest wykorzystywany do działalności lotniczej. Sporadycznie jedynie pas ten jest wykorzystywany na potrzeby pokazów motocyklowych. V. Działania AP W dniu 4 kwietnia 2012r. Air- Marine wystąpił do Aeroklubu Polskiego z wnioskiem o zabezpieczenie miejsca na lotnisku w Olsztynie/Dajtkach w celu realizacji programu jego firmy w związku z wystąpieniem do Prezesa ULC o wpisanie Air -Marine do rejestru podmiotów szkolących dla świadectw kwalifikacji UAP/UAPG. (k. 6) AWM w dniu 12 kwietnia 2012r. otrz ymał pismo AP (L - 225/33/85/2012) z prośbą o zaopiniowanie wniosku Air-Marine o zabezpieczenie miejsca na lotnisku w Olsztynie/Dajtkach w celu realizacji programu firmy, polegającego na prowadzeniu samolotowych szkoleń lotniczych do świadectw kwalifikacji UAP/UAPG. W dniu 13 kwietnia 2012r. ówczesny p.o. Dyrektora AWM wysłał pocztą elektroniczną do Biura AP następująco odpowiedź: Po zapoznaniu się z treścią załączonego pisma ustaliliśmy co następuje. Dyrektor AWM w porozumieniu z Zarządem, nie wyraża zgo dy na stacjonowanie na terenie AWM i lotnisku Olsztyn- Dajtki podmiotu szkolącego Air -Marine Sp. z o. o. Stanowisko swoje motywujemy następująco: - AWM prowadzi szkolenia w zakresie w jakim ubiega się w/w podmiot, 18 - historia i dokonania osoby reprezentującej firmę Air - Marine budzą nasze poważne zastrzeżenia, a jego ewentualna działalność szkoleniowa z Naszego lotniska mogłaby być negatywnie kojarzona z AWM. W dniu 16 kwietnia 2012r. Air- Marine uzyskał odpowiedź, w której AP jako zarządzający lotniskiem w Olsztynie/Dajtkach, po konsultacji z AWM, poinformował Air - Marine, że nie wyraża zgody Air Marine na stacjonowanie na terenie lotniska w Olsztynie/Dajtkach. Przyczyną odmowy jest prowadzenie przez firmę Air -Marine konkurencyjnej działalności szkoleniowej w t akim samym zakresie co AWM . (k. 5) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje: I. Interes publiczny Podstawą do zastosowania przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej: ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów) jest uprzednie ustalenie przez Prezesa UOKiK, czy działania podmiotu posiadającego pozycję dominującą na rynku właściwym mają znaczenie w świetle interesu publicznego, który warunkuje podjęcie interwencji przez organ antymonopol owy. Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawa określa warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Analiza dotychczasowego orzecznictwa antymonopolowego wskazuje, że klauzula interesu publicznego stanowiła dla składów orzekających Sądów podczas analizy stanów faktycznych drogowskaz, jednocześnie horyzont w sferze ingerencji państwa w swobodę prowadzenia działalności gospodarczej, już podczas obowiązywania regulacji prawnych, zastąpionych obecnie ustawą z dnia 16 lutego 2007 roku (wyroki Sądu Antymonopolowego: z 24 stycznia 1991 r., XV Amr 8/90 oraz z 29 grudnia 1993 r., Amr 42/93). Prawo antymo nopolowe stanowi dziedzinę prawa publicznego, które ma na celu ochronę interesu ogólnospołecznego, zaś jego zadaniem jest zapewnienie istnienia konkurencji jako istotnego mechanizmu systemu gospodarczego, konkurencyjnej struktury rynku, zabezpieczenie wolności (swobody działania) przedsiębiorców, a także ochrona interesów konsumentów (Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, red. J. Szwaja, 1994, s. 19). Prezes UOKiK natomiast, jako organ administracyjny związany obowiązkiem wykonywania zadań określonych w usta wie o ochronie konkurencji i konsumentów, zajmuje pozycję rzecznika rzeczonego interesu publicznoprawnego. Aby zdefiniować pojęcie interesu publicznego należy odwołać się do wspomnianego dorobku orzeczniczego sądów antymonopolowy ch. Jako podstawowe kryterium wyróżnienia tego pojęcia jest stwierdzenie, że skutki działań sprzecznych z ustawą antymonopolową dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, albo gdy działania te wywołują na rynku inne niekorzystne zjawiska. Zaznacza się również, że w sytuacji, gdy okoliczności konkretnego (pojedynczego) przypadku wykazują wyraźne symptomy możliwego zagrożenia funkcjonowania rynku określonego rodzaju niepożądanymi (szkodliwymi) dla interesów konsumentów lub przedsiębiorców praktykami, n ależy stanąć na stanowisku, że spełnione zostają przesłanki prawne w zakresie interesu publicznego, uzasadniające wszczęcie postępowania administracyjnego przez wspomnianego rzecznika tego interesu w osobie Prezesa UOKiK, w celu zapobieżenia dalszemu stoso waniu takich praktyk. Odmienna interpretacja prawna praktycznie wykluczałaby skuteczną ochronę 19 uczestników rynku przez odpowiednio wcześniejsze podejmowanie stosownych działań prewencyjnych (wyrok SN z dnia 26 lutego 2004 roku, III SK 1/04). Nie sposób nie zwrócić uwagi także na linię orzeczniczą, która kreuje nawet nieco łagodniejsze kryteria oceny problemu wystąpienia interesu publicznego uzasadniającego ingerencję organu antymonopolowego. Utożsamia ona bowiem interes publiczny z naruszeniem konkurencji lub wywołaniem a nawet możliwością wywołania na rynku niekorzystnych skutków. Linia ta wywodzi się z orzeczeń wydawanych na gruncie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, jednakże została potwierdzona w wyroku Sądu Najwyższ ego w sprawie III SK 40/07 i nabiera coraz większego znacznie poprzez kolejne wyroki Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK). Dla przykładu można tu przytoczyć konkluzję wyroku SOKiK z dnia 16 listopada 2005 roku w sprawie XVII Ama 97/04, kt óra wyjaśnia, że interes publiczny występuje ,, gdy badana praktyka oddziałuje i narusza samo zjawisko konkurencji, nawet jeżeli ten negatywny wpływ jest rezultatem działań skierowanych tylko przeciw jednemu lub niewielkiej liczbie konkurujących przedsiębiorców ”. Z tak rozumianym ,,interesem publicznym” dobrze komponuje się rozumienie konkurencji jako ,,mechanizmu (procesu) sterującego zachowaniami uczestników rynków”. Sąd Najwyższy stwierdził bowiem, że „ ustawa chroni konkurencję, jako mechanizm regulujący sposób funkcjonowania gospodarki, czyni to w interesie publicznym ”. Dlatego ,, pojęcie interesu publicznego należy interpretować przez pryzmat aksjologii ustawodawstwa antymonopolowego ”, a nie ,, w sposób wąski i mechaniczny ”. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów chroni bowiem istnienie mechanizmu konkurencji, jako optymalnego sposobu podziału dóbr w społecznej gospodarce rynkowej, zatem każde działanie wymierzone w ten mechanizm, godzi w interes publiczny (wyrok SN III SK 40/07). Kontynuując ocenę słuszności przedstawionej wyżej, zyskującej przewagę, linii orzeczniczej, należy wskazać, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy dobrem chronionym obok instytucji konkurencji i interesów przedsiębiorców są także interesy konsumentów. Ochrona tychże interesów prz ebiega dwutorowo - po pierwsze - bezpośrednio - przez przeciwdziałanie wymierzonym w te interesy praktykom ograniczającym konkurencję i naruszającym zbiorowe interesy konsumentów i po drugie, co ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie, pośrednio - przez ochronę konkurencji. Mając na uwadze powyższe rozważania, Prezes UOKiK uznał, że opisane w niniejszej decyzji działania Aeroklubu Polskiego mogące polega ć na przeciwdziałaniu ukształtowania się warunków niezbędnych dla powstania, bądź rozwoju konkurencji (art. 9 ust. 2 pkt 5 ustawy), mogą powodować skutki na rynku świadczenia usług samolotowych szkoleń lotniczych zarówno dla podmiotów szkolących jak i dla drugiej grupy uczestników tego rynku, czyli konsumentów. Z arówno grupa konsumentów, którzy mogliby skorzystać ze szkoleń lotniczych – potencjalnych klientów, a także potencjalnych przedsiębiorców świadczących usługi szkoleń lotniczych, stanowią szeroki krąg uczestników rynku, o których mowa w analizowanym wyżej orzecznictwie traktującym o przesłankach na ruszenia interesu publicznego. Tym samym należy stwierdzić, że skutki działania Aeroklubu Polskiego sprzeczne z ustawą antymonopolową mają wymiar publiczny. Dz iałani a Aeroklubu Polskiego mogą narusz ać interes konsumentów, będąc ych ostatecznym celem polityki ochrony rynku przed ograniczeniami konkurencji oraz stwarzania warunków dla jej rozwoju. W konsekwencji należało uznać, że w wyniku działań 20 zarzucanych AP w postanowieniu o wszczęciu postępowania antymonopolowego mogło do jść do naruszenia interesów konsumentów chcących odby ć samolotowe szkolenie lotnicze. II. Strona postępowania antymonopolowego. Postępowanie antymonopolowe toczy się z udziałem osób mających przymiot strony. Zgodnie z art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stroną postępowania jest każdy, wobec kogo zostało wszczęte postępowanie w sprawie praktyk ograniczających konkurencję. Zakazy przewidziane w tej ustawie odnoszą się wyłącznie do działań podejmowanych przez przedsiębiorców lub ich związki. Zgodnie z art. 4 pkt 1 lit. a) okiku, pod pojęciem „przedsiębiorca” rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 672, z późn. zm.) . Zgodnie zaś z art. 4 ust. 1 ww. ustawy o swobod zie działalności gospodarczej , przedsiębiorcą w jej rozumieniu jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Jak wyżej wskazano, AP jest stowarzyszeniem Polskim Związkiem Sportowym zarejestrowanym w Krajowym Rejestrze Sądowym – Rejestrze Stowarzyszeń, Innych Organizacji Społecznych i Zawodowych, Fundacji oraz Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej oraz Rejestrze Prz edsiębiorców od dnia 12 lipca 2002 roku pod numerem KRS 0000122672. Aeroklub Polski prowadzi działalność statutową polegającą m.in. na działalności klubów sportowych, transporcie lotniczym pasażerskim i towarów, wynajmie i dzierżawie środków transportu lotniczego, działalności usługowej wspomagającej transport lotniczy, działalności obiektów sportowych i pozostałej działalności związanej ze sportem, rozrywką i rekreacją. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t .j. Dz.U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 z późn. zm.) w zw. z par. 2 ust. 2 statutu Aeroklub Polski posiada osobowość prawną ( k. 207-222 ). Aeroklub Polski został bowiem zarejestrowany w Krajowym Rejestrze Sądowym w Rejestrze Stowarzyszeń, Innych Organizacji Społecznych i Zawodowych, Fundacji oraz Samodzielnych Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej. Zgodnie z art. 34 ww. ustawy Prawo o stowarzyszeniach, stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepis ach. W ramach działalności statutowej Aeroklub Polski, zgodnie z par. 8 statutu, swoje cele realizuje m.in. poprzez: organizowanie i prowadzenie szkolenia zawodników a także szkolenia i doszkalania instruktorów, trenerów, sędziów i działaczy sportowych we współdziałaniu z odpowiednimi instytucjami i organizacjami; organizowanie zawodów sportowych w sporcie lotniczym; prowadzenie działalności promocyjnej oraz popularyzację sportu lotniczego i lotnictwa ogólnego oraz amatorskiego; prowadzenie działalności w zakresie niepublicznych szkół sportowych oraz szkół lub klas lotniczych; prowadzenie oraz wspieranie inicjatyw szkolenia, edukacji, wychowania, krajoznawstwa oraz wypoczynku dzieci i młodzieży, w szczególności w powiązaniu z lotnictwem i modelarstwem lotni czym; prowadzenie działalności gospodarczej oraz działalności rolniczej dla pozyskiwania środków na finansowanie działalności statutowej, przy czym działalność gospodarcza lub rolnicza może być wyłącznie działalnością uboczną w stosunku do działalności sta tutowej; upowszechnianie wiedzy i umiejętności na rzecz obronności państwa; szkolenie i doskonalenie członków organizacji i innych osób dla potrzeb lotnictwa wojskowego, 21 transportu lotniczego, ratownictwa i służb państwowych oraz pełnienie funkcji zarządzającego lotniskami . Fakt prowadzenia przez Aeroklub Polski działalności gospodarczej potwierdza również jego wpis w Krajowym Rejestrze Sądowym Rejestrze Przedsiębiorców pod Nr 0000122672 (k. 223-232). Aeroklub Polski jako osoba prawna, wykonująca we własnym imieniu działalność zarobkową w sposób zorganizowany i ciągły, jest zatem przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i jego działania mogą być poddane ocenie w toku postępowania przed Prezesem UOKiK III. Rynek właś ciwy Art. 9 ust. 1 okiku zawiera bezwzględny zakaz nadużywania przez przedsiębiorców pozycji dominującej na rynku właściwym. Aby zatem, działania przedsiębiorcy można było zakwalifikować jako jedną z wymienionych w art. 9 ust. 2 okiku praktyk ograniczając ych konkurencję, należy uprzednio określić rynek właściwy i dowieść, iż przedsiębiorca faktycznie posiada pozycję dominującą na tym rynku . Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów definiując w art. 4 pkt 9 pojęcie rynku właściwego, określa go jako rynek towarów, które ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość są uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym, ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące różnice cen i koszty transportu, panują zbliżone warunki konkurencji. Zgodnie zatem z art. 4 pkt 9 okiku rynek właściwy został ograniczony do pewnych towarów i terytorium, które w danej sprawie mają znaczenie z punktu widzenia konkurencji i uczestników rynku 5 . Należy także mieć na uwadze treść definicji pojęcia towaru, która w sposób legalny określa, że do desygnatów nazwy towar na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zalicza się poza rzeczami, energią, papierami wartościowymi i innymi prawami majątkowymi także usługi . Do usług można natomiast bez wątpienia zaliczyć działalność polegającą na udostępnianiu lotniska lub lądowiska dla celów związanych z prowadzeniem samolotowych szkoleń lotniczych. Z powołanych wyżej definicji wynika, iż na rynek właściwy składa się co najmniej rynek produktowy , wskazujący na towar lub usługę „uznawane przez ich nabywców za substytuty” oraz rynek geograficzny , identyfikujący obszar, na którym w odniesieniu do danego towaru lub usługi „panują zbliżone warunki konkurencji”. W rozpatrywanej sprawie badaniu podlegają działania AP jako podmiotu zarządzającego lotniskiem użytku wyłącznego . Właściciele/zarządcy lotnisk użytku wyłącznego, obok głównej działalności (obsługa startów i lądowań samolotów), mogą świadczyć odpłatne usługi dostępu do lotniska do celów świadczenia usług z wykorzystaniem elementów infrastruktury lotniska np. świadczenia usług samolotowych szkoleń lotniczych. Wynika to wprost z powoływanego wielokrotnie w niniejszej decyzj i przepisu art. 54 ust. 3 plu, który umożliwia zarządzającemu lotniskiem użytku wyłącznego wyrażenie zgody na 5 E. Modzelewska – Wąchal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, wyd. Twigger, Warszawa 2002, s. 49 22 użytkowanie lotniska - lotniskiem użytku wyłącznego jest lotnisko wykorzystywane (…) za zgodą zarządzającego lotniskiem - przez innych użytkownikó w lotniska . Podobnie sprawa wygląda w przypadku lądowisk. Jak już wskazano wyżej lądowiska , zgodnie z art. 2 pkt 5 plu są obszarami na lądzie, wodzie lub innej powierzchni, który może być w całości lub w części wykorzystywany do startów i lądowań naziemne go lub nawodnego ruchu statków powietrznych . Podobnie jak w przypadku lotnisk użytku wyłącznego właściciele/zarządcy lądowisk mogą świadczyć odpłatne usługi dostępu do lądowiska do celów świadczenia usług z wykorzystaniem lądowiska np. świadczenia usług sa molotowych szkoleń lotniczych. Starty i lądowania statków powietrznych mogą być wykonywane na lądowiskach tylko za zgodą zgłaszającego lądowisko i zgodnie z instrukcją operacyjną lądowiska. Art. 54 ust. 1 plu rozróżnia też lotniska użytku publicznego , czyl i głównie funkcjonujące jako porty lotnicze. Lotniska użytku publicznego określone w art. 54 ust. 2 plu to lotniska otwarte dla wszystkich statków powietrznych w terminach i godzinach ustalonych przez zarządzającego danym lotniskiem i podanych do publicznej wiadomości. W praktyce na lotniskach użytku publicznego działają przede wszystkim porty lotnicze obsługujące regularny ruch pasażerski i lotniczy przewóz towarów. Lotniska te podlegają bardzo surowym wymogom dotyczącym zapewnienia bezpieczeństwa. Lotniska te mogą, co prawda stanowić substytucyjny obiekt dla prowadzenia samolotowych szkoleń lotniczych, jednak duża ilość operacji prowadzonych na tych lotniskach przez duże statki powietrzne oraz restrykcyjne procedury i wymagania bezpieczeństwa nie sprzyjają prowadzeniu na tych lotniskach szkoleń lotniczych, w których biorą udział także osoby bez żadnego doświadczenia w pilotażu statków powietrznych. Może to bowiem zwiększać niebezpieczeństwo zarówno dla nich jak i dla innych użytkowników portów lotniczych. Dlatego też lotniska publiczne mogą być brane pod uwagę w kontekście obiektów, na których prowadzi się szkolenia lotnicze tylko w sytuacjach, gdy powyższe przeszkody nie występują, czyli np. w sytuacji, gdy część lotniska publicznego jest przeznaczona tylko do lotów samolotów lekkich lub do szkoleń lotniczych. Należy także zauważyć, że względy bezpieczeństwa mogą w sposób zasadny skłaniać zarządzających tymi obiektami do odmowy wyrażania zgody na używanie ich przez szkoły lotnicze, gdyż przychód, jaki ta działalność generuje dla zarządzającego lotniskiem może być daleko niewspółmierna w stosunku do zagrożenia bezpieczeństwa, jakie taka działalność powoduje. Okoliczność ta może tym samym utrudniać dostęp do tego typu lotnisk. Mimo to, należy uwzględnić także te obiekty jako możliwe do wykorzystania do działalności szkoleniowej na samolotach. Biorąc powyższe pod uwagę Prezes UOKiK uznał, iż w przedmiotowej sprawie, można określić rynek właściwy w ujęciu produktowym jako rynek udostępniania lotnisk i lądowisk w celu świadczenia usług samolotowych szkoleń lotniczych. W celu określenia rynku właściwego w wymiarze geograficznym należy uwzględnić i ustalić okoliczność ewentualnej substytucyjności poszczególnych lotnisk i lądowisk z punktu widzenia osób biorących udział w szkoleniach lotniczych (konsumentów) . W tym zakresie należy zbadać, z jakiego obszaru pochodzą konsumenci korzystający (poprzez szkołę lotniczą, w jakiej odbywają kursy i szkolenia) z danego lotniska . Znaczenie ma również okoliczność, w jakiej odległości od danego lotniska działają szkoły świadczące usługi samolotowych szkoleń lotniczych. Szkoły te, stanowiące niejako podmioty pośredniczące w dostępie danego konsumenta do lotniska lub lądowiska w celu 23 odbywania szkoleń lotniczych stanowią źródło in formacji na temat obszaru, z jakiego pochodzą ich klienci korzystający z lotniska lub lądowiska, z wykorzystaniem którego dana szkoła prowadzi działalność gospodarczą. W niniejszej sprawie, popyt na udostępnianie infrastruktury lotniska lub lądowiska jes t popytem pochodnym względem popytu ostatecznych konsumentów na samolotowe szkolenia lotnicze. Jeśli konsumenci nie są skłonni poruszać się między poszczególnymi lotniskami, wybierając jedno z najbliższych, to tę infrastrukturę należy uważać za posiadającą przewagę rynkową. Właściciel tejże infrastruktury będzie miał bowiem możliwość wykluczać z rynku przedsiębiorcę prowadzącego szkolenia lotnicze lub podwyższać ceny bez konieczności uwzględniania presji konkurencyjnej innych lotnisk lub lądowisk. Podsumo wując, obszar, z którego pochodzą klienci szkół lotniczych działających na określonym lotnisku lub lądowisku będzie jednocześnie stanowił rynek właściwy w ujęciu geograficznym, na którym będzie podlegała badaniu pozycja właściciela lub zarządzającego daneg o lądowiska lub lotniska. Zastępowalność lotniska lub lądowiska winna być bowiem badana przede wszystkim z punktu widzenia konsumentów. Nawet jeśli szkoła lotnicza będzie mogła przenieść swoją działalność na inne lotnisko lub lądowisko, a konsumenci nie b ędą mogli tego uczynić, lotnisko lub lądowisko będzie miało siłę rynkową, ponieważ osoby - konsumenci korzystający z tego lotniska w toku samolotowych szkoleń lotniczych będą „skazane” na konkretną lokalizację. W toku postępowania wyjaśniającego mającego na celu badanie krajowego rynku podmiotów zarządzających lotniskami zebrano dane przestawione wyżej , z których wynika, że konsumenci korzystający z danego lotniska/lądowiska zamieszkują głó wnie obszar danego województwa i ewentualnie niedaleko poza jego granicami, a także w niektórych, dużo rzadszych, przypadkach w dalszej odległości od danego lotniska/lądowiska lub za granicą . Przedstawione w części ustalającej wyniki badań ujęte w Tabelach nr 1, 2 i 3 pokazują, że konsumenci korzystający z danego lotniska lub lądowiska pochodzą głównie z terenu województwa , w którym zlokalizowane jest dane lotnisko/lądowisko . Około 65-70% konsumentów wybiera (poprzez szkołę lotniczą, z której usług korzysta) lotnisko znajdujące się na terenie województwa, w którym mieszkają . Tezę tę potwierdzają opisane wyżej przypadki, w których ryn ek limituje co do zasady granica województwa, bowiem klienci pochodzą w zdecydowanej większości z województwa, w którym zlokalizowany jest dany obiekt . Sytuacji tej nie zmieniają przypadki Aeroklubu Elbląskiego i Aeroklubu Nadwiślańskiego. W pierwszym z nich klienci korzystający z usług szkoleń lotniczych pochodzili z Elbląga i okolic, ale także z Trójmiasta , gdyż ośrodek trójmiejski jest oddalony od Elbląga o zaledwie 60 km i w tym należy upatrywać przyczyn korzystania przez trójmiejskich konsumentów z usług świadczonych w Elblągu . Podobne wnioski można wyciągnąć z przypadku dotycząc ym Aeroklubu Nadwiślańskiego z siedzibą w Grudziądzu, który leży na granicy województw kujawsko - pomorskiego i pomorskiego . W tym przypadku, istotna okazuje się również odległość od lotniska i dodatkowo dogodna trasa dojazdu w postaci autostrady A1, biegnącej od Trójmiasta do Grudziądza. To powoduje z kolei, że klienci pochodzą również spoza województwa kujawsko- pomorskiego i w znacznej mierze z Trójmiasta , jednak jest to spowodowane sytuacją komunikacyjną . Z inną sytuacją mamy do czynienia w przypadku szkół lotniczych, które nastawione są na klientów zagranicznych lub na szkolenia specjalistyczne, które są prze prowadzane tylko w nielicznych ośrodkach szkoleniowych. Dotyczy to przedsiębiorców, którzy działają na 24 lotniskach Poznań Ławica i Łódź Lublinek. Nieco odmienny profil działalności (szkolenia specjalistyczne i bardziej zaawansowane ) i konieczność w związku z tym korzystania z lotnisk użytku publicznego, a także nastawienie na klientów zagranicznych powodują, że przypadki te nie mogą stanowić przesłanki do uznania, że rynek właściwy ma wymiar krajowy lub ponadkrajowy. Niniejsza sprawa, w której Zawiadamiając y posiada uprawnienia do prowadzenia szko leń na s amolo tach lekkich i ultralekkich ma tutaj również niebagatelne znaczenie. Wpływa to bo wiem znacząco na potrzeby w zakr esie infrastruktury potrzebnej do prowadzenia tego typu szko leń. Potrzeby, jakie zawiadamiaj ą cy zg ła sza w zakresie prowadzenia swojej dzia ł al ności g ospodarczej w zakresie szkole ń lotniczych na samolotach lekkich i ultralekkich oraz ceny tych szkoleń wpł ywa ją na wymia r geograficzny rynku poprzez jego ograniczenie. Oczywis te jest, że przy tańszy ch i bardziej podstawowych szkoleniach konsumenci nie są skłonni do pokonywania tak samo dużych odległości jak w przypadku szkoleń specjal istycznych, kt óre są droż sze, a ich dost ępność jest ograniczona. Warto, jeszcze zwrócić uwagę na zmieniające się da ne na przestrzeni lat 2011-2013 ukazane w Tabelach 1- 3 powyżej. Dane te uk azują pewną tendencję, a mianowicie rozszerzanie się rynku właściwego w przypadku omawianych w nin iejsze j decyzji usług. Sugeruje to większą mobilność konsumentów na rynku usług szko leniowych, co w konsekwencji powo duje rozszerzanie się rynku udost ę pniania lotnis k lub lądowisk dla celów szkoleniowych . Konkluzja ta pozwala przypuszcza ć, że w najbliższych latach pozycja zarz ą dzaj ących poszczególnymi lotnikami czy też lądowi skami będzie w dalszym ciągu słabnąć . Zgromadzone dane pokazują zatem, że rynek właściwy w wymiarze geograficznym ogranicza się do obszaru województwa , w kt ó rym zlokalizowane jest dane lotnis ko/lądowisko . Jest to szczególnie widoczne w pr zypadku woje wó d ztwa warmińsko mazurskiego. Mając na uwadze powyższe ustalenia należy stwierdzić, iż rynek właściwy w niniejszej sprawie to regionalny rynek udostępniania lotnisk lub lądowisk w województwie warmińsko -mazurskim w celu świadczenia usług samolotowych szkolenia lotniczego. Rynek ten jest odmiennie zakreślony niż w postan owieniu o wsz częciu postę powania antymonopolowego. Stanowi on jednak odzwierciedlenie sytuacji fak tycznej na rynku, która nie była znana w m omencie wszczynania post ę powania antymonopolowego. Dane do wyznaczenia rynku właściwego w wymiarze geograficznym jako rynku regionalnego- wojewódzki e go zostały zebrane w post ępowaniu antymonopolowym oraz w równolegle prowadzonym post ę powaniu w sprawie badania rynku zarz ą dza jących lotni skami w Polsce. Wobec tych danych i nie budzących wątpliwości anali z konieczne było skorygowanie wstępnie zakreśl onego w postanowieniu o wszcz ęciu postępo wania antymonopolowego rynku właściwego. IV. Pozycja AP na rynku właściwym jako zarządzającego lotniskiem w Olsztynie/Dajtkach Art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wprowadza bezwzględny zakaz nadużywania pozycji dominującej na rynku właściwym. Przez pozycję dominującą – zgodnie z treścią art. 4 pkt 10 okiku – rozumie się taką pozycję przedsiębiorcy, która umożliwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu możliwości działania w znacznym zakresie niezależnie od 25 konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów. Domniemywa się, że przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeżeli jego udział w rynku przekracza 40 %. Na rynku właściwym w sprawie działa : - lotnisko w Olsztynie/Dajtkach, - lotnisko w Kętrzynie /Wilamowo, - lotnisko w Elblągu oraz - lądowisko w Gryźlinach . W województwie warmińsko - mazurskim istnieje także byłe lotnisko wojsk owe w Ornecie. Lotniska w Olsztynie/Dajtkach oraz w Elblągu są zarządzane przez Aeroklub Polski, lotnisko w Kętrzynie/Wilamowo przez Aeroklub Krainy Jezior zaś lądowisko w Gryźlinach jest współwłasnością powiatu olsztyńskiego i Gminy Stawiguda. Lotnis ko w Olsztynie/Dajtkach ma zatem cztery alternatywy, które mogą być wykorzystywane do przeprowadzania szkoleń lotniczych. Jako alternatywę dla lotniska w Olsztynie/Dajtkach lądowisko w Gryźlinach wskazywał także AP. Mimo, tego, że dwa z wy mienio nych wyżej lotnisk, tj. w Olsztynie i Elbl ą gu s ą zarz ą dzane przez ten sam podmiot, maj ą c na uwadze pozos tałe alter n atywy należy stwi erdzić, że zarządzający lotni skiem w Olsztynie/Dajtkach nie posiada pozycji dominującej na ryn ku właś ciwym w sprawie. Zbliżone wyposażenie obiektów infrastruktury lotniskowej oraz stosunkowo niewielkie odległości, jakie dzielą te obiekty sprawia, że żaden z zarządzających tymi obiektami nie może działać niezależnie od konkurentów bądź kontrahentów. Należy także zwrócić uwagę na fakt, iż zarządzający lotniskiem w Elblągu czyli AP w przypadku zgłoszenia się przedsiębiorcy z wnioskiem o udostępnienie lotniska zastosowałaby tę sama procedurę co w przypadku lotniska w Olsztynie/Dajtkach czyli zwróciłby się o opinię do głównego użytkownika tego lotniska, czyli w przypadku Elbląga do Aeroklubu Elbląskiego. Na decyzję w tym zakresie miałoby także zatem wpływ zdanie głównego użytkownika lotniska w Elblągu, który m o gł oby być inne niż główn ego użytkownik a lotniska w Olsztynie/Dajtkach. P owyższą konkluzj ę uzasadniają również poni żs ze okoliczności faktyczne. Obiekt y w Kętrzynie , Elblągu i w Olsztynie/Dajtkach mogą stanowić dla siebie alternatywę, gdyż są do siebie bardzo zbliżone pod względem wyposażenia . Lotniska w Elblągu, Kętrzynie i Olsztynie/Dajtkach dysponują utwardzonym pasem startowym oraz infrastruktura budynkową, która może być wykorzystywana przez przedsiębiorców szkolących. Sztuczna nawierzchnia pozwala na dłuższe eksploatowanie obiektu w roku, gdyż nie mają na nią tak znacznego wpływu jak na nawierzchnię trawiastą warunki atmosferyczne. Zwłaszcza zimą sztuczna nawierzchnia łatwiej poddaje się odśnieżaniu i może być wykorzystywana także w tym okresie. Ponadto, l ądowisko w Gryźlin ach oraz byłe lotnisko w Ornecie również maj ą potencjał do wykorzystywania ich w celu odbywania star tów i lądowań w celach szkoleniowych, zwłaszcza z uwagi na prowadzenie przez przedsiębiorcę szkoleń na samolotach lekkich i ultralekkich. Stanowi ą one zatem w ystarczającą infrastrukturę, na której usługi szkoleniowe w tym zakresie mogą być świadczone. Na lądowisku w Gryźlinach nawierzchnia jest trawiasta jednak wystarczająca do prowadzenia szkoleń z wykorzystaniem samolotów lekkich i ultralekkich . Ponadto, na lądowisku w Gryźlinach znajduje się infrastruktura w zakresie pomieszczeń biurowych oraz hangar samolotowy. 26 S ytuacja własnościowa i wynikająca z uregulowań prawnych dotyczących gospodarowania nieruchomościami należącymi do Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego obecnie komplikuje nieco dostęp do tego lotniska, nie pozwalają c w tym momencie na korzystanie z tego obiektu w celu prowadzenia lotniczej działalności szkoleniowej. Jednak możliwe jest doprowadzenie do wykorzystywania tego terenu w celu prowadzenia szkoleń lotniczych. Powyższe warunki, jakie panują na wymienionych wyżej obiektach nie daje podstaw do uznania, iż obiekty te nie stanowią alternatyw z punktu widzenia Zawiadamiającego . Wykonywanie samolotowych szkoleń lotniczych jest możliwe na każdym z lotnisk tj. w Elblągu, Kętrzynie i Olsztynie/Dajtkach, a ponadto na lądowisku w Gryźlinach i na terenie byłego lotniska wojskowego w Ornecie. Pozycja zarządzając ych tymi lotniskami i lądowiskami jest na rynku udostępniania lotnisk i lądowisk w województwie warmińsko - mazurskim w celu świadczenia usług samolotowych szkoleń lotniczych taka, iż żaden z tych podmiotów nie posiada pozycji umożliwiającej mu działanie w sposób niezależny od konkurentów i konsumentów . W konsekwencji nie można stwierdzić, że podmiot zarządzający lotniskiem w Olsztynie /Dajtkach, czyli AP posiada pozycję dominującą na rynku właściwym. Na wyznaczonym rynku AP nie posiada możliwość działania niezależnie od zachowań jego kontrahentów, tj. przedsiębiorców którzy odpłatnie korzystają z infrastruktury lotniska a ni konkurentów – podmiotów zarządzających wymienionymi obiektami stanowiącymi alternatywę dla lotniska w Olsztynie/Dajtkach . Nie mamy w niniejszej sprawie do czynienia z sytuacją, w której n ie musi ałby liczyć się z ich zachowaniami rynkowymi, gdyż nie ma nad nimi przewagi. M usi się liczyć z presją konkurentów, gdyż presja pochodząca od zarządzającego lotniskiem w Kętrzynie i w Elblągu oraz lądowiskiem w Gryźlinach nie jest jedynie potencjalna. V. Umorzenie postępowania W niniejszej sprawie AP został postawiony zarzut nadużywania pozycji dominującej na rynku właściwym wyznaczonym jako rynek udostępniania lotnisk i lądowisk w województwie warmińsko -mazurskim poprzez odmowę wyrażenia zgody na udostępnienie lotniska Olsztyn/Dajtki celem stacjonowania innym niż Aeroklub Warmińsko -Mazurski z siedzibą w Olsztynie przedsiębiorcom prowadzącym samolotowe szkolenia lotnicze, co uniemożliwia im świadczenie usług samolotowego szkolenia lotniczego na tym lotnisku. Stosownie do treści art. 9 ust. 1 okiku , zakazane jest nadużywanie pozycji dominującej na rynku właściwym przez jednego lub kilku przedsiębiorców. Samo posiadanie przez przedsiębiorcę pozycji dominującej na rynku nie stanowi zatem naruszenia przepisów ustawy. Nadużywanie tej pozycji może, zgodnie z art. 9 ust. 2 pkt 5 okiku , polegać w szczególności na przeciwdziałaniu ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji. Dla uznania zatem określonego działania za praktykę ograniczającą konkurencję określoną w przywołanym przepisie konieczne jest łączne wystąpienie następujących przesłanek: - posiadanie przez przedsiębiorcę pozycji dominującej na rynku właściwym, - nadużywanie pozycji dominującej polegające na przeciwdziałaniu ukształtowaniu się warunków niezbędnych dla powstania bądź rozwoju konkurenc ji. 27 Powyższe ustalenia sprowadzające się do konkluzji, iż AP nie posiada pozycj i dominując ej na rynku właściwym zamykają drogę do zastosowania art. art. 9 ust. 2 pkt 5 okiku , zgodnie z którym stwierdzenie nadużycia pozycji dominującej na rynku właściwym uzależnia przede wszystkim od samego jej ustalenia. Przyjmując, że AP jako zarządzający lotniskiem w Olsztynie/Dajtkach nie posiada pozycji dominując ej na regionalnym rynku udostępniania lotnisk i lądowisk w województwie warmińsko -mazurskim , co zostało wykazane wyżej, należy stwierdzi ć, że nie sp e łniona została podstawo wa przes ł anka praktyki okr eśl onej w art. 9 okiku . Wobec braku stwierdzenia pozy cji dominującej bezprzedmiot owa jest analiza zachowania AP w kontekście naduż ywania tej pozycji w rozumieniu art. 9 okiku . W takiej sytuacji prowadzenie post ę po wania stało się bezprzedmiotowe i należ a ło je umorzyć. Zgodnie z art. 105 § 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całośc i albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Umorzenie postępowania na podstawie w/w przepisu jest obligatoryjne, co oznacza, iż ustalenie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania stwarza obowiązek zakończenia postępowania w danej instancji przez jego umorzenie, ponieważ brak podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Dalsze prowadzenie postępowania w takim przypadku stanowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym należy, iż przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, co zostanie ujawnione w toczącym się postępowaniu, a może ona powstać także w czasie trwania postępowania, a więc w s prawie już zawisłej przed organami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2003 r. (sygn. akt III SA 2225/01) podniósł, że bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, sk utkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 października 2009 r. (sygn. akt I SA/Wa 834/09) wskazał, że bezprzedmiotowość może dotyczyć każdego z elementów stosunku administracyjnoprawnego, tj. podmiotu, przedmiotu postępowania, a także sytuacji, gdy stosunek, którego ustalenie jest przedmiotem wszczętej sprawy adm inistracyjnej, nie jest stosunkiem administracyjnoprawnym. Postępowanie w sprawie praktyk i ograniczając ej konkurencję w postaci nadużywania pozycji dominującej toczy się musi z udziałem przedsiębiorcy, który taką pozycję na rynku właściwym posiada. Zgodnie bowiem z przepisem art. 9 okiku zakazane jest nadużywanie pozycji dominującej na rynku właściwym przez jednego lub kilku przedsiębiorców. Zarzut nadużywania pozycji dominującej można więc postawić jedynie przedsiębiorcy, który za jmuje na rynku właściwym pozycję dominującą. W niniejszej sprawie Prezes Urzędu postawił zarzut stosowania praktyki ograniczającej konkurencję polegającej na nadużywaniu pozycji dominującej na rynku udostępniania lotnisk i lądowisk na terenie województwa warmińsko -mazurskiego w celu świadczenia usług szkolenia lotniczego poprzez odmowę wyrażenia zgody na udostępnienie lotniska w Olsztynie/Dajtkach celem stacjonowania innym niż Aeroklub Warmińsko - 28 Mazurski z siedzibą w Olsztynie przedsiębiorcom prowadzącym szkolenia lotnicze, co u niemożliwia im świadczenie usług szkolenia lotniczego na tym lotnisku . W toku prowadzonego postępowania ujawniono, że rynek właściwy w sprawie to regionalny rynek udostępniania lotnisk lub lądowisk w województwie warmińsko - mazurskim w celu świadczenia usłu g samolotowych szkolenia lotniczego , na którym AP nie posiada pozycji dominującej. W rezultacie zatem, AP nie może być postawiony zarzut nadużywania pozycji dominującej , a co za tym idzie niemożliwe jest prowadzenie wobec nie go postępowania administracyjnego . Nieposiadanie przez AP pozycji dominującej stanowi przeszkodę do prowadzenia postępowania wobec tego przedsiębiorcy i w konsekwencji uniemożliwia wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty. W tym stanie rzeczy należało stosownie do art. 105 § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego umorzyć – wszczęte w niniejszej sprawie – postępowanie w sprawie p raktyki ograniczającej konkurencję w całości . Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania cywilnego od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie, które wnosi się za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - De legatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia. Z up oważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Piotr Adamczewski Otrzymują: 1. Aeroklub Polski ul. 17 Stycznia 39 00-906 Warszawa 2. a/a