RBG-47/2013

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47, 85-034 Bydgoszcz tel. (52) 345-56-44, Fax (52) 345-56-17 E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 31 grudnia 2013r. Znak sprawy: RBG-410-02/13/PA DECYZJA NR RBG-47/2013 I. Na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego z urzędu - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - uznaje się za praktykę ograniczającą konkurencję i naruszającą zakaz określony w art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawarcie porozumienia pomiędzy Robertem Szwebsem prowadzącym działalność gospodarczą w Brukach Unisławskich, Stanisławem Nerowskim prowadzącym działalność gospodarczą w Brukach Unisławskich oraz Dariuszem Marchlikiem prowadzącym działalność gospodarczą w Błotach na lokalnym rynku obrotu nieruchomościami rolnymi obejmującym teren gminy Unisław, w związku z przetargiem organizowanym przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Bydgoszczy na sprzedaŜ niezabudowanej nieruchomości rolnej połoŜonej w Unisławiu (działka nr 849), polegającego na uzgodnieniu warunków składanych ofert i stwierdza się jej zaniechanie z dniem 30 kwietnia 2013r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy w związku ze stosowaniem praktyki ograniczającej konkurencję określonej w pkt I niniejszej decyzji - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - nakłada się za naruszenie zakazu określonego w art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, następujące kary pienięŜne na poszczególnych przedsiębiorców: 1. Stanisława Nerowskiego prowadzącego działalność gospodarczą w Brukach Unisławskich – kara pienięŜna w wysokości 4.773,00 zł (słownie: cztery tysiące siedemset siedemdziesiąt trzy złote); 2. Dariusza Marchlika prowadzącego działalność gospodarczą w Błotach – kara pienięŜna w wysokości 2.522,00 zł (słownie: dwa tysięcy pięćset dwadzieścia dwa złote), płatne do budŜetu państwa. 2 III. Na podstawie art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego z urzędu - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - odstępuje się od nałoŜenia kary pienięŜnej , o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy na Roberta Szwebsa prowadzącego działalność gospodarczą w Brukach Unisławskich z tytułu naruszenia zakazu określonego w art. 6 ust. 1 pkt 1 o ochronie konkurencji i konsumentów. IV. Na podstawie art. 77 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) w związku z jej art. 80 oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, a takŜe na podstawie art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013r., poz. 267) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - obciąŜa się kosztami postępowania antymonopolowego opisanego w punkcie I niniejszej decyzji następujących przedsiębiorców: 1. Stanisława Nerowskiego prowadzącego działalność gospodarczą w Brukach Unisławskich – w kwocie 53,20 zł (słownie: pięćdziesiąt trzy złote 20/100), 2. Dariusza Marchlika prowadzącego działalność gospodarczą w Błotach – w kwocie 53,20 zł (słownie: pięćdziesiąt trzy złote 20/100), 3. Roberta Szwebsa prowadzącego działalność gospodarczą w Brukach Unisławskich – 53,20 zł (słownie: pięćdziesiąt trzy złote 20/100), i zobowiązuje się ich do zwrotu tych kosztów Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji. UZASADNIENIE W dniu 28 maja 2013r. o godzinie 11:30 Robert Szwebs prowadzący działalność gospodarczą w Brukach Unisławskich (dalej równieŜ: Robert Szwebs) działając na podstawie art. 109 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 stycznia 2009r. w sprawie trybu postępowania w przypadku wystąpienia przedsiębiorców do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej równieŜ: Prezes UOKiK) o odstąpienie od wymierzenia kary pienięŜnej lub jej obniŜenie (Dz. U. Nr 20, poz. 109; dalej równieŜ: rozporządzenie w sprawie leniency) złoŜył wniosek o odstąpienie od wymierzenia kary pienięŜnej lub jej obniŜenie (dalej równieŜ: wniosek leniency nr 1). Z treści wniosku leniency wynikało, Ŝe w związku z przetargiem organizowanym przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Bydgoszczy (dalej równieŜ: Agencja OT w Bydgoszczy) na sprzedaŜ niezbudowanej nieruchomości rolnej połoŜonej w Unisławiu w dniu 30 kwietnia 2013r. o godz. 11.00, niektórzy uczestnicy przetargu zawarli porozumienie polegające na ustaleniu, Ŝe Dariusz Marchlik prowadzący działalność gospodarczą w Błotach (dalej równieŜ: Dariusz Marchlik) złoŜy ofertę, a pozostali zrezygnują z licytowania najwyŜszej ceny na sprzedaŜ oferowanej nieruchomości, doprowadzając w ten sposób do wyboru jednego z nich, który zaoferuje cenę wynikającą z pierwszego postąpienia od ceny 3 wywoławczej. W zamian za odstąpienie od licytowania Stanisław Nerowski prowadzący działalność gospodarczą w Brukach Unisławskich (dalej równieŜ: Stanisław Nerowski) miał otrzymać kwotę 10.000 zł, a Robert Szwebs 5 ha ziemi rolnej. W związku z powyŜszym, Prezes UOKiK wszczął w dniu 29 maja 2013r. postępowanie wyjaśniające mające na celu wstępne ustalenie, czy nastąpiło naruszenie przepisów ustawy uzasadniające wszczęcie postępowania antymonopolowego w sprawie zawarcia porozumienia przez Roberta Szwebsa prowadzącego działalność rolniczą w Brukach Unisławskich, Stanisława Nerowskiego prowadzącego działalność rolniczą w Brukach Unisławskich oraz Dariusza Marchlika prowadzącego działalność rolniczą w Błotach polegającego na uzgadnianiu przez przedsiębiorców przystępujących do przetargu organizowanego przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Bydgoszczy na sprzedaŜ niezbudowanej nieruchomości rolnej warunków składanych ofert, co moŜe stanowić naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 7 przywołanej wyŜej ustawy. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, Ŝe jednym z zadań Agencji Nieruchomości Rolnych w Warszawie (dalej równieŜ: Agencja, ANR) jest restrukturyzacja oraz prywatyzacja mienia Skarbu Państwa uŜytkowanego na cele rolnicze m.in. w drodze przetargów ograniczonych organizowanych dla rolników indywidualnych z terenu gminy na terenie, której znajduje się nieruchomość przeznaczona do sprzedaŜy lub gminy graniczącej na powiększenie lub utworzenie gospodarstwa rodzinnego. Uzyskane informacje dotyczące przebiegu przetargu na sprzedaŜ niezbudowanej nieruchomości rolnej połoŜonej w Unisławiu w dniu 30 kwietnia 2013r. o godz. 11.00 dały podstawę do przyjęcia, iŜ w opisanej sprawie mogło dojść do naruszenia przepisu art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów uzasadniającego wszczęcie postępowania antymonopolowego. Mając na uwadze powyŜsze, Prezes UOKiK wszczął w dniu 6 września 2013r. z urzędu postępowanie antymonopolowe w sprawie podejrzenia zawarcia porozumienia pomiędzy Robertem Szwebsem prowadzącym działalność gospodarczą w Brukach Unisławskich, Stanisławem Nerowskim prowadzącym działalność gospodarczą w Brukach Unisławskich oraz Dariuszem Marchlikiem prowadzącym działalność gospodarczą w Błotach na lokalnym rynku obrotu nieruchomościami rolnymi, w związku z przetargiem organizowanym przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Bydgoszczy na sprzedaŜ niezbudowanej nieruchomości rolnej połoŜonej w Unisławiu, polegającego na uzgodnieniu warunków składanych ofert, co moŜe stanowić naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . W dniu 31 października 2013r. o godzinie 12:10 Stanisław Nerowski działając na podstawie art. 109 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 stycznia 2009r. w sprawie leniency złoŜył wniosek o odstąpienie od wymierzenia kary pienięŜnej lub jej obniŜenie (dalej równieŜ: wniosek leniency nr 2). We wskazanym wniosku Stanisław Nerowski potwierdził fakt uczestniczenia w porozumieniu ograniczającym konkurencję oraz przedstawił szczegółowy przebieg jego zawarcia i funkcjonowania. W toku postępowania antymonopolowego w dniu 4 listopada 2013r. odbyła się równieŜ rozprawa administracyjna, której przedmiotem było m.in. przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron oraz zeznań świadków na okoliczność przebiegu postępowania przetargowego organizowanego przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Bydgoszczy na sprzedaŜ niezbudowanej nieruchomości rolnej połoŜonej w Unisławiu nr 849, a takŜe zawarcia i treści porozumienia dotyczącego uzgodnienia warunków składanych ofert w tym postępowaniu. Na rozprawie pełnomocnik Dariusza Marchlika złoŜył wniosek 4 o zawieszenie postępowania z uwagi na toczące się w tej sprawie śledztwo prowadzone przez Prokuraturę Rejonową Toruń-Wschód. W ocenie pełnomocnika prowadzenie postępowania antymonopolowego powinno być zawieszone do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez prokuraturę. Prezes UOKiK pismem z dnia 4 grudnia 2013r. zawiadomił Roberta Szwebsa, Ŝe wniosek leniency nr 1 jest pierwszym wnioskiem, który wpłynął w przedmiotowej sprawie, a takŜe, Ŝe wnioskodawca – Robert Szwebs – moŜe spełniać warunki określone w art. 109 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a zatem skorzystać z odstąpienia od wymierzenia kary pienięŜnej przez Prezesa UOKiK. Jednocześnie, Prezes UOKiK pismem z dnia 4 grudnia 2013r. zawiadomił Stanisława Nerowskiego, Ŝe wniosek leniency nr 2 jest drugim wnioskiem, który wpłynął w tej sprawie, a takŜe, Ŝe wnioskodawca – Stanisław Nerowski – moŜe spełniać warunki określone w art. 109 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a zatem skorzystać z obniŜenia wymiaru kary pienięŜnej przez Prezesa UOKiK, w przypadku nałoŜenia kary za udział w zakazanym porozumieniu. Prezes UOKiK poinformował strony o prawie złoŜenia końcowego oświadczenia i zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy pismem z dnia 4 grudnia 2013r. W dniu 16 grudnia 2013r. Prezes UOKiK postanowił o odmowie zawieszenia niniejszego postępowania antymonopolowego z uwagi na brak zagadnienia wstępnego w sprawie. Stanowisko stron: Rober Szwebs: Robert Szwebs przyznał, Ŝe w uczestniczył w porozumieniu ograniczającym konkurencję zawartym w dniu 30 kwietnia 2013r. dotyczącym uzgodnienia składanych ofert w przetargu organizowanym przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Bydgoszczy Filia w Łysomicach na sprzedaŜ niezbudowanej nieruchomości rolnej połoŜonej w Unisławiu w dniu 30 kwietnia 2013r. o godz. 11.00. Zgodnie z jego relacją, do zawarcia porozumienia doszło na niecałe 10 minut przed przetargiem. Ostateczna treść porozumienia została natomiast ustalona tuŜ przed samym rozpoczęciem licytacji, wówczas gdy Stanisław Nerowski powiedział „dacie po 5 tysięcy to mogę nie licytować”. Robert Szwebs stwierdził, Ŝe on i Dariusz Marchlik zgodzili się na to, a następnie on powiedział, Ŝe chce 5 hektarów i nie będzie licytował, z czym zgodził się Dariusz Marchlik. Zgoda Dariusza Marchlika została wyraŜona w ten sposób, Ŝe na bezpośrednie pytanie Ŝony Roberta Szwebsa – A. S. „kto kupuje?” skierowane do Dariusza Marchlika, odpowiedział on „ok, dobra – ja kupuję”. Robert Szwebs podkreślił, Ŝe liczył, iŜ Dariusz Marchlik podejdzie do nich powaŜnie. Co do realizacji uzgodnień porozumienia i motywacji przy jego zawarciu Robert Szwebs wskazał, Ŝe przetarg odbył się w ten sposób, Ŝe Dariusz Marchlik zrobił jedno postąpienie do 210 tys. zł. Natomiast nieruchomość była wystawiona na 203 tys. Dariusz Marchlik wcześniej przed przetargiem zapewniał, Ŝe moŜe licytować nawet do 800 tys. Natomiast Robert Szwebs był w stanie wyłoŜyć jedynie 600 tys. W związku z tym Robert Szwebs uznał, Ŝe nie warto przepłacać i lepiej się dogadać, przyjmując 5 hektarów i nie licytując. Robert Szwebs stwierdził ponadto, Ŝe po przetargu I. S. – teściowa Dariusza Marchlika spytała, czy chcemy pieniądze, ale małŜonka stanowczo odpowiedziała, Ŝe chcemy ziemię. W dniu 5 11 maja 2013 r. odbyło się spotkanie Roberta Szwebsa i Dariusza Marchlika u I. S., w którym wzięły udział równieŜ A. S. oraz Ŝona Dariusza Marchlika – M. M. (córka I. S.). Podczas tego spotkania padła propozycja przekazania 10 tysięcy zł, która została jednak odrzucona. W zamian I. S. zaproponowała 2,5 hektara i w tym przypadku Robert Szwebs równieŜ odmówił, gdyŜ umowa dotyczyła 5 hektarów. Tydzień później, dnia 16 maja 2013r. w czwartek, A. S. zadzwoniła do M. M. w celu ustalenia szczegółów, ale ona dała jej jednak do zrozumienia, Ŝe nie chce rozmawiać. Wobec powyŜszego, A. S. kolejnego dnia zadzwoniła do Agencji Nieruchomości Rolnej i umówiła się na spotkanie, które odbyło się 20 maja 2013r. Notatka z tego spotkania stanowi załącznik do zawiadomienia, które zostało skierowane do Prezesa UOKiK. Stanisław Nerowski: Stanisław Nerowski potwierdził, Ŝe uczestniczył w porozumieniu ograniczającym konkurencję zawartym w dniu 30 kwietnia 2013r. dotyczącym uzgodnienia składanych ofert w przetargu organizowanym przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Bydgoszczy Filia w Łysomicach na sprzedaŜ niezbudowanej nieruchomości rolnej połoŜonej w Unisławiu w dniu 30 kwietnia 2013r. o godz. 11.00. Jego relacja zawarcia i treści porozumienia jest następująca: „Po przetargu o godz. 10.00 wyszliśmy na korytarz i część ludzi z przetargu poszła na dół, a ja zostałem na piętrze. Został ponadto E. S. z synem i małŜeństwo najprawdopodobniej z W. Rozmawialiśmy na temat pierwszego przetargu i jego opłacalności. W pewnym momencie przyszła po schodach I. S. i mówi „Czemu tu stoisz Stachu? Powinieneś być na dole i się dogadać.”. Odpowiedziałem jej „Z czym mam się dogadać?” Wszyscy zeszliśmy na dół, było tam sporo osób, jeszcze z pierwszego przetargu. ZauwaŜyłem Państwa S. i spytałem się, czy uczestniczą w przetargu, bo nie było ich na liście. Odpowiedzieli, Ŝe w ostatniej chwili zostali dołączeni do listy. W pewnej chwili odezwała się M. M. i mówi: „Niech Pan odpuści tę ziemię, bo po co Panu tyle ziemi, a nam się przyda bo mamy mało ziemi.” UwaŜam, Ŝe mówiła o sobie i o Szwebsach, gdyŜ tak staliśmy w grupie. Wiem teŜ, Ŝe wiedziała, iŜ tydzień wcześniej kupiłem 6ha ziemi prywatnie. Zapytałem się na jakich warunkach. M. M. odpowiedziała, Ŝe podzielimy się po 6ha, a ja jej odpowiedziałem, Ŝe 6ha mnie nie urządza. Albo wszystko albo nic i nie wezmę wtedy udziału w przetargu, ale musieli mi coś dać. Mówię, aby coś zaproponowali, ale nic nie chcieli zaproponować. W tym czasie słyszałem jak oni (M. i S.) się umawiali, Ŝe S. otrzymają od M. 6ha z tej puli wskazanej w przetargu (…). Zaproponowałem im, aby z mojej puli dali mi po 5 tys. zł jak ja zrezygnuje. Darek Marchlik i Robert Szwebs się zgodzili. Dariusz Marchlik: Dariusz Marchlik zaprzeczył stawianym zarzutom. Pismem z dnia 23 września 2013r. wskazał, Ŝe faktem bezsprzecznym jest, iŜ nie uczestniczył w porozumieniu dotyczącym uzgodnienia składanych ofert w przetargu organizowanym przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Bydgoszczy Filia w Łysomicach na sprzedaŜ niezbudowanej nieruchomości rolnej połoŜonej w Unisławiu w dniu 30 kwietnia 2013r. o godz. 11.00. Jednocześnie zakwestionował istnienie w niniejszej sprawie interesu publicznego wyraŜonego w art. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a takŜe swój status jako przedsiębiorcy w rozumieniu ww. ustawy. Dariusz Marchlik wskazał, Ŝe z jednej strony ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy wyłącznie ochrony procesu rywalizacji niezaleŜnie działających przedsiębiorców o zdobycie konsumentów i utrzymanie ich lojalności. Wskazana ustawa nie obejmuje zatem swoim zasięgiem przedmiotowym 6 wszelkich zagadnień dotyczących konkurencji. NaleŜy bowiem zauwaŜyć, Ŝe Dariusz Marchlik w ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego zajmuje się produkcją warzyw i w Ŝaden sposób jako producent i sprzedawca płodów rolnych nie stosował praktyk podlegających reŜimowi tej ustawy. Natomiast zarówno procedura przetargowa sprzedaŜy nieruchomości rolnych Skarbu Państwa jak i same czynności z tym związane podlegają reŜimowi ustawy z dnia 19 października 1991. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (tekst jedn. z 2012r., poz. 1187). Ponadto podmiotami biorącymi udział w przetargu byli rolnicy oraz Agencja Nieruchomości Rolnych w Warszawie. W związku z tym, postępowanie powinno zostać umorzone z uwagi na kontekst podmiotowy jak i przedmiotowy. Ponadto, Dariusz Marchlik w trakcie rozprawy administracyjnej wyjaśniając okoliczności mające miejsce przed przetargiem wskazał, Ŝe „po pierwszym przetargu opuściliśmy salę, udałem się do toalety. Poszedłem na dół poszukać Ŝony, wyszedłem na zewnątrz na chwilę i zaraz wróciłem z powrotem, to była kwestia 10-15 sekund. Spotkałem Ŝonę na dole w holu i poszliśmy na górę. Rozmawialiśmy o przetargu, Ŝona widziała, Ŝe jestem zdenerwowany, ogólnie mnie nie uspokoiła bo emocje były spore. U góry staliśmy przed pomieszczeniem, gdzie odbywa się przetarg. Wtedy jak szukałem Ŝony to widziałem na zewnątrz Państwa S., Pana Nerowskiego nie widziałem. Staliśmy u góry do samego przetargu. Teściowej tam z nami nie było. Przewodniczący przetargu zaprosił nas do środka, poczekaliśmy aŜ wszyscy przyszli i wtedy razem weszliśmy. Jak przetarg został otwarty to od razu powiedziałem kwotę 210tys. cały czas myślałem o tej kwocie więc jak tylko była moŜliwość postąpienia to tyle powiedziałem. Nikt więcej nie zalicytował, przetarg został zakończony. Trochę się zdziwiłem, Ŝe tak szybko się przetarg skończył.” Natomiast odnosząc się do motywacji Stanisława Nerowskiego i Roberta Szwebsa w złoŜeniu wniosków leniency Dariusz Marchlik stwierdził, Ŝe „w tym momencie nie wiem dlaczego mieliby pozostali uczestnicy porozumienia kłamać co do faktu jego zawarcia (…). Nie wiem co im przyszło do głowy, nie siedzę w ich głowach.” W toku niniejszego postępowania Prezes UOKiK ustalił, co następuje: Przedsiębiorcy Dariusz Szwebs prowadzący działalność gospodarczą w Brukach Unisławskich jest współwłaścicielem wraz z Ŝoną A. S. gospodarstwa rolnego o powierzchni upraw wynoszącej niecałe 5,5 ha. Na całości posiadanej przez niego ziemi rolnej uprawiany jest kalafior i brokuł. W 2012r. Robert Szwebs sprzedał (…) ton brokułów i (…) ton kalafiorów. Wyłącznie z tego tytułu przedsiębiorca osiągnął przychód w wysokości (…) zł. Jedynym odbiorcą produktów przez niego wytwarzanych jest spółka (…). dowód: zeznania świadka A.S. k. 664-665; faktury VAT k. 666-674. Stanisław Nerowski prowadzący działalność w Brukach Unisławskich jest współwłaścicielem wraz z Ŝoną A. N. gospodarstwa rolnego o powierzchni upraw wynoszącej prawie 40 ha, na których uprawiany jest przewaŜnie kalafior, brokuł, kapusta oraz na 5 ha zboŜe. Produkty z upraw przedsiębiorca sprzedaje do chłodni – w Grudziądzu, Lipnie, Strzelnie i Dąbrowie Chełmińskiej dysponując własnym transportem. W celu prawidłowego wykonywania działalności gospodarczej Stanisław Nerwowski musi zatrudniać dodatkowych pracowników, zazwyczaj na umowy zlecenia. W ramach dobrych relacji sąsiedzkich Stanisław Nerowski wspiera innych producentów rolnych z obszaru gminy Unisław umoŜliwiając swoim pracownikom pracę przy ich zbiorach lub uŜyczając swojego 7 sprzętu, w tym w 2012r. Dariuszowi Marchlikowi. W 2012r. z tytułu sprzedaŜy produktów rolnych przedsiębiorca osiągnął przychód w wysokości (…) zł. dowód: wniosek leniency nr 2 k. 638-639; deklaracje VAT-7 k. 642-654, wyjaśnienia Stanisława Nerowskiego k. 655-657. Dariusz Marchlik prowadzący działalność w Błotach jest współwłaścicielem wraz z Ŝoną M. M. gospodarstwa rolnego o powierzchni upraw wynoszącej razem z dzierŜawami ok. 10 ha, na których uprawiany jest brokuł i kalafior, ale równieŜ zboŜa i cebula. Brokuł i kalafior Dariusz Marchlik sprzedaje do chłodni w Grudziądzu i Dąbrowie Chełmińskiej. W 2012r. przedsiębiorca sprzedał (…) ton brokułów i (…) ton kalafiorów. Wyłącznie z tego tytułu przedsiębiorca osiągnął przychód w wysokości (…) zł. dowód: zeznania świadka M. M. k. 663; faktury VAT k. 727-755, wyjaśnienia Dariusza Marchlika k. 655-657. Gospodarka Ŝywnościowa w gminie Unisław Gmina Unisław połoŜona jest w powiecie chełmińskim w województwie kujawsko - pomorskim na wysokim brzegu pradoliny Wisły, będącej linią dzielącą wysoczyzny morenowej i doliny Wisły, w rejonie tzw. „basenu Unisławskiego". Tabela nr 1. Podział powierzchni gminy Unisław według sposobu zagospodarowania terenów Wyszczególnienie ha % Powierzchnia geodezyjna 7 245 100,00 UŜytki rolne w tym  grunty orne  sady  łąki  pastwiska 5 580 4 724 126 420 310 77,02 65,20 1,74 5,80 4,28 Lasy i grunty leśne 621 8,57 Pozostałe 1 044 14,41 Źródło: Na podstawie danych GUS 2006 r. Wykres nr 1. Zagospodarowanie terenów na obszarze gminy Unisław 8 77,02% 8,57% 14,41% UŜytki rolne Lasy i grunty leśne Pozostałe Źródło: Na podstawie danych GUS 2006 r. Biorąc pod uwagę sposób zagospodarowania terenów w gminie Unisław naleŜy stwierdzić, Ŝe przewaŜają uŜytki rolne, które zajmują 77,02% powierzchni gminy, lasy natomiast – 8,57%. Pod względem administracyjnym gmina dzieli się na 10 miejscowości: Błoto, Bruki Unisławskie, Bruki Kokocka, GłaŜewo, Gołoty, Grzybno, Kokocko, Raciniewo, Stablewice i Unisław. Na terenie gminy Unisław przewaŜają gospodarstwa do 5 ha, co nie jest zjawiskiem korzystnym, gdyŜ w warunkach konkurencji większą szansę na rozwój mają gospodarstwa charakteryzujące się większą powierzchnią. Im są one mniejsze, tym wyŜsze są jednostkowe koszty produkcji, a takŜe większe trudności w finansowaniu inwestycji rolnych. Poza tym małe gospodarstwa rolne trudniej niŜ duŜe dostosowują jakość produktów i ich cechy sanitarne do wymogów bezpieczeństwa Ŝywnościowego. 1 Tabela 2. Struktura agrarna gospodarstw gminy Unisław Grupy obszarowe uŜytków rolnych Liczba gospodarstw Ogółem 606 do 1 ha 216 od 1 do 2 ha 50 od 2 do 5 ha 79 od 5 do 7 ha 34 od 7 do 10 ha 73 od 10 do 15 ha 67 od 15 do 20 ha 41 od 20 do 50 ha 38 od 50 do 100 ha 6 pow. 100 ha 0 Źródło: Na podstawie danych GUS – Powszechny Spis Rolny 2002 r. 1 Opracowane na podstawie dokumentu „Strategia rozwiązywania problemów społecznych na terenie gminy Unisław w latach 2008 – 2015”, Unisław 2008, dostępnego na witrynie internetowej Gminy Unisław bip.unislaw.pl/bip_download.php?id=523; data wyświetlenia strony 05.11.2013r. 9 Wykres 2. Struktura agrarna gospodarstw na terenie gminy Unisław 35,76% 8,28% 13,08% 5,63% 12,09% 11,09% 6,79% 6,29% 0,99% 0,00% do 1 ha od 1 do 2 ha od 2 do 5 ha od 5 do 7 ha od 7 do 10 ha od 10 do 15 ha od 15 do 20 ha od 20 do 50 ha od 50 do 100 ha pow. 100 ha Źródło: Na podstawie danych GUS – Powszechny Spis Rolny 2002 r. Wg Powszechnego Spisu Rolnego z 2002 r. w strukturze zasiewów dominują zboŜa. Na dalszych miejscach lokują się ziemniaki oraz buraki cukrowe. Rodzaje upraw uwarunkowane są bonitacją gleb oraz rodzajami hodowli. W chwili obecnej gospodarstwa rolne w okolicy Unisławia mają profil uprawy przede wszystkim kalafiorów i brokułów, a sporadycznie kapusty. Wynika to po pierwsze z odpowiednich warunków wodnych, a po drugie z istnienia silnego zapotrzebowania na te warzywa. Ok. dwudziestu lat temu powstała bowiem chłodnia w Dąbrowie Chełmińskiej, która wytworzyła silny popyt na te produkty. Wówczas większość gospodarstw przeprofilowała się z hodowli bydła mlecznego na uprawę warzyw. Samo przestawienie produkcji z uprawy zbóŜ i hodowli bydła mlecznego na uprawę warzyw nie stanowiło istotniej bariery, w szczególności gdy dany producent rolny dysponował odpowiednio wyposaŜonym gospodarstwem rolnym. Obecnie w gminie Unisław specjalizacja w zakresie uprawy brokułów i kalafiorów dotyczy większości producentów rolnych. Ponadto, popyt na brokuły i warzywa na terenie gminy Unisław nie powinien spadać, gdyŜ chłodnia w Dąbrowie planuje rozbudowę linii produkcyjnych i będzie przerabiać dziennie 180 ton warzyw na dobę (obecnie 120t/dzień). Odbiorcą większości warzyw z terenu gminy Unisław jest obecnie grupa Pinguin – właściciel chłodni w Dąbrowie Chełmińskiej, która specjalizuje się w produkcji i sprzedaŜy produktów mroŜonych: warzyw, owoców i dań gotowych. Dąbrowa Chełmińska połoŜona jest w odległości 10 km od Unisławia. Wobec powyŜszego, gwarancją zapewniającą zachowanie smaku, witamin i mikroelementów zawartych w warzywach są dostawy produktów dopiero co zebranych z pól. 2 Jednocześnie daje się zaobserwować stabilność cen warzyw – w przeciwieństwie do innych produktów rolnych – co dodatkowo zwiększa skłonność producentów rolnych w okolicy Unisławia do koncentracji na produkcji warzyw. dowód: wniosek leniency nr 2 k. 638-639. PowyŜsze okoliczności mają zasadniczy wpływ na to, Ŝe działalność polegająca na produkcji warzyw na terenie gminy Unisław jest dochodowa (przynosząca ok. 10.000 złotych dochodu rocznie z produkcji z jednego ha ziemi) co wywiera presję funkcjonujących tam producentów rolnych na: a) odpowiednie przeprofilowanie produkcji rolnej (proces ten – jak wskazano powyŜej juŜ został ukończony), b) nie 2 Informacje dostępne na witrynie internetowej http://www.daucy.com/poland/who-are-we.php, data wyświetlenia strony 12.11.2013r. 10 stosowanie płodozmianu, c) zwiększanie areałów upraw. Rynek ziemi rolniczej w Polsce i polityka RP w tym zakresie Z danych GUS wynika, Ŝe w 2012r. średni obszar całkowity indywidualnego gospodarstwa rolnego powyŜej 1 ha uŜytków rolnych wynosił 10,4 ha, przy czym gdy uwzględni się wyłącznie uŜytki rolne było to 9,2 ha. W 2011r. analogiczne wskaźniki stanowiły odpowiednio 9,3 i 8,3 ha. NaleŜy równieŜ dodać, Ŝe w okresie 2005-2012 średnia powierzchnia całkowita omawianej grupy gospodarstw rolnych zwiększała się średnio rocznie o prawie 3%, a w przypadku uŜytków rolnych – o 2,7%. Z danych Wydziału Statystyki Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, Ŝe w 2011r. odnotowano 88 867 transakcji przeniesienia własności nieruchomości rolnych, w tym 15 362 transakcje dotyczyły sprzedaŜy gruntów przez Skarb Państwa lub organ samorządu terytorialnego. W 2012r. roku analogiczna liczba transakcji wynosiła odpowiednio 88 359 i 16 313. Wg danych ze sprawozdań Agencji Nieruchomości Rolnych w roku 2011 ANR sprzedała 125.000 ha ziemi, było to o ponad 28.000 ha więcej niŜ w poprzednim roku (96.500 ha), jednocześnie jest to najlepszy wynik sprzedaŜy od 2002r. W roku 2012r. zrealizowana sprzedaŜ nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (dalej: Zasób, Zasób WRSP) wyniosła 132.200 ha. Od kilku lat Agencja realizuje podobną strategię sprzedaŜy. Większość gruntów sprzedawana jest w trybie bezprzetargowym, głównie na rzecz dotychczasowych dzierŜawców. W 2011r. bez przetargu sprzedano 67.000 ha, a w przetargach było to 58.000 ha. W 2012r. bez przetargu sprzedano 86.900 ha, a w przetargach 45.300 ha. ZałoŜenia polityki RP sprzyjają poprawie struktur rolniczych. Świadczą o tym m.in. warunki nabywania (zakupu, dzierŜawy) ziemi rolniczej i moŜliwości preferencyjnego kredytowania tych transakcji. Z analiz prowadzonych w Instytucie Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej wynika, Ŝe na terenach gdzie występuje relatywnie duŜa podaŜ gruntów z zasobów ANR, od wielu lat zaznacza się intensyfikacja obrotów na rynku ziemią rolniczą i przyspieszanie procesów koncentracji uŜytków rolnych. W konsekwencji struktura obszarowa gospodarstw rolnych na północnych i zachodnich terenach kraju jest znacznie korzystniejsza niŜ na pozostałych obszarach. dowód: pismo Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy z dnia 30 października 2013r. k. 679-681. Agencja Nieruchomości Rolnych jest państwową osobą prawną, której Skarb Państwa powierzył wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych w odniesieniu do mienia państwowego w rolnictwie. Agencja, działa na podstawie ustawy z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (tekst jedn. z 2012r., poz. 1187) i nadanego jej statutu. Agencja Nieruchomości Rolnych jest następcą prawnym Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (zmiana nazwy nastąpiła na podstawie ustawy z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 803)). Zgodnie z aktualnym brzmieniem ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa Agencja realizuje zadania wynikające z polityki państwa m.in.: - tworzenia oraz poprawy struktury obszarowej gospodarstw rodzinnych, - tworzenia warunków sprzyjających racjonalnemu wykorzystaniu potencjału produkcyjnego Zasobu, - restrukturyzacji oraz prywatyzacji mienia Skarbu Państwa uŜytkowanego na cele rolnicze, 11 - obrotu nieruchomościami i innymi składnikami majątku Skarbu Państwa uŜytkowanymi na cele rolne. Tworzenie oraz poprawa struktury obszarowej gospodarstw rodzinnych odbywa się poprzez sprzedaŜ i dzierŜawę nieruchomości, w tym w przetargach ograniczonych. Procedurę przetargową reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 września 2004r. w sprawie sposobu i trybu przeprowadzania przetargów oraz rokowań na zbycie nieruchomości (Dz.U. z 2004r. Nr 207, poz. 2108). Główne zasady postępowania w zakresie ich przygotowania i oferowania polegają na następujących załoŜeniach: - nierozdysponowane nieruchomości rolne zabudowane o powierzchni uŜytków rolnych od 1 ha do 300 ha, przeznaczane są w pierwszej kolejności na powiększenie gospodarstw rodzinnych (przetargi ograniczone), - nierozdysponowane nieruchomości rolne niezabudowane o powierzchni większej od 1 ha przeznaczane są w pierwszej kolejności na powiększenie gospodarstw rodzinnych, tj. dla tego rodzaju nieruchomości gruntowych pierwszy przetarg na sprzedaŜ jest w kaŜdym wypadku przetargiem ograniczonym dla rolników indywidualnych, w rozumieniu przepisów o kształtowaniu ustroju rolnego, zamierzających powiększyć gospodarstwo rodzinne, jeŜeli mają oni miejsce zamieszkania w gminie, w której połoŜona jest nieruchomość wystawiona do przetargu lub w gminie graniczącej z tą gminą; - rolnikiem indywidualnym w myśl ustawy z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego jest osoba fizyczna będąca właścicielem, uŜytkownikiem wieczystym, samoistnym posiadaczem lub dzierŜawcą uŜytków rolnych nieprzekraczających powierzchni 300 hektarów, posiadająca określone przez ustawę kwalifikacje rolnicze i zamieszkała w gminie, gdzie połoŜona jest jedna z nieruchomości rolnych, wchodzących w skład gospodarstwa rodzinnego. Tylko rolnik indywidualny moŜe prowadzić gospodarstwo rodzinne; - ustalając powierzchnię konkretnej nieruchomości rolnej niezabudowanej, przeznaczonej do sprzedaŜy bierze się pod uwagę: strukturę obszarową okolicznych gospodarstw rolnych, zapotrzebowanie miejscowych rolników oraz średnią wielkość powierzchni gruntów rolnych w danym województwie w roku poprzednim ogłoszoną przez Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR). W województwach, gdzie średnia w województwie w roku poprzednim jest niŜsza od krajowej, przyjmuje się średnią krajową. W uzasadnionych przypadkach (np. koniecznością przeprowadzenia podziałów geodezyjnych, wydzieleniem dróg dojazdowych, brakiem racjonalnego zagospodarowania pozostałych, przyległych działek stanowiących m.in. rowy, grunty zadrzewione, czy drogi śródpolne) dopuszcza się przekroczenie powierzchni powyŜej średniej ogłoszonej przez Prezesa ARiMR, nie więcej jednak niŜ o 50% tej średniej; - jeŜeli przetarg ograniczony okaŜe się nieskuteczny, kolejne przetargi organizuje się jako przetargi nieograniczone; - wykazy i ogłoszenia przetargów na sprzedaŜ nieruchomości podawane są do publicznej wiadomości w miejscowo właściwych ze względu na połoŜenie nieruchomościach: sołectwach, gminach, izbach rolniczych oraz oddziałach terenowych (lub ich filiach); - pierwszym etapie przetargu ograniczonego odbywa się kwalifikacja rolników do przetargu, a następnie wyznaczany jest termin licytacji, w której mogą wziąć udział wcześniej zakwalifikowani rolnicy; - naleŜność z tytułu sprzedaŜy nieruchomości, moŜe być, rozłoŜona na półroczne lub roczne raty, na okres nie dłuŜszy niŜ (15) lat. Wysokość pierwszej wpłaty wnoszonej przed zawarciem umowy nie moŜe być mniejsza niŜ (10%) ceny nabycia. Ilość rat nie moŜe być 12 mniejsza niŜ 14. Niespłacona część ceny podlega oprocentowaniu do dnia jej zapłaty. Warunki rozłoŜenia ceny sprzedaŜy na raty oraz wysokość oprocentowania ustalone zostaną zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 lutego 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków rozkładania na raty naleŜności z tytułu sprzedaŜy nieruchomości z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz wysokości oprocentowania rozłoŜonej na raty naleŜności (Dz. U. z 2012r., poz. 208), a takŜe decyzji Rady Unii Europejskiej z dnia 20 listopada 2009r. w sprawie przyznania przez władze Rzeczypospolitej Polskiej pomocy państwa na zakup nieruchomości rolnych w okresie od dnia 1 stycznia 2010r. do dnia 31 grudnia 2013r. (Dz. Urz. UE L4 z 08.01.2010r.); (dowód: ogłoszenie o publicznym przetargu ustnym nieograniczonym na sprzedaŜ niezabudowanej nieruchomości rolnej wchodzącej w skład Zasobu WRSP połoŜonej na terenie gminy Unisław działka nr 849, k. 204.) - chwili obecnej wysokość przedmiotowego oprocentowania wynosi 2% w stosunku rocznym (art. 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 lutego 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków rozkładania na raty naleŜności z tytułu sprzedaŜy nieruchomości z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz wysokości oprocentowania rozłoŜonej na raty naleŜności). PoniŜej zaprezentowano dane dotyczące liczby i powierzchni oferowanej w przetargach ograniczonych oraz o liczbie rozstrzygniętych przetargów i powierzchni, na którą ANR wyłonił kandydatów na nabywców w drodze przetargów ograniczonych w okresie 2011 – I- III kw. 2013r. Tabela nr 3 SprzedaŜ ziemi z ZWRSP w drodze przetargów ograniczonych w latach 2011-I-III kw. 2013 Przeprowadzone przetargi ograniczone na sprzedaŜ nieruchomości Zasobu ANR Rozstrzygnięte przetargi ograniczone na sprzedaŜ nieruchomości Zasobu ANR Rok liczba pow. - ha liczba pow. - ha 2011 798 12.489 604 9.720 2012 4.406 32.958 1.744 18.413 I-III kw. 2013 2.777 27.281 1.758 19.901 Źródło: UOKiK – akta sprawy Dane dotyczące terenu działania ANT OT prezentuje Tabela nr 4 poniŜej. Tabela nr 4 SprzedaŜ ziemi z ZWRSP na terenie działania ANR OT w Bydgoszczy w drodze przetargów ograniczonych w latach 2011-2013 Rok Liczba przetargów ograniczonych przeprowadzonych na terenie ANR OT Bydgoszcz Liczba nieruchomości rolnych sprzedana w ramach przetargów ograniczonych przeprowadzonych na terenie ANR OT Bydgoszcz 2011 19 18 2012 93 34 2013 27 27 Źródło: UOKiK – akta sprawy dowód: pismo ANR z dnia 7 listopada 2013r. k. 722-725; pismo ANR OT w Bydgoszczy z dnia 17 czerwca 2013r. k. 32; pismo ANR OT w Bydgoszczy z dnia 8 listopada 2011r. k. 757. Jednocześnie na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 stycznia 2009r. w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 13 (Dz. U. Nr 22, poz. 121 ze zm.) i wydanych na jego podstawie Warunków i zasad udzielania kredytów z dopłatą Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do oprocentowania, wprowadzonych zarządzeniem Nr 121/210 Prezesa ARiMR z dnia 19 listopada 2010r. ze zm. ARiMR stosuje pomoc ze środków krajowych w formie dopłat do oprocentowania kredytów inwestycyjnych m.in. na zakup uŜytków rolnych. Kredyty inwestycyjne z dopłatami ARiMR do oprocentowania oraz z częściową spłatą kapitału udzielane są ze środków własnych banków współpracujących z ARiMR. Inwestycje polegające na zakupie uŜytków rolnych mogą być realizowane w ramach kilku linii kredytowych, w tym m.in. linii kredytowej na zakup uŜytków rolnych przeznaczonych na utworzenie lub powiększenie gospodarstwa rodzinnego w rozumieniu ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego (symbol nGR). Warunki i zasady udzielania kredytów z dopłatą ARiMR do oprocentowania nie określają odrębnych procedur w zakresie zakupu uŜytków rolnych od ANR, przy udziale kredytu preferencyjnego. Jednak naleŜy podkreślić, kredyt nie moŜe zostać przeznaczony na zakup uŜytków rolnych Skarbu Państwa, jeŜeli płatność jest rozłoŜona na raty. Do kredytów udzielnych w latach 2011-2013 przez banki współpracujące w ramach linii kredytowej nGR, ARiMR przekazała we wspomnianym okresie dopłaty do oprocentowania kredytów w wysokości 28,48 mln zł. Zgodnie z art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1857/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 traktatu w odniesieniu do pomocy państwa dla małych i średnich przedsiębiorstw prowadzących działalność związaną z wytwarzaniem produktów rolnych oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 70/2001, pomoc moŜe być przyznawana na zakup gruntów poza gruntami przeznaczonymi na cele budowlane w cenie nieprzekraczającej 10% wydatków kwalifikowanych inwestycji. Jednocześnie Komisja Europejska przedstawiła państwom członkowskim propozycje rozporządzenia wydłuŜającego okres stosowania istniejących przepisów do dnia 30 czerwca 2014r. Przygotowany przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi projekt zmian rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 stycznia 2009r. w sprawie realizacji niektórych zadań ARiMR zakłada ograniczenie moŜliwości stosowania dopłat do kredytów bankowych udzielanych na zakup uŜytków rolnych w części przekraczającej 10% kwoty kredytu bankowego udzielanego na sfinansowanie kosztów inwestycji. Mając na uwadze powyŜsze informacje moŜna przypuszczać, Ŝe w 2014r. będzie moŜliwe udzielanie kredytów z dopłatą do oprocentowania, przy czym część kwoty kredytu przeznaczona na zakup uŜytków rolnych nie będzie mogła przekroczyć 10% całej kwoty udzielanego kredytu. W przypadku kredytowania zakupu ziemi stosownie do przepisów UE dotyczących pomocy krajowej tj. Wytycznych wspólnoty w sprawie pomocy państwa w sektorze rolnym i leśnym na lata 207-2013 (2006/C319/01) rozdział VIII F- pkt 196 pomoc krajową na ten cel moŜna było w całości przeznaczać do końca 2009r. Następnie na mocy decyzji Rady Unii Europejskiej z dnia 20 stycznia 2009r. (2010/10/WE) termin ten wydłuŜono do końca 2013r. dowód: pismo ARiMR z dnia 31 października 2013r. k. 676-677. Na terenie województwa kujawsko-pomorskiego do kredytów udzielonych w latach 2011-2013 w ramach linii kredytowej nGR Kujawsko-Pomorski Oddział Regionalny ARiMR przekazał dopłaty do oprocentowania kredytów w wysokości 5.356.590,00 zł, w tym za: - rok 2011 – 531.080,00 zł; - rok 2012 – 3.226.500,00 zł; - rok 1.599.010,00 zł (za okres sprawozdawczy styczeń-sierpień 2013r.) dowód: pismo Kujawsko-Pomorskiego Oddział Regionalnego ARiMR z dnia 4 listopada 2013r. k. 711. 14 Ceny nieruchomości rolnych w województwie kujawsko-pomorskim W pierwszej kolejności naleŜy podkreślić wartość gruntów bierze się pod uwagę ich jakość, przyjmując Ŝe: • grunty dobre - grunty klas I, II, III a • grunty średnie - grunty klas III b, IV • grunty słabe - grunty klas V, VI • Łąki oraz pastwiska klasy I i II zalicza się do gruntów dobrych. • Łąki oraz pastwiska klasy III i IV zalicza się do gruntów średnich. • Łąki oraz pastwiska klasy V i VI zalicza się do gruntów słabych Tabela 5 Ceny zakupu / sprzedaŜy uŜytków rolnych w II kwartale 2013 r. wg województw Grunt orny ogółem Dobry (klasy I, II, IIIa) Średni (klasy IIIb, IV) Słaby (klasy V, VI) Województwo w złotych za hektar 1 2 3 4 POLSKA 24 424 29 726 24 670 19 027 Kujawsko-pomorskie 35 663 42 914 35 636 27 811 Źródło GUS za: witryną internetową ARiMR http://www.arimr.gov.pl/dla-beneficjenta/srednie-ceny-gruntow- wg-gus.html, data wyświetlenia strony 14.11.2013r. W przedmiocie cen uzyskiwanych przez ANR naleŜy zauwaŜyć, Ŝe Agencja prowadzi statystykę dla średnich cen sprzedawanych nieruchomości rolnych ogółem bez wyodrębniania cen uzyskanych w przetragach ograniczonych. PoniŜej prezentowane są dane dotyczące średnich cen sprzedaŜy gruntów z Zasobu w I półroczu 2013r. wg grup obszarowych. Tabela 6 Średnie ceny sprzedaŜy gruntów z ZWRSP w I półroczu 2013r. wg grup obszarowych średnio 1,01-9,99 10,00-99,99 100,00-299,99 Województwo w złotych za hektar POLSKA 20 141 17 872 20 038 22 052 Kujawsko-pomorskie 25 320 23 552 25 372 22 740 Źródło: pismo ANR z dnia 7 listopada 2013r. k. 722-725. JeŜeli chodzi natomiast o średnią cenę uzyskiwaną przez ANR OT Bydgoszcz w przetargach ograniczonych za 1 ha w latach 2011-2013 to wynosiła ona: - w 2011r. - 27 924 zł/ha; - w 2012r. – 32.475 zł/ha; - w 2013r. – 32.834 zł/ha. Jednocześnie naleŜy zauwaŜyć, Ŝe ANR OT nie posiada danych dotyczących średniej ceny uzyskanej za grunty klasy ŁIII oraz nie prowadzi statystyk związanych z ze średnim wzrostem cen w stosunku do ceny wywowoławczej. Przetargi organizowane w róŜnych rejonach woj. kujawsko-pomorskiego przebiegają w odmienny sposób, w zaleŜności od klas 15 bonitacyjnych, przeznaczenia i zainteresowania rolników. Na grunty o wysokich klasach bonitacyjnych jest duŜe zapotrzebowanie tym samym za takie grunty uzyskuje się wysokie ceny. Dodatkowo praktyka pokazuje, Ŝe zdecydowanie większy popyt jest na grunty przeznaczone pod uprawę roślinną. Ponadto, jeŜeli w danym terenie występuje brak ziemi, zainteresowanie rolników jest duŜe, licytacje są wyŜsze. Dowód: pismo ANR OT Bydgoszcz z dnia 8 listopada 2013r. k. 757. Podsumowując naleŜy wskazać, Ŝe porównując dwa rynki (państwowy i prywatny) daje się zauwaŜyć róŜnica pomiędzy cenami uzyskiwanymi przez Agencję, a kształtującymi się w transakcjach zrealizowanych bez jej udziału, nie mniej skala rozpiętości w przypadku wyłącznie przetargów ograniczonych na terenie woj. kujawsko-pomorskiego, a obrotu prywatnego na tym terenie, nie jest duŜa. Prawidłowość, Ŝe przeciętne ceny na rynku prywatnym są wyŜsze od cen nieruchomości Zasobu wynika przede wszystkim z faktu, Ŝe sprzedaŜ ziemi przez Agencję realizowana jest głównie na terenach Polski północnej i zachodniej, gdzie na rynku ziemi utrzymuje się relatywnie większa podaŜ gruntów przy jednoczesnym mniejszym popycie, zwłaszcza ze strony rolników. W Polsce centralnej i południowej, gdzie ziemie Zasobu naleŜą do rzadkości gospodarstwa indywidualne kreują duŜy popyt i wysokie ceny nieruchomości rolnych, zwłaszcza, Ŝe częste są tu odrolnienia. Na róŜnicę wpływa równieŜ metodyka. GUS podaje ceny uŜytków rolnych w rozbicu na grunty rolne i łaki, natomiast ANR podaje cenę 1 ha gruntów rolnych w skład, której wchodzą poza gruntami ornymi takŜe inne grunty m.in. uŜytki zielone, nieuŜytki. 3 Przebieg przetargów na sprzedaŜ nieruchomości rolnych połoŜonych w obrębie Unisław w dniu 30 kwietnia 2013r. W dniu 22 stycznia 2013r. Agencja opublikowała wykaz nieruchomości przeznaczonych do sprzedaŜy w drodze wyŜej opisanej procedury przetargu ograniczonego obejmujący m.in. nieruchomości rolne oznaczone jako działka nr 844/4 i nr 849 w obrębie geodezyjnym Unisław. Przetargi ograniczone na sprzedaŜ nieruchomości rolnych działki nr 844/4 o pow. 12,13 ha i nr 849 o pow. 18,55 ha zostały ogłoszone w dniu 25 marca 2013r. Terminy przetargów wyznaczono następująco – działka nr 844/4 30 kwietnia 2013r. o godz. 10.00, a działka nr 849 – 30 kwietnia 2013r. godz. 11.00. Termin składania dokumentów do zakwalifikowania do udziału w przetargu upływał dnia 15 kwietnia 2013r. o godz. 14.00. Działka nr 849 składa się z łąk trwałych o klasie gruntu ŁIII i powierzchni 17,13 ha, rowów o klasie gruntu W-ŁIII i powierzchni 1,07 ha oraz nieuŜytków o klasie gruntów N i powierzchni 0,35 ha. Przedmiotowa działka stanowi niezabudowane uŜytki rolne – grunty wykorzystywane do produkcji roślinnej o ukształtowaniu terenu płaskim. Działka posiada bezpośredni dostęp do drogi publicznej. PołoŜenie ekonomiczne działki określono jako średnie, jakość gleb jako bardzo dobrą a utrudnienia i rozłóg jako korzystne. Oszacowano wartość działki na 202.000,00 zł. dowód: operat szacunkowy z dnia 20 marca 2013r. k. 234-248. Do udziału w przetargu na sprzedaŜ działki 844/4 dokumenty złoŜyło 12 osób, przy czym do udziału w przetargu komisja zakwalifikowała 7 osób. Do udziału w przetargu na sprzedaŜ działki 849 dokumenty złoŜyło 13 osób, a Komisja zakwalifikowała do udziału w przetargu ustnym ograniczonym 7 osób. W pierwszym przetargu wadia wpłacili wszyscy zakwalifikowani natomiast w drugim 6 osób. 3 Rynek ziemi rolnej – stan i perspektywy, IERiGś-PIB, Warszawa, grudzień 2012r., str. 26. 16 Dnia 30 kwietnia 2013r. po rozpoczęciu przetargu o godz. 10.00 Komisja ustaliła uczestników przetargu na grunt o powierzchni 12,13 ha z ceną wywoławczą 133.400,00 zł. Przebieg licytacji obrazuje poniŜsza tabela. Tabela nr 7 Licytacji działki nr 844/4 w dniu 30 kwietnia 2013r. o godz. 10.00 uczestnicy I. S. J. K. P. S. Stanisław Nerowski W. B. E. S. 135.000,00zł 138.000,00zł 200.000,00zł 140.000,00zł 143.000,00zł 250.000,00zł 420.000,00zł 220.000,00zł 300.000,00zł 455.000,00zł 290.000,00zł 330.000,00zł 470.000,00zł 320.000,00zł 360.000,00zł 505.000,00zł 350.000,00zł 390.000,00zł 515.000,00zł 380.000,00zł 555.000,00zł 410.000,00zł 575.000,00zł 450.000,00zł 595.000,00zł 465.000,00zł 615.000,00zł 500.000,00zł 510.000,00zł 550.000,00zł 570.000,00zł 590.000,00zł 610.000,00zł postąpienia 630.000,00zł Źródło: notatka przewodniczącego Komisji Z. S. z dnia 3 czerwca 2013r. k. 276-277. W licytacji zgłoszono ceny wyŜsze o 35 postąpień. Uzyskano cenę 51.937 zł/ha. Następnie 30 kwietnia 2013r. o godz. 11.00 Komisja ustaliła uczestników przetargu na działkę nr 849 z ceną wywoławczą 203.300,00 zł i minimalnym postąpieniu na 2.100 zł. Do przeprowadzonej licytacji faktycznie stanęło pięciu przedsiębiorców: J. K. prowadzący działalność gospodarczą w C., W. B. prowadzący działalność gospodarczą w W., Robert Szwebs prowadzący działalność gospodarczą w Brukach Unisławskich, Stanisław Nerowski prowadzący działalność gospodarczą w Brukach Unisławskich oraz Dariusz Marchlik prowadzący działalność gospodarczą w Błocie. Przebieg licytacji obrazuje poniŜsza tabela. Tabela nr 8 Licytacji działki nr 849 w dniu 30 kwietnia 2013r. o godz. 11.00 uczestnicy Rober Szwebs J. K. Dariusz Marchlik Stanisław Nerowski W. B. postąpienia 210.000zł Źródło: notatka przewodniczącego Komisji Z. S. z dnia 3 czerwca 2013r. k. 276-277. 17 Po podaniu ceny wywoławczej 203.300 zł Dariusz Marchlik zgłosił jedno postąpienie 6.700 zł. i po trzykrotnym podaniu najwyŜszej zgłoszonej ceny, zachęceniu do zgłaszania dalszych postąpień, wobec braku zgłoszeń, licytacja została zakończona. Uzyskano cenę 11.320 zł/ha. Przebieg przetargów podsumował świadek Z. S. w następujący sposób „Ten przetarg był poprzedzony innym przetargiem, który wywołał duŜe emocje, cena została wylicytowana bardzo wysoka – ponad 4-krotnie. Myślę, Ŝe ta cena nie odzwierciedlała wartości nieruchomości, zadecydowało połoŜenie koło stoku narciarskiego, bez tej działki stok nie moŜe zimą funkcjonować. Ta działka nie została sprzedana, do dzisiaj nie podpisano aktu. Po zakończeniu tego przetargu był drugi przetarg, który jest przedmiotem tego postępowania. Do tego przetargu złoŜyło dokumenty 13 osób, zakwalifikowaliśmy 7, a wadium wpłaciło 5 osób. Po przedstawieniu ogólnych warunków uczestniczenia w przetargu, po wywołaniu przeze mnie ceny wywoławczej, Pan Marchlik zgłosił cenę 210 tys. zł, a cena wywoławcza była ok. 203tys. zł. Było to przebicie ceny wywoławczej o 4 postąpienia. Trzykrotnie wywołałem cenę, taka jest procedura, pouczyłem obecnych Ŝe do momentu drugiego wywołania ceny mogą zgłaszać cenę wyŜszą o kolejne postąpienie, a po kolejnych wywołaniu zamknę przetarg. Tak teŜ się stało, nikt nie zgłosił nowych, wyŜszych cen. Zdziwiło mnie to bardzo. Byłem nadal pod wraŜeniem pierwszego przetargu, myślałem, Ŝe skoro pierwszy poszedł tak dobrze, to z drugim teŜ tak będzie. Ale przetargi są nieprzewidywalne, tam gdzie spodziewam się wysokiej ceny jest cena niŜsza, a czasem kiedy myślę, Ŝe cena będzie niska – jest wysoka.” Ustalenie warunków oferty w przetargu na działkę połoŜoną w Unisławiu nr 849 W wyniku postępowania antymonopolowego Prezes UOKiK ustalił, Ŝe przed drugim przetargiem organizowanym przez Agencję na sprzedaŜ niezbudowanej nieruchomości rolnej połoŜonej w Unisławiu w dniu 30 kwietnia 2013r. o godz. 11.00, Robert Szwebs, Stanisław Nerowski i Dariusz Marchlik umówili sie, Ŝe tylko jeden z nich złoŜy ofertę a pozostali zrezygnują z licytowania najwyŜszej ceny na sprzedaŜ oferowanej nieruchomości, doprowadzając w ten sposób do wyboru Dariusza Marchlika, który zaoferował cenę wynikającą z pierwszego postąpienia od ceny wywoławczej. W zamian za odstąpienie od licytowania Stanisław Nerowski miał otrzymać kwotę 10.000 zł, Robert Szwebs 5 ha ziemi rolnej. Natomiast J. K. i W. B. nie planowali składania ofert. Ustalono równieŜ, Ŝe Robert Szwebs planował przeznaczyć na zakup powyŜszej nieruchomości kwotę do 600.000 zł, a Dariusz Marchlik kwotę nawet do 800.000 zł. Rober Szwebs oświadczył „Startowałem tylko w jednym przetargu, bo zaleŜało mi na ziemi (18,5 ha). Chciałem naprawdę kupić tą ziemię. Uczestnicy przetargu byli zaskoczeni, Ŝe się pojawiłem poniewaŜ wcześniej była opublikowała lista uczestników przetargu bez mojego nazwiska, ale po mojej interwencji skorygowano ją i ostatnia lista została upubliczniona w Urzędzie Gminy w czwartek (25 kwietnia 2013 r.). Wcześniej – pomimo tego, Ŝe sąsiedzi biorą udział w przetargu – nie rozmawiałem z nimi na temat przetargu oraz ceny, jaką mogę zaoferować za przedmiot przetargu. Pół godziny przed przetargiem Nerowski siedział u góry w siedzibie Agencji. Jak się pojawiłem to I. S. powinowacona z Dariuszem Marchlikiem poszła po Nerowskiego, abyśmy mogli razem porozmawiać. I. S. nie była bezpośrednim uczestnikiem przetargu, ale była inicjatorem porozumienia. Prowadzi ona gospodarstwo rolne w B. Startowała ona w przetargu na pierwszą działkę, w drugim przetargu nie startowała. Jak staliśmy wszyscy (Marchlik, Nerowski, K., S. i I. S. oraz ja i małŜonka - przy czym S. stał chwilkę i pojechał do domu), Kowalski powiedział, Ŝe „ta ziemia jest dla Was bardziej wartościowa niŜ dla mnie” i powiedział, Ŝe nie będzie za nią przepłacał i drugiej bańki nie 18 wyrzuci. Pani S. z Ŝona Marchlika podeszli do państwa z W. z mapą i o czymś z nimi rozmawiali, ale nie wiem o czym. Po zakończeniu tej rozmowy Pani I. S. podeszła znowu do Nerowskiego, Marchlika i do nas i powiedziała, Ŝe zostało nas trzech i mamy się dogadać. Było to niecałe 10 minut przed przetargiem. Nerowski powiedział „dacie po 5 tysięcy to mogę nie licytować”. Zgodziliśmy się na to. Następnie powiedziałem, Ŝe chcę 5 hektarów i nie będę licytował. Dariusz Marchlik się zgodził. Na bezpośrednie pytanie mojej Ŝony „kto kupuje?” skierowane do Dariusza Marchlika, odpowiedział on „ok, dobra – ja kupuję”.” dowód: wniosek leniency nr 1 k. 27-29. PowyŜsze potwierdził Stanisław Nerowski wyjaśniając, Ŝe „jeŜeli chodzi o przetarg z 30 kwietnia to plan był taki, aby kupić tą ziemię w pierwszym przetargu o godzinie 10. Niestety się to nie udało, sumy takie szły, Ŝe było to niemoŜliwe. Przetarg się skończył – wygrał K. Po przetargu wyszliśmy na korytarz i część ludzi z przetargu poszła na dół, a ja zostałem na piętrze. Został ponadto S. z synem i małŜeństwo najprawdopodobniej z W. Rozmawialiśmy na temat pierwszego przetargu i jego opłacalności. W pewnym momencie przyszła po schodach I. S. i mówi „czemu tu stoisz S.? Powinieneś być na dole i się dogadać.”. Odpowiedziałem jej „Z czym mam się dogadać?” Wszyscy zeszliśmy na dół, było tam sporo osób, jeszcze z pierwszego przetargu. ZauwaŜyłem państwa S. i spytałem się, czy uczestniczą w przetargu, bo nie było ich na liście. Odpowiedzieli, Ŝe w ostatniej chwili zostali dołączeni do listy. W pewnej chwili odezwała się M. M. i mówi: „Niech Pan odpuści tą ziemię, bo po co Panu tyle ziemi, a nam się przyda bo mamy mało ziemi.” UwaŜam, Ŝe mówiła o sobie i o S., gdyŜ tak staliśmy w grupie. Wiem teŜ, Ŝe wiedziała, iŜ tydzień wcześniej kupiłem 6ha ziemi prywatnie. Zapytałem się na jakich warunkach. M. odpowiedziała, Ŝe podzielimy się po 6ha, a ja jej odpowiedziałem, Ŝe 6ha mnie nie urządza. Albo wszystko albo nic i nie wezmę wtedy udziału w przetargu, ale musieli mi coś dać. Mówię, aby coś zaproponowali, ale nic nie chcieli zaproponować. W tym czasie słyszałem jak oni (M. i S.) się umawiali, Ŝe S. otrzymają od M. 6ha z tej puli wskazanej w przetargu. Nie wiem czy zdawali sobie sprawę z ograniczeń w obrocie tą ziemią, ale w mojej ocenie – moŜna było to zrobić. Zawsze moŜna powiedzieć, Ŝe się pomaga w uprawie części ziemi. Zaproponowałem im, aby z mojej puli dali mi po 5 tys. zł jak ja zrezygnuje. Darek Marchlik i S. się zgodzili. Wtedy zawołali, aby przyjść na przetarg. Na połowie schodów, zapytałem się Darka, czy się zgadza na te warunki. Powiedział, Ŝe tak. Nie interesowało mnie kto będzie licytował. Po wejściu, gdy przetarg został wywołany Marchlik dał pierwsze postąpienie i wygrał przetarg. Po przetargu wyszedłem na dwór i wyszła równieŜ I. S.. Pozostali, czyli S. i M. zostali na sali. I. S. gdzieś dzwoniła i mówiła, Ŝe wygrali przetarg. Skończyła rozmowę i mówi do mnie tak: „Jak tylko wypłacą wadium to zaraz Ci te 5 tys. zł damy”. (…) Rozmowy na zewnątrz przed budynkiem oraz na schodach – odbyliśmy tylko w piątkę. (…) W drodze do domu, telefonicznie rozmawiałem z E. S., który jest moim szwagrem i opowiedziałem mu o treści i celu porozumienia. Mówiłem mu za ile, co poszło i co nam w zamian obiecano, a on powiedział, Ŝe „Nie wiadomo, czy to dostaniesz”. Ja odpowiedziałem, Ŝe obiecywali, ale zacząłem się martwić. dowód: wniosek leniency nr 2, k. 638-639. Ww. oświadczenia zostały następnie potwierdzone przez zeznania następujących świadków. E. S. zeznał: „Startowałem w pierwszym przetargu. Normalna licytacja, wszystko się normalnie odbywało. Po opuszczeniu sali rozmawiałem ze szwagrem w budynku ANR. Rozmawialiśmy chyba o przetargu, nie pamiętam dokładnie. Był duŜy ruch, nie pamiętam. 19 Nie pamiętam czy Pan Nerowski został zawołany przez kogoś. Potem pojechałem do domu. Dzwoniłem do Pana Nerowskiego w drodze do domu, praktycznie na miejscu. Pytałem się jak przebiegł przetarg, Pan Nerowski odpowiedział, Ŝe mam Ŝałować Ŝe mnie nie było bo bym dychę zarobił bo Pani S. zaproponowała jakąś ugodę Ŝeby nie podbijać i złoŜyła jakąś ofertę. Być moŜe chodzi o te 10 tys. Odpowiedziałem, Ŝe nie mam czego Ŝałować bo nie interesował mnie ta działka, bo nie wpłacałem teŜ wadium. Więcej o tym nie rozmawialiśmy, nie interesowałem się tym.” Dowód: zeznania świadka E. S. k. 658. A. S. zeznała „Na przetarg przyjechaliśmy ok. godz. 10:20-10:30. Pierwszy przetarg był juŜ zakończony, wszyscy zaczęli wychodzić. Jak zobaczyła nas M. M. z Darkiem to się bardzo zdziwili Ŝe jesteśmy obecni na tym przetargu, oni byli na zewnątrz i tam teŜ rozmawialiśmy. Rozmawialiśmy o tym co my tu robimy, odpowiedzieliśmy Ŝe przyjechaliśmy sobie ziemie kupić, jak się uda. Później zaczęli wychodzić pozostali uczestnicy przetargu tj. K., S. i zaczęli opowiadać, jak było na pierwszym przetargu. Na pewno w tej grupie stała pani I. S., Państwo M. i my teŜ byliśmy w tej grupie. Rozmowa była na temat pierwszego przetargu i tego, ile M. mogą wyłoŜyć na zakup tej ziemi. Mówili o 800tys zł. K. powiedział, Ŝe dla niego ta ziemia nie ma duŜej wartości, bo on ma duŜo hektarów, a poza tym łąki nie są dla niego aŜ tak niezbędne, a dla nas rolników są bardziej wartościowe. On teŜ jest rolnikiem, ale jego produkcja jest inna niŜ nasza. Kiedy staliśmy w tej grupie I. S. z M. M. podeszły z mapą do Państwa B. i o czymś rozmawiali. Jak Pani I. S. wróciła do tej grupy, to mąŜ Pani S. w tym czasie palił, ona powiedziała Ŝe chętnie teŜ by zapaliła, więc odeszli na bok na ławkę. Sama nie paliła, mówiła Ŝe rzuciła palenie kilka miesięcy temu. Wtedy Pani I.S. weszła do budynku i zeszła z Panem Nerowskim. Kiedy przyszli razem i podeszli do grupy, w której był Pan K., my i dwóch panów których nie znam oraz Państwo M., to Pani I.S. powiedziała: „Została was trójka – dogadajcie się”. W międzyczasie Pan E. S. zszedł z pierwszego przetargu, powiedział do widzenia i pojechał, ale nie przyłączył się do grupy. Kiedy Pan E. S. mijał grupę Pani I. S. zapytała S. o to, czy E. S. wróci czy nie, on odpowiedział, Ŝe jak wsiadł do samochodu to juŜ na pewno nie wróci. Jak Pani I. S. szła po Pana Nerowskiego, to juŜ wiedziała Ŝe B. nie będą licytować i Pan K. tez nie będzie licytował i jak zobaczyła, Ŝe odjeŜdŜa E. S., to upewniła się, Ŝe on teŜ nie będzie licytował. Nie pytałam nigdy S. dlaczego nie licytował, chyba nie wpłacił wadium. Z tego co wiem, bardziej zaleŜało mu na tej pierwszej działce. Pani M. S. mówiła, Ŝe ta ziemia bardzo by się im przydała, Ŝe mają mało ziemi, a Pan Stasiu niedawno kupił ziemię to po co ma kupować, lepiej by im odpuścił. Wtedy Pan Nerowski powiedział, Ŝe teŜ ma dzieci i teŜ by mu się przydało. Do rozmowy dołączała się Pani I. S., która mówiła, Ŝeby się dogadać, po co przepłacać, kupi i tak tylko jeden. Ktoś powiedział, Ŝe skoro jest jeden kawałek to w sumie moŜna go podzielić na trzech i dla kaŜdego wyjdzie po 3ha. Na co M. M. powiedziała Ŝe dla nich te 6 ha to jest za mało, dla nich najlepiej byłoby mieć co najmniej 10 ha swoich. Nie wiem dlaczego, ale Pan Nerowski doszedł do wniosku, Ŝe odpuści jeśli damy mu dychę. Wtedy zostało nas dwóch. Z góry zszedł Pan G. K. i zaczął nas zapraszać na przetarg. Jak juŜ Pan Nerowski odpuścił, a Pani M. M. chciała 10 ha dla nich, więc powiedziałam Ŝe dla nas 5 wystarczy, M. to pasowało, Pani I. S. teŜ to pasowało. Wtedy zapytałam Pana Darka Marchlika, kto to ma kupić – ty czy ja, wtedy Darek stwierdził Ŝe on kupuje. Powiedziałam dobra i weszliśmy do środka. Szłam po schodach z M. M i I.S., przed nami szedł Pan Nerowski, za nim szedł Dariusz Marchlik, za nim mój mąŜ. Zapytałam ich, czy na pewno wszystko jest dogadane i zapytałam męŜą czy 5 ha nam wystarczy i zapytałam Darka, czy na pewno tak ma być. Obydwaj się zgodzili.” 20 Dowód: zeznania świadka A.S. k. 664-665. W. B. zeznał „W pierwszym przetargu zostałem przebity cenowo, próbowałem o tę najlepszą działkę walczyć, ale zostałem przebity wielokrotnie. Po przetargu wszyscy wyszliśmy na dwór, na papierosa lub się odświeŜyć, ja paliłem, chyba nawet 3 spaliłem. W tym czasie byłem ja, małŜonka, mamusia i kolega, który nie brał udziału w przetargu. Rozmawialiśmy o wszystkim, o przetargu równieŜ, o innych sprawach teŜ. Podeszła do nas Pani I. S., z którą rozmawialiśmy, czy zakup ziemi za takie pieniądze jak w pierwszym przetargu ma sens, czy te pieniądze się kiedykolwiek zwrócą. Pani I. S. była z nami tylko chwilę. Rozmawialiśmy z kolegą na temat tego, jak te łąki tam wyglądają, bo ziemia w drugim przetargu to były same łąki, jak to przerobić na łąki szlachetne tak, Ŝeby to bydłu smakowało. RozwaŜaliśmy, Ŝe dojazd jest trudny, dojazd od tej pierwszej działki jest fatalny, nie ma drogi dojazdowej, nie wiadomo do kogo ona naleŜy. Do pierwszej działki jest dojazd, jest asfalt, a do drugiej jest droga gruntowa, nie wiadomo czyja. Wtedy przyszedł Pan prowadzący przetarg i powiedział Ŝe mamy juŜ wejść na salę i przystępujemy do drugiego przetargu. Mam teŜ łąki w innym miejscu, więc poszedłem na przetarg tylko po to Ŝeby zobaczyć ile wbiją na te łąki. Gdyby nikt nie chciał ich kupić – kupiłbym je. Ale jak zgłosił się kolega nie zamierzałem się bić o łąki, które całe Ŝycie musiałbym spłacać. Gdyby nikt nie zgłosił postąpienia, to zrobiłbym minimalne, a tak jak juŜ się ktoś zgłosił, to nie zamierzałem się bić. Widziałem, Ŝe w poprzednim przetargu rozpoczęcie licytacji prowadziło do wysokich cen i nie chciałem nawet rozpoczynać, bo obawiałem się, Ŝe cena ucieknie za bardzo do góry. Nie zdziwiłem się, Ŝe nikt więcej nie licytuje, bo oni tam mieszkali więc znali to pole, był tam teŜ J. K., który wcześniej to uprawiał i skoro on milczał, to znaczy, Ŝe nie zrobi się tam dobrego interesu. (…) Nie wiem czy Pani I. S. mogła słyszeć moją rozmowę z kolegą na temat tych łąk. Być moŜe tak, dlatego, Ŝe było tam mało miejsca na tym placu, nie przejmowałem się czy ktoś mnie słucha, czy nie, nie mówiłem po cichu. Powiedziałem wtedy teŜ, Ŝe nie będę licytował w tym przetargu, bo wiem ile to jest nakładu, mam inne łąki, jest to za duŜy obszar do pracy.” Na pytanie pełnomocnika Dariusza Marchlika W. B. zeznał: „Nie powiedziałem tego na głos, Ŝe nie będę licytował, tak sobie myślałem.” Dowód: zeznania świadka W. B. k. 661. J. K. zeznał „Uczestniczyłem w pierwszym przetargu, wiedziałem, Ŝe bez względu na cenę muszę tę działkę kupić. Udało mi się. Po przetargu załatwiałem dokumenty związane z zakupem nieruchomości. Po tym zszedłem na dół i rozmawiałem z sąsiadami. Był tam Pan Nerowski, Pan Szwebs i był ten Pan, który wylicytował tą drugą działkę. Był tam jeszcze mój znajomy i Pan S.. Ktoś tam jeszcze był, ale nie pamiętam dokładnie. (…) Ja jeszcze przed przetargami powiedziałem sąsiadom, Ŝe interesuje mnie ta pierwsza działka, a druga mnie nie interesuje i Ŝe pierwszą kupię za wszelką cenę. Tak naprawdę na drugi przetarg bym nie poszedł, gdyby nie Pan E. S., który tak mi podbił cenę pierwszej działki, Ŝe stwierdziłem, Ŝe gdyby licytował w drugim przetargu, to teŜ będę licytował, Ŝeby jej nie kupił. Dowód: zeznania świadka J. K. k. 766-767. Natomiast Dariusz Marchlik wyjaśnił: „Po pierwszym przetargu opuściliśmy salę, udałem się do toalety. Poszedłem na dół poszukać Ŝony, wyszedłem na zewnątrz na chwilę i zaraz wróciłem z powrotem, to była kwestia 10-15 sekund. Spotkałem Ŝonę na dole w holu i poszliśmy na górę. Rozmawialiśmy o przetargu, Ŝona widziała Ŝe jestem zdenerwowany, ogólnie mnie nie uspokoiła, bo emocje były spore. U góry staliśmy przed pomieszczeniem, gdzie odbywa się przetarg. Wtedy, jak szukałem Ŝony, to widziałem na zewnątrz Państwa S., 21 Pana Nerowskiego nie widziałem. Staliśmy u góry do samego przetargu. Teściowej tam z nami nie było. Przewodniczący przetargu zaprosił nas do środka, poczekaliśmy aŜ wszyscy przyszli i wtedy razem weszliśmy.” Dowód: wyjaśnienia Dariusza Marchlika k. 655-657. Wersję wydarzeń Dariusza Marchlika potwierdziła M. M. zeznając: „Po (pierwszym) przetargu byłam w toalecie. Z nikim nie rozmawiałam. Widziałam mamę za drzwiami, potem znalazłam męŜa na holu i poszliśmy na przetarg. Mama stała i rozmawiała z Panem B. Ja z Panem B. nie rozmawiałam. Nie wychodziłam na zewnątrz. Nie wiem, czy mąŜ z kimś rozmawiał. Po spotkaniu z męŜem nie rozmawialiśmy, poszliśmy na przetarg. Powiedziałam mu, Ŝeby to kupił i się uśmiechnęłam do niego. MąŜ kiwnął głową.” Dowód: zeznania świadka M. M. k. 663. PowyŜsze potwierdziła równieŜ I. S. zeznając „Uczestniczyłam w pierwszym przetargu. Przyjechałam na przetarg z córką i zięciem, jednym samochodem, przywitaliśmy się z sąsiadami i juŜ rozpoczynał się pierwszy przetarg, Pouczono nas jak mamy licytować, o wszystkich formalnościach które trzeba zrobić. Zaczął się przetarg, najpierw zalicytowałam błędnie, pouczono mnie jak naleŜy to robić, licytowali równieŜ Pan B. i Pan S. i Pan K. Ja w pewnym momencie odpuściłam. Dla mnie to juŜ była za duŜa kwota. Jak skończył się przetarg wypełniliśmy dokument o zwrocie wadium i poproszono nas o opuszczenie sali. Pan K. wypełniał jeszcze dokumenty. Była przerwa i wyszłam na papierosa. Po spaleniu papierosa podeszłam do Państwa B. i rozmawialiśmy o ich produkcji, czym się zajmują i dlaczego przystąpili do tego przetargu. Byłam ciekawa, dlaczego tak daleko od domu chcą kupić tę ziemię. Rozmawiałam z nimi, a następnie zostaliśmy zawołani na następny przetarg, ja w nim nie uczestniczyłam, więc zdąŜyłam pójść do łazienki, potem podeszłam do góry, drzwi były otwarte i stałam z boku. Usłyszałam wszystkie procedury, jak na pierwszym przetargu, zięć zalicytował i nikt więcej się nie odezwał, przetarg się skończył. Wyszłam na dwór i poszłam do samochodu. Zapaliłam papierosa i rozmawiałam z męŜem w samochodzie lub koło samochodu. Przyszedł zięć, wsiedliśmy, w samochodzie zapytałam go czemu podał cenę 210tys. Odpowiedział, Ŝe wydawała mu się taka równa i pojechaliśmy do domu.” Dowód: zeznania świadka I. S. k. 662. Na podstawie powyŜszych zeznań świadków oraz oświadczeń złoŜonych ramach składania wniosków leniency Prezes UOKiK ustalił, Ŝe Robert Szwebs, Stanisław Nerowski i Dariusz Marchlik ustalili, Ŝe tylko jeden z nich złoŜy ofertę a pozostali zrezygnują z licytowania najwyŜszej ceny na sprzedaŜ oferowanej nieruchomości, doprowadzając w ten sposób do wyboru Dariusza Marchlika. Jednocześnie J. K. i W. B. nie planowali składania ofert. Ponadto, Prezes UOKiK ustalił, Ŝe pomiędzy stronami postępowania nie istniały wcześniejsze konflikty, a wręcz udzielali oni sobie pomocy sąsiedzkiej w prowadzeniu działalności gospodarczej. dowód: protokół rozprawy administracyjnej z dnia 4 listopada 2013r. wraz z załącznikami stanowiącymi zeznania poszczególnych świadków, k. 655-665. Na marginesie naleŜy zauwaŜyć, Ŝe świadek E. S. wskazał, Ŝe „niestety często tak jest w tych przetargach, Ŝe uczestniczą w nich osoby, które nie chcą kupić ziemi, ale przyjeŜdŜają tam, aby zarobić pieniądze od tych, którym zaleŜy na zakupie.” Natomiast Z. S. wyraził obawę co do formy „(…) organizacji przetargów, przede wszystkim konieczności podawania 22 do publicznej wiadomości na 14 dni przed przetargiem wszystkich uczestników przetargu. Daje to czas na rozmowy, róŜne domysły, Ŝe ktoś z kimś rozmawiał na temat przetargu i sposobu zachowania w trakcie przetargu. Z daleko idącej ostroŜności - moim zdaniem - powinna być inna forma podawania tego typu informacji.” W oparciu o ustalony powyŜej stan faktyczny Prezes UOKiK zwaŜył, co następuje. I. Interes publiczny Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w art. 1 ust. 1 określa warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Tak określony cel ustawy pozwala przyjąć, iŜ ma ona charakter publiczny i słuŜy ochronie interesu ogólnospołecznego. PowyŜsze przesądza o wyłączeniu moŜliwości podejmowania przez Prezesa UOKiK działań w celu ochrony interesów indywidualnych. W świetle orzecznictwa Sądu Antymonopolowego „interes publiczny w postępowaniu administracyjnym nie jest pojęciem jednolitym i stałym. W kaŜdej sprawie winien być on ustalony i konkretyzowany. Organ administracji - Prezes Urzędu winien być w toku i przy wydawaniu decyzji rzecznikiem tego interesu, albowiem wynika to z jego zadań w strukturze administracji publicznej - art. 7 k.p.a.” 4 Podobnie Sąd NajwyŜszy stwierdził, iŜ „ustawa antymonopolowa ma charakter publicznoprawny, zatem jej celem jest słuŜenie interesom publicznym. Ingeruje, gdy w wyniku pewnych ogólnych zjawisk zagroŜona jest sama instytucja konkurencji. Nie odnosi się do ochrony roszczeń indywidualnych.” 5 Interes publiczny naleŜy bowiem utoŜsamiać z naruszeniem konkurencji lub wywołaniem (moŜliwością wywołania) na rynku innych niekorzystnych zjawisk. 6 Zachowanie przedsiębiorców naleŜy oceniać z punktu widzenia celów ustawodawstwa antymonopolowego, a mianowicie, gdy moŜe ono wywołać skutki w postaci wpływu na ilość, jakość, cenę towarów lub zakres wyboru dostępny konsumentom lub innym nabywcom. 7 U podstaw zakazu zawierania porozumień ograniczających konkurencję leŜy postulat samodzielności rynkowej, z którego wynika zakaz nawiązywania wszelkich kontaktów, których celem lub skutkiem jest ograniczenie konkurencji na rynku właściwym. Ochrona konkurencji jako mechanizmu funkcjonowania gospodarki dokonywana jest w tym przypadku ze względu na fakt, iŜ praktyki naruszające zakaz zawierania porozumień ograniczających konkurencję, godzą w interes odbiorców, a w ostateczności w dobrobyt konsumenta (ang. consumer welfare ) 8 i jako sprzeczne z naczelnym celem ustawy powinny być surowo karane. Nie moŜna zatem zgodzić się z poglądem Dariusza Marchlika, Ŝe zadaniem Prezesa UOKiK jest wyłącznie ochrona konkurencji w zakresie sprzedaŜy wytwarzanych dóbr i usług. Przedmiotem ochrony jest bowiem konkurencja w jej jak najbardziej przedmiotowo szerokim rozumieniu równieŜ walki przedsiębiorców o dostęp do tańszych i lepszych środków produkcji. Odnosząc się do „Strategii rozwiązywania problemów społecznych na terenie gminy Unisław w latach 2008 – 2015” naleŜy zauwaŜyć, Ŝe na terenie gminy Unisław przewaŜają gospodarstwa do 5 ha, co nie jest zjawiskiem korzystnym, gdyŜ w warunkach 4 Wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 04.07.2001 r., sygn. akt XVII Ama 108/00. 5 Wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 29.05.2001 r., sygn. akt I CKN 1217/98. 6 Wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 05.06.2008 r., sygn. akt III SK 40/07. 7 Wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 16.10.2008 r., sygn. akt III SK 2/08. 8 Decyzja Prezesa UOKiK z 2.11.2010 r. nr RPZ 26/2010. 23 konkurencji większą szansę na rozwój mają gospodarstwa charakteryzujące się większą powierzchnią. Im są one mniejsze, tym wyŜsze są jednostkowe koszty produkcji, a takŜe większe trudności w finansowaniu inwestycji rolnych. Poza tym małe gospodarstwa rolne trudniej niŜ duŜe dostosowują jakość produktów i ich cechy sanitarne do wymogów bezpieczeństwa Ŝywnościowego. Porozumienia horyzontalne, zawierane pomiędzy przedsiębiorcami naleŜy zaliczyć do najcięŜszych naruszeń prawa ochrony konkurencji, zwłaszcza gdy dotyczą praktyk określonych w art. 6 ust. 1 pkt 1-3 i 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Porozumienia te zazwyczaj wywołują niekorzystne skutki na rynku, zniekształcając ten rynek, ograniczając albo eliminując na nim konkurencję, przez co naruszają interes ogólnospołeczny. 9 Zawieranie pomiędzy przedsiębiorcami zmów przetargowych moŜe ograniczać lub nawet eliminować oczekiwane, pozytywne efekty przetargu jako pola walki konkurencyjnej, naraŜając zamawiającego na niekorzystne rozporządzenie mieniem, zwłaszcza środkami publicznymi, przez co pośrednio naraŜa na straty ogół społeczeństwa. Tego rodzaju porozumienia powinny być ścigane oraz karane, nawet jeŜeli wywoływany przez nie skutek ma jedynie charakter potencjalny. W niniejszej sprawie, która dotyczy zarzutu zawarcia porozumienia ograniczającego konkurencję poprzez ustalenie warunków ofert w przetargu na sprzedaŜ ziemi został naruszony interes publicznoprawny polegający na zapewnieniu właściwych warunków funkcjonowania rynku obrotu ziemią, co uzasadnia ocenę zachowania stron niniejszego postępowania antymonopolowego w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyŜszym w niniejszej sprawie Prezesa Urzędu uznał, Ŝe istnieją podstawy do podjęcia działań w interesie publicznym. II. Strony postępowania Postępowanie antymonopolowe, podobnie jak kaŜde inne postępowanie administracyjne, toczy się z udziałem podmiotów mających przymiot strony. Zgodnie z art. 88 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stroną postępowania antymonopolowego jest kaŜdy, wobec kogo zostało wszczęte postępowanie o stosowanie praktyk ograniczających konkurencję. Podmiotami, wobec których zostało wszczęte postępowanie antymonopolowe w sprawie podejrzenia zawarcia porozumienia na lokalnym rynku obrotu nieruchomościami rolnymi, w związku z przetargiem organizowanym przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Bydgoszczy na sprzedaŜ niezbudowanej nieruchomości rolnej połoŜonej w Unisławiu, polegającego na uzgodnieniu warunków składanych ofert są: 1. Stanisław Nerowski prowadzący działalność gospodarczą w Brukach Unisławskich; 2. Dariusz Marchlik prowadzący działalność gospodarczą w Błotach; 3. Robert Szwebs prowadzący działalność gospodarczą w Brukach Unisławskich. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod pojęciem przedsiębiorcy naleŜy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2013r., poz. 672 ze zm.). Stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, za przedsiębiorcę uznać naleŜy podmiot spełniający łącznie następujące kryteria: 9 Wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 24.07.2003 r., sygn. akt I CKN 496/01. 24 1. jest osobą fizyczną, osobą prawną lub jednostką organizacyjną niebędącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, 2. wykonuje we własnym imieniu działalność gospodarczą, tj.: działalność zarobkową w sposób zorganizowany i ciągły. Wszystkie wyŜej wymienione podmioty prowadzącą we własnym imieniu działalność zarobkową polegającą na działalności wytwórczej w rolnictwie w sposób zorganizowany i ciągły. Działalność wytwórcza w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego jest wyłączona spod zakresu stosowania ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. W literaturze wskazuje się, Ŝe specyfika tej działalności uzasadnia jej wyłączenie spod zakresu ustawy. Tym niemniej, działalność wytwórcza w rolnictwie mieści się w definicji działalności gospodarczej określonej w art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. 10 Tego rodzaju działalność jest działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, jednak nie stosuje się do niej pozostałych przepisów ustawy. 11 Tym samym wskazana działalność prowadzona w formie gospodarstwa rolnego jest działalnością gospodarczą, jednak jej prowadzenie zostało wyłączone spod zakresu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Wskazane wyłączenie wynika ze specyfiki działalności rolniczej. Ustawodawca posługuje się w art. 3 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej pojęciem „działalność wytwórcza w rolnictwie". Jeśli jednak chodzi o pojęcie działalności rolniczej, to występuje ono m.in. w ustawie z dnia 11 marca 2003 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 z późn. zm.). Artykuł 2 pkt 15 ustawy o podatku od towarów i usług wskazuje, iŜ pojęciem działalności rolniczej naleŜy objąć produkcję roślinną i zwierzęcą, w tym równieŜ produkcję materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcję warzywniczą, gruntową, szklarniową i pod folią, produkcję roślin ozdobnych, grzybów uprawnych i sadowniczą, chów, hodowlę i produkcję materiału zarodowego zwierząt, ptactwa i owadów uŜytkowych, produkcję zwierzęcą typu przemysłowego lub fermowego oraz chów i hodowlę ryb i innych organizmów Ŝyjących w wodzie, a takŜe uprawy w szklarniach i ogrzewanych tunelach foliowych, uprawy grzybów i ich grzybni, uprawy roślin „in vitro", fermową hodowlę i chów drobiu rzeźnego i nieśnego, wylęgarnie drobiu, hodowlę i chów zwierząt futerkowych i laboratoryjnych, chów i hodowlę dŜdŜownic, entomofagów i jedwabników, prowadzenie pasiek oraz chów i hodowlę innych zwierząt poza gospodarstwem rolnym oraz sprzedaŜ produktów gospodarki leśnej i łowieckiej, z wyjątkiem drewna okrągłego z drzew tropikalnych (PKWiU 02.20.13.0) oraz bambusa (PKWiU ex 01.29.30.0), a takŜe świadczenie usług rolniczych. Natomiast w art. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 z późn. zm.) zawarte jest pojęcie gospodarstwa rolnego oraz działalności rolniczej – za działalność rolniczą uwaŜa się produkcję roślinną i zwierzęcą, w tym równieŜ produkcję materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcję warzywniczą, roślin ozdobnych, grzybów uprawnych, sadownictwa, hodowlę i produkcję materiału zarodowego zwierząt, ptactwa i owadów uŜytkowych, produkcję zwierzęcą typu przemysłowego fermowego oraz chów i hodowlę ryb. NaleŜy podkreślić, Ŝe Stanisław Nerowski jest płatnikiem VAT, natomiast Dariusz Marchlik i Robert Szwebs z uwagi na mniejszą skalę działalności (40ha w stosunku do 10ha i 5,5ha) są podatnikami podatku rolnego. W związku z powyŜszym działalność rolnicza powinna być kwalifikowana jako działalność gospodarcza (oczywiście w sytuacji spełnienia cech tej działalności), a rolnicy 10 uchwała NSA (7) z dnia 2 kwietnia 2007 r., II OPS 1/07, ONSAiWSA 2007, nr 3, poz. 62. 11 wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., II OSK 1618/06, LEX nr 364703. 25 będą uznawani za przedsiębiorców. Wobec tego zarówno ta działalność, jak i podmioty je wykonujące podlegają regulacjom innych aktów prawnych, w tym ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Odmienność regulacji prawnych oznacza natomiast brak obowiązku zgłoszenia, wykreślenia jej z ewidencji lub rejestru, czy obowiązków w zakresie kontroli. 12 Nie ulega zatem wątpliwości, Ŝe ww. podmioty posiadają status przedsiębiorcy w rozumieniu powoływanego powyŜej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym przy wykonywaniu działalności gospodarczej podlegają rygorom prawa antymonopolowego i ich działania mogą być oceniane w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk ograniczających konkurencję. III. Rynek właściwy Praktyki ograniczające konkurencję ujawniają się na określonym rynku właściwym. Stąd teŜ dla poprawnej oceny zachowania uczestników niniejszego postępowania w kontekście zastosowania art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest zdefiniowanie rynku właściwego w sprawie. Zgodnie z art. 4 pkt 9 ww. ustawy przez rynek właściwy rozumie się rynek towarów, które ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, uznawane są przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące róŜnice cen i koszty transportu panują zbliŜone warunki konkurencji. Pod pojęciem towarów rozumieć naleŜy, w myśl art. 4 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zarówno rzeczy, jak i energię, papiery wartościowe i inne prawa majątkowe, usługi, a takŜe roboty budowlane. Pojęcie rynku właściwego odnosi się przedmiotowo do wszystkich wyrobów (usług) jednego rodzaju, które ze względu na swoje szczególne właściwości odróŜniają się od innych wyrobów (usług) w taki sposób, Ŝe nie istnieje moŜliwość dowolnej ich zamiany. Rynek właściwy produktowo obejmuje wszystkie towary, które słuŜą zaspokajaniu tych samych potrzeb nabywców, mają zbliŜone właściwości, podobne ceny i reprezentują podobny poziom jakości 13 . Niezbędnym elementem rynku właściwego jest takŜe jego wymiar geograficzny, oznaczający konieczność wskazania obszaru, na którym warunki konkurencji, mające zastosowanie do określonych towarów, są jednakowe dla wszystkich konkurentów. Zatem, aby wyznaczyć rynek właściwy określoną działalność poddaje się analizie z punktu widzenia asortymentowego, a takŜe geograficznego. Przedmiotem zarzutów w niniejszej sprawie jest zawarcie porozumienia w związku z przetargiem organizowanym przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Bydgoszczy na sprzedaŜ niezbudowanej nieruchomości rolnej połoŜonej w Unisławiu działka nr 849, polegającego na uzgodnieniu warunków składanych ofert. Jak wynika z przedstawionych powyŜej danych Wydziału Statystyki Ministerstwa Sprawiedliwości w Polsce obrót ziemią rolniczą odbywa się w dwóch segmentach państwowym i prywatnym, gdzie liczba transakcji w 2012r. wynosiła odpowiednio 16 313 i 88 359. Obok uwarunkowań makroekonomicznych, które oddziałują przede wszystkim na wielkość podaŜy na rynku ziemi oraz koniunktury w rolnictwie, która wywiera wpływ na skalę popytu na grunty rolne, na zmiany w nasileniu obrotu ziemią oddziałują cechy struktury 12 J. Ablewicz, Prawo gospodarcze publiczne, Warszawa 2010, s. 2. 13 E. Modzelewska-Wąchal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Wydawnictwo TWIGGER, Warszawa 2002, s. 49. 26 agrarnej. W polskich warunkach znaczenie tego czynnika potęguję fakt, iŜ z racji rozdrobnienia agrarnego i zróŜnicowania w ekonomicznym znaczeniu działalności rolniczej tylko część gospodarstw pełni istotną rolę dochodową i dąŜy do umocnienia pozycji na rynku. W Polsce występują odmienności w przestrzennym nasileniu obrotu gruntami rolnymi. Najczęściej zawierano umowy kupna-sprzedaŜy ziemi w środkowozachodnich częściach kraju. Trzeba jednak zaznaczyć, Ŝe zdecydowanie więcej transakcji niŜ w latach wcześniejszych zawarto takŜe w regionach o najbardziej rozdrobnionej strukturze agrarnej. Przy interpretacji danych dotyczących skali obrotu gruntami rolnymi w ujęciu regionalnym naleŜy uwzględnić, Ŝe rozmiar tego zjawiska z racji niemobilności ziemi jako towaru będącego przedmiotem obrotu, zawsze jest w silnym stopniu zdeterminowany lokalnymi uwarunkowaniami podaŜowymi. Na terenach północnych i zachodnich znaczący wpływ na skalę obrotu gruntami rolnymi ma działalność Agencji Nieruchomości Rolnych, która została powołana w 2003 roku (wcześniej działała pod nazwą Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa) w celu kierowania procesem przekształceń własnościowych w odniesieniu do byłego państwowego mienia rolnego. Aczkolwiek gospodarstwa dąŜące do poprawy konkurencyjności rynkowej poprzez zwiększenie majątku produkcyjnego są rozmieszczone na terenie całego kraju, niemniej wyróŜniają się szczególnym zagęszczeniem w regionie środkowozachodnim (wo- jewództwa wielkopolskie i kujawsko-pomorskie). Znaczne odmienności w przestrzennych uwarunkowaniach popytowo-podaŜowych na rynku ziemi potwierdzają dane dotyczące częstości dokonywanych transakcji kupna-sprzedaŜy ziemi rolniczej. 14 JeŜeli chodzi o aspekt produktowy rynku z punktu widzenia dokonujących zakupu, nie ma większego znaczenia, czy dokonują inwestycji w obrocie prywatnym, czy państwowym. Nawet wspomniana powyŜej róŜnica w średniej ceny w obu płaszczyznach obrotu moŜe być wynikiem róŜnej metodologii jej ustalania. KaŜdorazowo nie da się równieŜ przewidzieć przebiegu licytacji, która moŜe przynieść zaskakujące wyniki (por. przebieg licytacji na działkę nr 844/4 z ceną powyŜej 50 tys. zł/ha przy średniej GUS dla woj. kujawsko- pomorskiego dla tej klasy ziemi ok. 35 tys. zł/ha). Dodatkowo w zakresie geograficznego wymiaru rynku właściwego w sprawie naleŜy równieŜ zauwaŜyć, Ŝe przedmiotowy przetarg ograniczony był do rolników indywidualnych mających miejsce zamieszkania w gminie Unisław lub gminie sąsiadującej. Ponadto, gmina Unisław charakteryzuje się zdecydowanie większym popytem z uwagi na potrzebę przeznaczania gruntów pod uprawę brokułów i kalafiorów, co przy relatywnie niskiej strukturze agrarnej powoduje powstanie odmiennych warunków konkurencji od sąsiadujących obszarów. W związku z powyŜszym w niniejszym postępowaniu Prezes UOKiK uznał, Ŝe porozumienie zawarto na lokalnym rynku obrotu nieruchomościami rolnymi obejmującym teren gminy Unisław. IV. Porozumienie ograniczające konkurencję Stosownie do treści przepisu art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane są porozumienia, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym, polegające w szczególności na uzgadnianiu przez przedsiębiorców przystępujących do przetargu 14 Rynek ziemi rolnej – stan i perspektywy, IERiGś-PIB, Warszawa, grudzień 2012r., str. 1. 27 lub przez tych przedsiębiorców i przedsiębiorcę będącego organizatorem przetargu warunków składanych ofert, w szczególności zakresu prac lub ceny. Zgodnie z art. 4 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez porozumienie rozumie się: a) umowy zawierane między przedsiębiorcami, między związkami przedsiębiorców oraz między przedsiębiorcami i ich związkami albo niektóre postanowienia tych umów, b) uzgodnienia dokonane w jakiejkolwiek formie przez dwóch lub więcej przedsiębiorców lub ich związki, c) uchwały lub inne akty związków przedsiębiorców lub ich organów statutowych. Porozumienia ograniczające konkurencję mogą być ujawniane za pomocą dowodów bezpośrednich lub pośrednich” 15 , w szczególności w zaleŜności od tego, czy posiadały one formę pisemną, czy ustną. Materiał dowodowy zebrany w trakcie niniejszego postępowania antymonopolowego potwierdził, Ŝe pomiędzy stronami postępowania istniała umowa regulująca warunki składanych ofert w przetargu na sprzedaŜ nieruchomości rolnej w obrębie Unisław o nr 849 o charakterze ustnym. Ustalenie warunków ofert przez strony postępowania polegało na tym, Ŝe Robert Szwebs, Stanisław Nerowski i Dariusz Marchlik doszli do porozumienia, co do tego, Ŝe tylko jeden z nich złoŜy ofertę a pozostali zrezygnują z licytowania najwyŜszej ceny na sprzedaŜ oferowanej nieruchomości, doprowadzając w ten sposób do wyboru Dariusza Marchlika. W orzecznictwie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podkreśla się, iŜ wykazanie istnienia zmowy przetargowej jest niezwykle trudne dowodowo. Podmioty, które dopuszczają się takich działań mając świadomość ich nielegalnego charakteru zwykle tuszują swe porozumienie. Zatem oceniać je moŜemy zwykle po rezultatach, przesłankach i całokształcie okoliczności sprawy. 16 W odniesieniu do standardu dowodu w orzecznictwie wspólnotowym wskazuje się, iŜ z uwagi na fakt, Ŝe zakaz uczestnictwa w antykonkurencyjnych porozumieniach i groŜące za to kary są dobrze znane, jest zrozumiałe, Ŝe działania jakie za sobą pociągają takie porozumienia są skryte, spotkania są potajemne, a dokumenty związane z porozumieniem są ograniczone do minimum. Nawet jeśli Komisja znajdzie dowody wyraźnie wskazujące na niezgodne z prawem kontakty pomiędzy przedsiębiorcami, to zazwyczaj są one jedynie fragmentaryczne, zatem część ustaleń musi być wynikiem dedukcji. W większości spraw, istnienie antykonkurencyjnego porozumienia musi zostać wywiedzione ze zbiegów okoliczności i śladów (łac. indicia, ang. signs/marks), które rozwaŜane łącznie mogą, w braku innego wiarygodnego wytłumaczenia, stanowić dowód naruszenia reguł konkurencji 17 . 15 Wyrok Sądu NajwyŜszego, III SK 6/06, Dz.Urz. UOKiK 2007/3/39. 16 Wyrok SOKiK z dnia 17 kwietnia 2008 r., sygn. akt: XVII Ama 117/05); podobnie wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 14 stycznia 2009r., sygn. akt III SK 26/08, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2009r. VI ACa 6/09. 17 Wyrok ETS z 7 stycznia 2004 r. sprawy połączone C-204/00P, C-205/00 P, C-213/00 P, C-217/00 P i C- 219/00P Aalborg Portland A/S et al. Zb. Orz. z 2004 r., I-123, pkt 55-57, Wyrok SPI z 27 września 2007 r. sprawa T-44/02 i n. Dresdner Bank et al. v Komisja, pkt 58, decyzja Komisji z 3 maja 2006 r. sprawa COMP/38.620 Hydrogen Peroxide and Preborate, pkt 315. 28 W sprawie JFE Engineering, SPI orzekł, iŜ podczas, gdy dostatecznie precyzyjne i spójne dowody muszą zostać przedstawione na poparcie zarzutu naruszenia reguł konkurencji, to „nie jest niezbędne, aby kaŜdy dowód przedstawiony przez Komisję spełniał ww. kryteria w odniesieniu do kaŜdego aspektu naruszenia. Jest wystarczające, jeŜeli materiał dowodowy, na którym opiera się organ, jako całość, spełnia to wymaganie” 18 . W motywie 5 preambuły Rozporządzenia nr 1/2003 wskazano, iŜ Rozporządzenie nie ma wpływu ani na krajowe reguły dotyczące standardu dowodu ani na obowiązek organów i sądów krajowych wykazania relewantnych okoliczności sprawy. JednakŜe tak jest pod warunkiem, Ŝe krajowe reguły i obowiązki w tym zakresie są zgodne z ogólnymi zasadami prawa wspólnotowego, w szczególności z zasadą skuteczności (effet utile). W piśmiennictwie wskazuje się, iŜ oznacza to w szczególności, Ŝe standard dowodu stosowany przez organy krajowe nie moŜe być postawiony na tak wysokim poziomie, iŜ stosowanie art. 81 TWE (obecnie: art. 101 TofUE) stanie się niemoŜliwe lub nadmiernie utrudnione 19 . Z uwagi na powyŜsze Prezes UOKiK jest zdania, iŜ przedstawione orzecznictwo organów wspólnotowych ma zastosowanie do postępowania prowadzonego przed Prezesem Urzędu. W odniesieniu do rodzaju dowodów, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów wspólnotowych, Komisja moŜe polegać zarówno na dowodach bezpośrednich jak i pośrednich. Podobnie wypowiedział się Sąd NajwyŜszy w sprawie dotyczącej antykonkurencyjnego porozumienia zawartego pomiędzy producentami droŜdŜy 20 , w którym stwierdził, w odniesieniu do porozumień cenowych, iŜ „mogą być ujawniane za pomocą dowodów bezpośrednich lub pośrednich. W praktyce moŜliwość skorzystania przez Prezesa Urzędu z dowodów bezpośrednich jest ograniczona ze względu na świadomość przedsiębiorców co do nielegalności takich działań”. Ponadto, w odniesieniu do tego jakie dowody są bezpośrednie a jakie pośrednie, w piśmiennictwie wskazuje się, Ŝe dowody bezpośrednie, to dowody z pierwszej ręki pochodzące od uczestników spotkań dotyczących kartelu i, co do zasady, bezpośrednio wskazujące na jego uczestników. Dowody bezpośrednie mogą występować zarówno w formie pisemnej, jako dokumenty wytworzone w czasie, kiedy zdarzenia, których dotyczą, miały miejsce, jak równieŜ w formie ustnej relacji odnoszącej się do kontaktów w ramach kartelu, przedstawionej później 21 . W sprawie Graphite electrodes SPI orzekł, iŜ oświadczenia przedsiębiorców mogą być wykorzystane jako dowody bezpośrednie oraz Ŝe Komisja moŜe dowieść naruszenia opierając się wyłącznie na takich oświadczeniach, jeŜeli istnieje wystarczająca zgodność pomiędzy nimi 22 . W świetle powyŜszego naleŜy zwrócić uwagę, iŜ przepis art. 81 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów regulując, Ŝe w postępowaniu dowodowym przed Prezesem Urzędu, z wyjątkami wynikającymi wprost z ww. ustawy 23 , mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego („k.p.c.”), podobnie jak przed sądami, poddaje 18 Orzeczenie SPI z 8 lipca 2004 r., sprawy połączone T-67/00, T-68/00, T-71/00, T-78/00, JFE Engineering Corp. et al. v Komisja, Zb. Orz. z 2004 r., II-2501, pkt 180, decyzja Komisji z 3 maja 2006 r. sprawa COMP/38.620 Hydrogen Peroxide and Preborate, pkt 316. 19 E. De Smijter, L. Kjølbye, The Enforcement System under Regulation 1/2003, w: J. Faull, A. Nikpay, The EC law of competition, Oxford University Press, second edition, 2007, s. 95. 20 Wyrok Sądu NajwyŜszego z 9 sierpnia 2006 r. III SK 6/06, Dz. Urz. UOKiK 2007/3/39. 21 F. Arbault, E. Sakkers, Cartels, w: J. Faull, A. Nikpay, The EC law of competition, Oxford University Press, second edition, 2007, s. 989. 22 Orzeczenie SPI z 29 kwietnia 2004 r. połączone sprawy T-236/01, T-239/01, T-244/01 – T-246/01, T-251/01 i T-252/01, Tokai Carbon Co. Ltd and others v Komisja,. 23 Odmienności uregulowań ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczą kwestii drugorzędnych i zasadniczo mają na celu dostosowanie przepisów k.p.c w omawianym zakresie do specyfiki postępowań antymonopolowych. 29 postępowanie dowodowe w obu instancjach temu samemu reŜimowi prawnemu, co sprawia, Ŝe nie ma w ich trakcie rozbieŜności w sposobie dowodzenia faktów i okoliczności istotnych w sprawie, mogących rzutować na wynik postępowania 24 . Jak podniósł Sąd NajwyŜszy w powoływanej juŜ sprawie dotyczącej antykonkurencyjnego porozumienia pomiędzy producentami droŜdŜy, „w sądowym postępowaniu cywilnym ustalenie faktu, czy zespołu poszczególnych faktów, następuje w zasadzie przez udowodnienie kaŜdego z nich. MoŜe być jednak oparte na notoryjności (art. 228 k.p.c.), przyznaniu (art. 229 i 239 k.p.c.) lub domniemaniu faktycznym (art. 231 k.p.c.)”. W tym samym orzeczeniu Sąd wprost uznał, iŜ w sprawach z zakresu ochrony konkurencji dopuszczone jest stosowanie domniemań faktycznych. Z domniemań faktycznych moŜna, w świetle stanowiska SN, wyprowadzić wniosek o istnieniu porozumienia ograniczającego konkurencję. W kontekście tak wyznaczonego przez Sąd NajwyŜszy standardu dowodu w sprawach dotyczących antykonkurencyjnych porozumień, tym bardziej naleŜy uznać, iŜ wniosek o istnieniu antykonkurencyjnego porozumienia Prezes UOKiK moŜe wywodzić z dowodów w postaci oświadczeń przedsiębiorców – uczestników tego porozumienia złoŜonych w ramach procedury „łagodzenia kar" przewidzianej w art. 103a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów”. Podsumowując, standard dowodowy w sprawach z zakresu ochrony konkurencji naleŜy definiować posiłkując się orzecznictwem europejskim. Bezpośrednie i dosłowne zastosowanie przepisów k.p.c. do tych spraw, przejawiające się m.in. w uznaniu, Ŝe „sam protokół z odebrania oświadczenia jest jedynie dokumentem prywatnym w rozumieniu k.p.c., którego moc dowodowa jest znikoma co treści w nich zawartych” prowadziłoby do znacznych trudności dowodowych zwłaszcza w sprawach kartelowych. RównieŜ w nowszych orzeczeniach nie tylko Sądy Apelacyjnego w Warszawie ale takŜe Sądu NajwyŜszego powoływane są orzeczenia KE czy TS w zakresie standardu dowodu. W związku z tym w sprawach przede wszystkim kartelowych przysparzających znaczne trudności dowodowe (brak jest pisemnych dowodów z okresu istnienia porozumienia) konieczne jest oparcie się w przewaŜającej mierze właśnie na oświadczeniach wnioskodawców. Tym niemniej, w niniejszej sprawie oświadczeń leniency nie potraktowano jako jedyny i wystarczający dowód zawarcia porozumienia. Fakt, iŜ jest to dowód bezpośredni jest bezsporne, bowiem wynika z samego jego charakteru – bezpośrednie źródło informacji „nie skaŜone” poprzez relacjonowanie przebiegu wydarzeń przez osoby trzecie. Fakt, iŜ dowód jest bezpośredni nie świadczy jednak automatycznie o tym, czy moŜna takie konkretne oświadczenie uznać za wiarygodne i oprzeć się wyłącznie na jego treści. W związku z tym, Prezes UOKiK poparł takie oświadczenia takŜe własnymi ustaleniami faktycznymi, które mają zmierzać do ustalenia tzw. prawdy materialnej lub przeprowadzenia takiego wnioskowania, z którego będzie moŜna wywieść tylko jeden niezawodny wniosek. Fragmenty wskazanych orzeczeń potwierdzają regułę wzajemnie popierających się środków dowodowych, które jako całość dowodzą danej okoliczności. W niniejszej sprawie oświadczenie Roberta Szwebsa zostało poparte oświadczenie Stanisława Nerowskiego drugiego uczestnika porozumienia. Prezes UOKiK ponadto dał wiarę spójnym, logicznym zeznaniom świadków A. S. i E. S., które wzajemnie się uzupełniały z zeznaniami świadka W. B. i J. K. oraz z dowodem w postaci oświadczeń leniency. 24[8] Por. E. Modzelewska-Wąchal Ustawa o ochronie konkurencji I konsumentów Komentarz Warszawa 2002, s. 279-280 30 Za wiarygodne Prezes UOKiK uznał zeznanie A. S. dokładnie relacjonującej przebieg rozmów w sprawie ustalenia, kto będzie składał ofertę na zakup ziemi oraz co pozostałe strony w zamian otrzymają. Świadek wskazała, Ŝe „kiedy staliśmy w tej grupie I. S. z M. M. podeszły z mapą do Państwa B. i o czymś rozmawiali. Jak Pani I. S. wróciła do tej grupy to mąŜ Pani I. S. w tym czasie palił, ona powiedziała Ŝe chętnie teŜ by zapaliła więc odeszli na bok (…) Wtedy Pani I. S. weszła do budynku i zeszła z Panem Nerowskim. Kiedy przyszli razem i podeszli do grupy, w której był Pan K., my i dwóch panów których nie znam oraz Państwo M. to Pani I. S. powiedziała: „Została was trójka – dogadajcie się” (…) Pani M. M. mówiła, Ŝe ta ziemia bardzo by się im przydała, Ŝe mają mało ziemi, a Pan Stasiu niedawno kupił ziemię, to po co ma kupować, lepiej by im odpuścił” , a takŜe „wtedy zapytałam Pana Darka Marchlika kto to ma kupić – ty czy ja, wtedy Darek stwierdził Ŝe on kupuje. Powiedziałam dobra i weszliśmy do środka. Szłam po schodach z M. M. i Panią I. S., przed nami szedł Pan Nerowski, za nim szedł Dariusz Marchlik, za nim mój mąŜ . Zapytałam ich, czy na pewno wszystko jest dogadane i zapytałam męŜa czy 5 ha nam wystarczy i zapytałam Darka czy na pewno tak ma być. Obydwaj się zgodzili.” Zeznanie to jest spójne z oświadczeniem Stanisława Nerowskiego, w zakresie spontaniczności odtwarzania kolejności wydarzeń oraz rozmów prowadzonych przez uczestników wydarzeń. Wnioskodawca wyjaśnił bowiem „w pewnym momencie przyszła po schodach I. S. i mówi „czemu tu stoisz Stachu? Powinieneś być na dole i się dogadać.”. Odpowiedziałem jej „Z czym mam się dogadać?” Wszyscy zeszliśmy na dół, było tam sporo osób, jeszcze z pierwszego przetargu. ZauwaŜyłem państwa S. i spytałem się czy uczestniczą w przetargu, bo nie było ich na liście. Odpowiedzieli, Ŝe w ostatniej chwili zostali dołączeni do listy. W pewnej chwili odezwała się M. M. i mówi: „Niech Pan odpuści tą ziemię, bo po co Panu tyle ziemi, a nam się przyda bo mamy mało ziemi.”, a takŜe „(…) na połowie schodów, zapytałem się Darka, czy się zgadza na te warunki. Powiedział, Ŝe tak.” Przechodząc do analizy zeznań pozostałych świadków naleŜy wskazać, Ŝe obiektywne zeznania E. S., W. B. i J. K. potwierdzają wersję wydarzeń wnioskodawców leniency. Były to wypowiedzi spontaniczne i przez to wiarygodne. Przede wszystkim W. B. zeznał, Ŝe „ Pani I. S. była z nami tylko chwilę” oraz „rozmawialiśmy z kolegą na temat tego jak te łąki tam wyglądają, (…) rozwaŜaliśmy, Ŝe dojazd jest trudny, dojazd od tej pierwszej działki jest fatalny, nie ma drogi dojazdowej, nie wiadomo do kogo ona naleŜy. Do pierwszej działki jest dojazd, jest asfalt, a do drugiej jest droga gruntowa, nie wiadomo czyja. (…) nie przejmowałem się, czy ktoś mnie słucha czy nie, nie mówiłem po cichu.” Natomiast J. K. zeznał „Po przetargu załatwiałem dokumenty związane z zakupem nieruchomości. Po tym zszedłem na dół i rozmawiałem z sąsiadami. Był tam Pan Nerowski, Pan Szwebs i był ten Pan, który wylicytował tą drugą działkę . (…) Ja jeszcze przed przetargami powiedziałem sąsiadom, Ŝe interesuje mnie ta pierwsza działka, a druga mnie nie interesuje”. Potwierdza to wyjaśnienia wnioskodawców leniency jak i zeznania A.S. o aktywnym prowadzeniu rozmów z róŜnymi osobami przed przetargiem przez I. S. i Dariusza Marchlika oraz fakt, Ŝe pozostali uczestnicy drugiego przetargu mogli załoŜyć, iŜ W. B. i J. K. nie będą w tym przetargu licytowali. Podobnie E. S. potwierdził treść rozmowy telefonicznej ze Stanisławem Nerowskim co do warunków zawartego porozumienia. Prezesa UOKiK nie dał natomiast wiary wyjaśnieniom Dariusza Marchlika potwierdzonym przez zeznania M. M. i I. S. Przede wszystkim naleŜy zwrócić uwagę, Ŝe następujące zeznania I. S. „była przerwa i wyszłam na papierosa. Po spaleniu papierosa podeszłam do Państwa B. i rozmawialiśmy o ich produkcji, czym się zajmują i dlaczego przystąpili do tego przetargu. Byłam ciekawa dlaczego tak daleko od domu chcą kupić tę 31 ziemię. Rozmawiałam z nimi, a następnie zostaliśmy zawołani na następny przetarg” mające dowodzić, Ŝe całą przerwę między przetargami I. S. spędziła na rozmowie z W. B. są sprzeczne z obiektywnymi zeznaniami samego W. B. Ponadto, w ocenie Prezesa UOKiK niewiarygodna jest wersja wydarzeń Dariusza Marchlika i M.M. dotycząca spędzenia całej przerwy w budynku – wobec faktu, Ŝe wszyscy pozostali uczestnicy przetargu wyszli na zewnątrz. Wyjaśnienia Dariusza Marchlika są równieŜ sprzeczne z doświadczeniem Ŝyciowym. Nie da się bowiem inaczej wytłumaczyć faktu biernego uczestniczenia w przetargu osób Ŝywo zainteresowanych powiększeniem gospodarstwa rolnego (szczególnie silną motywację kupna ziemi przejawiał Robert Szwebs), niŜ istnieniem zmowy co do składanych ofert. W tej sytuacji duŜy kontrast pokazuje porównanie przebiegu przetargu o godz. 10, gdzie miały miejsce aŜ 35 postąpienia, w stosunku do przetargu o godz. 11 z wyłącznie jednym postąpieniem. Ponadto gdyby przyjąć wersję wydarzeń Dariusza Marchlika za wiarygodną, nie zrozumiała byłaby motywacja Stanisława Nerowskiego i Roberta Szwebsa w przedstawianiu całkowicie odmiennego przebiegu zdarzeń. NaleŜy bowiem pamiętać, Ŝe pomiędzy stronami nie istniał konflikt i przedsiębiorcy ci nie mieli Ŝadnego racjonalnie wytłumaczalnego powodu w składaniu wyjaśnień obciąŜających Dariusza Marchlika. W związku z powyŜszym, naleŜy stwierdzić, Ŝe Prezes UOKiK udowodnił zawiązanie porozumienia między stronami. Stosownie do treści przepisu art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane są porozumienia, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym, polegające w szczególności na uzgadnianiu przez przedsiębiorców przystępujących do przetargu lub przez tych przedsiębiorców i przedsiębiorcę będącego organizatorem przetargu warunków składanych ofert, w szczególności zakresu prac lub ceny. Uwzględniając brzmienie tej regulacji przyjąć naleŜy, Ŝe cel antykonkurencyjny i skutek antykonkurencyjny porozumienia nie muszą wystąpić łącznie. Dla stwierdzenia naruszenia art. 6 ust. 1 nie ma zatem istotnego znaczenia czy doszło do ograniczenia czy eliminacji konkurencji, skoro juŜ sam cel moŜe stanowić o nielegalności porozumienia (tak: wyrok SOKiK z dnia 24 marca 2004 r., sygn. akt: XVII Ama 40/02). Natomiast nawiązując do wcześniej przywoływanych wyroków sądowych naleŜy stwierdzić, Ŝe w świetle ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest juŜ samo zawarcie (istnienie) porozumienia ukierunkowanego na ograniczenie konkurencji, nie zaś osiągnięcie takiego skutku, zaś efekt ograniczenia konkurencji wcale nie musi wystąpić. W ocenie Prezesa UOKiK, zachowania stron stanowiące przedmiot niniejszego postępowania nie są adekwatne do istniejących warunków rynkowych. Procesy konkurencji w trakcie przeprowadzania przetargów na sprzedaŜ ziemi uległy bowiem zniekształceniu w wyniku wcześniejszego uzgadniania ofert przez przedsiębiorców do nich przystępujących. Jak wykazano powyŜej, zawarte porozumienie nie tylko zmierzało do (miało na celu) ograniczenia konkurencji na rynku właściwym. Cel ten został faktycznie zrealizowany poprzez uzyskanie przez jednego z uczestników zmowy ceny sprzedaŜy znacznie odbiegającej od ceny rynkowej. PowyŜszy wniosek naleŜy oprzeć na następującej analizie cen ziemi w woj. kujawsko-pomorskim. Do porównania ceny uzyskanej w przetargu tj. 11.320 zł/ha wykorzystano średnie ceny gruntów w woj. kujawsko-pomorskim odpowiadające maksymalnie moŜliwie właściwościom działki nr 849. JeŜeli chodzi o dane GUS wykorzystano fakt, Ŝe łąki oraz pastwiska klasy III 32 i IV zalicza się do gruntów średnich w związku z czym, adekwatna jest właśnie średnia cena uzyskiwania za tego typu klasę bonitacyjną tj. 35.636 zł/ha. W zakresie danych o sprzedaŜy gruntów z Zasobu WRSP wykorzystano średnią cenę uzyskiwaną za działki o powierzchni od 10ha do 100 ha czyli 25.372 zł za ha. Natomiast w zakresie przetargów ograniczonych w 2013r. ANR OT Bydgoszcz uzyskała średnią cenę 32.834 zł/ha. W ten sposób Prezes UOKiK oszacował, Ŝe średnia cena w woj. kujawsko-pomorskim działki o podobnych parametrach uzyskana w przetargu ograniczonym w warunkach konkurencji mogłaby wynosić 31.280 zł/ha, co dawałoby wartość działki wynoszącą ok. 580.000,00 zł. Tyle ile planował początkowo wydać Robert Szwebs i tyle ile szacunkowo oceniał wartość działki Stanisław Nerowski. Oznacza to, Ŝe cena uzyskana w trakcie ustawionego przetargu była znacząco niŜsza od ceny uzyskanej w przetargu bezpośrednio ją poprzedzającym, jak i od średniej ceny porównywalnych gruntów, co bezsprzecznie wskazuje, iŜ kształtowała się istotnie poniŜej poziomu konkurencyjnego. NaleŜy jednak równieŜ zauwaŜyć, Ŝe porozumienie nie odniosło rzeczywistych skutków rynkowych z uwagi na nie podpisanie przez ANR OT Bydgoszcz umowy z Dariuszem Marchlikiem na sprzedaŜ działki nr 849. V. Brak wyłączenia spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję Zgodnie z polskimi przepisami dotyczącymi porozumień ograniczających konkurencję, porozumienia przetargowe są traktowane bardzo restrykcyjnie i są niedozwolone niezaleŜnie od wielkości udziału w rynku przedsiębiorców uczestniczących w porozumieniu. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazu zawierania porozumień ograniczających konkurencję nie stosuje się gdy między: a) konkurentami, których łączny udział w rynku w roku kalendarzowym poprzedzającym zawarcie porozumienia nie przekracza 5%; b) przedsiębiorcami, którzy nie są konkurentami, jeŜeli udział w rynku posiadany przez któregokolwiek z nich w roku kalendarzowym poprzedzającym zawarcie porozumienia nie przekracza 10%. W niniejszej sprawie nie było konieczne dokładne określenie posiadanych przez strony postępowania udziałów w rynku, poniewaŜ zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ww. wyłączeń spod zakazu zawierania porozumień ograniczających konkurencję nie stosuje się m.in. w przypadku, gdy porozumienia polega na uzgadnianiu przez przedsiębiorców przystępujących do przetargu lub przez tych przedsiębiorców i przedsiębiorcę będącego organizatorem przetargu warunków składanych ofert, w szczególności zakresu prac lub ceny. Uczestnicy porozumienia nie wykazali takŜe, aby zachodziła którakolwiek z okoliczności wymienionych w art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W tym miejscu naleŜy podkreślić, Ŝe w związku z faktem, iŜ porozumienie przetargowe jest zakazane bez względu na udział w rynku poszczególnych stron 33 porozumienia nawet brak precyzyjnego określenia udziału rynkowego stron nie mają znaczenia dla treści rozstrzygnięcia. 25 VI. Zaniechanie stosowania praktyki ograniczającej konkurencję Istotą porozumienia, którego zawarcie stwierdzono w niniejszej decyzji jest uzgadnianie warunków składanych ofert i zasad postępowania w konkretnym przetargu. Jak wskazano powyŜej, rezygnacja z postąpień w celu zakupu ziemi przez konkurenta, który zaoferował jak najniŜszą cenę oznacza, iŜ uczestnicy porozumienia wykonali porozumienie, co uniemoŜliwia nałoŜenie na jego uczestników podstawowej sankcji związanej ze stwierdzeniem stosowania praktyki ograniczającej konkurencję, tj. nakazu jej zaniechania, albowiem nakaz ten odnosi się do praktyki jako takiej, a nie jej skutków. W związku z powyŜszym, z powodu braku podstaw do uznania – w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie - iŜ porozumienie nadal istnieje między stronami postępowania, naleŜało stwierdzić zaniechanie stosowanej praktyki ograniczającej konkurencję z dniem 30 kwietnia 2013r. W związku z powyŜszym naleŜało orzec jak w pkt I sentencji. VII. Kary pienięŜne Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji, Prezes UOKiK moŜe nałoŜyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pienięŜną w wysokości nie większej niŜ 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary, jeŜeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się naruszenia zakazu określonego w art. 6 ww. ustawy, w zakresie niewyłącznym na podstawie art. 7 i 8 tej ustawy. Rozstrzygnięcie w przedmiocie nałoŜenia administracyjnej kary pienięŜnej posiada więc fakultatywny charakter. Skuteczna polityka karania wymaga jednak, by w przypadku stwierdzenia stosowania przez przedsiębiorcę praktyki ograniczającej konkurencję zasadą było nakładanie kary pienięŜnej 26 . Prezes UOKiK uwzględnił równieŜ fakt, iŜ istnieją wcześniej wykształcone reguły interpretacyjne wskazujące na bezprawny charakter opisanych w niniejszej decyzji działań 27 , oraz, Ŝe przy kształtowaniu wzorca naleŜytej staranności trzeba takŜe brać pod uwagę wymóg znajomości obowiązującego prawa oraz następstw z niego wynikających w zakresie prowadzonej przez dany podmiot działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 83 Konstytucji RP, kaŜdy ma bowiem obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Treść art. 106 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jednoznacznie wskazuje na uzaleŜnienie dopuszczalności nałoŜenia kary pienięŜnej, za wskazane w tym przepisie praktyki, od spełnienia przesłanki „choćby nieumyślnego” naruszenia odpowiednich przepisów ustawy. W przypadku praktyki ograniczającej konkurencję w tym zakresie ocenie podlega: - zawarcie porozumienia; oraz 25 por. wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14 lutego 2007 r. sygn. akt XVII Ama 98/06; wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 29 maja 2008 r. sygn. akt XVII Ama 53/07 26 Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 8.11.2004 r., sygn. akt XVII Ama 81/03. 27 Wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 14 stycznia 2009r., sygn. akt III SK 26/08, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2009r. VI ACa 6/09. 34 - antykonkurencyjny charakter porozumienia, tj. charakteryzowanie się porozumienia tym, Ŝe jego celem lub skutkiem jest ograniczenie konkurencji. Dla przypisania umyślności bądź nieumyślności potrzebne jest stwierdzenie, Ŝe odnosiła się ona do wszystkich powyŜszych elementów, tzn. do faktu zawarcia porozumienia z konkurentem oraz do antykonkurencyjnego charakteru porozumienia. W ocenie Prezesa UOKiK naruszenie konkurencji przez wszystkie strony niniejszego porozumienia miało charakter umyślny. Robert Szwebs, Stanisław Nerowski i Dariusz Marchlik celowo doszli do porozumienia, co do tego, Ŝe tylko jeden z nich złoŜy ofertę a pozostali zrezygnują z licytowania najwyŜszej ceny na sprzedaŜ oferowanej nieruchomości, doprowadzając w ten sposób do wyboru Dariusza Marchlika. Jednocześnie fakt, Ŝe cena uzyskana w trakcie ustawionego przetargu kształtowała się istotnie poniŜej poziomu konkurencyjnego uzasadnia przyjęcie, Ŝe przedsiębiorcy ci byli świadomi, Ŝe ich zachowanie miało na celu ograniczenie konkurencji. W związku z tym Prezes UOKiK postanowił nałoŜyć na wskazanych przedsiębiorców karę pienięŜną. Ustawa antymonopolowa nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzaleŜniana jest wysokość nakładanych na przedsiębiorców kar. Norma prawna wynikająca z art. 111 ww. ustawy stanowi jedynie, iŜ przy ustalaniu wysokości kar pienięŜnych, o których mowa między innymi w art. 106 naleŜy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a takŜe uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Jest rzeczą oczywistą, iŜ na wysokość kary musi mieć takŜe wpływ stopień zagroŜenia lub naruszenia interesu publicznoprawnego stosowanymi praktykami ograniczającymi konkurencję. Ponadto w judykaturze wskazuje się, Ŝe w przypadku kar za stosowanie praktyk ograniczających konkurencję przesłankami, które naleŜy brać pod uwagę są: potencjał ekonomiczny przedsiębiorcy, skutki praktyki dla konkurencji lub kontrahentów, dopuszczalny poziom kary wynikający z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osiągnąć 28 . NałoŜona przez organ antymonopolowy kara pienięŜna powinna pełnić funkcję represyjną (tj. stanowić dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej), a takŜe prewencyjną (tj. zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości). W zaleŜności od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala się funkcję prewencyjną lub represyjną za wiodącą. W punkcie I niniejszej decyzji Prezes UOKiK stwierdził naruszenie przez strony przedmiotowego postępowania art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez zawarcie porozumienia pomiędzy Robertem Szwebsem prowadzącym działalność gospodarczą w Brukach Unisławskich, Stanisławem Nerowskim prowadzącym działalność gospodarczą w Brukach Unisławskich oraz Dariuszem Marchlikiem prowadzącym działalność gospodarczą w Błotach na lokalnym rynku obrotu nieruchomościami rolnymi, w związku z przetargiem organizowanym przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Bydgoszczy na sprzedaŜ niezbudowanej nieruchomości rolnej połoŜonej w Unisławiu, polegającego na uzgodnieniu warunków składanych ofert. Przedmiotowe porozumienie nie korzysta z wyłączenia spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję przewidzianych w art. 7 i 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Maksymalny wymiar kar związany z osiągniętym w 2012 roku 28 Wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 27.06.2000r., sygn. akt I CKN 793/98. 35 przychodem dla poszczególnych przedsiębiorców ze sprzedaŜy dóbr przedstawiono poniŜej w Tabeli nr 9. Tabela nr 9: Przychód stron postępowania (w zł) Przedsiębiorca Przychód Maksymalna kara Stanisław Nerowski (…) (…) Robert Szwebs (…) (…) Dariusz Marchlik (…) (…) Źródło: UOKiK - akta sprawy. Ustalając wymiar kary pienięŜnej, organ antymonopolowy w pierwszej kolejności dokonał oceny natury stwierdzonego w niniejszej decyzji naruszenia, która determinuje wysokość kwoty bazowej kary będącej odsetkiem uzyskanego przez ww. przedsiębiorców w 2012 roku przychodu. Wskazać przy tym naleŜy, iŜ w kwestii natury naruszenia organ antymonopolowy wyróŜnia naruszenia bardzo powaŜne (do których naleŜy zaliczyć przede wszystkim szczególnie szkodliwe horyzontalne ograniczenia konkurencji, w tym porozumienia cenowe, zmowy przetargowe, podział rynku, kolektywne bojkoty, jak równieŜ przypadki naduŜywania pozycji dominującej mające na celu lub prowadzące do eliminacji konkurencji na rynku), naruszenia powaŜne (do których naleŜy zaliczyć przede wszystkim porozumienia horyzontalne niezaliczane do najpowaŜniejszych naruszeń, porozumienia pionowe wpływające na cenę lub warunki oferowania produktu, przypadki naduŜywania pozycji dominującej mające na celu lub prowadzące do istotnego ograniczenia konkurencji lub dotkliwej eksploatacji kontrahentów lub konsumentów) oraz naruszenia mniej powaŜne niŜ wyŜej wymienione - naruszenia pozostałe (do których naleŜą m.in. porozumienia wertykalne niedotyczące ceny lub moŜliwości odsprzedaŜy towaru, jak równieŜ przypadki naduŜywania pozycji dominującej o mniejszej wadze). Natura naruszenia znajduje odzwierciedlenie w wysokości kary w ten sposób, Ŝe wyjściowy poziom kary, będący podstawą do dalszych wyliczeń, kształtuje się dla poszczególnych rodzajów naruszeń w następujący sposób: − powyŜej 1%, jednak nie więcej niŜ 3% przychodu w przypadku naruszeń bardzo powaŜnych; − powyŜej 0,2%, jednak nie więcej niŜ 1% przychodu w przypadku naruszeń powaŜnych; − powyŜej 0,01%, jednak nie więcej niŜ 0,2% przychodu w przypadku naruszeń pozostałych. W niniejszej sprawie Prezes Urzędu uznał, iŜ zawarte pomiędzy Robertem Szwebsem, Stanisławem Nerowskim oraz Dariuszem Marchlikiem porozumienie naleŜy do szczególnie szkodliwych horyzontalnych ograniczeń konkurencji, jakimi są zmowy przetargowe. W tym stanie rzeczy naruszenie to zostało zakwalifikowane do naruszeń bardzo powaŜnych, a kwotę bazową - stanowiącą podstawę dalszych wyliczeń - ustalono na poziomie (…) przychodu za rok 2012 , tj. rok poprzedzający wydanie niniejszej decyzji (vide Tabela nr 10). Tabela nr 10 Przedsiębiorca Przychód (…) przychodu 36 Stanisław Nerowski (…) 8838,06 Robert Szwebs (…) 1308,07 Dariusz Marchlik (…) 2001,22 Źródło: UOKiK – akta sprawy. Ustalając wymiar kary, organ antymonopolowy wziął w dalszej kolejności pod uwagę specyfikę rynku, na jakim doszło do naruszenia konkurencji oraz specyfikę działalności uczestników porozumienia. Kara powinna być bowiem tym większa, im większe jest natęŜenie negatywnych efektów związanych z naruszeniem prawa konkurencji lub im wyŜsze korzyści czerpie z niego przedsiębiorca. W szczególności Prezes UOKiK uwzględnił fakt, iŜ oceniane porozumienie zawarte zostało na rynku konkurencyjnym, a porozumienie pomiędzy stronami postępowania nie eliminowało konkurencji co do całego rynku lub znacznej jego części. Prezes UOKiK uwzględnił równieŜ, Ŝe strony faktycznie wprowadziły porozumienie w Ŝycie, ale nie uzyskały negatywnego skutku dla uczestnika rynku po stronie podaŜowej, czyli ANR. Zawarte porozumienie nie wiąŜe się zatem z wymiernym uszczerbkiem ekonomicznym po stronie Skarbu Państwa, związanym z wyborem tańszej oferty. W konsekwencji przyjąć naleŜy, Ŝe analizowana praktyka ograniczająca konkurencję stosowana przez strony niniejszej decyzji nie wywiera wpływu na rynek właściwy po jej zaniechaniu. W tych warunkach Prezes UOKiK postanowił obniŜyć kwoty kar zapisanych w tabeli 10 o 10%. Tabela nr 11 Przedsiębiorca 1,5% przychodu



10% Stanisław Nerowski 8838,06 7954,25 Robert Szwebs 1308,07 1177,26 Dariusz Marchlik 2001,22 1801,10 Źródło: UOKiK – akta sprawy. Prezes UOKiK ocenił, Ŝe porozumienie nie miało długotrwałego charakteru, stąd okoliczność ta nie wpłynęła na wymiar kar pienięŜnych w przedmiotowej sprawie. Na wysokość nałoŜonych kar pienięŜnych mają takŜe wpływ określone okoliczności łagodzące i obciąŜające. Jeśli chodzi o okoliczności obciąŜające, to podnieść naleŜy, Ŝe Dariusz Marchlik (sam, a takŜe wraz z innymi osobami działającymi w jego interesie tj. Ŝoną M. M. i teściową I. S.) pełnił rolę inicjatora praktyki. Ponadto, porozumienie miało skutkować przyjęciem tańszej oferty jednego z nich i miało charakter umyślny. Wszystkie okoliczności sprawy, w szczególności ich postępowanie w trakcie przetargu świadczy o tym, iŜ przedsiębiorcy uzgodnili pewną podjętą z góry taktykę działania w przetargu, której celem było osiągnięcie korzyści finansowych. Jednocześnie w sprawie nie zaistniały okoliczności łagodzące, w związku z czym Prezes UOKiK uznał, iŜ kara powinna zostać podniesiona o 20% w stosunku do Stanisława Nerowskiego i Roberta Szwebsa, a o 40% w stosunku do Dariusza Marchlika (vide Tabela nr 12). 37 Tabela nr 12 Przedsiębiorca Kara wyjściowa Wynik (po zaokrągleniu) Stanisław Nerowski 7954,25 + 20% 9545,00 Robert Szwebs 1177,26 + 20% 1413,00 Dariusz Marchlik 1801,10 + 40% 2522,00 Źródło: UOKiK – akta sprawy. W ocenie Prezesa UOKiK, ww. kary pienięŜne w pełni odpowiadają stopniowi zawinienia stron postępowania. Nakładając karę w ustalonej wyŜej wysokości, organ antymonopolowy wyszedł z załoŜenia, iŜ powinna ona mieć charakter zarówno represyjny, jak i prewencyjny, przyczyniając się do zapobieŜenia stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości. Niniejsza kara powinna pełnić równieŜ funkcję edukacyjną i wychowawczą, a takŜe podkreślać naganność zakwestionowanych w niniejszym postępowaniu zachowań. VIII. Zastosowanie programu łagodzenia kar Art. 109 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje moŜliwość złoŜenia przez przedsiębiorcę wniosku o odstąpienie od wymierzenia lub o obniŜenie kary pienięŜnej. PowyŜsza regulacja przewiduje, Ŝe przedsiębiorca, który współpracuje z Prezesem Urzędu w ujawnieniu niedozwolonego porozumienia ograniczającego konkurencję jest traktowany łagodniej. To łagodniejsze traktowanie przejawia się w moŜliwości odstąpienia od wymierzenia kary albo obniŜenia wymiaru nałoŜonej kary za udział w antykonkurencyjnym porozumieniu. Przedsiębiorca wnioskujący o odstąpienie od wymierzenia kary musi jako pierwszy z uczestników niedozwolonego porozumienia dostarczyć Prezesowi Urzędu informację o istnieniu zakazanego porozumienia, wystarczającą do wszczęcia postępowania antymonopolowego lub przedstawić Prezesowi Urzędu z własnej inicjatywy, dowód umoŜliwiający wydanie decyzji o uznaniu porozumienia za ograniczające konkurencję i naruszające zakaz przewidziany w art. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dodatkowo muszą zostać spełnione następujące warunki: - w momencie dostarczenia informacji lub przedstawienia dowodów przez przedsiębiorcę, w związku ze zgłoszeniem do wniosku o odstąpienie od nałoŜenia kary, Prezes Urzędu nie moŜe posiadać informacji i dowodów wystarczających do wszczęcia postępowania antymonopolowego w danej sprawie lub do wydania decyzji o uznaniu porozumienia za ograniczające konkurencję, - przedsiębiorca współpracuje z Prezesem Urzędu w toku postępowania w pełnym zakresie, dostarczając niezwłocznie wszelkie dowody, którymi dysponuje, albo którymi moŜe dysponować i udzielając niezwłocznie wszelkich informacji związanych ze sprawą, z własnej inicjatywy lub na Ŝądanie organu antymonopolowego, - przedsiębiorca zaprzestał uczestnictwa w porozumieniu nie później, niŜ w dniu poinformowania Prezesa Urzędu o istnieniu porozumienia lub przedstawienia dowodu umoŜliwiającego wydanie decyzji o uznaniu porozumienia za ograniczające konkurencję, - przedsiębiorca nie był inicjatorem zawarcia porozumienia i nie nakłaniał innych przedsiębiorców do uczestnictwa w porozumieniu. Natomiast obniŜenie wymiaru kary jest moŜliwe wobec przedsiębiorcy, który, choć nie spełnia wskazanych wyŜej warunków, przedstawi Prezesowi Urzędu, z własnej inicjatywy, dowód, który w sposób istotny przyczyni się do wydania decyzji o uznaniu porozumienia za ograniczające konkurencję i zaprzestanie uczestnictwa w porozumieniu nie później, niŜ w momencie przedstawienia ww. dowodu, a takŜe współpracuje z Prezesem Urzędu w toku postępowania w pełnym zakresie, dostarczając niezwłocznie wszelkie 38 dowody, którymi dysponuje, albo którymi moŜe dysponować i udzielając niezwłocznie wszelkich informacji związanych ze sprawą, z własnej inicjatywy lub na Ŝądanie organu antymonopolowego. ObniŜenie wysokości kary jest takŜe moŜliwe, gdy przedsiębiorca przedstawi Prezesowi Urzędu z własnej inicjatywy, dowód umoŜliwiający wydanie decyzji o uznaniu porozumienia za ograniczające konkurencję, w sytuacji, gdy Prezes Urzędu nie posiadał takiego dowodu oraz spełni warunki wskazane powyŜej, tj. współpracuje z Prezesem Urzędu, zaprzestał uczestnictwa w porozumieniu oraz nie był jego inicjatorem, lecz inny przedsiębiorca biorący udział w porozumieniu dostarczył wcześniej informację o istnieniu zakazanego porozumienia, wystarczającą do wszczęcia postępowania antymonopolowego. Wniosek Roberta Szwebsa w trybie art. 109 ustawy W dniu 28 maja 2013r. Robert Szwebs złoŜył wniosek o odstąpienie od wymierzenia kary pienięŜnej w trybie art. 109 ust. 1 ustawy lub ewentualnie obniŜenie kary pienięŜnej w trybie art. 109 ust. 2 ustawy. Robert Szwebs przyznał Ŝe w uczestniczył w porozumieniu ograniczającym konkurencję zawartym w dniu 30 kwietnia 2013r. dotyczącym uzgodnienia składanych ofert w przetargu organizowanym przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Bydgoszczy Filia w Łysomicach na sprzedaŜ niezbudowanej nieruchomości rolnej połoŜonej w Unisławiu w dniu 30 kwietnia 2013r. o godz. 11.00. Jednocześnie oświadczył, Ŝe zaprzestał uczestniczenia w porozumieniu najpóźniej w dniu 16 maja 2013r. Uznawszy, Ŝe wstępna analiza wniosku oraz materiału dowodowego dostarczonego przez Roberta Szwebsa wskazywała, Ŝe przedsiębiorca ten moŜe spełniać warunki z art. 109 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu zawiadomił o tym wnioskodawcę. Jednocześnie Prezes Urzędu poinformował tego przedsiębiorcę, Ŝe uznanie spełnienia warunków z art. 109 ust. 1 lub 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów będzie podlegać weryfikacji w toku postępowania antymonopolowego. Przedstawione przez Roberta Szwebsa informacje oraz dowody spełniają wymóg zawarty w art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, poniewaŜ umoŜliwiły udowodnienie istnienia porozumienia ograniczającego konkurencję. Prezes Urzędu pozytywnie ocenił i uznał za posiadające istotną wartość dodaną wyjaśnienia przedstawione przez Roberta Szwebsa odnośnie do okoliczności zawarcia i funkcjonowania porozumienia. W złoŜonym wniosku przedsiębiorca ten szczegółowo opisał przebieg zawarcia porozumienia oraz jego treść. Zawarty we wniosku Roberta Szwebsa opis porozumienia pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności związanych z zawarciem porozumienia, w tym na ustalenie przedsiębiorcy będącego inicjatorem praktyki. Bez informacji przekazanych przez Prezes UOKiK nie miałby wiedzy na temat samego faktu zawarcia porozumienia. NaleŜy zauwaŜyć, Ŝe Robert Szwebs współpracował z Prezesem Urzędu w pełnym zakresie, udzielając niezwłocznie wszelkich informacji związanych ze sprawą, zarówno z własnej inicjatywy jak i na Ŝądanie organu antymonopolowego. Wnioskodawca przedstawił Prezesowi Urzędu, jeszcze przed wszczęciem postępowania antymonopolowego w tej sprawie, informacje dotyczące charakteru oraz mechanizmu funkcjonowania porozumienia umoŜliwiające Prezesowi Urzędu wydanie decyzji. Biorąc pod uwagę współpracę Roberta Szwebsa z Prezesem Urzędu w toku postępowania naleŜy pozytywnie ocenić jego działania w tym zakresie. 39 Kolejną konieczną przesłanką warunkującą moŜliwość odstąpienia od nałoŜenia kary pienięŜnej jest zaprzestanie przez wnioskodawcę udziału w porozumieniu nie później niŜ w chwili poinformowania Prezesa Urzędu o porozumieniu lub przedstawianiu dowodu, który w istotny sposób przyczyni się do wydania decyzji, o której mowa w art. 10 lub 11 ustawy. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, Ŝe Robert Szwebs zaprzestał uczestnictwa w porozumieniu w dniu 30 kwietnia 2013r. tj. przed wystąpieniem do Prezesa UOKiK z wnioskiem o odstąpienie lub obniŜenie kary pienięŜnej. PowyŜsza przesłanka została zatem spełniona. Wnioskodawca nie był inicjatorem zawarcia porozumienia i nie nakłaniał innych przedsiębiorców do uczestnictwa w porozumieniu. Dowody zgromadzone w sprawie oraz wyjaśnienia przedstawione przez uczestników porozumienia, w tym Roberta Szwebsa, świadczą o tym, Ŝe inicjatorem zawarcia porozumienia był Dariusz Marchlik (sam, a takŜe wraz z innymi osobami działającymi w jego interesie tj. Ŝoną M. M. i teściową I. S.). Ponadto, Prezes UOKiK uznał, Ŝe Robert Szwebs nie nakłaniał innych przedsiębiorców do uczestnictwa w porozumieniu. Z uwagi na powyŜsze, w opinii Prezesa Urzędu Robert Szwebs, spełnił przesłanki odstąpienia od nałoŜenia kary pienięŜnej, o której mowa w art. 109 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, która zostałaby na nią nałoŜona w przypadku braku współpracy z Prezesem Urzędu w ramach programu łagodzenia kar. Wobec wszystkich powyŜszych okoliczności Prezes Urzędu odstąpił od nałoŜenia kary na Roberta Szwebsa. Wniosek Stanisława Nerowskiego w trybie art. 109 ustawy W dniu 31 października 2013r. Stanisław Nerowski złoŜył wniosek o odstąpienie od wymierzenia kary pienięŜnej w trybie art. 109 ust. 1 ustawy lub ewentualnie obniŜenie kary pienięŜnej w trybie art. 109 ust. 2 ustawy. Stanisław Nerowski przyznał Ŝe w uczestniczył w porozumieniu ograniczającym konkurencję zawartym w dniu 30 kwietnia 2013r. dotyczącym uzgodnienia składanych ofert w przetargu organizowanym przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Bydgoszczy Filia w Łysomicach na sprzedaŜ niezbudowanej nieruchomości rolnej połoŜonej w Unisławiu w dniu 30 kwietnia 2013r. o godz. 11.00. Jednocześnie oświadczył, zaprzestał uczestniczenia w porozumieniu najpóźniej w dniu 16 maja 2013r. Uznawszy, Ŝe wstępna analiza wniosku oraz materiału dowodowego dostarczonego przez Stanisława Nerowskiego wskazywała, Ŝe przedsiębiorca ten moŜe spełniać warunki z art. 109 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu zawiadomił o tym wnioskodawcę. Jednocześnie Prezes Urzędu poinformował tego przedsiębiorcę, Ŝe uznanie spełnienia warunków z art. 109 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów będzie podlegać weryfikacji w toku postępowania antymonopolowego. Przedstawione przez Stanisława Nerowskiego informacje oraz dowody spełniają wymóg zawarty w art. 109 ust. 2 pkt 1 lit. b ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, poniewaŜ umoŜliwiły wydanie niniejszej decyzji. Ustalając znaczenie dowodów przedłoŜonych przez przedsiębiorcę, organ antymonopolowy uwzględnia ich wartość i moc dowodową, w porównaniu do dowodów, które znajdowały się przed rozpoczęciem współpracy w posiadaniu organu, a takŜe jakość współpracy z wnioskodawcą. NaleŜy przyjąć, iŜ „dowód umoŜliwiający wydanie decyzji”, to taki który umoŜliwi Prezesowi Urzędu w toku postępowania antymonopolowego dowiedzenie istnienia lub nieistnienia domniemanego porozumienia. Przy ocenie dowodów, co do zasady, większą wartość mają 40 dowody pisemne pochodzące z okresu, którego dotyczą. RównieŜ dowody bezpośrednio odnoszące się do danego stanu faktycznego zasadniczo zostaną uznane za posiadające większą wartość niŜ dowody odnoszące się do niego pośrednio. Podobnie, na wartość przedstawionych dowodów wpływ będzie miał zakres, w jakim potwierdzają je materiały pochodzące z innych źródeł. Prezes Urzędu pozytywnie ocenił i uznał za posiadające istotną wartość dodaną wyjaśnienia przedstawione przez Stanisława Nerowskiego odnośnie do okoliczności zawarcia i funkcjonowania porozumienia. W złoŜonym wniosku przedsiębiorca ten szczegółowo opisał przebieg zawarcia porozumienia oraz jego treść. Zawarty we wniosku Stanisława Nerowskiego opis porozumienia pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności związanych z zawarciem porozumienia, w tym na ustalenie przedsiębiorcy będącego inicjatorem praktyki. NaleŜy zauwaŜyć, Ŝe Stanisław Nerowski współpracował z Prezesem Urzędu w pełnym zakresie, udzielając niezwłocznie wszelkich informacji związanych ze sprawą, zarówno z własnej inicjatywy jak i na Ŝądanie organu antymonopolowego. Wnioskodawca przedstawił Prezesowi Urzędu informacje dotyczące charakteru oraz mechanizmu funkcjonowania porozumienia umoŜliwiające Prezesowi Urzędu wydanie decyzji. Biorąc pod uwagę współpracę Stanisława Nerowskiego z Prezesem Urzędu w toku postępowania naleŜy pozytywnie ocenić jego działania w tym zakresie. Kolejną konieczną przesłanką warunkującą moŜliwość obniŜenia nałoŜenia kary pienięŜnej jest zaprzestanie przez wnioskodawcę udziału w porozumieniu nie później niŜ w chwili poinformowania Prezesa Urzędu o porozumieniu lub przedstawianiu dowodu, który w istotny sposób przyczyni się do wydania decyzji, o której mowa w art. 10 lub 11 ustawy. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, Ŝe Stanisław Nerowski zaprzestał uczestnictwa w porozumieniu w dniu 30 kwietnia 2013r. tj. przed wystąpieniem do Prezesa UOKiK z wnioskiem o odstąpienie lub obniŜenie kary pienięŜnej. PowyŜsza przesłanka została zatem spełniona. Z uwagi na powyŜsze, w opinii Prezesa Urzędu wypełnił wszystkie ustawowe przesłanki obniŜenia kary, co w ocenie Prezesa UOKiK pozwala na obniŜenie kary pienięŜnej nałoŜonej za stosowanie praktyki ograniczającej konkurencję określonej w pkt I niniejszej decyzji o 50% do kwoty 4773 zł. Wobec powyŜszego orzeczono jak w punkcie II i III sentencji decyzji. IX. Koszty postępowania Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes UOKiK rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które moŜe być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 tej ustawy, jeŜeli postępowanie zostało wszczęte z urzędu i w jego wyniku Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów tejŜe ustawy, przedsiębiorca lub związek przedsiębiorców, który dopuścił się tego naruszenia, zobowiązany jest ponieść koszty postępowania. Niniejsze postępowanie antymonopolowe zostało wszczęte z urzędu. W jego wyniku Prezes UOKiK w punkcie I sentencji przedmiotowej decyzji stwierdził naruszenie przez Stanisława Nerowskiego, Dariusza Marchlika i Roberta Szwebsa art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są dla Prezesa UOKiK wydatki związane z doręczaniem pism w toku postępowania w kwocie 159,60 zł (słownie: sto pięćdziesiąt dziewięć 60/100). W związku z powyŜszym Prezes Urzędu postanowił obciąŜyć strony kwotą kosztów w odpowiednich proporcjach. 41 W związku z powyŜszym orzeczono jak w punkcie IV sentencji. Pouczenia: Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pienięŜną naleŜy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Karę naleŜy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . Koszty niniejszego postępowania, przedsiębiorca, obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji, w tym postanowienia o kosztach, przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. W przypadku kwestionowania jedynie kosztów postępowania, zgodnie z art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 Kodeksu postępowania cywilnego oraz zgodnie z art. 264 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów na postanowienie o kosztach przysługuje zaŜalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Bydgoszczy, w terminie tygodnia od dnia jego doręczenia. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Dorota Karczewska